جاڭالىقتارجاھانقوعامساياسات

كەدەن كودەكسىنە قول قويىلدى

كەشە مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ رەسەيدىڭ سانكت-پەتەربۋرگ قالاسىندا وتكەن جوعارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەس پەن ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك كەڭەسى سەسسياسىنىڭ وتىرىستارىنا قاتىستى. بۇل باسقوسۋلارعا رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين، ارمەنيا رەسپۋب­لي­كاسىنىڭ پرەزيدەنتى سەرج سارگسيان، قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ال­مازبەك اتامباەۆ قاتىستى. جيىندى كەڭەستىڭ بيىلعى توراعاسى رەتىندە قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جۇرگىزىپ وتىردى دەپ حابارلادى «ەگەمەن قازاقستان».

الدىمەن جوعارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەس وتىرىسى ءوتتى. بۇعان ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا (ەاەو) مۇشە بەس ەلدىڭ باسشىلارى قاتىسۋى ءتيىس ەدى. بىراق جيىنعا بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى الەكساندر لۋكاشەنكو كەلمەدى. ءسويتىپ، تەك ءتورت پرەزيدەنت – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ، رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين، ارمەنيا رەسپۋب­لي­كاسىنىڭ پرەزيدەنتى سەرج سارگسيان، قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ال­مازبەك اتامباەۆ قاتىستى.

مەملەكەت باسشىسى ەاەو-نىڭ كەدەن كودەكسى ازىرلەنگەنىن اتاپ ءوتىپ، ونى دايىنداۋ بارىسىندا قا­تى­سۋشى ەلدەر ازاماتتارىنىڭ ءمۇد­دەسىن ساقتاۋعا، سونداي-اق بيزنەس ءجۇر­گى­زۋدىڭ اشىق ءارى تۇراقتى ەرەجەسىن قالىپ­تاستىرۋعا باسىمدىق بەرىلگەنىن ايتتى. «كۇردەلى سىرتقى ەكونوميكالىق جاع­دايلارعا قاراماستان، كۇش-جىگەرى­مىزدى جۇمىلدىرۋ ارقاسىندا ءبىز جىل باسىندا قازاقستان ۇسىنعان باسىم­دىعى بار نەگىزگى باعىتتاردى ىسكە اسىرۋ بارىسىندا ىلگەرىلەي تۇستىك. ين­تەگراتسيامىزدىڭ نەگىزگى قۇجاتتا­رى­نىڭ ءبىرى – ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ كەدەن كودەكسى قول قويۋعا دايىن بولدى»، – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.

مەملەكەت باسشىسى قازاق­ستان­نىڭ توراعالىعى كەزىندە حالىق­ارالىق ىن­تى­ماقتاستىق نىعاي­عانىن اتاپ ءوتتى. «ءبىز بۇل باعىتتا ايتارلىقتاي ىلگەرى­لەدىك. قازان ايىندا ۆەتناممەن ارا­داعى ەركىن ساۋدا ايماعى تۋرالى كەلىسىم كۇشىنە ەندى. يران، ءۇندىس­تان، سينگاپۋر جانە مىسىر ەلدەرى­مەن وسىنداي ايماقتار قۇرۋ ءجونىن­دە كەلىسسوزدەر باستاۋ تۋرالى ماسە­لە قاراستىرىلىپ جاتىر. ءتۇرلى مەم­لەكەتتەرمەن ىنتىماقتاستىق جانە ءوزارا ءىس-قيمىل تۋرالى 25-تەي مەموراندۋمعا قول قويىلدى. «جىبەك جولىنىڭ ەكونوميكالىق بەلدەۋىن» وسى وداقپەن ۇشتاستىرۋ ءىسى باعدارعا الىندى. ەۋروپالىق وداقپەن جانە شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىمەن ارىپتەستىك جولدارى قاراستىرىلۋدا»، – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.

قازاقستان پرەزيدەنتى قىتايمەن جانە يزرايلمەن ساۋدا كەلىسىمدەرى جونىندەگى كەلىسسوزدەر بەلسەندى تۇردە جۇرگىزىلىپ جاتقانىن، وداققا وڭتۇستىك امەريكا ەلدەرى دە مۇددەلىلىك تانىتىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى.

