پەدوفيلدەرمەن كۇرەستى كۇشەيتۋ كەرەك

بالا – ءبىزدىڭ بولاشاعىمىز. بىراق سوڭعى ۋاقىتتا ءۇمىت ارتار بۇلدىرشىندەرىمىزدىڭ قۇقىعىن قورعاۋدا قالىس قالىپ وتىرمىز. بالالاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋعا قانشا تىرىسساق تا، بالدىرعانداردىڭ بولاشاعىنا بالتا شابۋدان قورىقپايتىن قاتىگەز جانداردىڭ ءتيىستى جازاسىن بەرۋ قيىندىق تۋدىرىپ وتىر. وسى ورايدا، ەلىمىزدىڭ باس پروكۋراتۋراسى پەدوفيلدەرمەن بىرىگىپ كۇرەسۋ تۋرالى باستاما كوتەرگەنى بەلگىلى.

سوڭعى ۋاقىتتا ەلىمىزدە ءبۇلدىرشىن قىزداردى زورلاۋ فاكتىلەرى ءجيى تىركەلۋدە. باس پروكۋراتۋرا وكىلدەرى ۇسىنعان دەرەكتەرگە سۇيەنسەك، 2016 جىلدىڭ وزىندە 183 بالا زورلىق قۇربانى بولعان. ال ەلىمىزدە 2011 جىلى مۇنداي 148 وقيعا تىركەلسە، 2012 جىلى 232 وقيعا ورىن العان. 2013 جىلى دا بۇلدىرشىندەرگە جاسالعان زورلىق ارەكەتتىڭ 184-ءى تىركەلىپتى. دەمەك، ۋاقىت وتكەن سايىن ازعىندىق ارەكەتكە باراتىنداردىڭ قاتارى كوبەيىپ وتىر دەگەن ءسوز. كوپشىلىك پەدوفيلدەردى اۋرۋ ادام دەپ باعالايدى. كوبىنەسە جۇيكە اۋرۋىنا شالدىققاندار وسىنداي قىلمىسقا بارادى. ولار اۋرۋ جان رەتىندە ارنايى كوميسسيالىق ساراپتاۋدان ءوتىپ، بىردەن قوعامنان وقشاۋلانادى. قالاي دەسەك تە، ازعىندىققا باراتىن ناپسىقۇمارلار ءۇشىن مۇنداي جازانىڭ جەڭىل ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. بالانىڭ بولاشاعىنا بالتا شاپقان ازعىنداردىڭ زاڭ بويىنشا جازالانۋى مىندەتتى.

وسى ماسەلەنى ەسكەرگەن ەلىمىزدىڭ باس پروكۋراتۋراسى پەدوفيلدەردى جازالاۋ ماسەلەسىن قولعا الۋعا نيەتتى ەكەندىكتەرىن اڭعارتتى.  باس پروكۋرور جاقىپ اسانوۆتىڭ ايتۋىنشا، بالالارعا زورلىق كورسەتكەن پەدوفيلدەردىڭ كوپشىلىگى جازادان قۇتىلىپ كەتىپ جاتادى. ويتكەنى ازعىنداردىڭ كوبى زورلانعان ۇل-قىزدىڭ اكەسى، اعاسى نەمەسە جاقىن تۋىسى بولىپ شىعادى ەكەن. «كەيدە بولعان ءىستى ايتپايمىز، جاسىرامىز. ۇيات بولادى دەيمىز. بۇل دۇرىس ەمەس. ونىمەن قىلمىستىڭ جاسىرىن سوزىلمالى تۇرگە اينالۋىنا كومەكتەسەمىز. سوندىقتان بالاڭىزدىڭ نامىسى اياققا تاپتالسا، ءۇنسىز قالماڭىز»، – دەگەن بولاتىن قر باس پروكۋرورى جاقىپ اسانوۆ.

