Ұялы телефонды ұзақ пайдалану ми обырына шалдықтыруы мүмкін деген қауіп қоғамда ондаған жыл бойы айтылып келді. Алайда Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының тапсырысымен жүргізілген ауқымды ғылыми шолу мұндай байланысты растайтын сенімді дәлел таппады, деп хабарлайды turkystan.kz.
Халықаралық зерттеушілер тобы 1994 жылдан 2022 жылға дейін жарияланған ғылыми еңбектерді талдаған. Бастапқыда 5 мыңнан астам материал қарастырылып, талапқа сай келген 63 зерттеу қорытынды талдауға енгізілді. Ғылыми жұмыс Environment International журналында жарияланды.
Зерттеушілер ұялы телефон қолдану мен мидағы глиома, менингиома, есту жүйкесінің невриномасы секілді ісіктердің арасындағы ықтимал байланысты бағалады. Сонымен қатар гипофиз бен сілекей бездерінің ісіктері, балалардағы ми обыры, байланыс мұнараларының маңында тұру және жұмыс орнындағы радиожиілік әсері де қарастырылды.
Шолу нәтижесі телефонды пайдалану ми мен бас аумағындағы қатерлі ісіктердің қаупін арттырмайтынын көрсетті. Қауіп күніне ұзақ сөйлесетін адамдардан да, мобильді байланысты он жылдан астам уақыт пайдаланғандардан да жоғары болмаған. Зерттеушілер бұл тұжырымға қатысты дәлелдердің сенімділік деңгейін орташа деп бағалады.
Ұялы телефондар радиожиілікті электромагниттік толқындар арқылы жұмыс істейді. Олар рентген және гамма сәулелері секілді иондаушы сәулеге жатпайды. Яғни мұндай толқындардың энергиясы атомдардан электронды бөліп шығарып, ДНҚ-ны тікелей зақымдайтындай деңгейде емес.
Мамандар тағы бір маңызды жағдайға назар аударды. Соңғы жиырма жылда мобильді құрылғыларды пайдалану күрт өскенімен, халық арасындағы ми обыры көрсеткішінде соған сәйкес өсім байқалмаған. Егер ұялы телефон қатерлі ісіктің елеулі себебі болса, оны аурушаңдық статистикасынан да көруге болар еді.
Бұл қорытынды 250 мыңнан астам адам қатысқан COSMOS халықаралық зерттеуінің нәтижелерімен де сәйкес келеді. Ұялы телефонмен өмір бойы ең көп сөйлескен қатысушыларда глиома, менингиома немесе есту жүйкесінің ісігі сирек пайдаланушыларға қарағанда жиі анықталмаған. Қатысушылардың бір бөлігі телефонды 15 жылдан астам тұрақты қолданған.
Дегенмен жаңа ғылыми шолуды «телефонның денсаулыққа ешқандай зияны жоқ» деген кең мағынада түсінуге болмайды. Зерттеу негізінен радиожиілікті толқындар мен қатерлі ісік арасындағы байланысты бағалады. Телефонды шамадан тыс қолданудың ұйқыға, дене қозғалысына, зейінге немесе психологиялық жағдайға ықпалы бөлек зерттелетін мәселелер.
Сондай-ақ балаларға, байланыс мұнараларына және кейбір кәсіби әсер түрлеріне қатысты ғылыми еңбектер саны ересектердің телефон пайдалануын зерттеген жұмыстардан аз. Сондықтан ғалымдар осы бағыттардағы нәтижелерді сақтықпен түсіндіріп, зерттеулерді жалғастыру қажет екенін атап өтті.
2011 жылы ДДСҰ құрамындағы Қатерлі ісіктерді зерттеу жөніндегі халықаралық агенттік радиожиілікті электромагниттік өрістерді адамға «ықтимал канцероген» санатына енгізген болатын. Мұндай жіктеу оның қатерлі ісік тудыратыны дәлелденді дегенді білдірмейді. Ол кезде адамға қатысты зерттеулер шектеулі әрі бір-біріне қайшы болған. Қазіргі шолу әлдеқайда кең және кейінгі жылдары жиналған деректерді қамтиды.
Ғалымдардың қорытындысы бойынша, қазіргі қолда бар эпидемиологиялық деректер ұялы телефоннан тарайтын радиотолқындардың ми обырына әкелетінін көрсетпейді. Телефонды он жыл немесе одан да ұзақ пайдалану да қатерлі ісік қаупінің өсуімен байланысты болмаған.
Демек, телефонды құлаққа тақап сөйлесу ми обырын туғызады деген қауіп ғылыми дәлелдермен расталмай отыр. Дегенмен құрылғыны ақылға қонымды пайдалану, экран алдындағы уақытты бақылау және көлік жүргізу кезінде телефонға алаңдамау бұрынғыдай маңызды.