Астанадағы Жақсылық Үшкемпіров атындағы Жекпе-жек сарайында бір мезетте 18 мың бала асық ойнады. Бұл ауқымды іс-шара Цифрландыру жылы аясында Наурыз мерекесіне қарсаңында ұйымдастырылды.
Ұйымдастырушылардың айтуынша, мұндай бастамалар ұлттық құндылықтарды дәріптеп, жас буынның дәстүрлі спорт түрлеріне қызығушылығын арттыруға септігін тигізеді.
Сонымен қатар бұл іс-шара барысында 3 000-ға жуық оқушы «Алтын сақа» атты әсерлі флешмобқа қатысты. Балалар арнайы қойылым арқылы асықтың «алшы» түсу бейнесін және «Алтын сақа» жазуын құрап, ерекше композиция әзірледі. Музыка ырғағымен орындалған би қимылдары флешмобтың мазмұнын аша түсті.
Бағдарламаның жүргізушісі ретінде «Айдар» атты жасанды интеллект пайдаланылды. Флешмоб аяқталған соң, ол елордадағы барлық білім беру ұйымдарында – балабақшалар мен мектептерде асық ойынын бастау туралы сигнал берді. Осы сигналдан кейін қала бойынша бір уақытта 18 мыңнан астам бала асық ойнап, төл ойынымызға қызығушылығы арта түскенін байқатты.
Нұрболат БӨГЕНБАЕВ,
Түркі академиясының сарапшысы, PhD докторы:
Дәстүр мен спорттың тоғысы – асық
– Кеңес үкіметі кезеңінде ұлттық ойындарға, соның ішінде асық атуға «еріккеннің ермегі» ретінде қарау үрдісі кең таралғаны белгілі. Соның салдарынан ұлттық ойындардың тәрбиелік, танымдық және әлеуметтік маңызы екінші қатарға ысырылып, олардың орнына формалды тәрбие құралдары ұсынылды. Мұндай көзқарас сол дәуірдегі идеологиялық ұстанымдармен тығыз байланысты болса керек. Үлкендер тапсырған жұмысты шала-шарпы бітіріп, асық ойнауға жүгіретін балалық шағымыз бәрінің есінде болар. Сондықтан «Асық ойнаған азар, доп ойнаған тозар» деген мақал сол кездері жиі айтылатын.
Алайда қазір бұл мақалдың мағынасы түбегейлі өзгерді. Ақпараттық технологиялардың дамуына байланысты қала балалары ғана емес, ауыл балалары да уақытының басым бөлігін смартфон мен компьютер алдында өткізеді. Бұл балалардың қозғалыс белсенділігінің төмендеуіне және денсаулыққа кері әсер ететін факторлардың көбеюіне алып келуде.
Асық ату – жаугершілік заманда балаларды әскери дайындыққа, мергендікке баулудың бір түрі болған. Бұл ойын баланың жүйке жүйесін шыңдап, байсалдылыққа тәрбиелейді. Қазіргі ғылым баланың ұсақ моторикасын дамыту (саусақ қимылдары) ойлау жүйесіне оң әсер беретінін дәлелдеп отыр. Асықты саусақпен иіру, алақанға толтырып ұстау – моториканы дамытудың ең тиімді әдісі.
Әр ойынның өзіндік ережесі мен мақсат-міндеті бар. Мысалы, «Хан талапай» – жылдамдық пен ептілікті қажет етсе, «Бесатар» – дәлдік пен есепке негізделген ойын түрі. Бұл ойындар баланың дене қабілеттерін ғана емес, стратегиялық ойлау дағдыларын да жетілдіреді.
Асық ойыны – халқымыздың ежелден келе жатқан төл мұрасы. Хандық дәуірде бұл ойынның өте белсенді болғанын «Хан», «Тас қала», «Хан талапай» сынды атаулардан аңғаруға болады. Оның тарихи бастаулары көшпелі қоғам өмірімен тығыз байланысты. Қола дәуіріне жататын жерлеу орындарынан боялған, шеттері қырланып өңделген асықтардың жиі табылуы – осының айғағы.
Ерте дәуірде асықтар тек ойын емес, магиялық нышан немесе әшекей ретінде де қолданылған. Түркі дәуіріндегі қорымдар мен ғұрыптық ескерткіштерде де асықтың түр-түрі кездеседі. Айта кету керек, асық – адамзатқа ортақ құндылық; тіпті Еуропаның антикалық кезеңіне тән жәдігерлер арасында да асық үлгілері ұшырасады.
Сол сияқты асықты музыкалық аспаптарда қолданған. Атап айтқанда, жетіген аспабына шағын, кішкене асықтарды таңдап алатын болған. Қазақта асықтың сақадан басқа ұтысқа тігілетін кішісін «кеней» деп атайды және мұның халық арасында «кентай», «ген» немесе «ги» деген нұсқалары да кездеседі. Айналып келген, «кентай» да, «кеней» де, «ген» де асықтың шағын түрін білдіреді. Бұл сөздер әлі күнге халық аузында осылай қолданылады. Осындағы «кеней» немесе «кентай» сөздерінен кәдімгі ұсақ, шағын дегенді білдіретін «кіші кене», «кіші кентай» сөздері ауызекі тілде «кішкене», «кішкентай» болып айтылған. Сол сияқты бұл музыкалық аспап атауы да алғашында «жетікеней», «жетікен» болып айтылып, кейіннен тілдік ыңғайға қарай «жетіген» болып өзерген.
Бүгінде асық ойыны ұлттық спорттың бір түрі ретінде қайта жаңғыруда. Қазақстанда арнайы федерациялар құрылып, республикалық және халықаралық деңгейде жарыстар өткізіліп келеді. Әсіресе, Наурыз мейрамы кезінде асық ойындары ұлттық дәстүрдің ажырамас бөлігіне айналды.
Бірнеше жыл бұрын Астанадағы «Бәйтерек» монументі жанында ұйымдастырылған «Асық пати» жобасы жергілікті тұрғындар мен туристердің үлкен қызығушылығын тудырған еді. Ал жақында ғана елордада 18 мыңнан астам баланың бір мезетте асық ойнауын спорттың кең қанат жайып келе жатқанының көрінісі деуге болады.