ҚАЙШЫЛЫҚТЫ ЗАМАН ҚАЙРАТКЕРІ

1925 жылдың 9-11 сәуіріндегі өткен Қазақ өлкелік партия комитетінің III пленумында Ұзақбай Құлымбетов «Қазақстандағы өнеркәсіптің жайы және оны дамытудың шаралары туралы» деп аталған баяндама жасады. Ол баяндамасында республика өнеркәсібін өркендетпейінше елдің экономикалық әлеуетін жақсарту мүмкін емес екенін қозғай келіп, өзекті мәселелерге баса тоқталды. Жаңа қуат көздерін іске қоса отырып, жергілікті бай шикізаттарды пайдаға асыратын шағын кәсіпорындар жүйесін қалыптастырып, нығайту міндеттерін ұсынды.

Атбасар, Риддер, Екібастұз мыс комбинаттарын қайта іске қосу жөнінде өзекті ойларын ортаға тастады. Елек тұз өндіру кәсіпорнын игере отырып, Ембі мұнай өнеркәсібінің қуатын барынша арттыруды және келешекте сол жерден мұнай өңдеу зауытын салуды да көпшілік назарынан тыс қалдырмады. Елде мал шаруашылығын жан-жақты дамытумен бірге, жүн мен тері-терсекті өз жерімізде өңдеу, сондай-ақ былғары, тері илеу, тоқыма өндіріс орындарын ашу жөніндегі бағдарламасын алға тартты. Ол сол ұсыныстарымен шектеліп қалмай сонымен бірге РСФСР Халық шаруашылығы Орталық Кеңесінің алдына Бозбие, Аққара және Жітіқара алтын кеніштерін Қазақ республикасына қайтару жайында мәселе көтерді. Оның ұсыныстары пленум мүшелері тарапынан толық қолдау тапты. Сол жылы республика көлеміндегі тау-кен және металлургия өнеркәсібін дамыту үшін негізгі қордан 23 миллион сом қаржы бөлінді. Көп ұзамай «Атбасцветмет» пен «Алтайказполиметалл» трестері іске қосылды. Артынша Ақтөбе фосфор тыңайтқыштарын өндіретін химия комбинаты, Балқаш мыс балқыту мен Шымкент қорғасын зауыттарының құрылыстары жедел жүргізілді. Солай республиканың өндірістік базасы құрылды. Ұйымдастырушылық қабілетімен таныла білген Ұзақбай Құлымбетов сол жылы-ақ Республикалық Жоспарлау комиссиясының төрағасы, сәл кейіндеу республикалық Халық комиссарлар Кеңесі төрағасының орынбасары қызметтеріне көтерілді. Сол жылдары ол РСФСР Халық комиссарлары Кеңесі жанындағы «Түрксіб» теміржол құрылысына жәрдемдесу комитетінің басшысы Тұрар Рысқұловпен бірлесе отырып, жұмысқа қазақтарды кеңінен тартты. Бұл оларды аштық құрсауынан аман сақтап қалуға жасалған оң қадам еді.

Құлымбетовтің республика өндіріс орындарын дамытудағы ұсыныстары Одақтық басшылықтағы Ф.Дзержинский, А.Микоян секілді мемлекет басшылары тарапынан қолдау тапқан. Ұзақбай Құлымбетовтің сол баяндамасының астарында республика егемендігінің алғашқы ұшқындары көрініс бергенін көзі қарақты жандар түсінді. Ол республика жоспарлау органдарының бір кеңесінде дәстүрлі шаруашылық формасы жөнінде: «…Біз бас жоспарды талқылаған кезде Қазақстанды мал шаруашылықты өлке деп сипаттадық. Біздер өз жоспарымызды осы салаға маңыз бере отырып, жасауымыз керек», – деген. Өлкенің бірінші басшысы Филипп Голощекин бар күшті қалалардағы өндіріс орындарына салуға жұмылдырып жатқанда Ұзақбай Құлымбетов күштің бір бөлігін ауылдағы ата кәсіпті өркендетуге қарай бұра тартқаны, халқының дәстүрлі шаруашылығына жанашырлығынан туындап қана қойған жоқ, алдағы аузын арандай ашқан нәубеттің алдын алғаны еді.

Ол осылай өте күрделі кезеңде үлкен әрі жауапты қызметті атқаруға кірісті. Республикада халық шаруашылығын басқаратын ұлттық кадрлар мүлдем аз. Әсіресе өнеркәсіп саласында жоқтың қасы. Ол ұлттық кадрларды көбейтіп, өндіріс орындарын басқаруда өзгелерге есемізді жібере беретінімізді ескеріп, ел ішінен оқыған әрі тоқыған азаматтарды әрдайым іздестіріп, жауапты қызметке тартып жүрді.

Айтжан Бутиннің сол кезде жиырмадан енді ғана асқан жігіт шағы. Көненің көзі бастан кешкен зобалаңды қазір де бейжай оқу мүмкін емес.

«…1925-26 жылдары астана Қызылордаға көшірілген кезде, қазақ атты әскер эскадронының I-ші бөлімшесін басқаратын жас жігітпін. Досым Байғалимен бірге аға-жеңгесінің үйіне бардым. Үйде бір топ қонақтар бар екен. Шайға отыра бергенде, Ұзекең сөз бастады.

−Айтжан, шырағым! Мәскеудегі тау-кен институтының жерасты бөліміне жолдама бар. Сен оқуға барасың ба?, − деді.

Келістім. Жолдамамен Мәскеуде 5 жыл оқып келген соң, Ұзақбай ағаның қолдауымен Шығыс Қазақстандағы Қазаншұңқыр алтын кенінің бас инженері етіп жіберді. 1935 жылы Қазақстанға М.И.Калинин келіп, біздің өндірісті аралады. Одақтың ақсақалы Калинин мен Қазақстанның ақсақалы Ұзақбай Құлымбетовті ерекше құрметпен қарсы алып, ескерткішке суретке түстік. Осы сурет 1937 жылы маған пәле болып жабысты. «Халық жауын» құшақтап тұрсың», − деп Бутыркада тепкілеп сабады. «Калининді де құшақтап тұрмын ғой», − десем, одан сайын кеп тепкілейді. «Халық жауының сыбайласы екеніңді мойында», − деп өлімші қып ұрады. Камераласым генерал еді, түнде қабырғаны тықылдатып сөйлеседі.

Мойындаса да, мойындамаса да, түрменің астындағы жертөлеге алып барып, атып жатыр. Не болса да мойындамау керек, − деді ол.

Бір күні жертөлеге түсірді. Санап тұрмын, 10 адам екенбіз. Басымызға қапшық кигізе бастады. Генералдан естіген хабарым бар, енді өлдім ғой деп тілімді кәлимаға келтіріп, иманымды айта бастадым. Мылтық тарс ете қалды. Есімді жисам, оң қолымды сермелей айқайлап бара жатырмын! «ЦК, Компартия, товарищ Сталин!»… Шамасы, орындаушының қолы қалтыраған болуы керек, қарақұсқа атқан оқ мойныма тиіп, тесіп өте шыққан. Айқайлай беріппін. Есімді жиып: «Қағаз, қалам әкел», − деп тағы айқайладым. Өлім жазасы екі рет орындалмайды. Жазаның түрмеге ауыстырылуын сұрап, хат жаздым. Сөйтіп, 25 жылға жаза кесті. Оның 18 жылын түрмеде өткізіп, бостандыққа шықтым».

Ұзақбай Құлымбетов 1926 жылы Республика Халық Кеңесі төрағасының орынбасары, сонымен қатар Мемлекеттік жоспарлау комиссиясының төрағасы қызметін қоса атқарды. Ол 1927 жылы сәуір айында Өлкелік партия комитетінің өндірісті көтеру мәселесін қараған мәжілісінде қортынды сөз сөйледі. «…Ресейдің халық шаруашылығы кеңесінің мекемелері көбінесе Қазақстанда сауда, пайданың артына түсіп кетеді. Олардың сол пайда көріп отырған Қазақстанның өнерлі кәсібінің күшеюіне де жәрдемдес, тілектес болуы керек қой. …Дұрысында біздің Орталықтан алғанымыздан да, бергеніміз көп, шындап келгенде біз Орталықтан алмауға да, оған бермеуге де тұрамыз. Оған Орталық тұра алар ма екен? Тұра алмайтын болса, бізге қаржы берсін». («Еңбекші қазақ», 1927. 1 мамыр, №92).

Оның осы сөзінен қызметін жеке басының мансабы үшін атқармағанын, Қазақстанды тек шикізат көзіне ғана айналдырғысы келген Орталыққа басқалардай бас изеп көне бермей, өз қарсылығын батыл білдіргенін байқаймыз. Оның бұл талабы Орталыққа жақпағаны да анық.

1927 жылы Өлкелік комитеттің астананы Қызылордадан Алматыға ауыстыру жөніндегі қаулысы шығып, арнайы комиссия құрылды. Негізінен бұл идеяны кезінде Тұрар Рысқұлов ұсынған болатын. Ал қаулыны жүзеге асыру Ораз Жандосов пен Ұзақбай Құлымбетовке тапсырылған. Олар Жетісу жеріне келіп, тау бөктеріндегі Алматымен танысты. Құлымбетов болашақ астананың құрылысы мен инфрақұрылымдарына жауап берді. Екі жыл дайындық нәтижесінде Алматының қазіргі Панфилов көшесі бойынан жаңа Үкімет үйі салынып, бірнеше мекеме ғимараттары мен тұрғын үйлер бой көтеріп, қыруар жұмыстар атқарылды.

