27 ақпанда Президент жанындағы Қазақстанның стратегиялық зерттеулер институтында (ҚСЗИ) Конституциялық комиссия мүшелері мен жас сарапшылардың қатысуымен «Конституциялық реформаның негізгі қағидалары: ұрпақтар сабақтастығы» тақырыбында диалог алаңы өткізілді, деп хабарлайды turkystan.kz.
Спикерлер ретінде Президент жанындағы ҚСЗИ директоры Жандос Шаймарданов, ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты Юлия Кучинская, Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ-нің сапаны қамтамасыз ету және ішкі бақылау жөніндегі проректоры – Басқарма мүшесі Индира Рыстина, саясаттанушы Талғат Қалиев, сондай-ақ «Әділ сөз» сөз бостандығын қорғау халықаралық қорының президенті Қарлығаш Жаманқұлова сөз сөйледі.
Іс-шараға ҚСЗИ-дың жас сарапшыларды қолдау бағдарламасы түлектері, ҚР Президентінің жанындағы Мемлекеттік басқару академиясының қызметкерлері, ҚР Парламенті Сенаты жанындағы Аналитика мектебінің қатысушылары, сондай-ақ елдің жетекші зерттеу орталықтарының өкілдері қатысты.
Кездесу сұрақ-жауап сессиясы форматында өтті. Талқылаудың орталығында – экологиялық мәселелер, азаматтардың тұрғын үй құқықтарын қорғау, ұлттық және халықаралық құқық арасындағы қатынас, Конституцияны енгізу бойынша өтпелі кезең, сондай-ақ жаңа саяси институттар: Қазақстан Халық Кеңесі, Құрылтай және Вице‑Президент болды.
Жас сарапшылардың жаңа Конституция жобасында экологиялық қауіпсіздікті бекіту туралы сұрағына жауап бере отырып, ҚСИИ директоры Жандос Шаймарданов құжатта азаматтар мен мемлекет үшін кешенді міндеттер белгіленгенін атап өтті.
Ол табиғатты құрметтеу міндетін, мемлекеттің қоршаған ортаны қорғау жөніндегі стратегиялық мақсатын және адам өмірі мен денсаулығына қауіп төндіретін ақпаратты жасырғаны үшін лауазымды тұлғалардың жауапкершілігін белгілейтін ережелерге назар аударды.
«Азаматтарға да, мемлекеттің өзіне, мемлекеттік органдарға, соның ішінде бизнес өкілдеріне де тікелей жауапкершілік жүктейтін нормалар бар», – деді Ж. Шаймарданов.
Саясаттанушы Талғат Қалиев қоршаған ортаны қорғау ережелерін кіріспенің құндылық шеңбері арқылы – қазіргі ұрпақтың болашақ ұрпақ алдындағы жауапкершілігінің көрінісі ретінде қарастыру керектігін қосты.
«Егер жер қойнауы мен ресурстар халыққа тиесілі болса, онда халық оларға өз меншігі ретінде – мұқият және ұқыпты қарауға міндетті», – деп атап өтті саясаттанушы.
Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің проректоры Индира Рыстина қоршаған ортаны қорғау жөніндегі нұсқаулықтарды конституциялық деңгейде бекіту салалық заңнаманы дамыту үшін тұрақты негіз қалайтынын түсіндірді.
«Конституцияда бекітілген кез келген норма кейіннен нақты құқықтық тетіктер арқылы жүзеге асырылады», - деп түсіндірді ол.
Диалог алаңына қатысушылар жаңа Конституция жобасында тұрғын үй құқықтарын қорғау мәселесін де көтерді. Мәжіліс депутаты Юлия Кучинская, әсіресе балалы отбасылар үшін, үйден шығару істерінде соттық қайта қараудың маңыздылығын атап өтті.«Соттың тек баспанасыздық мәселесін ғана емес, сонымен қатар отбасының болашағын да қарастыруы маңызды», - деді депутат.
Жандос Шаймарданов ұсынылған ережелер жалға алушыларды қорғау мен мүлік иелерінің құқықтарын құрметтеуді біріктіретін теңгерімді модель құруға бағытталғанын түсіндірді.
«ҚР азаматтары заңды түрде алынған кез келген мүлікке жеке меншік құқығына ие. Сот шешімінсіз ешкімді өз мүлкінен айыруға болмайды. Жаңартылған әлеуметтік келісімшартта осы тепе-теңдік сақталады», - деп атап өтті ҚСЗИ директоры.
Индира Рыстина Конституция жобасының логикасы «құқықтық тәртіп» қағидаттарына негізделгенін және келісімшарттық қатынастарды дұрыс ресімдеу даулардың алдын алудың негізгі құралы болып қала беретінін қосты.
Жас қатысушылардың өтпелі кезеңдегі, яғни референдум арқылы жаңа Конституция қабылданғаннан бастап оның күшіне енуіне дейінгі құқық қорғау механизмдері туралы сұрағына жауап бере отырып, Юлия Кучинская заңдық ереже мен Конституция арасында қайшылық туындаған жағдайда Конституция қолданылатынын түсіндірді.
«Басты мерзім - 1 шілде. Оған дейін қолданыстағы Конституция аясында қабылданған ережелер күшінде қалады», - деп түсіндірді Қарлығаш Жаманқұлова.
Индира Рыстина жобаның көптеген ережелері, мысалы, неке және отбасы туралы ережелер, заңнамада бар екенін және конституциялық деңгейге көтерілгенін, бұл құқықтық қақтығыстардың қаупін азайтатынын атап өтті.
Жандос Шаймарданов бұл халықаралық міндеттемелерден бас тарту емес, оларды жүзеге асыру тетігін нақтылау екенін атап өтті.
«Біз бұл мәселені халықаралық сарапшылармен талқыладық. Халықаралық норма күшіне енгенге дейін оны ұлттық заңнамаға бейімдеу керек. Біз өз міндеттемелерімізден бас тартпаймыз, керісінше оларды қолдану тәжірибесін өзгертеміз», - деп түсіндірді ол.
Талғат Қалиев қазіргі жағдайда ұлттық заңнамалық базаның басымдығы егемендікті қорғау құралы болып табылатынын және елдің инвестициялық тартымдылығын төмендетпейтінін атап өтті.
Қарлығаш Жаманқұлова халықаралық құқық үстемдігінің абсолютті модельдері сирек кездесетінін және Қазақстанда инвесторлар үшін арнайы құқықтық режимдер қазірдің өзінде бар екенін қосты.
«Бізде инвесторлар арнайы салық режиміне қол жеткізе алатын АХҚО бар. Бизнес мүмкіндіктері сақталуда», - деп түсіндірді ол.
Талқылаудың бөлек бөлімі жаңа саяси институттарға қатысты болды. Вице-президент лауазымының енгізілуіне түсініктеме бере отырып, Жандос Шаймарданов бұл бәсекелес саяси институт емес, басқару жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз етудің қосымша тетігі екенін атап өтті.
Оның айтуынша, бұл институт Президент анықтаған өкілеттіктер шеңберінде жұмыс істейді және институционалдық тұрақтылықты нығайтуға бағытталған.
Қорытындылай келе, қатысушылар жоба ережелерінің айтарлықтай бөлігі қазіргі құқықтық жүйеге енгізілгенін және конституциялық тұрғыдан бекітіліп жатқанын, сабақтастықты қамтамасыз ететінін және құқықтық тәуекелдерді азайтатынын атап өтті.
Диалог алаңы конституциялық жаңғыртудың негізгі бағыттары бойынша ұрпақтар арасындағы мағыналы пікір алмасу және кәсіби талқылау алаңына айналды.