Қантсыз немесе «нөл калориялы» деген белгісі бар өнімдер денсаулыққа пайдалы балама ретінде жиі ұсынылады. Алайда америкалық ғалымдардың жаңа зерттеуі калориясы аз немесе мүлде жоқ тәттілендіргіштер ағза үшін бейтарап болмауы мүмкін екенін көрсетті. Оларды ұзақ уақыт және мөлшерін бақыламай тұтыну қандағы қант алмасуына кері әсер етіп, екінші типті диабет пен жүрек-қантамыр ауруларының қаупін арттыруы ықтимал, деп хабарлайды turkystan.kz Current Atherosclerosis Reports-қа сілтеме жасап.
Зерттеуді Тафтс университетінің Фридман атындағы тағамтану ғылымы және саясаты мектебінің мамандары жүргізген. Ғылыми жұмыс Current Atherosclerosis Reports журналында жарияланды. Авторлар жасанды және басқа да калориясыз тәттілендіргіштердің зат алмасуға, ішек микробиомына және жүрек-қантамыр жүйесіне ықпалын бағалау үшін бұған дейінгі зерттеулердің нәтижелерін біріктірген.
Ғалымдар ересектер қатысқан 21 рандомизацияланған клиникалық зерттеуді талдады. Бұл жұмыстарда тәттілендіргіш қолданған адамдардың көрсеткіштері су немесе плацебо тұтынған қатысушылармен салыстырылған. Нәтижесінде қант алмастырғыштарды пайдаланған топтарда аш қарындағы инсулин деңгейінің және гликирленген гемоглобин көрсеткішінің жоғарылағаны байқалды. Сондай-ақ инсулинге сезімталдықтың нашарлауына қарай беталыс тіркелген.
Гликирленген гемоглобин адамның соңғы бірнеше айдағы қандағы қант деңгейін көрсетеді. Ал инсулинге сезімталдық төмендеген кезде ағза қандағы глюкозаны тиімді пайдалана алмайды. Бұл жағдай ұзақ уақыт сақталса, екінші типті диабеттің даму қаупін арттыруы мүмкін.
Зерттеушілер тәттілендіргіштердің әсері ішектегі микроағзалармен байланысты болуы ықтимал деп есептейді. Кейбір қант алмастырғыштар ас қорыту жолынан өтіп, ішек микробиомымен тікелей әрекеттеседі. Ғалымдар қарастырған тәжірибелердің бірінде белгілі бір тәттілендіргіштердің ішек бактерияларының құрамы мен қызметін өзгерте алатыны анықталған. Бұл әсер адамдардан алынған ішек микробиотасын тышқандарға көшіру тәжірибесінде де байқалған.
Бұдан бөлек, ауқымды бақылау зерттеулерінде тәттілендіргіштерді тұрақты тұтыну екінші типті диабет және кейбір жүрек-қантамыр ауруларының жоғары қаупімен байланысты болған. Дегенмен бұл деректер қант алмастырғыштар ауруға тікелей себеп болады дегенді білдірмейді. Денсаулығына қауіп төнген немесе артық салмақтан арылғысы келген адамдар тәттілендіргіші бар өнімдерді жиірек таңдауы мүмкін. Мұны ғылымда кері себеп-салдар байланысы деп атайды.
Тағы бір маңызды мәселе әр тәттілендіргіштің ағзаға әсері бірдей болмауында. Сахарин, аспартам, сукралоза, стевия және басқа қоспалардың химиялық қасиеттері әртүрлі. Сондықтан оларды бір топқа біріктіріп бағалау кейбір маңызды айырмашылықтарды жасырып қалуы мүмкін. Зерттеу авторлары нақты қорытынды жасау үшін тәттілендіргіштердің әр түрін жеке қарастыратын ұзақ мерзімді клиникалық сынақтар қажет екенін атап өтті.
Ғалымдар қант алмастырғыштарды бірден толықтай зиянды өнім деп жариялауға асықпайды. Егер адам күн сайын көп мөлшерде қант қосылған сусын ішсе, оны төмен калориялы баламамен ауыстыру пайдалырақ болуы мүмкін. Бірақ бұл тәттілендіргіші бар тағамдарды шектеусіз тұтынуға болады деген сөз емес. Зерттеу авторлары олардың ұзақ мерзімді әсері әлі толық анықталмағандықтан, сақтық танытуды ұсынады.
Өнім таңбасындағы ақпарат та мәселені күрделендіреді. Мысалы, АҚШ-та өндірушілер тағам құрамында қандай тәттілендіргіш бар екенін көрсетуге міндетті болғанымен, оның нақты мөлшерін жазбайды. Соның салдарынан тұтынушы тәулігіне қанша қант алмастырғыш қабылдап жүргенін анықтай алмайды, ал ғалымдарға олардың ұзақ мерзімді әсерін дәл бағалау қиынға соғады.
Мамандар тәттіге деген қажеттілікті үнемі қант немесе оны алмастыратын қоспалар арқылы өтеуге тырыспау керек екенін айтады. Күнделікті ас мәзіріндегі тәтті дәмді біртіндеп азайту, су ішу, табиғи әрі аз өңделген өнімдерді таңдау ағзаны тұрақты түрде тәтті тағамға тәуелді болудан сақтауы мүмкін.
Жаңа зерттеу қант алмастырғыштардың міндетті түрде диабетке немесе жүрек ауруына әкелетінін дәлелдемейді. Алайда оларды ағзаға еш әсер етпейтін қауіпсіз қоспа деп қарастыруға болмайтынын көрсетеді. Сондықтан мұндай өнімдерді мөлшермен қолдану және олардың құрамына мұқият қарау маңызды.