Кейде біз қандай да бір шешімді дәл сол сәтте қабылдағандай әсерде боламыз. Мысалы, қол көтеру, батырманы басу немесе екі нұсқаның бірін таңдау. Алайда зерттеулер ми әрекетке дайындықты адамның өзі ниетін сезінгенге дейін бастайтынын көрсетеді, деп хабарлайды turkystan.kz.
Мұны алғаш рет 1980-жылдары америкалық нейрофизиолог Бенджамин Либет жүргізген тәжірибелердің бірі көрсетті. Қатысушыларға кез келген уақытта қолын қозғалту тапсырылды. Сонымен қатар олар әрекет жасау ниеті алғаш қашан пайда болғанын белгілеуі керек болды.
Осы кезде ғалымдар мидың электрлік белсенділігін тіркеген. Нәтижесінде қозғалысқа дайындықпен байланысты «дайындық потенциалы» деп аталатын белсенділік адамның әрекет ету ниетін саналы түрде сезінуінен бірнеше жүз миллисекунд бұрын пайда болатыны анықталды.
Либеттің тәжірибесінде ми белсенділігі қозғалысқа шамамен 550 миллисекунд қалғанда басталған. Ал адамның «қазір қозғалайын деп тұрмын» деген саналы сезімі қозғалысқа шамамен 200 миллисекунд қалғанда ғана пайда болған.
Бұл жаңалық кейбіреулерге «ми бәрін алдын ала шешіп қояды» деген ой тудыруы мүмкін. Бірақ Либеттің өзі мұндай қорытынды жасаған жоқ. Оның пікірінше, адамда соңғы сәтте әрекетті тоқтатуға мүмкіндік беретін өзіндік «вето құқығы» сақталады.
Яғни ми әрекетке дайындықты ертерек бастауы мүмкін, бірақ сананың да белгілі бір рөлі бар. Ғалымдар бүгінге дейін бұл құбылыстың табиғатын зерттеуді жалғастырып келеді және ерік бостандығы туралы сұрақ әлі де толық шешімін тапқан жоқ.