مەملەكەت باسشىسى شەتەلدىك ارىپتەستەرمەن ىنتىماقتاستىقتىڭ نەگىزگى قاعيدالارى كورىنىس تاباتىن ساۋدا ساياساتىن دامىتۋ تۋرالى مالىمدەمە ەاەو-نىڭ حالىقارالىق ەكونوميكالىق بايلانىستارىن دامىتۋ جونىندەگى قىزمەتتىڭ زاڭدى جالعاسى بولىپ تابىلاتىنىن ايتتى.

«سونىمەن بىرگە، ءبىز ساۋدا كەلىسىمدەرى جونىندەگى جۇمىستىڭ جۇيەلىلىكتى، مەيلىنشە تيىمدىلىكتى، وداعىمىزدىڭ بارلىق مۇشەلەرىنىڭ مۇددەسىن ەسكەرۋدى تالاپ ەتەتىنىن ۇمىتپاعانىمىز ءجون. تاريفتىك مىندەتتەمەلەر قۇرىلىمىنا، ءبىزدىڭ مۇمكىندىكتەرىمىز بەن شەكتەۋلەردى ەسكەرە وتىرىپ ىقتيمال الىمداردىڭ تىزىمىنە مۇقيات تالداۋ جۇرگىزۋ قاجەت. بۇل ورايدا بارلىق قاتەرلەر مەن جاڭا مۇمكىندىكتەردى دە ەسكەرگەن ءجون»، – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.

قازاقستان پرەزيدەنتى ەاەو اياسىن­داعى جۇمىسقا ىقپال ەتەتىن بىرقاتار فاكتورلاردى، سونىڭ قاتارىندا الەمدىك ەكونوميكالىق جاعدايدىڭ ناشارلاي تۇسكەنىن جانە بىرلەستىكتىڭ ءوز ىشىندەگى ماسەلەلەر شەشىمىن تاپپاي وتىرعانىن اتاپ كورسەتتى. «وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋدەگى ەرەكشە ءرولدى ەڭ الدىمەن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيا اتقارۋعا ءتيىس. بۇگىنگى تاڭدا داعدارىستان كەيىنگى جاعدايدى پايىمداۋ، ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتى دامىتۋدىڭ ودان ارعى ستراتەگيا­سىن تۇزۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن جۇيەلى جانە ۇزاق مەرزىمدى شەشىمدەر ازىرلەۋ ماڭىزدى بولىپ وتىر. وسىعان وراي داعدارىسقا قارسى كەڭەس قۇرۋ قاجەت. ەگەر مەملەكەتتەر باسشىلارى مۇنى قولداسا، كوميسسياعا بۇل ماسەلەنى ءبىزدىڭ ۇكىمەتتەرمەن بىرلەسە وتىرىپ قاراستىرۋ جانە ءتيىستى شەشىم قابىلداۋ جونىندە تاپسىرما بەرۋدى ۇسىنامىن»، – دەدى مەملەكەت باسشىسى.

سوڭىندا نۇرسۇلتان نازارباەۆ قىر­عىزستان باسشىلىعىنىڭ ەاەو توراعا­لىعىن تابىستى اتقارۋىنا تىلەكتەستىك  ءبىلدىردى.

جيىندا باسشىلار وداقتىڭ ەكى جىل­عى جۇمىسىن قورىتىندىلاپ، اتال­عان ىقپالداستىق ۇيىمىنىڭ ودان ءارى دامۋ باعىتتارىن ايقىندادى. مەم­لەكەتتەر باسشىلارى وداقتىڭ 2017 جىل­عى حالىقارالىق قىزمەتىنىڭ نەگىزگى با­عىتتارىن بەكىتىپ، ەاەو-نىڭ باستى ساۋدا-ەكونوميكالىق سەرىكتەستەرىمەن ىقپالداستىعىنىڭ ءتۇرلى اسپەكتىلەرىن تال­قىلادى. بۇعان دەيىن تىزگىنى بىزدە بولعان جوعارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەس توراعالىعى كەزەك بويىنشا قىر­عىزستانعا تاپسىرىلدى.