Алайда Ф.Голощекиннің 1928 жылы республикада ауыл шаруашылығын шұғыл коллективтендіру жөніндегі солақай саясатымен басталған тәркілеу орта шаруалар мен байлардың малдарын еріксіз тартып алуға ұласып, елді аштыққа ұрындырып, экономиканы құрдымға тіреді. «Асыра сілтеу болмасын, аша тұяқ қалмасын» ұранымен жүргізілген ұрда-жық науқан мал басын 40 миллионнан 4 миллионға дейін күрт төмендетіп жіберді. 2,5 миллионнан астам адам сол зауалды нәубеттен көз жұмды. Аштыққа ұрынған қазақ халқы босқынға айналды.

1929 жылы көктемде Үкімет Алматыға қоныс аударды. Сол жылы Қазақ Өлкелік комитеті мен БК(б)П өлкелік бақылау комиссиясының мүшелерінен арнайы тексеру комиссиясы құрылды. Оның төрағасына Богданов тағайындалды. Олар партия қатарын тазалау барысында жау элементтерін анықтау үшін қитұрқы жолмен «сын мен өзара сынды» ойлап тауып, оны барынша күшейтті. Комиссия соның арқасында көздеген мақсаттарына жетті де. Қазақ зиялыларының біразына жала жабылып, бірқатары «ұлтшыл» деген айыппен қызметтен қудаланып жатқан. Республика баспасөзі партия қатарына еніп кеткен «ұлтшыл элементтер» деген желеумен кеңестік партияға қарсы топтар мен жікшілдерге қарсы күрестің барынша күшейтілгені жөнінде ауық-ауық хабарлар таратумен болды. Оларға қазақ әдебиеті саласында да үн қосып жатқандер аз болған жоқ. Әдебиетшілер газетінде «ұлтшыл-ауытқушылар» атанғандар өткір сынға алынды. Губерниялар мен уездердегі тазартуларды Өлкелік Атқару комитеті тікелей қадағалап отырды. Үкімет орындарында қызмет ететін А.Бөкейханов, Т.Рысқұлов, К.Арғынғазин, А.Мусин, А.Сейітов және тағы басқаларға кезінде Алашорда үкіметінің құрамында жүріп, Кеңес өкіметіне қарсы болған деп айып тағылған. Ұзақбай Құлымбетов те комиссия назарынан тыс қалған жоқ. Оны «Құлымбетов өмірбаянында 1919 жылы Кузнецов жасағынан кетуін жасырып қалған» деп айыптады. Құлымбетов комиссия төрағасы Богдановтың атына жазған түсініктемесінде: «Өмірбаянымда 1919 жылы қызылдардан ақтар жағына өту жайында жазбауымның себебі сол жылдың соңында Ырғызда Ә.Жанкелдин осы жайға тексеріс жүргізіп, «Қызыл жасақтың тоз-тоз болып кетуі Киселев пен Кузнецевтің дұрыс басқара алмағандығынан» деген қортынды шығарып, бізге Кеңес өкіметін ауылды жерлерде орнатуға, сол уақыттағы пайда болған бандиттермен қарсы күресуді ұсынғаннан кейін оны көрсетуді жөн деп таппадым», − деп жазған. Оны жазадан Ә.Жанкелдин құтқарып қалды.

Ф.Голощекиннің қылмысты саясатына қарсы тұрғандардың бірі Ұзақбай Құлымбетов еді. Ол 1933 жылы 10-16 тамызда Өлкелік партия комитетінің VI-шы пленумында мінберден ауыл шаруашылығының осыншалық құлдырауының себебі коллективтендіру саясатының дұрыс жүргізілмеуінен, жергілікті ұлттың күн көріс жағдайын ескермеуінен екенін ашып айтқан. Бірақ Голощекин өзінің арам ойын жүзеге асыру үшін жеке билігін пайдаланып, өлкелік партия комитетінің қаулысын бұзып, барлық облыстарға ет тапсыру жөніндегі бұйрығын жолдады. Бұл аштықтан тұралаған халыққа ауыр соққы болып, қалың бұхараның толқуына алып келді. Сондай толқулардың бірі Маңғыстау түбегіндегі «Адайлар көтерілісі». Сондағы жағдайды реттеу үшін Өлкелік комитет пен Республика Халық комиссарлар Кеңесі Ұ.Құлымбетов басқаратын мемлекеттік комиссия құрды. Ол халық толқуының әлеуметтік-экономикалық себептерімен нақты таныса келіп, республика басшыларына өлкелік органдардың «коллективтендіру» науқаны кезінде асыра сілтеген істерін сынға алған жеделхатын жолдаған. Сол жеделхатында ол наразылықтың негізгі себебі аштықтың салдары екенін ашып айтқан. Қазақстан Республикасы Орталық мемлекеттік мұрағатта оның сол жеделхаттары бар.

«Алматы Өлкеком Голощекинге, Халком Исаевқа, «ПП ГПУ» Данилевскийге. 20 тамыз, Александров фортынан.

Қазақ даласында жергілікті ауылдардағы біздің жұмыс топтарының соңғы мәліметтері бойынша халықтың саяси көңіл-күйінің біздің пайдамызға қарай бұрылғаны анық байқалады. Бұл халыққа түсіндіру, ұйымдастыру және экономикалық тұрғыда тиімді шаралар жүргізудің нәтижесі. Сонымен бірге біздің жасақтар жекелеген бандалық топтардың тиіп-қашпа шабуылдарын тойтаруға мәжбүр болды. Қазіргі таңда кедейліктен қоныс аударған тұрғындардың көбі орта шаруа. Жалпы алғанда бандалық топтардың әрекеті бәсеңсіп, солтүстікке қарай ығысуда. Мұндағылар жүн және тері шикізатымен қоса ірі қараны сатуға шығарып отыр. Төрт сауда-саттық орны бар. Оның ерекше біреуі дала қазақтарына арналған және кәсіптік балықшыларға қызмет көрсететін арнайы бірқатар дүңгіршіктер бар. Сондай-ақ Өлкеком шешімін басшылыққа ала отырып, тәркіленген және дайындау ұйымдарынан алынған малды игеруге арнайы экспедиция жіберіп отырмыз. Өз іс-әрекетімізді әр ауылдағы саяси жағдайды саралай отырып, соған сай жоспар тәсілдерін қолдандық. Қайткен күнде де тамыз-қыркүйектің қалған күндерінде кемінде 20 мың қойды тиеп жіберуді көздеп отырмыз. Себебі Сізге белгілі себептерге байланысты қаңтар мен сәуірде ешқандай ірі қара дайындау жұмыстары болмас үшін қазан-желтоқсан аралығында ірі қара дайындаудың жоспарын мейлінше орындаймыз. Сізге өтініш, біріншіден, Өлкекомның бұрынғы шешімін қолдана отырып, бандалық топтардың шабуылына байланысты сотқа жіберілген жеделхат жеткенше Даниловскийге байлардан тәркіленген мүлік пен малды пайдалануға нұсқау берілсін. Екіншіден, менің «ЦСНХ»-нің өнеркәсіп комбинатына 30 мың сом аудару жөніндегі өтінішімді Жер жөніндегі халық комиссариатының қабылдамағаны туралы Жоғарғы сот шешімімен жауап беруін өтінемін.

Құлымбетов,

  1. 08. 31.»

Ол Голощекин мен Исаевқа жолдаған келесі бір жеделхатында:

«Жағдайды түзеп жатқан секілді жұмыс істеп жатырмыз. Алдағы уақытта әрбір аумақты іскерлікпен басқару үшін, қомақты көмек керек және ылғи да айтатынымыздай барлық ауданға жекелей, әркелкі көңіл бөлу қажет-ақ.

Өңірлердің жан-жаққа тарқауына айтарлықтай механикалық айналып жүру аурулары себеп болуы мүмкін. Мен екінші не, үшінші ескерту жеделхатымнан кейін ғана Халком мен Шаруашылық ұйымдарынан жауап аламын. «НК РКИ» өңірлік мәселелерге басшылық етумен нақты айналысса екен. Біздің басшылар жұмыс сапасы үшін күрес жүргізсе деймін.

Өлкедегі органдардың өз жұмыстарын қалай болса солай атқарып жатқандары туралы менде дәлелді материалдар жетіп жатыр. Оның бәрін тізіп шығу мүмкін емес. Жұмыс күшін әлі де нығайту керек. Әзірге осы.

Коммунистік сәлеммен Құлымбетов».

(Қор №30. Тізбе №7. Іс №127)

Кинорежиссер Абдолла Қарсақбаевтың оқиғасы шындыққа негізделген «Даладағы қуғын» фильмі бар. Фильмде «тәркілеу» мен «отырықшылдықтан» қашып, жан сауғалап, Қытайға қарай босқан халықты НКВД жасақтары таудың тар қолтығында күтіп алып, талайды жер жастандырғаны көрсетіледі. Осы бір эпизоды үшін фильм ондаған жылдар бойына экранға шығарылған жоқ. Құлымбетов осындай келеңсіз жайдан хабардар болса керек. Қытайға қарай шекара аспақшы болған біраз босқын ауылдарға өзі барып, НКВД жасақтарына оқ шығартпай кейін қайтарған. Оларды Семей мен Жетісу губернияларына орналыстырып, материалдық көмектер көрсетуге ықпал етті.

