Түркістан төрінде өткен алқалы басқосуда Мемлекет басшысы Түркістан қаласының күллі түркі жұрты үшін айрықша маңызға ие екенін атап өтті. Оның айтуынша, Түркістан – түркі халықтарының тарихи тамыры мен рухани өзегін сақтап келе жатқан қасиетті мекен. Бұл шаһар ежелден бері бірлігі бекем, тағдыры ортақ түркі әлемінің қарашаңырағы саналады. Осы киелі жерде орналасқан Қожа Ахмет Ясауи кесенесі ұлттар арасындағы рухани сабақтастықтың және тарихи жалғастықтың айқын белгісі болып отыр. Мемлекет басшысы Қожа Ахмет Ясауи ілімінің маңызына ерекше тоқталды. Ұлы ғұлама адамзатты ізгілікке, әділдікке, адалдыққа және жасампаздыққа үндеді. Оның даналыққа толы хикметтері мен өнегелі мұрасы бүгінгі күнге дейін өзектілігін жоғалтқан жоқ. Ясауи дүниетанымы түркі халықтарының рухани қазынасына айналып, ортақ құндылықтардың негізін қалады.Президент қазіргі таңда елімізде жүзеге асырылып жатқан «Адал азамат», «Әділетті Қазақстан», «Таза Қазақстан» секілді бастамалардың түпкі мәні осы Ясауи ілімімен сабақтас екенін атап өтті. Бұл бастамалардың негізгі мақсаты – қоғамның сапасын арттыру, ұлттық сананы жаңғырту және мемлекеттілікті одан әрі нығайту. Биыл Ұлыстың ұлы күні қарсаңында Мемлекет басшысы «Qoja Ahmet Yasaui» орденін тағайындау жөнінде тарихи шешім қабылдады. Осыған байланысты арнайы заң қабылданып, Президенттің Жарлығы күшіне енді. Бұл марапат түркі халықтарының ортақ рухани мұрасын дәріптейтін, бауырлас елдердің татулығы мен достығын нығайтатын айрықша белгіге айналды. Алғашқы орден Режеп Тайип Ердоған мырзаға табысталды. Бұл қадам түркі елдерінің арасындағы мызғымас ынтымақтастықты одан әрі бекемдей түсті.
Қасым-Жомарт Тоқаевтың бастамасымен Түркістанға жаңа тарихи серпін берілді. Президенттің саяси ерік-жігерінің арқасында қала қайтадан өз алдына облыс орталығы болып құрылып, Түркістан облысы дүниеге келді. Кейін Түркістанға ерекше мәртебе беру туралы арнайы заң қабылданып, оның құқықтық негізі нығайтылды. Бұл шешім қасиетті қаланың рухани, мәдени және тарихи әлеуетін толық ашуға мүмкіндік берді. Бүгінде Түркістан тек Қазақстанның ғана емес, бүкіл түркі дүниесінің рухани астанасына айналды. Мемлекет басшысының жүйелі саясатының нәтижесінде шаһар қарқынды дамып, заманауи сәулеті келіскен, инфрақұрылымы жетілген ірі туристік орталық ретінде танылды. Қалада халықаралық деңгейдегі нысандар бой көтеріп, қонақтар саны еселеп артты. Түркістанға келген әрбір жан көне тарих пен жаңа дәуірдің үйлесімін анық сезінеді. Бүгінде өңірдің экономикалық қуаты жыл сайын артып келеді. Өткен жылы облыс экономикасы 9,3 пайызға өсіп, жалпы көлемі 10 миллиард доллардан асты. Аймаққа 3,5 миллиард доллар көлемінде инвестиция тартылды. Бұл көрсеткіштер Түркістанның тек рухани орталық емес, экономикалық тұрғыдан да қуатты өңірге айналғанын дәлелдейді. Қасым-Жомарт Тоқаевтың Түркістанды түлету жолындағы тарихи еңбегі ел жадында мәңгі сақталады. Оның шешімімен қасиетті шаһар қайта жанданып, рухани астана мәртебесіне көтерілді, халықаралық туризмнің жаңа орталығына айналды және түркі әлемінің бірлігін нығайтатын маңызды алаң болды. Бүгінгі Түркістан – өткеннің тағылымын сақтап, болашаққа нық қадам басқан, көне тарих пен заманауи дамуды тоғыстырған айрықша қала.
