Адам қиын шешім қабылдағанда неге өзін жайсыз сезінеді? Жаңа зерттеу бұл сұраққа нақты жауап береді: мәселе тек ойлаудың қиындығында емес, эмоцияда жатыр. Нәтижелер Thinking & Reasoning журналында жарияланды, деп хабарлайды turkystan.kz.
Ғалымдардың айтуынша, адам миы екі түрлі жүйемен жұмыс істейді. Біріншісі – интуиция: жылдам, автоматты, күш талап етпейтін ойлау. Екіншісі – терең талдау: баяу, саналы және көп энергияны қажет ететін процесс.
Көп жағдайда ми интуицияны таңдайды, өйткені ол «арзан». Бірақ кейде қарапайым жауап дұрыс емес сияқты сезіледі. Дәл осы сәтте адамда ішкі жайсыздық – күмән пайда болады.
Зерттеуді жүргізген Седрик Кортиаль, Жером Прадо және Серж Капарос бұл құбылысты эмоциямен байланыстырды. Олардың пайымынша, күмән жай ғана «сенімсіздік» емес, ол мазасыздық пен шатасудан тұратын нақты эмоциялық күй.
Яғни, ми қате жауапты «сезгенде», адамға ыңғайсыз болады. Сол жағымсыз күйден құтылу үшін біз терең ойлауға көшеміз.
Эксперимент барысында қатысушыларға логикалық тапсырмалар берілген. Кейбірі әдейі шатастыру үшін жасалған: адамның өмірлік тәжірибесі бір жауапты «сыбырласа», логика мүлде басқа қорытынды талап етеді. Осындай ішкі қақтығыс күмәнді күшейтіп, адамды ойланып шешім қабылдауға мәжбүрлейді.
Ғалымдар маңызды бір қорытынды жасайды: ақылды шешім қабылдау қабілеті тек логикаға емес, жағымсыз эмоцияны көтере білуге де байланысты. Басқаша айтқанда, «қиын ойлау» – ми үшін ауыр жұмыс қана емес, эмоционалды дискомфортпен де қатар жүреді.
Зерттеудің шектеулері де бар: нәтижелер негізінен адамдардың өз сезімдерін сипаттауына сүйенген. Болашақта ғалымдар бұл процесті дәлірек түсіну үшін физиологиялық көрсеткіштерді (мысалы, көз қарашығының кеңеюі немесе тері реакциясы) зерттемек.