Ол Өлкелік комитеттің кезекті мәжілісінде халықты азық-түлікпен жедел қамтамасыз етпейінше олардың ата қоныстарын тастап, көршілес Ресей, Тәжікстан, Түркімения, Өзбекстан, Иранға ауа көшуін тоқтату мүмкін емес екенін ашып айтқан. Мамандардың мәліметіне жүгінсек. 1930-1933 жылы Қазақстаннан іргелес республикаларға 400 мыңнан астам, Қытайға 100 мыңнан астам адам босқан екен. Жете алмай аштықтан жер құшқандары қаншама. Құлымбетов осы қыруар адам шығынын алып келген нәубетке байланысты кейіндеу болған үлкен бір жиында: «…Мен өз рөлімді аппаратты «бүлдірушілер» қатарына қоспаймын. Маған не істе десе соны істедім. Кінәлілер – Голощекин мен Исаев… Осы кемшіліктер үшін Өлкелік комитеттің бұрынғы басшылары ғана емес, бүкіл Қазақстан партия ұйымы кінәлі. Біздер бұл кемшіліктерді алдағы уақытта қайталамас үшін айрықша атап көрсетуіміз керек».

Ұзақбай Құлымбетов ауыл шаруашылығындағы бұл ауыр жағдайды халықтан жасыруды жөн көрмеді. Сол үшін күрсті де. 1932 жылы Өлкелік партия комитетінің мәжілісінде ол: «…Коммунистер, әсіресе, қазақтар осы былықтардың бәрін көре отырып, неге Өлкелік комитетке айтпайды? Біздер неге ауылдағы жағдайды активтердің назарына салмаймыз?» – деген. Өкінішке қарай, Құлымбетовтің бұл жанайқайы өлке басшыларынан қолдау таппады.

Ал 1933 жылы 10-16 тамыз күндері Өлкелік партия комитетінің кезекті пленумында Ұзақбай Құлымбетов мал шаруашылығының құлдырап кету себебін ауыл тұрғындарының өмір сүру ерекшеліктерін ескермей, отырықшылыққа көшіру науқаны күштеу тәсілімен жүргізілгенінен болғанын қайта алға тартты. Бірақ өзімшіл-озбыр Голощекин бұл жолы да құлақ аса қоймаған. Құлымбетов пленумнан кейін Республика Халық комиссарлар кеңесінің төрағасы Ораз Исаев екеуі Голощекиннің қабылдауында болып, облыстық комитет хатшыларының ауыл жөнінде ешқандай алаңдамайтындарын, жағдайды түзетуге шара қолданбай жүргендерін ескертіп, осы пленумның ізін суытпай олармен арнайы кеңес құруды ұсынған. Пленумның стенограммалық жазбасында Голощекиннің: «Сіздерге не керек? Маған не істе дейсіңдер? Бір ғана талқылаумен бұл елдің ежелгі көшпелі тұрмыс салтын өзгерте аласыңдар ма?», – деген сөзі бар. Осыдан-ақ оның кеңесті шақыруға қарсы болғаны, бұл өзекті мәселені көтергісі келмегені анық байқалады. «Жаны ашымастың қасында басың ауырмасын» деген. Бай-бағландары «тәркіленген», кедей-кепшіктері зорлықпен «коллективтендірілген» қазақтың қолында малы қайдан болсын. Талғажау етер бір үзім нанға зар болып қалған қазақтың дала мен қалада тентіреп, аштан қынадай қырылып жатқанын Голощекин білмеді дейсіз бе? Алматының теміржол вокзалында, автобекет стансасында, базар маңында, қала берді көшелерде аштан есінен танып, ісіп-кеуіп жатқандарды көрмеді дейсіз бе? Білгенде, көргенде қандай. Оған өзі іштей жек көрген бұратана ұлттың аштан қырыла бергені керек еді. Алайда Исаев пен Құлымбетов Голощекинге осы мәселе бойынша талқылауға облыстық комитеттердің хатшыларын шақырмайтын болса, Мәскеудегі Орталық Комитетке хабарлайтындарын ескертеді. Голощекин содан кейін ғана мәселені бюроның талқылауына қоюға амалсыз келісім берген. Ұлтына жаны ашып, мүддесін ойламаса Құлымбетов сондай арнайы кеңес құруды Голощекинге табанды түрде ұсынып, талап етер ме еді!? Бірақ өкінішке қарай, одан да шыққан нәтиже болмады. Ал аштықтан адамдар қынадай қырылып, қалғандары жан-жақтағы елдерге сүлделерін сүйретіп, босып жатты.

Ұзақбай Құлымбетов 1934 жылы қаңтар айында өткен Өлкелік партия комитетінің VIII-ші конференциясында: «30-шы жылдың мамыр айынан бастап, 34-ші жылы түгелімен мен Қазақстан Халком төрағасының бірінші орынбасары қызметін атқардым. Өмірімнің бұл кезеңінің алғашқы жартысы (30-31 жылдар) Қазақстан өлкелік басшылығының, кеңес және партия ұйымдарының жіберген қателіктері салдарынан ауыл мен селодағы асыра сілтеушілікке тұспа-тұс келді. Мен Өлкелік комитеттің және оның хатшысы Ф. Голощекиннің ауылды басқарудағы әдіс-тәсілдеріне алғашқылардың бірі болып қарсы шықсам да, Өлкелік комитеттің бюро мүшесі ретінде жіберген қателіктерге жауап беремін», − деген. Оның осы сөзінде қаншама сыр, жан тазалығы, азаматтық ар алдындағы ішкі өкініші жатыр. Үлкен жиында басшылықта болған басқалар бар кінәні тек Голощекинге аудара салып жатқанда, ол арына жүгініп, ағынан жарылып, өзіне де кінә артып отыр.

1935 жылы 9 қаңтарда Ұзақбай Құлымбетов Қазақ АКСР Орталық Атқару комитетінің төрағасы болып ұсынылғанда баяғы Киселев оны ұлтшыл ретінде айыптап, өз қарсылығын білдірген. Өлкелік партия комитетінің сол кездегі бірінші хатшысы Левон Исаевич Мирзоян: «Құлымбетов қазақ интеллигенциясының көрнекті өкілдерінің бірі, адал адам, оның адалдығына күмән келтірмеймін. Құлымбетовтің кандидатурасы үшін дауыс беремін», − деп қолдау көрсетті. Ол жаңа қызметте Голощекиннің кезінде озбырлықпен жүргізілген асыра сілтеудің зардаптарын жоюға бар күшін салды. Сондай-ақ «Карлаг» пен «Алжир» секілді жазалау лагерьлерінің Қазақстан жерінен орын алуына қарсы болды. Бірақ Мәскеудің тікелей қолдауындағы НКВД белден басты. Өкінішке қарай, арада екі жыл өткен соң Мирзоян да осы мекеменің қолшоқпарына айналып, бірнеше жүздеген адамды жазықсыз жазалауға ұсынған.

Құлымбетовтің Алаш қайраткерлерімен жолы бір болмаса да, түркі халықтарын біріктіріп, тұтас ел етуді ойлап, сол үшін күрескен Мұстафа Шоқайға деген іштей құрметі зор екенін оның туыстарына жасаған жанашырлығынан сезінесіз. Сол бір қилы заманда Сталин Кеңес өкіметінің жауы санаған жанның аты-жөнін атаудың өзі кешірілмес қылмыс екеніне қарамастан туған-туыстарына қол ұшын беруі оның адами қасиетін білдірсе керек. Профессор Көшім Есмағамбетов: «…Мұстафа Шоқайдың туған жерінде болып, туыстарымен кездескен едім. Әңгіме барысында олар М.Шоқайдың туысы ретінде кезінде қуғын-сүргінге ұшырап, көп қиындық көргендерін айтты. Олардан естігенім сол кезде басшылық қызметте болған Ұзақбай Құлымбетовтің сол Мұстафа Шоқайдың туыстарына әртүрлі мәселелер бойынша көмектескен, жәрдем берген кездері де болыпты. Яғни, бүкіл ел-жұрт Мұстафаны «жау» деп сырт айналғанда, Ұзақбай Құлымбетов жоғары шеніме, мемлекеттік қызметіме қауіп төнеді деп қорықпастан, оның жазықсыз жапа шеккен туған-туыстарына мүмкіндігінше қол ұшын берген. Мұның өзі Ұ.Құлымбетовтің адамгершілігі зор, ақыл-парасаты биік тұлға болғанын көрсетеді», − дейді. Профессор Мұстафа Шоқайдың туған-туыстарының «әртүрлі мәселелер бойынша көмектескен» деп айтқанын ауызға алғанына қарағанда ол Шоқайдың ағайындарына тек материалдық көмек беріп қана қоймай, оларды қудалауды тоқтатуға да өз тарапынан астыртын ықпал етуі де мүмкін ғой.