Мемлекет басшысы «алмағайып кезеңде түркі мемлекеттерінің ауызбіршілікте болуы – өте маңызды» деген пікірі қазіргі халықаралық қатынастардың табиғатын терең түсінуден туған стратегиялық ұстаным екенін аңғартады. Бүгінгі әлемде геосаяси тұрақсыздық, ірі державалар арасындағы бәсекенің күшеюі, аймақтық қақтығыстар мен экономикалық санкциялар жаһандық жүйенің теңгеріміне елеулі ықпал етіп отыр. Осындай жағдайда мемлекеттердің бір-бірімен текетіреске бармай, өзара сенім мен серіктестікке негізделген саясат ұстануы – уақыт талабы. Қазақстан Президенті жүргізіп отырған дипломатиялық бағыттың басты ерекшелігі де осы: халықаралық шиеленістерден бойды аулақ ұстап, барлық елмен тең дәрежеде, прагматикалық және сындарлы қатынас орнату. Бұл ұстанымның әлемдік саясат үшін маңызы зор. Себебі қазіргі кезеңде көптеген мемлекеттер өз мүддесін күш көрсету арқылы қорғауға ұмтылып жатқанда, Қазақстан диалог мәдениетін, келіссөз жүргізу тәжірибесін және өзара құрмет қағидатын алдыңғы орынға шығарып отыр. Мұндай саясат халықаралық сенімді күшейтеді, экономикалық ынтымақтастыққа жол ашады және өңірлік қауіпсіздікті нығайтады. Қазақстанның сыртқы саясатының көпвекторлы сипаты елдің бір ғана геосаяси орталыққа тәуелді болмай, түрлі бағыттағы серіктестермен өзара тиімді байланыс орнатуына мүмкіндік берді. Бұл – ұлттық мүддені қорғаудың әрі әлемдегі өзгерістерге икемді жауап берудің тиімді жолы. Текетіреспей өмір сүрудің экономикалық тиімділігі ерекше назар аударуға тұрарлық. Қарулы қақтығыстар мен саяси тұрақсыздық ең алдымен инвестициялық климатқа теріс әсер етеді. Капитал қауіпсіздік пен болжамдылық бар елдерге ғана бағытталады. Қазақстан бейбітшілікке негізделген саясаттың арқасында халықаралық инвесторлар үшін сенімді серіктес ретінде танылып келеді. Ел ішінде саяси тұрақтылықтың сақталуы, халықаралық міндеттемелердің орындалуы және заң үстемдігін күшейтуге бағытталған реформалар шетелдік компаниялардың қызығушылығын арттырды. Бұл өндіріс орындарының ашылуына, жаңа технологиялардың келуіне, жұмыс орындарының көбеюіне және бюджет кірістерінің артуына тікелей ықпал етеді.
Президенттің түркі мемлекеттері арасындағы ықпалдастықты күшейту туралы бастамасы да осы прагматикалық көзқарастың жалғасы. Түркі елдері географиялық тұрғыдан Еуропа мен Азияны жалғайтын маңызды кеңістікте орналасқан. Олардың табиғи ресурстары, көлік әлеуеті, демографиялық мүмкіндігі және тарихи-мәдени жақындығы зор. Егер осы әлеует ортақ мақсаттарға жұмылдырылса, сауда көлемі артып, транзиттік дәліздер дамып, өнеркәсіптік кооперация тереңдей түседі. Бұл тек жекелеген елдердің ғана емес, бүкіл өңірдің экономикалық қуатын күшейтеді. Қазақстан осы үрдісте үйлестіруші және бастамашыл мемлекет ретінде ерекше рөл атқарып отыр. Қасым-Жомарт Тоқаевтың халықаралық деңгейдегі беделі оның кәсіби дипломатиялық тәжірибесімен тығыз байланысты. Бірнеше тілді меңгерген, Біріккен Ұлттар Ұйымы жүйесінде жұмыс істеген мемлекет басшысы жаһандық саясаттың күрделі тетіктерін жақсы біледі. Сондықтан оның халықаралық мінберлердегі мәлімдемелері әлемдік қауымдастық тарапынан салмақты пікір ретінде қабылданады. Президент ұсынатын бастамаларда эмоциядан гөрі нақты есеп, ұзақмерзімді тұрақтылық пен өзара тиімділік басым. Бұл Қазақстанды жауапты әрі сенімді мемлекет ретінде танытады. Мемлекет басшысының шетелдік іс сапарлары мен халықаралық форумдарға қатысуы ел экономикасына нақты нәтиже әкеліп отыр. Әрбір кездесу – жаңа инвестициялық келісімдерге, өнеркәсіптік жобаларға және технологиялық серіктестікке жол ашатын маңызды дипломатиялық құрал. Энергетика, көлік-логистика, цифрландыру, ауыл шаруашылығы, жасыл энергетика және өңдеу өнеркәсібі бағыттарында қол жеткізілген