اركىمنىڭ جەكە سەنىمى، زاڭ – ءتارتىپتىڭ ءونىمى

بۇگىنگى حالىق جاڭالىقتاردى بۇرىنعىداي كلاسسيكالىق اقپارات كوزدەرىنەن (گازەت-جۋرنال، راديو-تەلەديدار) كۇتىپ وتىرمايدى، ونى تاراتۋ جىلدامدىعى وتە تەز سايتتار مەن الەۋمەتتىك جەلىلەردەن سول ساتتە ءبىلىپ، كوزقاراسىن ءبىلدىرىپ، كەز كەلگەن ماسەلەنى تالقىعا سالىپ وتىرادى. دەمەك، بۇگىنگى حالىق قوعامدىق ورتاعا اسەر ەتەتىن كەز كەلگەن ماسەلەنى تالقىلاۋدا بەلسەندى.

وسىدان ون شاقتى كۇن بۇرىن قازاقستاننىڭ وقۋ-اعارتۋ ءمينيسترى ايماعامبەتوۆتىڭ nur.kz سايتىنىڭ تىلشىسىنە بەرگەن سۇحباتىنداعى پىكىرى الەۋمەتتىك جەلىلەردە، اسىرەسە Facebook جەلىسىنىڭ قازاقستاندىق سەگمەنتىندە قاتتى تالقىعا ءتۇستى. وندا مينيستر مەكتەپتەردەگى ورامال تارتۋعا (تاعۋعا ەمەس) سالىنعان تىيىم جونىندە: «بۇل ماسەلە ۇنەمى كوتەرىلىپ كەلەدى، ونىمەن بايلانىستى كوپتەگەن تالقىلاۋ ءبىزدىڭ ەلدە عانا ەمەس، باسقا دا بىرقاتار ەلدە ءجۇرىپ جاتىر.
بىراق قازاقستان – زايىرلى مەملە­كەت، مەكتەپ تە – زايىرلى مەكەمە. سو­ناۋ 2016 جىلى قابىلدانعان بۇيرىق بار، تالاپتارى بار. دەگەنمەن عىلىمي-زەرت­تەۋلەرگە سۇيەنە وتىرىپ، ءارتۇرلى توپ­تى قامتۋدى قامتاماسىز ەتۋ ماڭىزدى ەكە­نىن بايقايمىز. مەن ينكليۋزيۆتىلىكتى جاق­تايمىن جانە قولداۋ قاجەت ەكەنىن ءتۇ­سى­نەمىن. ارينە، بۇل ءبىلىم جانە عىلىم مي­نيسترلىگىنىڭ قۇزىرەتىنە عانا قاتىستى ەمەس، باسقا دا ورگاندارمەن تالقىلاۋ قا­جەت. مى­سالى، باسىنا ورامال كيە الماعان­دىق­تان، اتا-اناسى ساباققا جىبەرمەيتىن قىز­­دار­دى قاراستىرا الامىز. وسى سەبەپ­تەرگە باي­لانىستى بالالار مەكتەپكە بار­ماسا نە­مەسە قاشىقتان وقىتۋعا كوشۋگە ءماج­بۇر بول­سا، بۇل كەرى اسەرىن تيگىزەدى، ال ءبىز ين­كليۋزيۆتى قوعام بولۋىمىز كەرەك. بۇل ماسەلە نازار اۋدارۋعا تۇرارلىق» دەپ ەدى. جۇرت­تىڭ كوبى بۇعان بىردەن قارسىلىق ءبىل­دىردى، قولداۋشىلار دا از بولمادى. مۇ­نىڭ سەبەبى نە؟
ەڭ ءبىرىنشى ەسكەرىلەتىن نارسە – قا­زاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋ­تسيا­سى بويىنشا «مەملەكەت ءدىن مەن ءدىني ءبىر­لەستىكتەردەن بولىنگەن». بۇل – ءدىني كوز­­­قاراستار مەن تالاپتار مەملەكەتتىك مە­كەمەلەردە جۇرمەيدى دەگەن ءسوز. ياعني، مەم­لەكەتتىك مەكەمەلەر ادامداردىڭ ءدىني سە­نىمىنە قۇرمەتپەن قاراسا دا، سول بويىن­شا جەڭىلدىك جاساۋعا، ازاماتتاردىڭ ءدىني تالاپتارىن ورىنداۋعا مىندەتتى ەمەس. ال ورتا جانە مەملەكەتتىك جوعارى وقۋ ورىن­دارى دا ءتارتىپ ماسەلەسىندە اتا زاڭىمىزدا كور­سەتىلگەن نارسەنى عانا ورىندايدى. سول سە­بەپ­تى جۇرتتىڭ جالپى ورتا ءبىلىم بەرەتىن مەك­تەپتەردە وقۋشىلارعا ءدىني كيىم كيگىز­گىسى كەلگەن اتا-انالاردىڭ تالابى دۇرىس ەمەس.