Өлкелік партия комитетін Филипп Голощекин басқарған сегіз жыл ішінде іс қағаздарын орыс тілінде жүргізу барынша күшейтілді. Бұл ұлтты орыстандыру саясатының мылтықсыз майданы еді. Қалада тұрып жатқан аздаған қазақтар балаларын орыс мектептеріне оқуға беріп жатты. Көнекөз қарттардың айтуына қарағанда, «Орысша білмесең, кейін нан тауып жей алмайсың» деген сөз сол кезден шыға бастаған екен. Солай тіліміз жайлап қолданыстан шыға бастады. Әрине, бұл ұлттық менталитетке де өз әсерін тигізбей қалған жоқ. Енді ғасырлардан қалыптасқан әдет-ғұрып, салт-дәстүр ескіліктің сарқыншағы ретінде қаралып, тарих сахнасынан шығып қалу қаупі тұрді. Алаш арыстары орыстандыру саясаты жұртты өз ұлтының құндылықтарынан бездіретінін сол кезде-ақ сезініп, сол кездегі басылымдарға қарсы пікір жаза бастаған. Дәл сондай қауіп Ұзақбай Құлымбетовтің бойында да болды. Бірақ Голощекиннің тұсында оны жүзеге асыру мүмкін емес еді. Голощекин биліктен кетіп, орнына Левон Исаевич Мирзоян келісімен арнайы қабылдауында болып, «коллективтендіру» мен «тәркілеуден», ашаршылық нәубатынан кейін кенжелеп, тұралап қалған ұлт мәдениетін көтеру жөнінде ұсыныстар жасаған. Ол үшін сыртта жүрген, білікті мамандарды елге шақыру керектігін жеткізді. Мирзоян оның бұл ұсыныстарына қарсы болған жоқ. Ұзақбай Құлымбетов өзбек жерінде жүрген қазақ халқының музыка өнері мен этнографиясын жақсы білетін Темірбек Қараұлы Жүргеновті елге шақыртып, ұлт мәдениетін көтеруді тапсырды. Жүргенов мұны санаулы жылдарда жолға қойды. 1936 жылы Мәскеуде болған онкүндік декадада ұлт мәдениеті мен өнерін жаңаша сипатта көрсете білді. Сондай-ақ, парсы тілін жетік білетін атақты ақын Тұрмағамбет Ізтілеуовке Фирдаусидің әлемдік әдебиеттің алтын қорынан орын алған «Шаһнама» дастанын қазақ тіліне аудартты. Ізтілеуов «Шаһнаманы» тұрандық үлгісінде өмірге қайта келтіріп, екі елдің мәдени байланысына үлкен үлес қосты. Құлымбетов солай орыстандыру саясатына ұлттық мәдениет пен әдебиетті тосқауыл етті. Ол ұлтын жанындай сүймесе, осындай істі халық игілігіне айналдырар ма еді? Кейін ұлтын сүйген осы істері үшін де «ұлтшыл» атанып, «халық жауы» болатынын қайдан білсін.

Ұзақбай Құлымбетов қызмет бабымен ара-тұра Мәскеуге барып тұратын. Ол барған сайын Тұрар Рысқұловтікіне соқпай кетпейді екен. Тұрардың әйелі Әзиза ол туралы геолог Молдияр Серікбаевқа айтқан естелігінде: «Ұзақбай келген бойда Тұрар үйде отырған маған телефон шалып: «Елден ақсақал келді. Қазаныңды көтере бер», − деуші еді. Мен түстік асты дайындап қоятынмын. Екеуі стол басында отырып, ел жайында сөйлесіп, пікір алысатын. Олардың өндіріс орындарымен бірге мал шаруашылығын көтеру жөніндегі ойлары бір жерден шығып жатушы еді. Сонда байқағаным Ұзақбай өз ойын қысқа және нақты жеткізеді екен», − деген.

1936 жылы республикада тұралаған ауыл шаруашылығын қайта көтеру шаралары қызу жүріп жатты. Сол жылдың 10 қаңтарында Республика Халық шаруашылығы комиссарлар кеңесі Моңғолиядан асыл тұқымды түйе әкелуге қаулы қабылдады. Сол қаулыны іске асыру үшін Қазақ Орталық Атқару комитетінің төрағасы Ұзақбай Құлымбетов Мәскеудегі Тұрар Рысқұловтың қолдауымен Моңғолиядан 8 мың бас асыл тұқымды түйе әкелуді қолға алған. Ол түйе малының қыр-сырын жетік білетін маман Тел Жаманмұрыновты жанына ертіп, Мәскеу арқылы Моңғолияға жол тартып, сегіз айдан соң оралады. Солай жартылай көшпелі мал шаруашылығын қайта дамытты.

Арада бір жыл өткен соң оның бұл сапары бұрынғы қарсыласы Киселев үшін қаралаудың оңтайлы сәтіне айналды. Ол Мирзоян мен «үштікке» Құлымбетовтің үстінен арнайы шағым түсіреді. «Ұ.Құлымбетов пен Т.Жаманмұрынов аса күдікті жандар. Олар Моңғолияға барғанда жапон тыңшыларымен астыртын байланыс жасасып, Қазақстанды Одақтан бөліп әкету жолдарын қарастырған». Киселев сол жылы осындай жалалы хатты Т.Жүргеновтің үстінен де жазған. Бұл кезде Кеңестер Одағы мен Жапонияның арасы қырғи-қабақ жағдайда еді.

«Казахстанская правда» газеті 1937 жылы 6 тамызында «Беспощадно выкорчевать из всех щелеи национал-фашистскую мраз!» атты материал жариялады. «…Ловко маскирующися бандитам удается пробираться на ответственнейшие государственные посты, в руководящие партийные органы. Одним из таких двурушников является Кулумбетов – бывший председатель ЦИК КССР, ныне разоблаченный органами НКВД в прямой измене и предательстве Родины. Национал-фашист Кулумбетов – это свинья с лисьей хитростью, ловко маскируясь, долго оставался неразоблаченным».

Аталмыш газет өзінің сол жылғы 22 қыркүйектегі санында К.Пуховтың «Правда» газетінде жарияланған «На поводу у буржуазных националистов» атты мақаласын (От корреспондента «Правды» по Казахстану) деген тақырып асты атаумен көшіріп басты. Мақалада тағы да Құлымбетовке жала жауып қаралаған.

«…Еще во время обмена партдокументов Кулумбетов категорически отказался осветить свою деятельность в 1919 году. Горком немедленно сообщил об этом секретарю крайкома партий тов. Мирзояну. Крайком предписал немедленно и без разговоров выдать Кулумбетову новый партбилет.

Где же все-таки был Кулумбетов в 1919 году? Оказывается, уже тогда началась его предательская работа против Советской власти – он разложил один из отрядов Красной Армии и бежал к белым. Бывший командир Красноармейского отряда тов.Киселев, на глазах у которого совершил свою подлую измену Кулумбетов, работает сейчас в Алма-Ате. Он дважды пытался разоблачить Кулумбетова – сначала на городской, а потом на областной партконференции. Однако, секретари алма-атинского обкома Садвокасов и Юсупов, зная о чем хочет говорить Киселев, не допустили его на трибуну конференции, насильно зажали ему рот. Киселев не сдался и продолжал борьбу. Накануне первого партсъезда Казахской республики, он подал заявление о Кулумбетове в крайком. Для отвода глаз там создали комиссию по разбору этого дела, а через несколько дней на съезде, тов. Мирзоян сообщил решение крайкома – рекомендовать Кулумбетова в состав членов избираемых в ЦК КП (б) Казахстана. Делегаты съезда были взволнованы этим сообщением и несмотря на длительное сопротивление президиума, добились того, чтобы Киселеву предоставили слово для разоблачения подлинного лица врага.

Киселев приводил неопровержимые доказательства тягчайщих преступлений Кулумбетова. Однако, фамилия последнего все же осталось в списке кандидатур, намеченных к голосованию в ЦК КП (б) Казахстана. Тайным голосование Кулумбетова забалотировали.

Это событие произвело огромное впечатление на всю партийную организацию республики. Казалось, ЦК КП (б) Казахстана не замедлит сделать необходимые выводы. Коммунисты искали объяснения, почему партийный съезд выразил политическое недоверие председателю ЦИК. Но причины провала Кулумбетова тщательно скрывали. А спустя месяц после съезда органы НКВД разоблачили Кулумбетова как буржуазного националиста-врага казахского народа».

Сол жылдың 27-ші қыркүйегінде Ұзақбай Құлымбетов қамауға алынды.

1938 жылы 22 наурызда «халық жауы» деген айыппен атылды. Әйелі Әйіш Оспанқызы «Алжирде» «халық жауының» әйелі ретінде азап шекті. Балалары мен туыстары қоныс ауыстырумен өмір кешті. Ұзақбай Құлымбетов тек 1958 жылы ғана КСРО Жоғарғы сотының шешімімен толық ақталды.

 

P.S. Мемлекет және қоғам қайраткері Ұзақбай Құлымбетов туралы әлі күнге екіұдай пікір айтылуда. Оның біріншісі, халқына адал қызмет еткен десе, екіншісі, «тәркілеу» мен «коллективтендіру» кезінде Кеңес өкіметінің қолшоқпары болды деп сәуегейлік жасалуда. Құлымбетовтің өмір жолын саралап, сараптасақ өз ұлтына деген жанашырлық қызметі екінші пікірді жоққа шығарады. Оны зерттеген біраз кәсіпқой тарихшылардың еңбектерінен де көреміз.

Тарих ғылымдарының докторы, ҒА-ның мүше-корреспонденті Мәмбет Қойгелдиев: «Ұ.Құлымбетов күрделі тарихи кезеңде өмірге келіп, қатардағы ауыл мұғалімінен қазақ мемлекетінің басшысы дәрежесіне дейін көтерілген күрделі де, бейнеті мол жолдан, бірақ азамат, қайраткер үшін қайталанбас жолдан өтті. Қиын-қыстау кезеңде туған халқының, еңбекші бұқараның болашағы үшін күрескен қайраткер ретінде ол республика тарихында өз орнын сақтап қалатындығы сөзсіз». («Қазақстан коммунисі», 1989 жыл, тамыз).

Редакция таңдауы

Балалар әдебиеті: есейген қаламгер ме, балалар ма?

