Әлемнің барлық елінде дерлік әйелдер ерлерге қарағанда ұзақ өмір сүреді. Бұл айырмашылық кей мемлекеттерде аз болса, кейбірінде айтарлықтай жоғары. Мысалы, орта есеппен әйелдердің өмір жасы ерлерден бірнеше жылға ұзақ. Ғалымдар бұл құбылыстың себебін анықтауға тырысып келеді. Калифорния университеті ғалымдарының айтуынша, әйелдердің ұзақ өмір сүруі бір ғана факторға емес, бірнеше себептің жиынтығына байланысты, деп хабарлайды turkystan.kz.
Алдымен, генетикалық ерекшеліктер маңызды рөл атқарады. Әйелдерде екі Х-хромосома (XX) болса, ерлерде бір Х және бір Y-хромосома (XY) бар. Бұл әйел ағзасына «қосымша қорғаныс» береді. Зерттеулер көрсеткендей, дәл осы ерекшелік өмірді ұзартуға әсер етуі мүмкін.
Екінші маңызды фактор – гормондар. Әйел ағзасындағы эстроген иммундық жүйені күшейтіп, жасушаларды қорғайды. Ал ерлердегі тестостерон керісінше иммунитетті әлсіретуі мүмкін. Соның салдарынан ер адамдар инфекцияларға жиі ұшырап, ауыр түрде өткереді. Дегенмен, менопауза кезеңінен кейін әйелдерде де кейбір аурулардың қаупі арта түседі, соның ішінде Альцгеймер ауруы мен жүрек-қан тамырлары сырқаттары.
Үшінші фактор – өмір салты. Сарапшылардың мәліметінше, әйелдер ерлерге қарағанда денсаулығына мұқият қарайды: дәрігерге жиі қаралады, зиянды әдеттерге сирек әуес болады және қауіпсіздік ережелерін көбірек сақтайды. Сонымен қатар, әйелдер әлеуметтік байланыстарды жақсы сақтайды, ал бұл психикалық және физикалық денсаулыққа оң әсер етеді.
Тағы бір маңызды себеп – сыртқы қауіптер. Ер адамдар жол апаттары, өндірістік жарақаттар және зорлық-зомбылық жағдайларында жиі қаза табады. Тіпті пандемия кезінде де, мысалы COVID-19 індетінде, ерлер арасындағы өлім-жітім жоғары болған.
Ғалымдар бұл құбылысты эволюциялық тұрғыдан да түсіндіреді. Әйел ағзасы ұрпақты дүниеге әкеліп, оны тәрбиелеуге бейімделген, сондықтан ұзақ өмір сүруге «бағдарланған». Ал ерлер ағзасы бәсекелестікке көбірек бағытталған.
Сонымен қатар, мамандар маңызды жайтты атап өтеді: әйелдер ұзақ өмір сүргенімен, қартайған шақта созылмалы ауруларға жиі шалдығады. Яғни өмір ұзақтығы әрдайым өмір сапасының жоғары болуын білдірмейді.
Қорытындылай келе, өмір сүру ұзақтығына генетика мен гормондар әсер еткенімен, адамның өмір салты да шешуші рөл атқарады. Дұрыс тамақтану, зиянды әдеттерден бас тарту және денсаулыққа ұқыпты қарау – ұзақ әрі сапалы өмірдің басты кепілі.