جاسىراتىنى جوق، مۇنداي ماسە­لە­لەر ەلىمىزدە بۇرىن دا ءار جەردە بايقالىپ، مەكتەپ اكىمشىلىگىنە قىسىم جا­ساعان جاعداي بولعان. ءتىپتى، كەيبىر اتا-انا­لار مەكتەپ باسشىلارىنا كۇش كور­سەتىپ، كىشكەنە قىزدارىن مەكتەپكە با­سى­نا ورامال تارتىپ كىرگىزگىسى كەلگەن. تاعى ءبىر جەردە وقۋشىلار حيدجاپپەن كىر­گىزبەسە وقىمايمىز دەپ قىستىڭ كۇنى مەك­تەپ جانىندا قاردىڭ ۇستىنە وتىرىپ، قۇل­شىلىق جاساعان جاعدايلار كەزدەستى. ال وسىدان ەكى جىل بۇرىن اقتوبە قالاسىنداعى «قۇنان» مەكتەپ-ليتسەيىندە قىزدارعا ارناۋلى سىنىپتار اشىلىپ، وندا وقيتىن 363 قىزدىڭ ءبارى دە حيدجاپپەن وقۋعا با­رىپ جۇرگەنى تۋرالى باق بەتتەرىندە اي­تىل­دى. بۇل ءبىلىم ورداسى مەملەكەتتىك تاپ­سىرىس الىپ وتىرعانىنا قاراماستان وقۋ­شىلارعا ءدىني سەنىمىن بىلدىرەتىن كيىم ءۇل­گىلەرىمەن وقۋعا رۇقسات بەرگەن. سوعان قارا­ماستان اقتوبە وبلىستىق ءبىلىم باس­قار­ماسىنىڭ وكىلى «اتالعان مەكتەپتە دە مەك­تەپ فورماسىنا قويىلاتىن تالاپتار ورىن­دالىپ وتىر» دەپ جاۋاپ بەرگەن. بۇل جاع­داي مەملەكەتتىك ءبىلىم وردالارىندا بە­كى­تىلگەن وقۋشىلارعا «جالپىعا بىردەي مەك­تەپ فورماسىن كيۋ» تالاپ ەتىلۋىنىڭ ورىن­دالماي وتىرعانىنىڭ بەلگىسى.