كەدەن كودەكسىنە قول قويىلدى

سامميتتەن كۇتىلگەن باستى جاڭالىق ەاەو-نىڭ كەدەن كودەكسى تۋرالى شارتقا قول قويىلۋى بولاتىن. الايدا، وعان جيىنعا قاتىسقان ەلدەردىڭ  باسشىلارى عانا قول قويدى. باستاپقىدا قىرعىز رەسپۋبليكاسى دا بۇل قۇجاتقا قول قويۋ­دان باس تارتىپ ەدى. ءبىراز تالقى­لاۋدان كەيىن، جيىن سوڭىندا قول قويىل­عانى مالىمدەلدى.

ءۇش جىل كولەمىندە ازىرلەنگەن جاڭا كودەكستە كەدەندىك جۇمىستاردى اقپاراتتاندىرۋعا جاڭا تاسىلدەمەلەر، قاعاز تۇرىندەگى قۇجات اينالىمىن جانە سىرتقى ەكونوميكالىق قىزمەت­كە قاتىسۋشىلاردىڭ لاۋازىمدى تۇل­عا­لارمەن  بايلانىسىن ازايتۋ ماقساتىندا  بيزنەس ءۇشىن مەملەكەتتىك ورگاندارمەن ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ ىڭعايلى الگوريتمى ەنگىزىلگەن بولاتىن. سونداي-اق، وندا وداققا مۇشە ەلدەردىڭ بارلىعىنا ارناپ كەدەندىك وپەراتسيالاردى بارىنشا بىردەيلەندىرۋ قاراستىرىلعان. جاڭا قۇجات كۇشىنە ەنگەن سوڭ ەەك بارلىق ەلدەر ءۇشىن بىرىڭعاي  باج سالىعىنسىز ساۋدانىڭ جوعارى وزىندىك قۇنىن جانە سالماقتىق شەكتى ايقىنداماق. تاراپتار وزدەرىنىڭ قالاۋى بويىنشا  حالىقارالىق پوشتا جونەلتىلىمدەرى، سونداي-اق، ەكسپرەسس-تاسىمالداۋشىلار ارقىلى تاسىمالداناتىن تاۋارلارعا قاتىستى ۇلت­تىق دەڭگەيدە باجسىز تاسىمالداۋدىڭ بارىن­شا تومەن نورمالارىن بەكىتە الۋى كەرەك بولاتىن. سونداي-اق، كەدەن كودەك­سى كۇشىنە ەنسە، 2018 جىلدان ەاەو ەلدەرىنە شەتەلدىك ينتەرنەت-دۇكەن­دەر­دەن باجسىز تاسىمالداۋدىڭ شەگىن ءبىر­تىندەپ تومەندەتۋدى ەنگىزۋ قاراستى­رىلعان. كودەكستى الداعى جىلدىڭ شىلدە ايىنان باستاپ زاڭدى كۇشىنە ەنگىزۋ جوسپارلانعان.

سونداي-اق، ءۇش ەل ەاەو ساۋدا ساياساتىن دامىتۋ تۋرالى مالىمدەمەگە قول قوي­دى، قىرعىزستان بۇل قۇجاتقا قول قوي­عان جوق.

قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرى قارالدى

ال كەلەسى القالى جيىن ۇجىمدىق قاۋىپ­سىزدىك تۋرالى شارت ۇيىمى وتىرى­سىنىڭ شەڭبەرىندە قازاقستان، ارمەنيا، بەلارۋس، قىرعىزستان، تاجىكستان جانە رەسەي باسشىلارى ۇيىم اياسىنداعى وداقتىق ءوزارا ارەكەتتەستىكتىڭ وزەكتى سالالارىن، ونىڭ اعىمداعى قىزمەتىن قام­تاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرىن كوتەردى. «ءبىز الەمنىڭ كوپتەگەن وڭىرىندەگى قا­رىم-قاتىناستاردىڭ قالىپتاسۋى قانشالىقتى قيىنعا سوعىپ وتىرعانىن بىلەمىز. پروبلەمالارعا تولى شيەلەنىستى اي­ماقتار سانى ازايار ەمەس»، – دەدى ءىس-شارانىڭ اشىلۋ راسىمىندە رەسەي باسشىسى.

وتىرىس بارىسىندا قاتىسۋشىلار كۇن تارتىبىندەگى وزەكتى ماسەلەلەردى، سونىڭ ىشىندە تەرروريزمگە قارسى ءىس-قيمىل جونىندەگى شارالاردى تالقىلادى.