уағдаластықтар Қазақстан экономикасының сапалы өсуіне негіз қалайды. Ірі халықаралық компаниялармен жүргізілген келіссөздер нәтижесінде өндіріс орындары ашылып, жоғары қосылған құны бар өнім шығару мүмкіндігі кеңеюде. Қазақстанның транзиттік әлеуетін арттыру жөніндегі бастамалар да Президенттің сыртқы саясатының маңызды құрамдас бөлігі. Орта дәлізді дамыту, Каспий теңізі арқылы жүк тасымалын ұлғайту, теміржол және порт инфрақұрылымын жаңғырту – елдің Еуразиядағы стратегиялық рөлін күшейтеді. Бұл жобалар халықаралық сауданың жаңа бағыттарын қалыптастырып, Қазақстанның логистикалық хабқа айналуына мүмкіндік береді. Соның нәтижесінде көлік саласынан түсетін табыс артып, өңірлердің экономикалық белсенділігі жоғарылайды. Президенттің дипломатиялық бағытының тағы бір маңызды қыры – ұлттық мүдде мен жаһандық жауапкершіліктің үйлесуі. Қазақстан халықаралық аренада ядролық қарусыздану, азық-түлік қауіпсіздігі, климат өзгерісі, су ресурстарын тиімді пайдалану секілді мәселелер бойынша сындарлы ұстаным білдіріп келеді. Мұндай бастамалар еліміздің беделін арттырып қана қоймай, халықаралық ұйымдар мен даму институттарының Қазақстанмен ынтымақтастығын кеңейтеді. Нәтижесінде жеңілдетілген қаржыландыру, гранттық бағдарламалар және инфрақұрылымдық қолдау мүмкіндіктері ұлғаяды.
Түркі мемлекеттерінің ынтымақтастығын тереңдету туралы ойдың астарында тек мәдени жақындық емес, нақты экономикалық есеп жатыр. Ортақ нарықтарды кеңейту, кедендік рәсімдерді оңайлату, инвестициялық қорлар құру және инновациялық жобаларды бірлесіп іске асыру – жаһандық бәсекеге қабілеттілікті арттырады. Қазақстан бұл процесте тұрақтылық пен сенімнің діңгегі ретінде көрініп отыр. Елдің бейтарап, байыпты және болжамды саясаты оны халықаралық серіктестер үшін тартымды етеді. Еліміздің геосаяси ұстанымы – қазіргі әлемдегі ең ұтымды әрі өміршең стратегиялардың бірі. Президент қақтығыстардан гөрі келісімді, текетірестен гөрі өзара түсіністікті, қысқа мерзімді пайданы емес, ұзақ мерзімді тұрақтылықты алдыңғы орынға қояды. Мұндай саясат Қазақстанның халықаралық беделін күшейтіп, инвестициялық тартымдылығын арттырып, ұлттық экономиканың орнықты дамуына қуатты серпін береді. Президенттің әрбір дипломатиялық қадамы елдің қауіпсіздігін нығайтып қана қоймай, жаңа өндірістердің ашылуына, инфрақұрылымның жаңаруына және халықтың әл-ауқатының жақсаруына нақты негіз қалыптастырып отыр. Қазақстанның әлемдік саясаттағы салмағы дәл осындай парасатты, теңгерімді және бейбіт бастамалардың арқасында жылдан-жылға артып келеді.
Қасым-Жомарт Тоқаевтың Түркі мемлекеттері ұйымы аясында көтерген цифрлық даму, жасанды интеллект және киберқауіпсіздікке қатысты бастамалары – Қазақстанның XXI ғасырдағы жаһандық өзгерістерді дәл бағалап, болашақтың негізгі бағыттарын айқындаған стратегиялық көзқарасының айқын көрінісі. Мемлекет басшысы технологиялық прогресс енді тек экономикалық өсімнің құралы емес, ұлттық қауіпсіздіктің, мемлекеттік тұрақтылықтың және халықаралық бәсекеге қабілеттіліктің басты факторына айналғанын нақты көрсетті. Бұл – әлемдік саясаттың жаңа шындығын терең түсінген басшының уақыт талабына сай ұстанымы. Бүгінде жасанды интеллект, үлкен деректер, бұлтты есептеулер және автоматтандыру жүйелері мемлекеттердің даму қарқынын анықтайтын негізгі тетікке айналды. Қай ел технологиялық тұрғыдан озық болса, сол елдің экономикасы тиімді, мемлекеттік басқаруы сапалы, қауіпсіздік жүйесі берік болады. Президент Тоқаев осы тарихи кезеңде Қазақстанның тек технологияны тұтынушы емес, оны жасап, өңірлік деңгейде тарата алатын мемлекетке айналуын мақсат етіп отыр. Бұл – елдің болашағын ұзақмерзімді тұрғыдан қамтамасыз ететін батыл әрі көреген шешім. Қазақстанда 2026 жылдың «Цифрландыру және жасанды интеллект жылы» болып жариялануы – символикалық емес, нақты мазмұнға ие стратегиялық қадам. Бұл шешім мемлекет ресурстарының, ғылыми әлеуеттің, білім беру жүйесінің және инвестициялық саясаттың ортақ мақсатқа бағытталғанын білдіреді. Астанада ашылған Alem.ai жасанды интеллект орталығы ғылыми зерттеулерді, стартаптарды, бағдарламалық шешімдерді және халықаралық технологиялық серіктестікті дамытуға арналған маңызды алаңға айналды. Екі суперкомпьютердің іске қосылуы Қазақстанның есептеу қуатын еселеп, күрделі модельдерді өңдеуге, мемлекеттік жүйелерді оңтайландыруға және ғылыми зерттеулерді жеделдетуге мүмкіндік береді. Ал, «Деректерді өңдеу орталықтарының алқабын» құру жөніндегі бастама – Қазақстанды Еуразиядағы цифрлық инфрақұрылым орталығына айналдыруға бағытталған ірі жоба. Мұндай орталықтар деректерді қауіпсіз сақтауға, халықаралық компаниялардың серверлік қуатын орналастыруға және жасанды интеллект модельдерін оқытуға жағдай жасайды. Бұл өз кезегінде Google, Microsoft, Amazon Web Services, NVIDIA сияқты жетекші технологиялық корпорациялардың назарын аударып, Қазақстанға миллиардтаған долларлық инвестиция тартуға мүмкіндік береді. Нәтижесінде жоғары жалақылы жұмыс орындары ашылып, жаңа инженерлік мектептер қалыптасады, ұлттық экономиканың құрылымы сапалық тұрғыдан өзгереді. Президент енгізген «Алтын виза» тетігі Қазақстанның жаһандық таланттар мен инвесторлар үшін тартымдылығын арттыратын маңызды құрал. Кәсіпкерлер мен жоғары білікті мамандарға қолайлы құқықтық және әкімшілік жағдай жасау инновациялық экожүйенің дамуына серпін береді. Бұл саясат әлемнің түрлі елдерінен IT-мамандарды, зерттеушілерді, стартап негізін қалаушыларды және венчурлік капитал өкілдерін тартуға бағытталған. Соның нәтижесінде Қазақстан халықаралық технологиялық ынтымақтастықтың табиғи орталығына айналуда. Цифрлық кодекс пен Жасанды интеллект туралы заңның қабылдануы – технологиялық дамудың құқықтық негізін қалыптастырған тарихи шешім. Бұл құжаттар азаматтардың жеке деректерін қорғауды, алгоритмдердің ашықтығын, ақпараттық қауіпсіздікті және цифрлық сервистердің сапасын қамтамасыз етеді. Заңдар халыққа қауіп төндірмейді, керісінше олардың құқықтарын жаңа цифрлық ортада қорғауға арналған. Азаматтар мемлекеттік қызметтерді жылдам әрі ыңғайлы алады, алаяқтық тәуекелі азаяды, дербес мәліметтердің сақталуына құқықтық кепілдік беріледі. Сонымен қатар жасанды интеллектті қолданудың этикалық және құқықтық шекаралары нақты айқындалады. Президенттің жасанды интеллектіні орта білім беру жүйесіне енгізу туралы Жарлығы – Қазақстанның келешек ұрпағын жаңа дәуір талаптарына бейімдеуге бағытталған аса маңызды шешім. Бұл қадам оқушылардың аналитикалық ойлауын дамытып, бағдарламалау, деректерді талдау және цифрлық сауат дағдыларын ерте жастан қалыптастыруға мүмкіндік береді. Мұғалімдердің кәсіби біліктілігі артып, білім беру жүйесі әр баланың қабілетіне бейімделетін икемді құрылымға айналады. Мұндай инвестицияның қайтарымы ұзақмерзімді кезеңде ерекше жоғары болады. Түркі мемлекеттері ұйымы шеңберінде ұсынылған Цифрлық мониторинг орталығы мүше елдердің технологиялық даму көрсеткіштерін тұрақты бақылауға мүмкіндік береді. Бұл құрылым интернет инфрақұрылымының сапасын, электрондық үкіметтің тиімділігін, инновациялық жобалардың орындалуын және цифрлық теңсіздік деңгейін салыстырып отырады. Соның негізінде нақты деректерге сүйенген шешімдер қабылданып, ресурстар тиімді бөлінеді. Ал Цифрлық инновациялар орталығы стартаптарды қолдау, тәжірибе алмасу, бірлескен зерттеулер жүргізу және ортақ технологиялық өнімдер әзірлеу үшін бірегей платформа болады. Киберқауіпсіздік жөніндегі кеңес құру бастамасының маңызы ерекше. Қазіргі