Балалар әдебиеті – әдебиеттің ең бір елеулі саласы. Халқымызда ежелден балалар әдебиетінің бай фольклорлық үлгісі болды. Ертегі, жаңылтпаш, мазақтама, жұмбақ, т.б. Мұндай қызықты нәрселердің...

Қысқа жіп күрмеуге келмей…

Былтыр жыл соңында Дүниежүзілік банк Қазақстанда кедейлер саны 1,5 млн адамға көбеюі мүмкін деген болжам жасады. Сарапшылар 2020 жылы Нұр-Сұлтан мен Алматы қаласы тұрғындары...

Латынграфикалы қазақ әліпбиі: кірме терминдерді жазудағы ұстанымдар

2019 жылғы қазанда Ұлттық кеңес­тің кезекті отырысында Қазақстан Республика­сы­ның Президенті Қ.Тоқаев ғалым­дар­ға жаңа қазақ ұлт­тық латынграфикалы әліпбиін же­тілдіруді тап­сыр­ған болатын. Ал 2021 жылғы 28...

Тәуелсіздік күнтізбесі

1992 жылғы 5 наурызда Қазақстан Республикасы мен Мысыр Араб Республикасы арасында дипломатиялық қаты­нас орнады. 1993 жылғы 5 наурызда Қазақстан Республикасы Прези­дентінің «Мемлекеттік холдингтік компаниялар туралы»...
stroitelnyj pesok e1499924523797

Әлемде адам тіршілігі үшін қажетті негізгі тауарлардың бірі таусылуға жақын

Дүние жүзінде адам тіршілігі үшін маңызды тауарлардың бірі — құмның тапшылығы сезіле...
kogda otkrojutsja fitnes kluby v rossii 1591470414895979029

Бас санитардың жаңа қаулысы шықты

ҚР ДСМ Бас мемлекеттік санитар дәрігері Ерлан Қиясовтың жаңа қаулысы жарияланды.  Жаңа қаулыға...
myaso kolbasy ovoshhi zelen kapusta pomidory limon shashlyk shpazhki palochki sosiski podzharennye pomidor ogurec

Дәрігер әйел адамның денсаулығына қауіп төндіретін ең зиянды өнімдерді атады

Ресейлік диетолог Наталья Круглова әйел адамның денсаулығы мен сұлулығы үшін ең қауіпті...

Жаңалықтар

Әлемде адам тіршілігі үшін қажетті негізгі тауарлардың бірі таусылуға жақын

Дүние жүзінде адам тіршілігі үшін маңызды тауарлардың бірі — құмның тапшылығы сезіле бастады. Құм судан кейінгі ең көп сұранысқа ие ресурс болып саналады, деп...

Бас санитардың жаңа қаулысы шықты

ҚР ДСМ Бас мемлекеттік санитар дәрігері Ерлан Қиясовтың жаңа қаулысы жарияланды.  Жаңа қаулыға сәйкес, қылмыстық-атқару мекемелерінде санитариялық-дезинфекциялық режимді сақтау алгоритмі» атты 24-қосымшада 4-тармақ өзгертілді. «4. Маскаларды...

Дәрігер әйел адамның денсаулығына қауіп төндіретін ең зиянды өнімдерді атады

Ресейлік диетолог Наталья Круглова әйел адамның денсаулығы мен сұлулығы үшін ең қауіпті тағам түрлерін атады, деп хабарлайды Lenta.ru. Дәрігердің сөзінше, әйелдер жейтін тағамының калориясына мән...

Елорда асханаларының бірінде өрт шықты (видео)

"5 наурыз күні сағат 11.48-де өрт сөндіру бөлімнің қызметкерлері шұғыл түрде Достық көшесінде орналасқан "Избушка" дәмханасына аттанды", – делінген астаналық төтенше жағдайлар департаментінің хабарламасында. Тұрғын...

«Қазақалтын» кенішінен 122 миллион теңгенің алтыны қолды болды

Ақмола облысында «Қазақалтын» кенішінен 122 миллион теңгенің алтыны ұрланды, деп хабарлады zakon.kz. «Ақмола облыстық полиция қызметкерлері 2 наурызға қараған түні «Қазақалтын» АҚ-қа тиесілі катодты алтынды ұрлау...

Орыс тілінде сөйлеген депутат партия қатарынан қуылды

Украинада Харьков облыстық кеңесінің депутаты Александр Дорошенко орыс тілінде сөз сөйлегені үшін  партия қатарынан шығарылды, деп хабарлайды РИА Новости. "Еуропалық ынтымақтастық" партиясы баспасөз қызметінің мәліметінше, ...

Жамбылда 38 елді мекенді қызыл су басуы мүмкін

Жамбыл облысында 38 елді мекен су астында қалуы мүмкін. Олардың басым көпшілігі су қоймаларының маңайында орналасқан. Егер көктемде күн күрт жылып, таудағы қар ерісе...

Елімізде жаңа мереке пайда болды

ҚР Премьер-Министрі Асқар Мамин «Қазақстан Республикасындағы мерекелік күндердің тізбесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2017 жылғы 31 қазандағы № 689 қаулысына толықтыру енгізетін бұйрыққа...

«Алаяқтардың қолына түсуі мүмкін»: Маман телефоннан қандай хабарламаларды жойып отыру керегін айтты

"Цифрлық платформалар" автономды коммерциялық емес ұйымының бас директоры Арсений Щельцин смартфоннан қандай хабарламаларды өшіріп отыру керегін айтты, деп хабарлады РИА Новости.     Маманның айтуынша, телефоннан...

Алматылық оқушы халықаралық математика лигасында топ жарды

Алматы қаласындағы «Білім-Инновация» мамандандырылған лицейінің 9-сынып оқушысы Нұрасыл Бейсенбай  The Math League – Халықаралық математика лигасында топ жарды, деп хабарлайды Алматы арнасы.  Олимпиадаға әлем бойынша...

Өр тұлғалы өңір басшысы

Күрделі кезеңдерде республикамыздың бес облысының әкімі болған, Елбасының сенімді сардарына айналған Бердібек Сапарбаевтың атқарған еңбегін, көзбен көріп, көңілге түйген сол облыстардың халқы әлі күнге...

Қасым-Жомарт Тоқаев түрік халқына көңіл айтты

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев «Кугар» әскери тікұшағының апатқа ұшырап, бірнеше адамның қаза болуына байланысты Түркия Президенті Реджеп Тайип Ердоғанға Қазақстан халқының және жеке өзінің...

8 наурызға 18 кітап

Көктемнің алғашқы шуақты мерекесі жақындаған сайын көпшілігімізді, әсіресе ер-азаматтарды жақындарыма «не сыйласам?» деген сауал мазалайтыны белгілі. Кітап сыйлаңыз. Жақсы таңдалған құнды кітап басқа жанның...

Елімізде мұнай және газ-химия саласында 5 зауыт салынады – министр

Энергетика министрі Нұрлан Ноғаев 2025 жылға дейін елімізде мұнай және газ-химия саласында 5 зауыттың құрылысы аяқталатынын айтты. Мемлекет басшысы Үкіметтің кеңейтілген отырысында мұнай және газ-химия...

Қазақстанда әйелдер мемлекеттік қызметтерді алуға аз жүгінеді

Халықаралық әйелдер күні қарсаңында Азаматтарға арналған үкімет мемлекеттік қызметтерге қанша әйел жүгінетінін есептеп көрді. Белгілі болғандай, 2020 жылы мемлекеттік корпорацияға түрлі қызметтерді алу үшін 6,2...

8 наурыздан бастап Өзбекстанға жаңа әуе рейсі ашылады

2021 жылғы 8 наурыздан бастап «SCAT» әуе компаниясы Ақтау және Үргеніш қалалары арасында аптасына 2 рейс орындай бастайды, – деп хабарлады ҚР ИИДМ баспасөз...

АҚШ ғалымдары коронавирус инфекциясын қоздыратын қан тобын анықтады

АҚШ ғалымдарының зерттеуі бойынша, ІІ қан тобының иелері коронавирус инфекциясының жұқтыруға «бейім» келеді. Гаврард медициналық мектебінің «Бригэм энд уименз» клиникасында қызмет ететін ғалымдардың бұл...

Коронавирус: 226 адамның жағдайы ауыр

5 наурыздағы мәлімет бойынша, Қазақстанда 18 882 адам короновирус инфекциясынан (13 236 КВИ+ және 5 646 КВИ-) емделіп жатыр. Денсаулық сақтау министрлігінің Telegram каналында олардың...

Ауа райының бұзылуына байланысты 7 өңірде көлік қозғалысы шектелді

ҚР ИИДМ баспасөз қызметінің мәліметінше, республикалық маңызы бар жолдардың төмендегідей учаскелерінде қозғалысқа шектеу енгізілді. Ақмола облысында: 1. 03.03.2021 ж. сағат 16.00 «Жезқазған-Петропавл» автожолының 377-536 шақырымында,...

Ақылы автожолдарда көлігі бұзылған жүргізушілерге тегін көмек көрсетіледі

«ҚазАвтоЖол» Ұлттық компаниясы ақылы автожолдарда жанармайы таусылған немесе автокөлігі бұзылған жүргізушілерге көмек тегін көрсетілетінін мәлімдеді. Павлодар облысының Павлодар, Екібастұз, Ақсу, Аққулы, Железин және Тереңкөл аудандарында...

5 наурыз: еліміздің тарихында қандай айтулы оқиғалар болды

Осыдан 25 жыл бұрын, яғни 1996 жылы 5 наурызда Ақмола облыстық қазақ музыкалық-драма театры «Ақан сері-Ақтоқты» пьесасының (режиссер Ж. Омаров) қойылымымен ашылды. Сол жылы...