ەندى اسحات ايماعامبەتوۆتىڭ پىكىرى­نەن شىعاتىن ماسەلەگە قايتا ورا­لايىق. ەلىمىز تاۋەلسىز مەملەكەتكە اينال­عان­نان بەرگى جەردە نانىم-سەنىمگە بايلا­نىس­تى كەڭەستىك كەزدەگى شەكتەۋلەر، قۋدا­لاۋ­لار جويىلدى. ءتىپتى، ءدىني سەنىمگە باي­لا­نىستى قۇربان ايت، روجدەستۆو مەيرام­دارى وتەتىن كۇندەرى دە جالپىعا بىردەي دەمالىس كۇنى رەتىندە بەلگىلەنگەن. بۇل – ەلى­مىز حالقىنىڭ باسىم كوپشىلىگى ۇستا­نا­تىن يسلام، حريستيان دىنىنە بايلانىستى قۇر­مەتتىڭ كورىنىسى. الايدا ول مەملەكەت ءدىن­گە قاتىستى بارلىق ەرەجەنى قاتاڭ ۇستانۋ­عا، ونى مەملەكەتتىك مەكەمەلەردە ورىن­داۋعا مىندەتتى دەگەندى بىلدىرمەيدى. سەبەبى ءدىن مەملەكەت ساياساتىنا ارالاسا ال­مايدى، ال مەملەكەت، ەگەر دىنشىلدەر تارا­پىنان ەلگە قاۋىپ توندىرەتىن ارەكەتتەرگە بار­ماسا ءدىن ىسىنە ارالاسپايدى. ەندى كەلىپ، قايتا-قايتا ءدىن ۇستاناتىن ازاماتتاردىڭ مەملەكەت تارتىبىنە بويسۇنۋعا قارسىلىق كورسەتۋىنىڭ سەبەبى نە؟
مۇنىڭ ءبىرىنشى سەبەبى – زاڭدى ءتۇ­سىن­بەۋ نەمەسە سىيلاماۋ بولسا، ەكىن­شى سەبەبى – وزدەرىنىڭ ءدىني سەنىمىنە كوپ­شىلىكتى بويسۇندىرعىسى كەلەتىن قاۋىپتى تەن­دەنتسيا. مىنە، مەملەكەت تارتىبىنە با­عىنۋدى قولدايتىن ازاماتتار وسىنى ءتۇ­سىن­گەندىكتەن، ءمينيستردىڭ سوزىنە قارسى شىق­سا، ال «ورامال تارتۋدى» قولدايتىندار – وزدەرى دۇرىس دەپ تاۋىپ وتىرعان ءىسىن ءتۇرلى مى­سال­دى العا تارتىپ، اقش، فرانتسيا سياقتى ەل­­دەر­دەگى اسحات ايماعامبەتوۆ ايتىپ وتىر­­عان «ينكليۋزيۆتىلىكتى» مىسال قىلادى.
ءبىز نەگە قوعامدا ءدىني تۇسىنىكتەردىڭ باسىم بولۋىن، ونىڭ ساياساتقا اسە­رى­نەن قاۋىپتەنەمىز؟ ارينە، دىنگە سەنەتىندەر مەن سەنبەيتىندەر مەملەكەت ازاماتتارى رە­تىندە بەيبىت ءومىر سۇرۋگە قۇقىلى. كەڭەس­تىك كەزەڭدە دىنگە قارسى بەلسەندى نا­سي­حات ءجۇرىپ، سونىڭ سەبەبىنەن ادامدار ءومى­­رىنىڭ ءتۇرلى كەزەڭىندە ءدىني سالت-جورال­عىلاردى جاساي المادى. ادامدار ءدىني كوزقاراسى ءۇشىن قۋدالاندى، ولار ءتىپتى مەملەكەتكە قاۋىپتى جات ەلەمەنت سانالدى. ونىڭ ءبارى قوعامدىق كوزقاراسپەن ساناس­پاعان بىرجاقتىلىق بولاتىن. ەندى ءدىني نانىم-سەنىم بوستاندىعى بەرىلىپ وتىرعان كەز­دە مەملەكەتتىك ساياساتقا ءدىننىڭ ۇستەم­دىگىن جۇرگىزەمىز دەۋ تاعى دا قوعامدىق ءپى­كىر­مەن ساناسپاعان بىرجاقتىلىق بولار ەدى. سوندىقتان مەكتەپ وقۋشىلارىنا ورامال تاعۋعا رۇقسات بەرۋدىڭ ار جاعى تالاپقا اي­نالىپ كەتۋ قاۋپىنە جەتكىزەتىنىن جوققا شى­عارا المايمىز. سوندىقتان «ورامال» ءما­سەلەسىنە قارسى بولىپ وتىرعان حالىق­تىڭ دا ءسوزىنىڭ جانى بار.
