Адамның ең тиімді ойлау кезеңі жастық шақпен ғана шектелмеуі мүмкін. Жаңа зерттеу нәтижесі бойынша, адамның жалпы психологиялық және когнитивтік әлеуеті 55-60 жас аралығында ең жоғары деңгейге жетуі ықтимал, деп хабарлайды turkystan.kz.
Зерттеу Intelligence ғылыми журналында жарияланды. Батыс Австралия университетінің ғалымдары бұған дейін жарық көрген бірнеше ірі зерттеудің деректерін талдап, адамның түрлі қабілеттері жас ұлғайған сайын қалай өзгеретінін салыстырған.
Көпшілік арасында адамның ақыл-ой қабілеті 20-30 жаста ең жоғары деңгейде болады деген түсінік кең тараған. Бұл пікірдің бір негізі бар. Себебі ойлау жылдамдығы, жаңа ақпаратты тез өңдеу, жұмыс жады және күрделі тапсырмаларға жедел жауап беру қабілеті шынымен де ерте ересек жаста жоғары болады.
Алайда ғалымдар адамның өмірдегі табысы тек жылдам ойлауға байланысты емес екенін айтады. Көптеген маңызды шешімдер тәжірибені, эмоцияны бақылауды, жауапкершілікті, стратегиялық ойлауды және күрделі жағдайды салмақты бағалауды қажет етеді. Бұл қасиеттер көбіне жас ұлғайған сайын күшейеді.
Зерттеушілер адамның нақты өмірдегі тиімділігін бағалау үшін бірнеше бағытты бірге қарастырған. Олардың қатарында ойлау қабілеті, сөздік қор, жинақталған білім, жұмыс жады, ақпаратты өңдеу жылдамдығы, эмоционалдық тұрақтылық, жауапкершілік, қаржылық сауат және моральдық пайымдау бар.
Осы көрсеткіштердің негізінде ғалымдар Cognitive-Personality Functioning Index деп аталатын жалпы индекс жасаған. Бұл индекс адамның тек интеллектін ғана емес, тұлғалық жетілуін және күрделі шешім қабылдауға қажет психологиялық қасиеттерін де қамтиды.
Талдау нәтижесі кейбір қабілеттердің 20 жастан кейін біртіндеп төмендей бастайтынын көрсетті. Бұған ақпаратты өңдеу жылдамдығы мен жұмыс жады жатады. Бірақ басқа қабілеттер керісінше уақыт өте күшейеді. Мысалы, сөздік қор, өмірлік тәжірибе, эмоционалдық интеллект, қаржылық сауат, жауапкершілік және сабыр сақтау қабілеті ересек жаста жоғарылай түседі.
Барлық көрсеткіш бірге есептелгенде, адамның жалпы когнитивтік және тұлғалық тиімділігі 55-60 жас аралығында ең жоғары деңгейге жететіні анықталған. Ғалымдардың айтуынша, бұл жас кезеңі күрделі шешім қабылдау, басқару, көшбасшылық және жауапкершілігі жоғары қызметтер үшін ерекше маңызды болуы мүмкін.
Зерттеу авторлары мұндай нәтижені адамның өмір бойы жинаған тәжірибесімен түсіндіреді. Жас ұлғайған сайын адамның ойлау жылдамдығы баяулауы мүмкін. Бірақ оның орнына жағдайды кеңірек көру, эмоцияны бақылау, тәуекелді бағалау және ұзақ мерзімді салдарды ескеру қабілеті артады.
Сондықтан ғалымдар 55-60 жасты адамның психологиялық дайындығы ең толық қалыптасатын кезеңдердің бірі ретінде қарастырады. Бұл әсіресе жоғары деңгейдегі басшылық, сот жүйесі, саясат, ғылым және күрделі ұйымдастырушылық шешімдер қабылдайтын салалар үшін маңызды.
Дегенмен зерттеу әр адамның қабілеті бірдей дамиды дегенді білдірмейді. Денсаулық, білім, өмір салты, кәсіби тәжірибе, әлеуметтік орта және ми белсенділігін тұрақты пайдалану жеке нәтижеге әсер етеді.
Ғалымдардың айтуынша, бұл зерттеу қартаюды тек құлдырау ретінде қабылдауға болмайтынын көрсетеді. Жас ұлғайған сайын кейбір жылдам когнитивтік қабілеттер әлсірегенімен, адамның тәжірибесі, пайымы және эмоционалдық тұрақтылығы өмірдегі маңызды шешімдер үшін үлкен артықшылық бере алады.