Екі жасқа толмаған балалардың экран қолдануы олардың ұзақ мерзімді дамуына кері әсер етуі мүмкін. Ұлыбритания ғалымдары жүргізген жаңа жүйелі шолу ерте жастағы экран уақыты баланың денсаулығы мен өмір сапасына ықпал етуі ықтимал екенін көрсетті, деп хабарлайды turkystan.kz.
Зерттеу авторлары теледидар, мобильді телефон және планшет сияқты цифрлық құрылғыларды екі жасқа дейінгі балалардың жиі қолдануы әлемдік деңгейде кең тараған мәселеге айналғанын атап өтті. Мамандардың айтуынша, бұл кезең баланың физикалық, психикалық және әлеуметтік дамуы үшін аса маңызды.
Ғалымдар экран алдында көп уақыт өткізу баланың ата-анасымен эмоционалды байланыс орнату мүмкіндігін азайтатынын айтады. Сонымен қатар мұндай әдет басқа балалармен ойнауға, қоршаған ортамен белсенді әрекеттесуге және тіл дамуына кедергі келтіруі мүмкін. Ерте жастағы экран уақыты баланың шамадан тыс қозуына да әсер етуі ықтимал.
Лидс университетінің аға оқытушысы Рэйф Клейтонның айтуынша, екі жасқа дейінгі балалардың экран қолдануы 2026 жылы да жеткілікті деңгейде шешілмей отырған жаһандық мәселе болып отыр. Оның сөзінше, өмірдің алғашқы екі жылы баланың денсаулығы мен болашақ даму негізін қалыптастыратын кезең болғандықтан, бұл мәселенің тұтас бір ұрпақтың өмір сапасына әсері болуы мүмкін.
Шолуды Ұлыбританияның төрт университетінің зерттеушілері жүргізген. Олардың қатарында Лидс университеті, Leeds Trinity University, Aston University және Loughborough University мамандары бар. Ғалымдар екі жасқа дейінгі балаларға әдейі әрі тұрақты түрде экран уақытын бермеу қажет деген қорытындыға келген.
Зерттеу авторлары сондай-ақ екі жасқа дейінгі балаларға арналған «бірге көру» немесе «барлық жасқа жарамды» деген сипаттағы цифрлық контентке қатысты нұсқаулықтарды қайта қарау керек деп санайды. Себебі мұндай ұсыныстар ата-аналарға экранды ерте жаста қауіпсіз құрал ретінде қабылдатуы мүмкін.
Loughborough University сарапшысы Ричард Джеймстің айтуынша, нақты әрі түсінікті нұсқаулықтың болмауы салдарынан ата-аналар балаларды экран құрылғыларына ерте үйретіп қоюы мүмкін. Бұл кейін зиянды әдеттердің қалыптасуына ықпал етеді.
Ғалымдар екі жасқа келгенде балалардың күнделікті экран қолдануы өте кең таралатынын және көп жағдайда ұсынылған шектеулерден асып кететінін атап өтті. Ерте жастағы экран уақытының негізгі себептерінің бірі ата-аналардың жұмысбастылығы мен тұрмыстық жүктемесі екені айтылды. Көп жағдайда ересектер телефон немесе планшетті баланы уақытша тыныштандыру құралы ретінде пайдаланады.
1001 Critical Days Foundation негізін қалаушы Андреа Лидсомның айтуынша, бұл мәселеде жауапкершілікті тек ата-аналарға жүктеуге болмайды. Отбасыларға нақты ақпарат, қолдау және түсінікті нұсқаулық қажет. Оның пікірінше, технологиялық компаниялар да өз жауапкершілігін мойындауы тиіс.
Сарапшылар балаларға арналған деп ұсынылатын контентке ерекше назар аудару қажет екенін ескертеді. Егер ғылыми деректер екі жасқа дейінгі балалар үшін экран уақыты пайдалы емес екенін көрсетсе, мұндай өнімдер «сәбилерге лайық» деп жарнамаланбауы керек.
Ғалымдар ата-аналарға алғашқы екі жылда баланың тірі қарым-қатынасқа, ойынға, қозғалысқа және қоршаған ортаны табиғи түрде тануына көбірек мүмкіндік беру маңызды екенін еске салады.