سونداي-اق، پروكۋراتۋرا وكىلدەرى پەدوفيلدەردىڭ ەندى ءوز ادىستەرى بويىنشا قولعا ءتۇسىرىلۋى مۇمكىن ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى. ياعني، بالالاردىڭ اتىنان جالعان الەۋمەتتىك جەلى پاراعىن اشىپ، سول ارقىلى ارام نيەتتىلەردى انىقتاۋ تۋرالى باستاما كوتەرىلدى. ال باس پروكۋرور جاقىپ اسانوۆ بالالاردى زورلاۋعا قاتىستى قىلمىستىق ىستەردى ەر ادامدار ەمەس، ايەل پروكۋرورلاردىڭ جۇرگىزۋى قاجەتتىگىن ايتتى.

قازىرگى ۋاقىتتا 1 229 بالا زورلاۋشى تەمىر توردىڭ ارعى جاعىندا وتىر. بىراق ولاردىڭ ايتەۋىر ءبىر ۋاقىتتا بوستاندىققا شىعارى اقيقات. ال ولاردىڭ كەزەكتى رەت ازعىندىق ارەكەتكە بارماسىنا كىم كەپىل؟! سول سەبەپتى مۇنداي جاعدايدىڭ الدىن الۋدى ويلاۋ قاجەت ءتارىزدى. بۇل تۋرالى ارنايى جيىن بارىسىندا قر باس پروكۋرورىنىڭ ورىنباسارى اندرەي كراۆچەنكو ءسوز قىلدى. ونىڭ ايتۋىنشا، جازاسىن وتەپ تۇرمەدەن شىققاندارعا ءجيى بارىپ، باقىلاۋ جۇرگىزىپ وتىرۋ قاجەت. «قاجەت بولسا قوسىمشا شەكتەۋلەر  مەن تىيىمدار بەلگىلەنسىن. وسىلايشا، پوليتسەيلەردىڭ نازارىنان تىس قالعان قىلمىسكەردىڭ قولىنان الماتىداعى 6 جاسار قىزدىڭ زورلىقپەن ولتىرىلگەنى سياقتى جاعدايلاردىڭ قايتالانۋىنا جول بەرمەيتىن كەپىلدىك بولۋى ءتيىس»، – دەيدى اندرەي كراۆچەنكو.

بۇعان دەيىن باس پروكۋراتۋرا اقتاۋدا زورلىق ارەكەتتىڭ قۇربانى بولعان 6 جاسار قىزدىڭ جاعدايىنا الاڭداعان اقتاۋ قالاسىنىڭ تۇرعىندارىنىڭ ۇندەۋىنە جاۋاپ بەرگەن بولاتىن. سوندا باس پروكۋراتۋرا مىناداي دەرەكتەردى ۇسىنعان ەدى. «2015 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنا دەيىن كامەلەتكە تولماعانداردى زورلاعاندارعا (14-تەن 18 جاسقا دەيىن) 8-دەن 15 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسى قولدانىلاتىن. ەگەر جابىرلەنۋشى رەتىندە جاس بالالار بولسا (14 جاسقا دەيىن)، جازا مەرزىمى 15-تەن 20 جىلعا دەيىن. 2015 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ قىلمىستىق كودەكس زورلاۋشىلارعا قاتىستى جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتتى. ەندى كامەلەتكە تولماعانداردى زورلاعانى ءۇشىن جازا 10-نان 15 جىلعا دەيىن، ال جاس بالالارعا قاتىستى  – 15 جىلدان 20 جىلعا دەيىن نەمەسە ومىرلىك باس بوستاندىعىنان ايىرۋ».

