Германияға қоныс аударған немістердің той-томалақтары қазақ әні мен биінсіз өтпейтінін желіден жиі байқап жүрміз. Сонымен қатар бізден көшіп кеткен немістердің Қазақстанға, қазақ халқына алғыс айтқан сәті таспаланған видеоларды да көптеп көреміз. Олар Наурыз мейрамын да жыл сайын жоғары деңгейде атап өтеді. 21 наурызда Германияның Лоне қаласында тұратын бұрынғы отандастарымыз Наурызды ерекше атап өткенін көпшілік айтып жүр. Осы ретте шараны ұйымдастырушылардың бірі, желіде Германиядағы немістер мен қазақтардың тұрмысы жайлы контент түсіріп жүрген Сұлтан Жұмағалиұлымен аз-кем сұхбаттасқан едік.
– TikTok желісінде Қыпшақ лақап атымен танымал сіздің парақшаңызға қызығатындар көп. Қазақстаннан Германияға қоныс аударған немістердің тұрмыс-тіршілігін қазақша сипаттап, олармен шағын сұхбат құрып, олардың қазақ тілі мен мәдениетіне деген айрықша құрметін елге танытып жүрген сізге ризашылығымыз шексіз.
– Рахмет! Менің әкем – қазақ, анам – неміс ұлтының өкілі. Біз – Қостанай облысының тумаларымыз. Отбасында төрт ағайындымыз. 19 жасқа дейін сонда тұрдық. Кейін түгеліміз Германияға арнайы бағдарлама бойынша қоныс аудардық. Қазір Харзевинкель қаласында тұрамыз. Қазақстанды ұмыту мүмкін емес. Мұнда тұрып жатқанымызға 23 жыл болса да, әрбіріміз Қазақстан, қазақ мәдениеті десе, ішер асымызды жерге қоямыз. Сол себепті жарымның Қазақстаннан болғанын қаладым. Жолдасым Айнагүл – Ақтаудың қызы. Желідегі көпшілік арада ширек ғасыр өтсе де, біздің қазақилығымызды ұмытпай жүргенімізге аң-таң болады. Мұның бәрі – әкеміздің арқасы. Әкеме мың алғыс! Қостанай облысында қазақтардың көбі орысша сөйлейтінін бізден жақсы білерсіз. Алайда әкем кішкентай күнімізден қазақша сөйлеуімізге баса мән берді. Мәдениетке жақын қылып өсірді. Германияға көшіп келген соң да басқа мәдениетке еліктеп кеткен түгіміз жоқ. Менің осында туған төрт ұлым қазақша мен немісшеге судай, орысша білмейді.
– Сізді танитын көпшілік «Германиядағы қазақтілді блогер» деп атайды. Блогты бастауға, әрі оны қазақша жүргізуге кім, не түрткі болды?
– Шыны керек, басында мен секілді қазақша сөйлейтін адамдар бар екенін білмедім. Үйлену тойымда Германиядан асаба іздедім. Сол кезде осында қазақ әндерін насихаттап жүрген, Ақсуат тумасы Пауль Фридрихпен таныстым. Қазақшаға судай ол біздің үйлену тойымызда қазақша ән шырқап, біз ойлағаннан да жоғары деңгейде басқара білді. Кейін ол мені өзінің қазақша сөйлейтін достарымен таныстырды. Әрі мұнда қазақтар диаспорасы бар екенін, олардың жылына бір рет кездесетінін де кейін білдім. Сосын өзім де қазақша сөйлейтін немістерді, осында кейін көшіп келген қазақтарды іздестіруді қолға алдым. Олармен кездесуді телефонға түсіріп, YouTube-қа жүктегенді құп санадым. Кейін TikTok-тан парақша ашып, сонда төрт жылдай Германиядағы немістердің өмірі туралы түрлі контент салдым. Осылайша, көп дос таптым. Ал танымайтындар мені блог арқылы танып, өздері хабарласып, қонаққа шақырады. Бүгінде блогтың арқасында бүкіл Германиядағы немістер мен қазақтар мені таныды. Сонымен қатар Еуропаның көп елін мекен еткен қазақтармен де жақсы араласамын.
