Қызықты фильм көргенде оны бірден досыңызға ұсынғыңыз келе ме? Жақсы ән естісеңіз немесе әсерлі мақала оқысаңыз, ойыңызға белгілі бір адам түсе ме? Мұндай әрекетті кейде өз талғамын көрсету немесе назар аударту ниетімен байланыстырамыз. Алайда жаңа зерттеу адамның өзіне қуаныш сыйлаған нәрсені өзгелермен бөлісуінің астарында көбіне байланыс орнату, жігерлендіру және жағымды әсер сыйлау ниеті жататынын көрсетті, деп хабарлайды turkystan.kz.
Райс университетінің зерттеушісі Миджон Квон мен Чикагодағы Иллинойс университетінің ғалымы Кэтрин Бэ қызметкерлердің өз жұмысына деген сүйіспеншілігі мен қызығушылығын әріптестеріне не үшін білдіретінін зерттеген. Ғылыми жұмыс Academy of Management Discoveries журналында жарияланды.
Зерттеушілер адамның ішкі ынтасын өзгелерге әдейі көрсетуін қарастырған. Бұған қызметкердің атқарып жүрген ісі туралы ерекше ықыласпен айтуы, өзі жақсы көретін жобаны ұсынуы, әріптесіне пайдалы идея немесе тәжірибесімен бөлісуі секілді әрекеттер кірген.
Ғалымдар табиғи тілді өңдеу технологияларын қолданып, осындай 500-ден астам нақты жағдайды талдаған. Олар адамдардың өз ынтасын кімге, қандай жағдайда және не себепті білдіргенін, сондай-ақ бұл әрекеттің ықтимал нәтижесін зерттеді.
Бұған дейін мұндай белсенділік көбіне жеке пайда табуға ұмтылумен түсіндірілетін. Яғни қызметкер өзін жұмысқа берілген, білімді немесе қабілетті маман ретінде көрсету үшін ынтасын әдейі білдіреді деген түсінік басым болды.
Алайда жаңа зерттеуде басты себеп жеке бедел жинау емес, әлеуметтік пайда әкелуге деген ұмтылыс болып шыққан. Адамдар көбіне әріптесін жігерлендіру, оның көңілін көтеру, қызықты идеямен бөлісу немесе өзара жақындықты күшейту үшін ықыласын білдірген. Зерттеушілер мұны просоциалды ниет деп атайды.
Бұл адамның ешқашан өзін жақсы жағынан көрсетуге тырыспайтынын білдірмейді. Зерттеу авторлары мұндай әрекетте екі түрлі ниет қатар болуы мүмкін екенін айтады. Бір жағынан, адам өзгеге пайдасын тигізгісі келеді. Екінші жағынан, өзінің белсенділігі мен біліктілігін байқатуға ұмтылуы мүмкін. Дегенмен талданған жағдайларда өзгелерді қолдау мен байланысты нығайту ниеті басым болған.
Бұл қорытындыны күнделікті қарым-қатынасқа да абайлап қолдануға болады. Біреу сізге ән, фильм, кітап немесе әлеуметтік желідегі жазбаны жібергенде, ол міндетті түрде өз талғамын таңып немесе білімін көрсеткісі келмеуі мүмкін. Көбіне адам өзіне әсер еткен дүниенің сізге де қуаныш сыйлағанын қалайды.
Мұндай бөлісу белгілі бір деңгейде сенім білдіру болып саналады. Адам өзін күлдірген, ойландырған немесе толқытқан дүниені ұсыну арқылы өзінің ішкі әлемінің бір бөлігін көрсетеді. Ол сіздің де сол әсерді сезінуіңізге үміттенеді.
Сондықтан жіберілген сілтемеге, фильмге немесе әнге мүлде жауап бермеу кейде жай ғана ақпаратты елемеу емес, адамның байланыс орнату әрекетін қабылдамау ретінде сезілуі мүмкін. Қысқа ғана жауаптың өзі, мысалы, «көріп шығамын» немесе «маған осы тұсы ұнады» деу қарым-қатынасты нығайта алады.
Сонымен қатар зерттеу тек жұмыс ортасындағы ішкі ынтаны көрсетуге арналғанын ескеру қажет. Ғалымдар адамдардың мем, фильм немесе музыка бөлісуін арнайы зерттемеген. Сондай-ақ алушы тарап мұндай әрекетті қаншалықты жиі дұрыс түсінбейтінін де тікелей өлшемеген. Сондықтан бұл тұжырымдарды барлық әлеуметтік қарым-қатынасқа қатысты дәлелденген заңдылық ретінде қабылдауға болмайды.
Дегенмен зерттеу адамдардың белсенділігі мен ықыласын тек өзімшіл мақсатпен түсіндіруге болмайтынын көрсетті. Кейде адамның қуана айтқан әңгімесі, ұсынған мақаласы немесе бөліскен идеясы өзін көрсету әрекеті емес, өзгеге жақсы көңіл күй сыйлаудың қарапайым амалы болуы мүмкін.
Адамдар өзіне қымбат дүниені бөлісу арқылы: «Бұл маған әсер етті, бәлкім, саған да әсер етер» деген ишара жасайды. Осындай шағын әрекеттер достықты, әріптестік байланысты және адамдар арасындағы өзара түсіністікті қалыптастырады.