سونىمەن قاتار، جاس بالالارعا قاتىستى سەكسۋالدى سيپاتتاعى زورلىق-زومبىلىق ارەكەتتەرى بويىنشا شارتتى تۇردە سوتتاۋ، راقىمشىلىق، مەرزىمىنەن بۇرىن شارتتى تۇردە بوساتۋ جانە جازانى جۇمسارتۋ شارالارىن قولدانۋعا تىيىم سالىنادى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن 2016 جىلدىڭ 9 ساۋىرىندە وسىنداي قىلمىستىق ارەكەتتەر ءۇشىن جازانى قاتاڭداتاتىن زاڭ قابىلداندى. ەندى جوعارىدا اتالعان بارلىق شەكتەۋلەر كامەلەتكە تولماعاندارعا قارسى زورلىق ارەكەتتەرىن جاساعاندارعا دا قاتىستى قولدانىلادى. ياعني، جاس بالالارعا دا، كامەلەتكە تولماعاندارعا دا وسى سيپاتتاعى قىلمىستىق ارەكەتتەر جاساعاندارعا ەشبىر جاعدايدا دا شارتتى مەرزىمدەر، راقىمشىلىق، جازانى جۇمسارتۋ، مەرزىمىنەن بۇرىن شارتتى تۇردە بوساتۋ قولدانىلمايدى جانە ولارمەن ەشقانداي پروتسەستىك كەلىسىمدەر جاسالمايدى.

ال شەت ەل ازاماتتارى ءۇشىن قازاقستان اۋماعىندا كەز كەلگەن قىلمىس جاساعانى ءۇشىن جازاسىن وتەگەننەن كەيىن ەلدەن شىعارۋ ەنگىزىلدى. 2018 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ حيميالىق جولمەن ءپىشتىرۋ قولدانىلادى، ياعني، سوت شەشىمى بويىنشا قىلمىسكەردى جىنىستىق قۇمارلىقتى تومەندەتەتىن ءدارى-دارمەكتەردى قابىلداۋعا ماجبۇرلەيتىن بولادى ەكەن.

سونىمەن بىرگە، ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ كوكتەمىندە قر ىشكى ىستەر مينيسترلىگى اكىمشىلىك پوليتسيا كوميتەتى 2018 جىلى قازاقستانداعى پەدوفيلدەردى حيميالىق كاستراتسيامەن جازالاۋ ءادىسى جۇزەگە اسىرىلاتىندىعىن حابارلاعان بولاتىن. ودان كەيىن قازاقستاندىق ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىم وكىلدەرى ەكى جاقتىڭ تاتۋلاسۋىنا بايلانىستى ادام زورلاۋعا قاتىستى قىلمىستىق ىستەردىڭ قىسقارتىرۋىن دوعارۋدى جانە پەدوفيلدەر مەن ادام زورلاعانداردى ءومىر بويى باس بوستاندىعىنان ايىرۋدى سۇراعانى بەلگىلى. بۇگىنگى كۇنى اتا-انالار دا، بالالار دا ۇرەيمەن ءومىر سۇرەتىن بولدى. الەۋمەتتىك جەلىلەر مەن اقپارات قۇرالدارى ارقىلى بۇلدىرشىندەرگە قاتىستى زورلىق-زومبىلىق ارەكەتتەردىڭ ورىن العاندىعى تۋرالى اقپاراتتار ءجيى جاريالانىپ ءجۇر. مۇنى ەستىگەن كەز كەلگەن اتا-انا بالاسىنىڭ بولاشاعى ءۇشىن الاڭدايتىنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. سوندىقتان، قازىر كوپشىلىك جۇرت پەدوفيلدەرگە اۋىر جازا قولدانۋ ارەكەتىن قولدايدى. ءتىپتى، پەدوفيلدەرگە قاتىستى جازانى قاتاڭداتۋ تۋرالى سەنات دەپۋتاتى داريعا نازارباەۆا دا ءوز پىكىرىن بىلدىرگەن. «ازعىنداردى ءومىر بويى باس بوستاندىعىنان ايىرۋ نە ولاردى ەرىكسىز ەمدەۋ قاجەت. ارينە، انا رەتىندە مەن ءولىم جازاسىن قولدايمىن. بىراق ءبىز ءوز ەركىمىزبەن شەشىم قابىلداي المايمىز. حالىقارالىق مىندەتتەمەلەر بار. سول ءۇشىن ءبىز بۇنداي زاڭدى قابىلداي الماۋىمىز ابدەن مۇمكىن»، – دەدى داريعا نازارباەۆا. ونىڭ ايتۋىنشا، قازىر مۇنداي جازانى زاڭعا قايتا ەنگىزۋدىڭ مۇمكىندىگى وتە تومەن. سەبەبى قازاقستاننىڭ حالىقارالىق مىندەتتەمەلەرى ءولىم جازاسىنا ەنگىزىلگەن ءموراتوريدى الىپ تاستاۋعا كەدەرگى بولادى. سونداي-اق، سەناتور پەدوفيلدەردى مەكتەپ اۋلاسىندا جانە جاسوسپىرىمدەر جۇرەتىن جەرلەرگە زاڭمەن جولاتپاۋ كەرەكتىگىن اتاپ ءوتتى. «ءبىز ءبارىمىز انامىز. بالالاردىڭ زورلانىپ جاتقانىن ەستىپ، ءبارىمىز دە ۋايىمعا بەرىلەمىز. ولاردىڭ تۋعان-تۋىستارىنىڭ دا قانداي كۇيدە بولاتىنىن جاقسى تۇسىنەمىز. پەدوفيلدەردىڭ ساناسى ساۋ ەمەس. ونى مەديتسينا دالەلدەگەن. تۇرمەدەن شىققان سوڭ ولار مەملەكەتتىڭ قارجىسىنان ەمدەلەدى»، – دەيدى داريعا نۇرسۇلتانقىزى.

