Музыка көбіне жай ғана демалыс немесе күнделікті тіршілікке фон ретінде қабылданады. Алайда жаңа зерттеу әуен тыңдау кезінде адамның ойы ешқашан «тынышталмайтынын» болмайтынын көрсетті. Музыканың жанры, тыңдаушыға таныстығы және ұнау деңгейі миды белгілі бір ой бағытына белсенді түрде бағыттайды. Бұл ойлар жеке естеліктерден бастап, ойдан шығарылған оқиғаларға немесе музыканың өзіне сын көзбен баға беруге дейін өзгереді. Зерттеу нәтижелері Psychology of Music журналында жарияланды, деп хабарлайды turkystan.kz.
Психологтар музыка қиялды оятатын қуатты триггер екенін бұрыннан айтып келеді. Бір ғана әуен адамның өткен өмірінен нақты бір көріністі немесе бейнені еске түсіруі мүмкін. Бірақ алдыңғы зерттеулер көбіне тар шеңберде жүргізіліп, ойдың бір ғана түріне, мысалы, естелікке немесе визуалды қиялға назар аударған. Сонымен қатар, әдетте екі-үш жанрмен ғана шектелген.
Бұл олқылықтың орнын толтыру үшін Дарем университетінің ғалымдары ауқымды зерттеу жүргізді. Зерттеуге АҚШ пен Ұлыбританиядан 701 адам қатысты. Олар 17 түрлі жанрды қамтитын 356 музыкалық үзіндіні тыңдаған. Арасында эмбиент, кантри, хэви-метал, бейнеойын музыкасы, джаз, фолк, хип-хоп, сондай-ақ 60 және 80-жылдар поп-музыкасы бар. Әр үзінді 30 секундқа созылды және сөзсіз болды – бұл тыңдаушы ойын мәтін емес, тек музыка арқылы қалыптастыру үшін жасалған.
Нәтижелер жанр мен таныстықтың шешуші рөл атқаратынын көрсетті. Таныс әрі ұнайтын музыка көбіне өмірден алынған жеке естеліктерді қозғайды. Ал бейтаныс немесе күрделі композициялар қиялға негізделген оқиғалар мен абстракт ойларға жетелейді. Кей жағдайда тыңдаушылар әуеннің құрылымын, ырғағын немесе техникалық ерекшелігін ой елегінен өткізген.
Зерттеушілердің айтуынша, музыка ойды «басып алатын» құрал емес, керісінше, ішкі ой кеңістігін белгілі бір арнаға бұратын орта. Сондықтан адамдардың бір әуенге әртүрлі әсер алуы – олардың музыкалық тәжірибесі мен эмоционалдық қатынасына тікелей байланысты.
Ғалымдар бұл тұжырымдар музыканы терапияда, білім беруде және шығармашылықта саналы түрде қолдануға жол ашуы мүмкін екенін айтады. Музыка тек естілмейді, ол ойды да бағыттайды.