– Блогыңыздан байқағанымыздай, сіздің видеоға түсіріп тұрғаныңызды байқаған олар бірден өзінің туған ауыл, аудандарын еске алып, жылы естеліктерін айта жөнеледі.
– Олардың бәрі елді сағынатыны хақ. Қанша дегенмен, кіндік қаны тамған жерлері ғой. Тоқсаныншы жылы қоныс аударған көбінің елге баруға мүмкіндігі жоқ. Содан кейін елде бірде-бір рет болмағандар Қазақстан десе, алып-ұшып тұрады. Көшеде қазақты көрсе, көзіне жас алып, алақайлайды. Елден осында бірнеше жігіт жұмыс істеуге келген. Олар қуанышы қойнына сыймай маған хабарласып: «Қазақстаннан көшіп келген немістер бізді көріп, бас салып, құшақтап, бетімізден сүйіп, қонаққа шақырды» дейді. Жуырда Семей топырағында туған немістердің кездесуіне бардым. Олардың бірі елге жиі барады, ал енді бірі көшіп келгеннен кейін әлі табаны тимеген. Барсам, олар қазақша шүйіркелесіп тұр екен. Мен видео түсіріп жатқан соң қазақша сөйлеп жатқан болар деп ойласам, олар өзара тек қазақша сөйлеседі екен. Көбі – туыстар, енді бірі – ауылдастар. Бір ауданнан шыққандар да жетерлік. Жалпы саны 60-70-ке жуық адам. Кездесу барысында орысша, немісше бірде-бір сөз араластырмағанына таңғалып қайттым.
– «Қазақстанның қай қаласынан келіп едіңіз?». Ондағы қазақшаға судай немістерге үнемі осы сұрақты қоясыз. Кешегі Наурыз мейрамына да шапан мен тақия киіп, билеп жүрген немістердің сізді көре салып, «Жамбылданмын», «Шымкенттенмін», «Тараз», «Көкшетауданмын» деп мақтанышпен айтып тұрғанын байқамау мүмкін емес.
– Бұлай сұрауымның өзіндік себебі бар. Желідегі қазақстандық қолданушылар, соның ішінде қазақтар «Менің осындай неміс көршім болған. Менің осындай керемет неміс досым болған. Хат-хабарсыз қалдық» деп аты-жөндерін, аудан, ауыл атауларын жазып жібереді. Сондықтан мереке, жиын, кездесу болғанда осында көшіп келген өзіміздің немістерден видео түсіруге рұқсат сұрап, сосын «Қазақстанның қай қаласынан көшіп келген едіңіз?» деп сұраймын. Бәлкім, осылайша біреу танысын, досын тауып қалар. Маған расында елден «Көршімді, ауылдастарымды тауып берші» деп жазатындар көп. Мен тіпті кейде «Бармысың бауырым» бағдарламасы іспетті бірдеңе ашсам ба деп жүрмін (күліп).
– Әлеуметтік желіде Германияда Наурыз мейрамының Қазақстаннан кем емес атап өтілгенін жазып жатқандар жетерлік. 21 наурыз күні Лоне қаласында Германиядағы ең ауқымды Наурыз мейрамын атап өттіңіздер. Бұл идеяны кім ортаға салды? Қанша адам бас қосты?
– Бұл Наурызды үш жігіт болып ұйымдастырдық. Леон деген мен секілді блогер, неміс жігіт бар. Қазақтың әндерін насихаттап жүрген Көкшетау тумасы. Үшінші досымыз Радик – Кавказдың жігіті. Мейрамханасы бар, әрі елмен байланысы көп. Екеуіне Наурыз ұйымдастырайық деп ұсыныс айттым. Негізі, Германияда көп жерде Наурыз мейрамын шағын түрде тойлайды ғой. Ал біз ауқымын кеңейтіп, Қазақстандағыдай атап өткіміз келді. Оның үстіне мен биыл Қазақстанға барып, киіз үй сатып алған едім. Мұны Германияға жеткізу оңай болмады. Машақаты көп іс екен. Екі ай ішінде жеткізілді. Сонда да қуанышымда шек болмады. Себебі Наурыз сайын саябаққа киіз үйді құрғым келді. Сол кезде Наурыздың Қазақстандағыдай өтіп жатқаны сезіледі. Наурызды бізбен бірге өткізуге Голландия, Франция, Польшадан келгендер саны көп. Сондықтан мұны Германияда ғана емес, Еуропада ең ауқымды тойланған Наурыз деп айтсам, қателеспеймін.