جيىن نەگىزىنەن جابىق ەسىك جاعدا­يىن­دا ءوتتى. وتىرىس بارىسىندا قاتىسۋ­شىلار كۇن تارتىبىندەگى وزەكتى ماسەلە­لەردى، سونىڭ ىشىندە تەرروريزمگە قارسى ءىس-قيمىل جونىندەگى شارالاردى تال­قى­لادى. بۇعان قوسا، ەسىرتكى مەن قارۋ-جا­راق­تىڭ زاڭسىز اينالىمىمەن كۇرەس تا­قى­رىپتارى قاراستىرىلدى.

بۇل – ەكى ەل پرەزيدەنتتەرىنىڭ وسى جىل­دىڭ ىشىندەگى ءتورتىنشى رەسمي كەزدە­سۋى. مۇنىڭ ءوزى بۇل كورشىمىزدىڭ اناۋ-مىناۋ ەمەس، بارلىق سالادا دا بايلانىسى بەكەم، الىس-بەرىسى اۋقىمدى، ءوزارا كەلىسىمى كەمەل سەنىمدى سەرىكتەس ەكەنىن دالەلدەيتىندەي. سوڭعىسى، قازان ايىندا عانا ءبىزدىڭ ەلگە ساپارلاعان رەسەي پرەزيدەنتى قازاقستان مەن رەسەي ىنتىماقتاستىعىنىڭ وڭىرارالىق ءحىىى فورۋمىنا قاتىسىپ، ەكى ەل اراسىنداعى ساۋدا اينالىمىن ارتتىرۋعا ۋاعدالاسقان ەدى. ەندى، مىنە، اراعا ەكى اي سالماي، ءارىپ­تەس­تەر تاعى ءبىر اڭگىمەلەسىپ، كەلىسىمدەردى كەڭەيتۋدى كەڭەسىپ،  ەلدەردىڭ ىنتىماعىن نىعايتۋعا ىمىرالاستى. ارينە، قازىرگى الەمدىك جاعدايدىڭ بەيمازا شاعىندا قاي ەلدىڭ دە سىرتقى ساۋدادا «شەكەسى قىزىپ» وتىرعان جوق.

سوعان قاراماستان، رەسەي فەدەراتسياسى بۇرىنعىداي قازاقستاننىڭ ساۋدا سەرىكتەستەرىنىڭ ىشىندە باستى پوزيتسيانى ۇستاپ وتىر. دەرەك كوزدەرىنە سۇيەنسەك، رەسەيدىڭ ەلىمىزدىڭ تاۋار اينالىمىنداعى ۇلەسى 19,1 پايىزدى قۇرايدى. ونىڭ ىشىندە ەكسپورت كولەمى بويىنشا 4-ورىندا، يمپورت بويىنشا 1-ورىندا. رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ سىرتقى ساۋدا بويىنشا 2015 جىلعى قورىتىندىسىندا قازاقستان ۇلەسى  3,1 پايىزدى قۇرادى. وسىلايشا، رەسەيدىڭ نەگىزگى ساۋدا سەرىكتەستەرىنىڭ ىشىندە قازاقستان 10-ورىن العان. بۇل كورسەتكىش 2014 جىلى 12-ورىن، ال ودان ارعى 2013 جىلى 9-ورىن بولعان.

مامانداردىڭ ايتۋىنشا، قازىر جالپى ەلدەر اراسىنداعى تاۋار اينالىمىنىڭ تومەندەۋى بايقالادى. بيىلعى جىلدىڭ قاڭتار-قازان ارالىعىندا تاۋار اينالىمى 8,7 ملرد اقش دوللارىن قۇرادى. ياعني، وتكەن جىلدىڭ وسى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 25 پايىزعا تومەندەگەن. ونىڭ ىشىندە ەكسپورت 30,3 پايىزعا، يمپورت  22,8 پايىزعا قىسقارعان.

قازىر قازاقستاندا 5,8 مىڭنان استام رەسەيلىك كاسىپورىن جۇمىس ىستەيدى. ال تىركەلگەندەرىنىڭ سانى 10 مىڭنان اسادى.

Back to top button