ال مۇنداي اۋىر قىلمىس ءتۇرى وسىدان ءبىر جىل بۇرىن ۇلىبريتانيادا پەدوفيلدەردىڭ جازاسى لاڭكەستەردىڭ جازاسىمەن تەڭەستىرىلگەن بولاتىن. پەدوفيلدەردىڭ تانىستارى ارقىلى جابىرلەنۋشى تاراپتىڭ كەشىرىمىن الۋىنا جول بەرمەۋ كەرەك. ينتەرنەت ارقىلى جارىلعىش زاتتار جاسايتىن لاڭكەستەرگە قانداي جازا قولدانىلسا، پەدوفيلدەردى دە ءدال سولاي جازالاۋ قاجەت دەپ شەشكەن ۇلىبريتانيا بيلىگى. مەملەكەت باسىنداعىلاردىڭ مۇنداي قادامعا بارۋىنا ەلدە پەدوفيلدىك وقيعالاردىڭ جيىلەۋى اسەر ەتكەن. ال فرانتسيادا قۇرىقتالعان پەدوفيلدەرگە ءومىر بويى باس بوستاندىعىنان ايىرۋ  جازاسى بەرىلەدى. ۇلىبريتانيا مەن پولشادا دا وسىنداي. اقش-تا 25 جىلدان جوعارى ءتىپتى ءومىر بويى باس بوستاندىعىنان ايىرىلادى ەكەن. ال رەسەيدە پەدوفيلدەردى ءومىر بويى باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جانە حيميالىق جولمەن ءماجبۇرلى تۇردە ەركەكتىك مۇشەسىنەن ايىرۋ تۋرالى زاڭ جوباسى ماقۇلداندى. دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ ەسەبىنشە، پەدوفيلدەردىڭ 94 پايىزىن ەركەكتەر قۇرايدى، ال قۇرباندىقتارىنىڭ 70-75 پايىزى كامەلەتتىك جاسقا تولماعان قىزدار بولسا، 15-30 پايىزى ەر بالالاردان تۇرادى ەكەن. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا، بالالارعا قارسى جىنىستىق زورلىق-زومبىلىق جاساپ سوتتالعانداردىڭ 90 پايىزى قايتا زورلىق جاسايدى ەكەن.

مەديتسينالىق تۇسىنىككە سالىپ قارايتىن بولساق، پەدوفيليا – ايىقپاس دەرت. ال مورالدىق تۇرعىدان كەلگەندە ازعىندىق. ونى اۋرۋ دەپ مۇسىركەۋگە دە جاتپايتىن سەكىلدى. سوتتاپ، مىڭ جەردەن تاربيەلەگەنمەن – مۇنداي جانداردىڭ تۇزەلۋى ەكىتالاي. سوندىقتان، بالالاردىڭ مۇنداي ازعىندىققا ۇرىنباۋى ءۇشىن الدىن الۋ شارالارىن جۇرگىزۋ اسا ماڭىزدى.

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button