әлемде кибершабуылдар электр желілеріне, банктерге, мемлекеттік деректер базасына, көлік жүйесіне және байланыс инфрақұрылымына үлкен қауіп төндіреді. Кеңес мүше елдердің уәкілетті органдары арасында жедел ақпарат алмасуға, осал тұстарды анықтауға және шабуылдардың алдын алуға жағдай жасайды. Бұл құрылым ransomware шабуылдары, деректердің ұрлануы, жалған ақпарат тарату, қаржы жүйесіне жасалатын шабуылдар және мемлекеттік платформаларды бұзу әрекеттерінен қорғануды күшейтеді. Бірлескен қорғаныс жүйесі әрбір мемлекеттің қауіпсіздігін бірнеше есе арттырады. Алматыда ашылған United Nations қолдауындағы Тұрақты дамуға ықпал ететін цифрлық шешімдер орталығы Қазақстанның халықаралық беделінің жоғары екенін көрсетеді. Бұл орталық өңір елдеріне технологияны экономикалық және әлеуметтік мәселелерді шешуге тиімді пайдалануға көмектеседі. Ал Шымкентте өткен «Жасанды интеллект және цифрлық даму» конференциясы Қазақстанның бастамаларына түркі елдерінің нақты қызығушылық танытып отырғанын айқын дәлелдеді. Қасым-Жомарт Тоқаевтың цифрландыру мен жасанды интеллектке қатысты бастамалары Қазақстанның болашаққа сенімді қадам басқанын көрсетеді. Бұл саясат елді технологиялық тұрғыдан қуатты, құқықтық жағынан қорғалған, инвестициялық тартымды және халықаралық ықпалы жоғары мемлекетке айналдыруға бағытталған. Түркі әлеміндегі цифрлық ықпалдастықты күшейту арқылы Қазақстан өңірлік дамудың локомотиві ретінде танылып отыр. Президенттің көреген саясаты еліміздің инновациялық әлеуетін арттырып қана қоймай, азаматтардың өмір сапасын жақсартып, ұлттық қауіпсіздікті жаңа деңгейге көтеруге берік негіз қалыптастыруда.
Қасым-Жомарт Тоқаевтың Түркі мемлекеттері ұйымының бейресми саммитінде ұсынған жеті міндеті – түркі әлемінің XXI ғасырдағы даму бағытын айқындайтын ауқымды стратегиялық бағдарлама. Бұл бастамалар тек жекелеген жобалар жиынтығы емес, экономикалық ықпалдастықты тереңдетуге, технологиялық тәуелсіздікті нығайтуға, ғылыми әлеуетті арттыруға және ортақ тарихи-мәдени мұраны сақтауға бағытталған тұтас өркениеттік стратегия болып табылады. Президенттің ұсыныстары түркі мемлекеттерінің өзара ынтымақтастығын жаңа сапалық деңгейге көтеріп, ұйымды саяси диалог алаңынан нақты нәтижелер беретін ықпалды құрылымға айналдыруға мүмкіндік береді. Бірінші міндет – электрондық құжаттар мен цифрлық қолтаңбаны өзара тану. Бұл бастама сауда-экономикалық байланыстарды жеңілдететін аса маңызды шешім. Қазіргі кезде кәсіпкерлер мен инвесторлар шекарааралық келісімшарттар жасау барысында көптеген бюрократиялық рәсімдерге тап болады. Егер ұйымға мүше мемлекеттер бір-бірінің электрондық қолтаңбасын ресми түрде мойындаса, келісімдер онлайн форматта жылдам рәсімделеді, құжат айналымы жеделдейді, шығындар азаяды. Бұл орта және шағын бизнеске жаңа нарықтарға шығуға мүмкіндік беріп, кеден, логистика, банк және мемлекеттік қызмет көрсету жүйелерінің тиімділігін арттырады. Нәтижесінде өзара сауда көлемі ұлғайып, инвестициялық ахуал жақсарады. Екінші бағыт – ғарыш саласындағы ынтымақтастық. Президенттің бұл ұсынысы технологиялық дербестікті қамтамасыз етудің ең маңызды тетіктерінің бірі болып саналады. Спутниктік байланыс, навигация, жерді қашықтан зондтау және табиғи ресурстарды мониторингтеу салалары ауыл шаруашылығынан бастап қорғанысқа дейінгі барлық сектор үшін стратегиялық мәнге ие. «CubeSat-12U» ғылыми спутнигін бірлесіп іске қосу түркі елдерінің инженерлік әлеуетін біріктіріп, ғарыш технологиялары бойынша ортақ мектеп қалыптастыруға жол ашады. Бұл қадам төтенше жағдайларды бақылауға, су ресурстарын тиімді басқаруға, климаттық өзгерістерді талдауға және байланыс сапасын арттыруға нақты пайда береді. Сонымен қатар мұндай жобалар жастарды