Елордада ауа райының бұзылуына байланысты оқушылар қашықтан оқиды

Нұр-Сұлтан қаласының Білім басқармасы бүгін ауа райының күрт бұзылуына байланысты мектеп оқушылары мен колледж студенттері қашықтан оқыту форматына көшірілгенін хабарлады. «Нұр-Сұлтан қаласының Білім басқармасы хабарлайды:...

ШҚО-да дүкенге маскасыз кірген адамға айыппұл салынды

Шығыс Қазақстан облысының 5 ауданында карантиндік шектеуді бұзғандар тіркелді. ШҚО Ақпарат орталығының мәліметіне сүйенсек, мониторингілік топтар Шемонаиха ауданында 74 нысанға тексеру жүргізіп, ереже бұзудың 1...

Өткен тәулікте 857 адам коронавирус жұқтырды

Қазақстанда өткен тәулікте 857 адамнан коронавирус анықталды, – деп хабарлады coronavirus2020.kz. Аймақтар бойынша: Нұр-Сұлтан қаласы - 132, Алматы қаласы - 134, Шымкент қаласы - 27,...

Еліміздің басым бөлігінде қар аралас жаңбыр жауады – Қазгидромет

5 наурыз күні Қазақстанның басым бөлігіне әлі де Солтүстік-Батыс циклонның әсері сақталады, жаңбыр мен қар түрінде жауын-шашын күтіледі, – деп хабарлады «Қазгидромет» РМК. Республиканың оңтүстік...

Абай атындағы университет үздіктер қатарына енді

Абай университеті екі бағдарлама бойынша QS World University Ranking by Subject-2021 рейтингінде топ-250 үздіктер қатарына енді. Абай атындағы ҚазҰПУ алғаш рет «QS World University Ranking...

Кремль: «Cанкцияның әсері де, мағынасы да жоқ»

АҚШ-тың "Навальныйдың ісі" бойынша жаңа санкциялары екіжақты қатынастарға "қатты әсер етеді", қазірдің өзінде "жағдай нашар". Бұл туралы Кремльде айтылды. АҚШ-та Ресейдің жаппай қырып-жоятын қару бағдарламасын...

«Құтадғу біліктің» жаңа аудармасы оқырманға тарту етілді

Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің «Отырар» кітапханасында Жүсіп Баласағұнның «Құтадғу білік» еңбегінің жаңа аудармасының таныстырылымы өтті. Қарахандар дәуірінде 1069 жылы жазылған құнды жәдігер...

Министрлік коронавирус «гүл арқылы жұғады» деген ақпаратқа түсінік берді

Коронавирус инфекциясы гүл арқылы жұғады деген ақпарат жалған. Бұл туралы Денсаулық сақтау министрлігінің санитарлық-эпидемиологиялық бақылау комитеті өкілдері айтты, - деп хабарлайды Tengrinews.kz тілшісі. Департамент мәліметіне қарағанда, Желіде...

Балалар әдебиеті: есейген қаламгер ме, балалар ма?

Балалар әдебиеті – әдебиеттің ең бір елеулі саласы. Халқымызда ежелден балалар әдебиетінің бай фольклорлық үлгісі болды. Ертегі, жаңылтпаш, мазақтама, жұмбақ, т.б. Мұндай қызықты нәрселердің...

Бішкекте қандасымызға арналған музыкалық кеш өтті

1 наурызда  Бішкектегі К.Молдобасанов атындағы Қырғыз ұлттық консерва­тория­сында Қыр­ғыз Республикасындағы қазақтардың арасынан шық­қан талантты әнші, қырғыз елінің  мә­дениетіне еңбек сіңірген қайраткер Ержан Му­синді еске...

Енді WhatsApp-тың компьютерлік нұсқасында бірнеше адаммен видео арқылы сөйлесуге болады

WhatsApp мессенджерінің компьютер арқылы қосылатын нұсқасында бірнеше адам видео және аудио байланыс арқылы сөйлесе алады, - деп хабарлайды Tech Crunch. Аудио және видео қоңыраулар шифрлау арқылы...

Ауылдағы іскер әйелдерге 4000 доллар қайтарымсыз грант беріледі

Ауылды жерлерде кәсіпкерлікпен айналысатын әйелдердің 4000 доллар қайтарымсыз грант ұтып алу мүмкіндіктері бар, деп хабарлайды Аtameken Business.     https://youtu.be/rIWRXS-QT2Q Ол үшін өз ісіңізді ашуға деген...

2020 жылы Қазақстанда 48 ірі сүт фермасы іске қосылған

Өткен жылы ауыл шаруашылығы саласында импорттық өнімдерді алмастыру жоспары бойынша Қазақстанда 48 тауарлы сүт фермасы, 3 ет комбинаты іске қосылды. Бұл туралы Ауыл шаруашылығы...

Пандемия кезінде гендерлік теңсіздік күшейді – ДДСҰ

Пандемия Еуропадағы гендерлік теңсіздікті күшейтті. Бұл туралы Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДСҰ) Еуропалық аймақтық бюросының директоры Ханс Клюге бейсенбі күні Facebook-те жарияланған Копенгагенде өткен...

Украина коронавирустың үшінші толқынына дайындалуда – Премьер-министр

Украина премьер-министрі Денис Шмыгаль елде COVID-19 үшінші толқынының басталғанын мәлімдеп, келесі локдаунның мүмкіндігін жоққа шығармайтынын айтты.  Укринформ сайтының мәліметінше, Денис Шмыгаль жағдайды бейімделген карантин құралдарымен...

Қысқа жіп күрмеуге келмей…

Былтыр жыл соңында Дүниежүзілік банк Қазақстанда кедейлер саны 1,5 млн адамға көбеюі мүмкін деген болжам жасады. Сарапшылар 2020 жылы Нұр-Сұлтан мен Алматы қаласы тұрғындары...

Еліміздегі мешіттер қазақы стильде болуы керек – Бас мүфти

Елордада Бас мүфти Наурызбай қажы Тағанұлының төрағалығымен Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы жанынан құрылған Қазақы стильдегі мешіт құрылысы бойынша жұмыс тобының алғашқы мәжілісі өтті, –...

«Nur Otan»: Түркістанның тазалығына жауапты көпбалалы аналар ардақталды

Бүгін «Nur Otan» партиясының Түркістан облыстық филиалында 8 Наурыз – әйелдердің халықаралық мерекесіне орай, бір топ көпбалалы анаға құрмет көрсетілді. Партияның «Бақытты отбасы» жобасы...

Жаңа орда құратын ұрпақ тәрбиелегіміз келеді

Парасат ТАНЕН, Orda Gen жобасының директоры: Тәуелсіздіктің ақ таңында дүниеге келген сәбилердің емін-еркін ойланып, жан-жақты дамып, қазақы мінез қалыптастыруына ертегі арқылы жол ашу – Orda...

Жасотандықтар мереке қарсаңында жас аналарға құрмет көрсетті

8 наурыз қарсаңында жасотандықтар Нұр-Сұлтан қаласындағы №2 көпбейінді орталық аурухананың акушерлік бөлімнің нәзік жанды қызметкерлері мен аналарын құттықтады. «Jas Otan» ЖҚ жетекшісі Нұржан Жетпісбаев: «Әйелдер күнімен...

Өскеменде баланы еденге лақтырған тәрбиешіге іс қозғалды (видео)

Өскемен қаласындағы «Арман» балабақшасының тәрбиешісіне қатысты қылмыстық іс қозғалды. ШҚО әкімдігінің баспасөз қызметі мәлімдегендей, 3 наурызда облыстық білім басқармасына хабарласқан ата-ана «Арман» балабақшасындағы «Еркетай» тобы...

Латынграфикалы қазақ әліпбиі: кірме терминдерді жазудағы ұстанымдар

2019 жылғы қазанда Ұлттық кеңес­тің кезекті отырысында Қазақстан Республика­сы­ның Президенті Қ.Тоқаев ғалым­дар­ға жаңа қазақ ұлт­тық латынграфикалы әліпбиін же­тілдіруді тап­сыр­ған болатын. Ал 2021 жылғы 28...

Тәуелсіздік күнтізбесі

1992 жылғы 5 наурызда Қазақстан Республикасы мен Мысыр Араб Республикасы арасында дипломатиялық қаты­нас орнады. 1993 жылғы 5 наурызда Қазақстан Республикасы Прези­дентінің «Мемлекеттік холдингтік компаниялар туралы»...

Алма ҚҰНАНБАЕВА, Стэнфорд университетінің профессоры: Америкалықтар қазақтың киіз үйіне келіп, күйін тыңдауға құмар

АҚШ-тағы әлемге әйгілі Стэнфорд университетінің профессоры Алма Құнанбаева көп жыл бойы америкалық студенттерге қазақ мәдениеті туралы лекция оқыған. Сонымен қатар ол Беркли қаласында Орта...

Ақмола облысында шахтада топырақ басып қалған жұмысшылар құтқарылды

Ақмола облысында шахтада топырақ үйіндісінің астында қалған екі жұмысшы құтқарылды. Oблыстық ТЖД баспасөз қызметінің мәліметінше, оқиға 4 ақпан күні Астрахан ауданындағы «Айна – ресурс» ЖШС...

