Жүргізушісі жоқ таксиге мінер ме едіңіз? Астанадағы Наурыз той автономды көлік сынақтан өткен еліміздегі алғашқы алаң болды. Онда Д.Серікбаев атындағы ШҚТУ-дың Лу Бань шеберханасында жасалған пилотсыз автокөлік көптің назарына ұсынылды.
21 наурызда Астанадағы Наурыз мейрамында Д.Серікбаев атындағы ШҚТУ-дың Лу Бань шеберханасының жүргізушісіз автокөлігі халыққа танстырылды.
– Алдағы уақытта мұндай технологиялар қалалық инфрақұрылымға кезең-кезеңімен енгізіліп, оның ішінде ұшқышсыз такси қызметін іске қосу да интеллектуалды көлік жүйесін дамытудың маңызды бағыттарының бірі болмақ, – деп айтылған Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігінің ресми мәлімдемесінде.
Өткен жылдың аяғында Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі, Көлік министрлігі, Астана қаласының әкімдігі жеке компаниялармен қанатқақты жобаны іске қосу туралы келісімге келген болатын. Осылайша, өздігінен жүретін автокөліктер «ақылды қала» стратегиясы мен цифрлық инфрақұрылымды дамыту аясында сынақтан өте бастады. Алғашқы кезеңде тестілеуден өткізу, заңнама тұрғысынан реттеу және инфрақұрылым дайындау жоспарланып отыр.
– Жүргізушісіз такси бойынша пилоттық жобаны іске қосу – ақылды әрі қауіпсіз қалалық мобильділікті дамытудағы маңызды қадам. Автономды көлікті енгізу біртіндеп, азаматтардың қауіпсіздігін басты назарға ала отырып іске асырылады. Сондай-ақ инфрақұрылымның дайын болуын қамтамасыз ету біз үшін маңызды. Астана – жаңа технология енгізілер алдында нақты сынақтан өткізілетін алаңға айналуда. Мұндай тәсіл инновацияларды қолдауға және қоғамның жаңа цифрлық шешімдерге сенімін қамтамасыз етуге мүмкіндік береді, – деді Премьер-министрдің орынбасары – Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі Жаслан Мәдиев.
Ресми мәліметтерге сүйенсек, алғашқы маршрут – әуежай мен қала орталығы арасындағы дәліз. Таңдау кездейсоқ емес: бұл бағыт – бақылауға ыңғайлы әрі сұранысы жоғары жолдардың бірі. Мұндай тәсіл технологияны бірден қалаға толық енгізбей, шектеулі кеңістікте тексеруге мүмкіндік береді. Басқаша айтқанда, қала түгел өзгермейді, алдымен бір бағытқа өзгеріс енгізіп, соны сынақтан өткізеді.
Үкімет бұл жобаны тек көлік реформасы ретінде қарастырып отырған жоқ. Мақсат – жаңа экономикалық сегмент қалыптастыру. Автономды көліктер логистика, деректер өңдеу және цифрлық қызметтер саласында жаңа мүмкіндіктер ашады. Болашақта бұл бюджетке қосымша кіріс әкелуге тиіс. Алматы мен Ақмола облысында да жүргізушісіз көліктерді сынақтан өткізу жоспарда бар екені ресми хабарланды.
Бұл ретте, Көлік министрлігі жобаны бірден толық іске қоспайтынын ашық мәлімдеген болатын. Алғашқы кезеңдерде жүргізуші болуы мүмкін. Тіпті, гибрид жүйеге басымдық берілуі де ықтимал. Әлемдік тәжірибеде ең дамыған қалалардың өзінде жүргізушісіз көліктер толық автономды режимде жұмыс істемейтінін де ескере кеткен жөн.
Десек те, егер жоба сынақтан сәтті өтсе, осы бағытта сәтті қадам жасаған елдердің бірі болмақпыз.
Заң технологияға ілесе алмай жатыр
Дегенмен заңнамада жүргізушісіз көлікке қатысты нақты нормалар жоқ. Егер апат болса, жауапкершілік кімге жүктеледі? Көлік иесіне ме, бағдарламаны жасаған компанияға ма, әлде операторға ма? Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі бұл сұрақтардың әзірге нақты шешімі жоқ екенін мойындайды. Депутаттарға жолдаған сұрағымызға да осы мазмұндағы жауаптар алдық. Яғни, заң бойынша әр жағдайды жеке қарастыруға тура келеді. Бұл – уақытша шешім. Алысқа көз тіксек, арнайы заң қажет болады.
Тағы бір мәселе – сақтандыру. Қазірдің өзінде елімізде автосақтандыру төңірегіндегі мәселе толық шешілмей тұр. Ал автономды көліктер жағдайды одан сайын қиындатуы ықтимал. Себебі дерек аз, тәжірибе жоқ, ал белгісіздік жоғары. Сәйкесінше, баға да аспандап кетуі ықтимал. Осылайша, бастапқыда оны пайдалану қымбатқа түсуі мүмкін.
Жалпы, әлемдегі жүргізушісіз такси тәжірибесі әртүрлі болғанымен, оның дамуы бір логикаға бағынады: технология бірден толық еркіндікке шықпайды, керісінше нақты қалаларда шектеулі пилоттардан басталып, біртіндеп ауқымы кеңейе береді.
АҚШ-та Waymo сияқты компаниялар жүргізушісіз таксиді коммерциялық деңгейге дейін жеткізіп, кей қалаларда толық автономды қызмет көрсетіп отыр, бірақ күрделі мегаполистерде әлі де қиындықтар бар.
Қытайда Baidu жобалары мемлекеттік қолдаудың арқасында жылдам дамып, арнайы аймақтарда жүздеген роботакси іске қосылған, бұл мемлекет қолдауының маңызын көрсетеді.
Ал Дубай мен Абу Даби қалаларында автономды көліктер алдын ала белгіленген маршруттарда, көбіне әуежай бағыттарында сыналып, қауіпсіздік пен сервистің сапасына басымдық берілген.
Ал Сингапур тәжірибесі керісінше қатаң реттеу мен бақылауға негізделген. Мұнда технологиядан бұрын құқықтық және қауіпсіздік стандарттары әбден орныққан.
Ал Еуропа елдері, соның ішінде Германия мен Франция, бұл үрдіске сақтықпен қарап, жүргізушісі бар немесе шектеулі маршруттағы шешімдерді қолай көріп отыр.
Жалпы алғанда, жаһандық тәжірибе көрсетіп отырғандай, жүргізушісіз таксидің табысты болуы тек технологияға емес, инфрақұрылымның дайындығына, заңнаманың икемділігіне және қоғамның сеніміне тікелей байланысты.