ғылымға тартуға және жоғары технологиялық өндірістерді дамытуға серпін береді. Үшінші міндет – жасанды интеллект орталықтарының желісін құру және мамандар даярлау. Қазіргі әлемде интеллектуалдық капитал экономикалық қуаттың басты көрсеткішіне айналды. Сондықтан Президенттің түркі елдері арасында ортақ ғылыми-инновациялық экожүйе қалыптастыру туралы ұсынысы аса өзекті. Қазақстанда ашылуы жоспарланған Жасанды интеллект университеті өңірдегі ең заманауи білім беру орталықтарының біріне айналмақ. Түркі мемлекеттерінің азаматтарына арнайы гранттар бөлу бауырлас елдер арасындағы ғылыми байланысты нығайтып, ортақ кәсіби қауымдастық қалыптастырады. Бағдарламалау мен жасанды интеллект бойынша жыл сайын өтетін олимпиадалар дарынды жастарды анықтап, жаңа буын зерттеушілердің қалыптасуына ықпал етеді.Бұл бастамаларды қаржыландыруда Түркі инвестициялық қорының рөлі ерекше. Жарғылық капиталы 600 миллион долларға жеткен қор стратегиялық жобаларды іске асыруға, стартаптарды қолдауға және инфрақұрылымдық бастамаларды жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Қажет болған жағдайда оның капиталын ұлғайту арқылы ұйымға мүше елдердің технологиялық серпілісіне қуатты қаржылық негіз жасауға болады. Бұл қор ортақ жобаларды декларация деңгейінде қалдырмай, нақты нәтижеге жеткізетін тиімді құралға айналмақ. Төртінші міндет – IT хабтардың бірлескен орталығын құру. Президент ұсынған «Turkic ai» орталығын Alem.ai базасында орналастыру идеясы өте орынды. Мұндай құрылым стартаптарды біріктіріп, венчурлік капиталды тартуға, бірлескен өнімдер жасауға және халықаралық нарықтарға шығуға жол ашады. Әр елдің технопарктері мен инновациялық орталықтарының тәжірибесін тоғыстыру нәтижесінде ортақ цифрлық нарық қалыптасады. Бұл түркі әлемінің технологиялық брендін күшейтіп, өңірдің әлемдік инновациялық картадағы орнын айқындайды. Бесінші міндет – рухани және мәдени құндылықтарды сақтау. Жасанды интеллект дәуірінде технологиялық прогресс пен ұлттық болмыстың қатар дамуы аса маңызды. Президент қолдаған Түркі өркениетінің мұрасын сақтау жөніндегі конвенция тарихи ескерткіштерді, қолжазбаларды, фольклорды және материалдық емес мәдени мұраны қорғаудың халықаралық құқықтық негізін қалыптастырады. Бұл құжат түркі халықтарының ортақ тамырын жүйелі түрде зерттеуге және оны әлемге танытуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар UNESCO аясындағы ынтымақтастықты күшейтіп, тарихи мұраны жаһандық деңгейде дәріптеуге жол ашады. Алтыншы міндет – түркі халықтарының тарихы мен мәдениетіне арналған жасанды интеллект негізіндегі көптілді цифрлық платформа құру. Бұл бастама тарихи деректерді, әдеби мұраларды, карталарды, архивтік құжаттарды және ғылыми зерттеулерді бір ортаға жинақтайды. Жасанды интеллект жүйелері мәліметтерді іздеуді, аударуды және талдауды жеңілдетіп, әлемнің кез келген нүктесіндегі зерттеушілерге қолжетімді етеді. Мұндай платформа түркі өркениетін халықаралық академиялық айналымға кеңінен енгізіп, жас ұрпақтың тарихи санасын нығайтады. Қазақстанның осы бағытта цифрлық шешімдер ұсынуға дайын болуы еліміздің технологиялық мүмкіндіктерінің жоғары деңгейін көрсетеді. Жетінші міндет – Turkistan қаласында Түркі өркениеті орталығын құру. Түркістан – түркі дүниесінің рухани өзегі, тарихи жадының алтын арқауы. Осында ашылатын орталық ғылыми зерттеулер жүргізуге, ортақ мәдени жобаларды жүзеге асыруға және білім беру бағдарламаларын дамытуға мүмкіндік береді. Akhmet Yassawi International Kazakh-Turkish University ғылыми әлеуетін пайдалану орталық жұмысының сапасын арттырады. Сонымен қатар Astana қаласында Дала өркениеті орталығын құру бастамасы көшпелі өркениеттің әлемдік тарихтағы орнын кеңінен насихаттауға бағытталған.