Сарқылмас сезім бұлағы

Өнер атаулы сұлулықты дәріптеуден тұрады десек, сол дәріптеудің таусылмас кені, сар­қыл­­мас шабыт көзі – әйелдер. Және бұл өнер­­дің барлық түріне тән. Ежелгі дәуірден бері...

Ақұштап БАҚТЫГЕРЕЕВА: Ақынның мақсаты – әлдекіммен қылыштасу емес, ақиқатқа көз жеткізу

8 наурыз Халықаралық әйелдер күні қарсаңында Túrkistan басы­лымы арқылы қазақ қыздарына өз ақыл-кеңесімді айтқым келеді. Басылымдарыңызды замандастарыммен қатар оқитын жас қыз-келіншектер пайдалысын көңіліне тоқып,...

Рухани жаңғыру − рух тазалығына ұмтылу

Әр дәуір өз жаңалығымен келеді десек те, ұлт ретінде қалып­тас­қан халықтың өзгермейтін бір талабы болады, ол − ру­хани тұрғыдағы біртектіліктен ажырамау. Елді ел ететін...

Енді педагогтер жұмысқа конкурс арқылы қабылданады – министр

Бүгін Парламент Сенатында депутаттар білім саласына қатысты бірнеше маңызды жаңа нормаларды қамтитын заң жобасын қарастырып, мақұлдады. Білім және ғылым министрі Асхат Аймағамбетов осы құжатта...

Қазынаның шығыны көп, кірісі аз

2020 жыл әлем экономикасы үшін сынақ жылы болды. Көрсеткіштердің бәрі кері кетті. Алыс-беріс азайып, барыс-келістің тоқтауы көп елдің қазынасын ортайтып, қарызын еселеді. Пандемия  Қазақстан...

Тәж-Махалдан мыңнан астам турист эвакуацияланды

Бейсенбі күні таңертең Үндістанның Агра қаласындағы Тәж-Махал кесенесі аумағынан кем дегенде мыңнан астам турист эвакуацияланды, – деп жазды Hindustan Times газеті. Басылымның мәліметінше, жергілікті полицияға...

Жоғарғы соттың екі судьясы қызметінен босатылды

Парламент Сенатының жалпы отырысында ҚР Жоғарғы сотының судьялары қызметінен босатылды. «Сіздердің қарауыңызға Анатолий Сергеевич Смолинді және Серік Қазбекұлы Әбнәсіровті Жоғарғы Сот судьясының қызметінен босату туралы...

Қаржы министрлігі аппаратының жаңа басшысы тағайындалды

ҚР Қаржы министрінің бұйрығымен Абзал Бейсенбекұлы Қаржы министрлігі аппаратының басшысы қызметіне тағайындалды, – деп хабарлады осы ведомствоның баспасөз қызметі. Абзал Бейсенбекұлы 1985 жылы Жамбыл облысында дүниеге...

Австралияда «жұмбақ рейстерге» билет сатыла бастады

Австралиялық Qantas әуе компаниясы бағыты беймәлім рейстердің ашылғаны туралы хабарлады. Компания "жұмбақ рейстер" деп атаған тасымалдың бұл түрі – шекаралар жабық кезде ішкі рейстерді...

Шетелден 500 млн доллардан астам қаржыға сатып алған малдың пайдасы болды ма?

Қазақстан соңғы жылдары шетелден 153 мыңнан астам асыл тұқымды мал сатып алған. Оған барлығы 500 миллионнан астам доллор жұмсалған. Бірақ сатып алып келген малдан...

Оралда көпірдің астынан жас жігіттің мәйіті табылды

Азиат пішіндес жас жігіттің мәйіті бүгін сағат 07.01-де Орал қаласына қарасты Деркөл кентіндегі көпірдің астынан табылған. Бұл туралы БҚО денсаулық сақтау департаменті хабарлады.  Жасы шамамен...

Терезеден құлап кеткен баланы құтқарған павлодарлық 1 млн теңге сыйақы алды

Павлодар қаласының тұрғыны Александр Жұмабаевқа терезеден құлаған баланы құтқарғаны үшін миллион теңге берілді. Ер адам биіктен құлап кеткен қызды қағып алуға үлгермей қалды, алайда...

Туысының үйінен соғым етін ұрлаған жамбылдық бас бостандығынан айрылуы мүмкін

Соғым етін ұрлаған жамбылдық тұрғын бас бостандығынан айрылуы мүмкін,  деп хабарлайды Polisia.kz. Ағымдағы жылдың 1 наурызында Т.Рысқұлов аудандық полиция бөліміне Көгершін ауылының тұрғыны xабарласып, үйінің...

Қазақстанда төлқұжаты жоқ 3,5 мыңнан аса адам анықталды

Қазақстанда жеке басын куәландыратын құжаттары жоқ 3,5 мыңнан аса адам анықталды. Бұл жайында Мәжіліс депутаттарының сауалына ҚР Премьер-Министрі Асқар Маминнің жауабында айтылған. «2020 жылғы қыркүйек...

Apple саңылаусыз iPhone шығарады

Apple физикалық порттарсыз жұмыс істейтін смартфон өндірісін қолға алды. Бұл туралы Appleosophy басылымы хабарлады. Дереккөздердің хабарлауынша, америкалық компанияның инженерлері iPhone-ды компьютермен синхрондаудың жаңа әдістерін жасауда....

Алматыда «Рахат» базарының 300-ге жуық саудагері наразылыққа шықты

Алматыда "Рахат" базарының 300-ге жуық саудагері өздері жан бағып отырған сауда орнының жабылуына қарсылық білдіріп, наразылыққа шықты. Айтуларынша, орнына жиһаз фабрикасын салуға рұқсат беріпті,...

Жұмыс істеуге ең қолайлы мемлекет анықталды

Әлемдегі еңбек мигранттарының ширек бөлігіне жуығы жұмыс істеу үшін Канадаға қоныс аударуды құп көреді екен. Бұл туралы BCG және The Network-тің бірлескен зерттеуінде айтылған,...

Ақмола облысының күре жолдарында көлік қозғалысы шектелді

Ауа райының қолайсыздығына байланысты Ақмола облысының күре жолдарында көліктің барлық түрлерінің қозғалысына шектеу қойылды.  4 наурыз күні сағат 07.00-де Ақмола облысында ауа райының нашарлауы (жел,...

Коронавирусты «мәңгілікке» жұқтырған алғашқы науқастар тіркелді

Америкалық дәрігерлер коронавирусты "мәңгілікке" жұқтырудың алғашқы жағдайларын анықтады, деп хабарлайды medRxiv.  Оңтүстік Калифорния университетінің мамандары вирустың іздері алты ай бойы ақ қан ауруымен ауыратын бірнеше...

4 наурыз: атаулы күндер, есте қалар оқиғалар

4 наурыз Тәуелсіз Қазақстан тарихында қандай оқиғалармен есте қалды? Еске түсіріп көрейік... 1993 жылы «Қазақстан Республикасының мемлекеттік шекарасы туралы» ҚР Заңы күшіне енді. 1997 жылы ҚР...

WhatsApp арқылы 20-ға жуық адамға 70 млн теңгеден астам залал келтірген әйел ұсталды

Ақмола полицейлері интернет-ресурстардың көмегімен пирамида ұйымдастырған алаяқты анықтады, деп хабарлайды Polisia.kz. 2021 жылдың 1 наурызында Көкшетау қаласының ПБ кезекші бөліміне Көкшетау қаласының 65 жастағы тұрғынынан...

Тұман, көктайғақ, жел: Синоптиктер ел өңірлерінде ауа райы қандай болатынын айтты

Бүгін Қазақстанның басым бөлігінде Солтүстік-Батыс циклонының өтуімен құбылмалы ауа райы сақталып, жаңбыр мен қар түрінде жауын-шашын болады. Еліміздің оңтүстігінде қатты жауын-шашын күтіледі, кей жерлерде...

28 мыңға жуық көпбалалы анаға бірреттік төлем беріледі

Шығыс Қазақстан облысында 8 наурыз – Халықаралық әйелдер күніне орай 28 мыңға жуық көпбалалы анаға бірреттік төлем беріледі. Мереке қарсаңында көпбалалы аналар 5 АЕК (14...

Елімізде темекі бағасы қымбаттайды

Ұлттық экономика министрі 2024 жылға дейін темекі бағасын кезең-кезеңмен көтеру жоспарын жариялады. Мәжілісте ЕАЭО-ға мүше елдердің темекі өнімдеріне акциздер саласында салық саясатын жүргізу қағидаттары туралы...

Моңғолия 1 мамырдан бастап шекарасын ашады

Бүгін Моңғолияның министрлер кабинеті 1 мамырдан бастап шекараны ашу туралы шешім қабылдады деп хабарлайды pavlodarnews.kz сайты. Мемлекеттік төтенше комиссия басшысы С.Амарсайханның айтуынша, премьер Л.Оюун-Эрдэнэ өткен...

Этнограф Болат Бопайұлы «Мәдениет саласының үздігі» атанды

Бүгін «Отандастар қоры» және Дүниежүзі қазақтары қауымдастығының ұйымдастыруымен белгілі жазушы, этнограф Болат Бопайұлының салт-дәстүрі туралы 10 кітабының таныстырылымы өтті. Салтанатты жиынға жазушы, түрколог-ғалым Тұрсынхан Зәкенұлы,...

Денсаулық сақтау министрлігі үндеу жасады

Денсаулық сақтау бірінші вице-министрі Марат Шоранов қазақстандықтарға Наурыз мейрамын тек отбасымен тойлауға және үлкен мерекелер өткізбеуге кеңес берді. «Үлкен мерекелік іс-шаралар өткізбей, Наурыз мейрамын отбасымен...