– Ал мерекенің бағдарламасын кімнің көмегімен әзірледіңіз?
– Бұрын Қазақстанда Наурызды далада қалай тойладық, соны еске түсіріп, қағаз бетіне түсіріп, бағдарлама жазып шықтық. Наурыздың елде қалай тойланатынын ғасыр өтсе де, ұмыту мүмкін емес қой. Сағат түскі екіден кешкі жетіге дейін спорттық ойындар, концерт өткіздік. Арқан тарту ойыны, әсіресе, көбіне ерекше әсер қалдырды. Асылбек деген жігіт қазақша ет асты. Өзбек жігіттері палау әзірледі. Менің командам бауырсақ, наурыз көже және лағман әзірледі. Екі мыңнан астам адам бас қосқан бұл мерекеде Қазақстандағыдай атмосфера болды. Сосын кешкі жетіден түнгі бірге дейін сол маңда орналасқан үлкен залда концерт болды. Алайда оған тек 700 адам ғана сия алды. Бұл кешке Қазақстаннан ретро стильде ән айтатын әнші Jazzdauren-ді арнайы шақырдық. Оның әндерін мұндағылар сүйіп тыңдайды. Әлбетте, Ольга мен Пауль қазақша ән шырқады. Мұнда Нұрлан Шолақов деген қазақша ән айтатын тағы бір досымыз бар. Сонымен қатар Қазақстан туралы айтатын, елден көшіп келген немістердің «Король лир» деген тобы да өнер көрсетті. Жалпы, биыл Наурыз мерекесінің ұйымдастырылу ісі бәрінің көңілінен шықты. Былтырғы Наурызды ұйымдастыру ісі біраз ақсап, аздап хейтке қалған едік. Былтыр Наурызды тойлауға төрт мың адам жиналған-тын. Алайда ойдағыдай ұйымдастыра алмадық. Себебі ол уақытта кіру тегін болды. Біз ары кетсе, мыңға жуық адам келеді деп дайындалған едік. Алайда төрт мың адамға орын болмай, тамақ жетпей, сынның астына қалдық. Ал биыл бәрі ақылы болды. Мерекеге келемін деп ниет танытқандар алдын ала билет сатып алды. Сондықтан біз сатылған билет санына орай орын мен тамақ көлемін әзірледік. Көбіне ұнағаны соншалық, арада аз күн өтсе де, «Енді мұндай мереке қашан болады?» деп жарыса жазып жатыр. Бұйырса, алдағы уақытта қазақстандықтардың кездесуін ұйымдастырмақ ойымыз бар. Көпшілік жылына бірнеше мәрте кездесіп, осылай көңіл көтергісі келеді.
– Өзіңіз негізі қандай іспен айналысасыз?
– Мен негізі комбайн құрастыратын зауытта жұмыс істеймін. Мұнда жұмыс істеп жатқаныма он үш жыл болды. Сонымен қатар тақия, шапан, астау сатумен айналысамын. Қазақстанның Туы да бар. Жалпы, сатылымда Қазақстанмен байланысты зат көп. Десе де, бос уақытымды қазақша блог жүргізу ісіне арнаймын. Германиядағы қазақтілді жалғыз блогер менмін. Менікіндей контент ешкімде жоқ. Бұл – менің сүйікті ісім. Ешкім де ештеңені ұмытпағанын, қазақстандықтарға елден көшіп кеткен немістердің қалай тұратынын, қазақ тілін, мәдениетін әлі күнге дейін қалай қастерлейтінін көрсетуді парыз санадым. Оларды таныттым, өзім де таныла бастадым. Былтыр Қазақстанға барғанымда мені шырамытып, амандасып, бірге суретке түскендердің қарасы мол болды. Сондықтан бұл істі жалғасытырып, әлі талай қызық контент ұсынғым келеді.
– Әңгімеңізге рахмет! Іске сәт!
Сұхбаттасқан
Әлия ТІЛЕУЖАНҚЫЗЫ