Бұл жеті міндеттің түпкі мәні – түркі мемлекеттерінің күшін біріктіріп, жаңа технологияларды игере отырып, тарихи тамыр мен ортақ құндылықтарды сақтай білу. Президент Тоқаевтың ұсыныстары экономикалық тиімділікті, ғылыми жаңғыруды, мәдени сабақтастықты және геосаяси тұрақтылықты өзара ұштастырады. Мұндай кешенді көзқарас Түркі мемлекеттері ұйымын болашағы зор интеграциялық бірлестікке айналдырады. Қасым-Жомарт Тоқаевтың бейресми саммитте жариялаған бастамалары Қазақстанның түркі әлеміндегі бастамашыл әрі біріктіруші рөлін айқын көрсетеді. Бұл ұсыныстар жүзеге асқан жағдайда ұйымға мүше мемлекеттердің экономикалық байланысы күшейіп, технологиялық тәуелсіздігі артады, ортақ мәдени мұрасы жүйелі түрде сақталып, жас ұрпаққа табысталады. Қазақстанның осы бағыттағы көшбасшылығы елдің халықаралық беделін одан әрі нығайтып, Түркі мемлекеттері ұйымының ықпалын жаңа тарихи белеске бастайды.
Қасым-Жомарт Тоқаевтың Түркі мемлекеттері ұйымының бейресми саммитінде көтерген бастамалары түркі әлемінің болашақ даму бағытын айқындайтын терең мазмұнды стратегиялық ұсыныстар ретінде ерекше маңызға ие. Президенттің ортақ терминологиялық негіз қалыптастыру, Мемлекетаралық терминологиялық комиссия құру, «Түркі мемлекеттері ұйымы +» форматын дамыту, «Алтай – түркі өркениетінің бесігі» жобасын қолдау және «Алтай сұхбат алаңы» форумын ұйымдастыру жөніндегі бастамалары түркі интеграциясын жаңа сапалық деңгейге көтеруге бағытталған. Бұл ұсыныстардың барлығы ғылыми, мәдени, технологиялық және дипломатиялық ынтымақтастықты тереңдетіп, ортақ өркениеттік кеңістіктің тұтастығын нығайтады. Ал, түркі тілдеріне ортақ терминологиялық негіз қалыптастыру туралы ұсынысы – стратегиялық тұрғыдан өте маңызды қадам. Қазіргі технологиялық серпіліс жағдайында ғылым мен білімнің тілі жүйеленбейінше, ортақ ғылыми кеңістікті қалыптастыру мүмкін емес. Turkic Academy шығарған сегіз томдық терминологиялық сөздік – осы бағыттағы іргелі еңбек. Ағылшын, орыс және түркі тілдерінде әзірленген бұл жинақ түрлі салалардағы ұғымдарды біріздендіріп, ғалымдар мен мамандардың өзара түсінісуін жеңілдетеді. Ал Мемлекетаралық терминологиялық комиссия құру бастамасы бұл жұмысты жүйелі арнаға түсіреді. Комиссияның қызметі нәтижесінде жасанды интеллект, медицина, құқық, инженерия және цифрлық технологиялар салаларындағы ортақ терминдер қалыптасып, түркі тілдерінің ғылыми әлеуеті айтарлықтай артады. Бұл – ұлттық тілдердің заманауи ғылым тіліне айналуына жол ашатын тарихи шешім. Қазақстанның Түркия ұсынған «Түркі мемлекеттері ұйымы +» форматын қолдауы Ұйымның халықаралық ықпалын кеңейтуге бағытталған көреген ұстаным. Бұл формат түркі әлемінің ынтымақтастығын сыртқы серіктестермен тиімді үйлестіруге мүмкіндік береді. Экономикалық, технологиялық және гуманитарлық жобаларға басқа мемлекеттер мен халықаралық ұйымдардың қатысуы жаңа инвестициялар мен озық тәжірибелерді тартуға жол ашады. Президенттің бұл форматқа қосылушыларға нақты өлшемдер белгілеу туралы ұсынысы да ерекше маңызды. Мұндай қағида Ұйымның ішкі тұтастығын сақтап, оның мақсат-міндеттеріне сәйкес келетін серіктестермен ғана жұмыс істеуге мүмкіндік береді. Бұл – институционалдық тұрақтылықты қамтамасыз ететін ұтымды шешім. Қасым-Жомарт Тоқаевтың Түркі мемлекеттері ұйымының геосаяси немесе әскери жоба емес екенін нақты айтуы халықаралық деңгейде үлкен мәнге ие. Бұл мәлімдеме Ұйымның шынайы табиғатын айқын көрсетеді. Түркі мемлекеттері ұйымы – ортақ тарихи тамыр мен мәдени жақындыққа негізделген, сауда-экономикалық, цифрлық, жоғары технологиялық