Әзірбайжан Арменияның қанша азаматын тұтқында ұстап отырғаны белгілі болды

Арменияның диаспора істері жөніндегі бас комиссары Заре Синанян РИА Новостиге берген сұхбатында Әзірбайжанның өз аумағында жүзден астам армян азаматын әлі де тұтқында ұстап отырғанын...

Биыл 1-сынып оқушыларының құжаттарын қабылдау 1 сәуірде басталады

Бірінші сынып оқушыларының құжаттарын қабылдау 1 сәуірде басталып, 1 тамызға дейін жалғасады, деп хабарлайды ҚР Білім және ғылым министрлігі. Ведомствоның мәлімдеуінше, бұл – білім беру...

Нұр-Сұлтанда тұрақта тұрған көлік өртеніп кетті

Елорданың сол жағалауында тұрақта тұрған көлік өртеніп кетті. Бұл туралы Нұр-Сұлтан қалалық төтенше жағдайлар департаменті хабарлады. «Бүгін сағат 15:50-де Нұр-Сұлтан қалалық төтенше жағдайлар департаментінің құрамында...

Курьер жігіт 12-қабаттан құлаған сәбиді қағып алды (видео)

Курьер болып жұмыс істейтін вьетнамдық жігіт 12-қабаттан құлаған бүлдіршінді қағып алды, деп хабарлайды Daily Mail.  Нгуен Нгок Ман 12-қабаттың терезесінен құлап кеткен екі жасар бүлдіршіннің...

Нұрсұлтан Назарбаев Михаил Горбачевті мерейтойымен құттықтады

ҚР Тұңғыш Президенті - Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев Михаил Горбачевті 90 жас мерейтойымен құттықтады. Бұл туралы Қазақстанның Ресейдегі елшілігінің Instagram-дағы парақшасында хабарланды.  Құттықтауда КСРО Тұңғыш президентінің...

Саша Барон Коэн Қазақстанға келуге ниетті

Сценарист және актер Саша Барон Коэн өзінің ойдан шығарылған кейіпкері — Бораттың отаны Қазақстанға келуге дайын екенін мойындады. Бұл туралы ол "Известия" басылымына берген...

Бішкекте «Астана» халықаралық қаржы орталығының филиалы ашылуы мүмкін

Қырғызстан Президентінің елімізге жасаған мемлекеттік сапарының соңында Қасым-Жомарт Тоқаев пен Садыр Жапаров «Астана» халықаралық қаржы орталығын аралап көрді, деп хабарлады Ақорданың ресми сайты. Мемлекет басшылары...

Қазақстан Қырғызстанға әскери-техникалық көмек көрсетеді

Қазақстан мен Қырғызстан қорғаныс министрлері әскери ынтымақтастық туралы құжаттарға қол қойды, деп хабарлайды ҚР Қорғаныс министрлігінің баспасөз қызметі. Қазақстанның Қорғаныс министрі генерал-лейтенант Нұрлан Ермекбаев Қырғызстан...

Жомарт Ертаев тағы да 9 жылға сотталды

Алматыда «Bank RBK», «Qazaq Banki» және «Eurasian Bank» банктерінен 188 миллиард теңгеден астам қаражатты жымқыру ісі бойынша сот үкімі шықты. ҚазАқпараттың хабарлауынша, айыптылардың қатарында экс-банкир...

Кардиолог инфаркт алу қаупін азайтатын үш жаттығуды атады

Кардиолог және жүрек-тамыр хирургі Владимир Хорошев инфаркт қаупін азайту үшін үш жаттығуды ұсынды, деп хабарлайды РИА Новости.  Маман бірінші кезекте көбірек жаяу жүруге кеңес берді:...

Алматы облысында мас жүргізуші 4 оқушыны қағып кетті

Алматы облысында мас көлік жүргізуші 4 оқушыны қағып кетті. Әртүрлі дене жарақаттарын алған үш бала ауруханаға жатқызылды. «Оқиға 2 наурызда сағат 18:40-та Еңбекшіқазақ ауданында болған....

Илон Маск өз қаласын салуға кірісті

Америкалық кәсіпкер, Tesla және SpaceX компанияларының негізін қалаушы Илон Маск Техаста жаңа қала құрылысын қолға алды. Бұл туралы ол өзінің Twitter-дегі парақшасында мәлімдеді. "Мен Техаста...

Айға саяхат: жапон кәсіпкері бұл сапарға 8 адамды таңдап алмақ

Жапон кәсіпкері Юсаку Маэдзава сәрсенбі күні «өзін әртіс деп есептейтін» қоғамның 8 өкілін 2023 жылы Ай орбитасына алып кететінін мәлімдеді. Бұл – SpaceX фирмасы...

Алматыда Роза Бағлановаға ескерткіш қойылады

Алматы қаласы Мәдениет басқармасының хабарлауынша, Қабанбай батыр көшесінің оңтүстік бөлігі мен Байсейітова көшесінің шығыс жағында Роза Бағланованың құрметіне ескерткіш орнатылады. «12 наурызға дейін Роза...

COVID-19: елімізде ПТР тест бағасы арзандап жатыр

Қазақстанның клиникалық-диагностикалық зертханаларымен жасалған монополияға қарсы іс-шаратшеңберінде КВИ ПТР бағасы арзандап жатыр. Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігінің мәліметінше, 2021 жылғы 1 наурызда КДЗ ОЛИМП COVID-19...

Семейде жер үйден өрт шығып, 2 адам қаза тапты

ШҚО Төтенше жағдайлар департаментінің мәліметінше, 3 наурыз сағат 05:00 шамасында Белибаев көшесіндегі жеке тұрғын үй отқа оранған. Оқиға орнына шұғыл келіп жеткен өрт сөндірушілер...

Нұр-Сұлтанда қашықтан оқыған оқушылар коронавирусты көбірек жұқтырған

Нұр-Сұлтан қаласының бас мемлекеттік санитарлық дәрігері Сархат Бейсенова елорда мектептеріндегі коронавирус статистикасы туралы айтты. «2021 жылдың 1 наурызындағы жағдай бойынша, оқу жылының басынан бері мектеп...

3 наурыз: атаулы күндер мен тарихи оқиғалар

2018 жылы 3 наурызда Қазақстанның Біріккен Ұлттар Ұйымына мүше болуының 26 жылдығы аясында БҰҰ штаб-пәтерінде Қазақстанның Ядролық қаруға тыйым салу туралы шартқа қол қою...

Екібастұзда жолаушылар вагонынан өрт шықты

Екібастұзда жолаушылар вагонының темірден өзге бөлшектерінің барлығы жанып кетті. Әзірге өрт салдарынан келген шығынның мөлшері белгісіз. «2 наурыз күні сағат 13:04-те нөмірі 2-ші мамандандырылған өртке...

Өткен тәулікте елімізде 717 адам коронавирус жұқтырған

Қазақстанда өткен тәулікте 717 адамда коронавирус расталды, – деп хабарлайды coronavirus2020.kz. Аймақ бойынша: Нұр-Сұлтан қаласы - 68, Алматы қаласы - 105, Шымкент қаласы - 12,...

Сарыағашта халықаралық іздеуде жүрген қылмыскер ұсталды

Түркістан облысы Сарыағаш ауданында халықаралық іздеуде жүрген қылмыскер ұсталды. Былтыр мал ұрлаған азамат осы күнге дейін жасырынып жүрген. Облыстық ПД баспасөз қызметінің мәліметінше, күдікті «Мал ұрысы»...

«Алматы жастарына» 10 наурыздан бастап өтінім қабылданады

Оңтүстік шаһардағы жастардың тұрғын үй проблемасын шешетін «Алматы жастары» бағдарламасына қатысуға өтінім қабылдау 10 наурыздан басталады. Бұл туралы «Отбасы банкі» әлеуметтік желідегі парақшасында хабарлады. «Алматы...

3 наурызға арналған ауа райы болжамы – Қазгидромет

Қазгидромет 3 наурызға арналған ауа райы болжамын ұсынады. Қазақстанның басым бөлігінде құбылмалы ауа райы болып, қар мен жаңбыр жауып, кей жерде тұман, көктайғақ, бұрқасын,...

Ресейдегі Әлихан Бөкейханов зиратына гүл шоқтары қойылды

 1 наурызда еліміз Алғыс айту күнін атап өтті. Мереке идеясы Тұңғыш Президент – Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевқа тиесілі және Қазақстанда тұратын барлық этностар бір-біріне және...

Әлемдегі барлық миллиардерлердің саны анықталды

Hurun Research Institute зерттеуіне сүйенсек, әлемдегі миллиардерлердің саны 3228-ге жеткен. Зерттеушілердің сөзінше, бұл — рекордты көрсеткіш.  15 қаңтардағы жағдай бойынша планетадағы ең бай адамдардың жиынтық...

Қытай 15 жылда елімізге 19,2 миллиард доллар инвестиция құйған

2020 жылы Қазақстан мен Қытай арасындағы сауда айналымы 4%-ға өсіп, 15,4 миллиард доллар болған. Бұл туралы ҚР сауда және интеграция вице-министрі Қайрат Төребаев айтты,...

Аязда үсіп өлген 5 жасар бала қайтыс болар алдында зорланған

Ресейдің Саратов облысының Вольск қаласында көшеде өлі күйінде табылған бес жасар бала қайтыс болғанға дейін зорланған. Бұл туралы Life Shot Telegram-арнасына сілтеме жасап Lenta.ru...