және гуманитарлық ынтымақтастықты дамытатын бірегей құрылым. Оның басты мақсаты – елдерді қарсы қою емес, керісінше, өзара сенім мен нақты жобалар арқылы халықтардың әл-ауқатын арттыру. Президенттің бұл ұстанымы Қазақстанның әрқашан бейбітшілікке, диалогқа және прагматикалық серіктестікке басымдық беретін сыртқы саясатының қисынды жалғасы болып табылады. Қазақстанның Ресейдің «Алтай – түркі өркениетінің бесігі» жобасына оң көзқарас танытуы – тарихи сананы жаңғыртуға бағытталған маңызды қадам. Алтай – түркі халықтарының түп-тамыры тоғысқан қасиетті кеңістік. Осы жобаны қолдау арқылы Қазақстан ғылыми зерттеулердің аясын кеңейтіп, археологиялық, этнографиялық және лингвистикалық ізденістерге жаңа серпін береді. Ал Президент ұсынған «Алтай сұхбат алаңы» форумы ғалымдар, сарапшылар және мәдениет қайраткерлері үшін тұрақты пікір алмасу алаңына айналуы мүмкін. Мұндай бастама ортақ тарихты терең зерттеуге, өзара түсіністікті арттыруға және гуманитарлық ықпалдастықты күшейтуге септігін тигізеді.
Түркістанда өткен бейресми саммиттің тарихи маңызы ерекше. Turkistan – түркі дүниесінің рухани жүрегі, тарихи жады мен мәдени сабақтастықтың символы. Осындай қасиетті шаһарда өткен жоғары деңгейдегі кездесу Түркі мемлекеттері ұйымының институционалдық салмағын күшейтіп қана қоймай, Түркістанды халықаралық деңгейдегі келіссөздер жүргізетін беделді диалог алаңына айналдырды. Бүгінде Түркістан тек рухани орталық емес, сонымен қатар ірі саяси және дипломатиялық бастамалар талқыланатын маңызды халықаралық платформа ретінде танылып келеді. Бұл Қазақстанның ұйымдастырушылық әлеуетін, дипломатиялық беделін және түркі әлемін біріктірудегі ерекше рөлін айқын көрсетеді. Саммит қорытындысында қабылданған Түркістан декларациясы мемлекет басшыларының ортақ мақсаттарға адалдығын нақты бекітті. Бұл құжат экономикалық ынтымақтастықты кеңейтуге, технологиялық жаңғыруды жеделдетуге, мәдени мұраны сақтауға және институционалдық тетіктерді жетілдіруге бағытталған маңызды саяси бағдар болып саналады. Декларацияда көрініс тапқан бастамалар түркі елдерінің өзара байланысын жаңа деңгейге көтеріп, ұйымның халықаралық беделін одан әрі арттырады. Қасым-Жомарт Тоқаевтың бұл ұсыныстары Қазақстанның түркі интеграциясындағы жетекші әрі бастамашыл рөлін тағы бір мәрте дәлелдеді. Президенттің ұстанымы терең тарихи сананы, заманауи технологиялық көзқарасты және халықаралық жауапкершілікті үйлестіре білуімен ерекшеленеді. Ол түркі халықтарының мәдени жақындығын нақты экономикалық, ғылыми және институционалдық жобаларға айналдыруға бағытталған. Бұл – ұзақмерзімді нәтижеге негізделген, мазмұнды және прагматикалық саясаттың көрінісі. Түркістанда өткен бейресми саммит және онда ұсынылған бастамалар түркі әлемінің болашағына арналған маңызды стратегиялық бағдар болды. Ортақ терминологиялық кеңістік қалыптастыру, халықаралық серіктестікті кеңейту, тарихи мұраны дәріптеу және Түркістанды тұрақты диалог орталығына айналдыру сияқты ұсыныстардың барлығы бауырлас халықтардың бірлігін нығайтып, олардың жаһандық бәсекеге қабілеттілігін арттырады. Қазақстанның осы бағыттағы көшбасшылығы елдің халықаралық беделін одан әрі күшейтіп, Түркі мемлекеттері ұйымын нақты нәтижелерге қол жеткізетін ықпалды құрылым ретінде жаңа деңгейге көтереді. Түркістанның мерейін тасытқан саммиттің ұйымдастырылуын оң бағалаған Президентіміз айтулы жиынға атсалысқаны облыс басшылығы мен өзге де азаматтардың баршасына ризашылығын білдірді.
Қайрат БАЛАБИЕВ,
Парламент Мәжілісінің депутаты,
«AMANAT» партиясы фракциясының мүшесі