ال ەندى وزگە ەلدەردەگى (جۇرت مىسالعا كەل­تىرە بەرەتىن اقش پەن فرانتسيانى الايىق) وقۋشىلاردىڭ ءدىني سەنىمىنە باي­لا­نىستى جاعدايعا كەلەتىن بولساق، ول ەل­دەردە ءدىندى ۇستانۋ مەن ونىڭ ءار ادامنىڭ جە­كە ءىسى رەتىندە ورنىققان ءتارتىپ بار. قو­عام­دا ءدىني كەمسىتۋشىلىك پەن الالاۋ­شى­لىق­قا جول بەرىلمەيدى. ونى مەملەكەت با­قى­­لايدى جانە ادامدار مەملەكەت ءتارتىبىن مويىندايدى. الەمدىك دىندەردى بىلاي قوي­­عاندا، ءدىني سەكتالاردىڭ مۇشەلەرى دە ءتار­­تىپ بۇزۋعا بارمايدى. سوندىقتان ول ەل­­دەردە ءتۇرلى ءدىندى ۇستاناتىندار مەن دىنگە سەن­­بەيتىندەر دە قاتار وتىرىپ ءبىلىم الىپ، ءبىر­­گە ەڭبەك ەتە بەرەدى. ال بىزدە شە؟
شىندىعىنا كەلسەك، تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى كەزەڭىندە ءدىن مەن وج­دان ەركىندىگى تۋرالى زاڭ شىعىپ، ءدىني سە­نىمگە جول اشىلعان كەزدە حالىقتىڭ ءدىني ءتۇ­سىنىكتەردى تەرەڭ يگەرمەگەنىن پايدا­لا­نىپ، الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن ەلىمىزدە ءتۇر­لى سەكتا قاپتاپ، ميسسيونەرلىك جاسادى. ءتىپتى، ءداستۇرلى يسلام ءدىنىن ۋاعىزداۋ­شى­لار­­دىڭ اراسىندا ءتۇرلى كوزقاراستاعىلار كوپ بولدى. سونداي-اق ەگيپەتتەن، سيريا­دان، پاكىستاننان، تۇركيادان ءدىن وقۋىن وقىپ كەلگەندەردىڭ اراسىندا كوزقاراس قاي­­شىلىقتارى بولىپ، سونىڭ سەبەبىنەن مۇ­سىلمان مۇسىلماندى تۇسىنبەيتىن جاع­داي­عا جەتتى دەسە دە بولادى. سونىڭ ىشىندە ۋا­­قابتىق باعىتتى ۋاعىزدايتىندار بەل­سەن­دىرەك بولىپ، ادام جانىن دىنمەن ىزگى­لەن­­دىرۋدىڭ ورنىنا ولىممەن، كۇنامەن، توزاق وتىمەن قورقىتىپ، جۇرتتىڭ كو­كى­رە­گىنە ۇرەي ۇيالاتىپ، ءتىپتى ونى ۇلتتىق سالت-داستۇرگە قارسى قويدى. سونىڭ سەبەبىنەن اتا-اناسىنا ناماز وقىماعانى ءۇشىن «كا­پىرسىڭدەر، سەندەرمەن ءبىر ۇيدە تۇرۋعا بول­مايدى» دەيتىندەر شىعىپ، ءبىرتۇتاس قازاقي وت­باسى قۇندىلىعى اياقاستى بولدى. قازاق­تىڭ ءداستۇرلى مادەنيەتىنە سىنا قاعىلدى، كەلىننىڭ سالەم سالۋىن تەرىستەپ، «ادام تەك اللاعا عانا ءيىلۋى كەرەك» دەپ قازاقى سىي-قۇرمەتكە كوز الارتتى. دومبىرانى «حارام» دەپ، جۇرتتى مۋزىكا تىڭداماۋعا شاقىردى. «ەركەكتىڭ ءبارى ساقال قويىپ، ايەلدىڭ ءبارى بە­تىن بۇركەۋى ءتيىس» دەپ ءدوڭايبات جاسادى. ءتىپ­تى، كوشەدە ءوز جولىمەن كەتىپ بارا جات­قان ادامعا «مۇسىلمان بولساڭ نەگە جۇما كۇنى مەشىتكە بارىپ ناماز وقىمايسىڭ» دەپ تيىسكەندەر بولدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا، ءدىندى ۋاعىزدايمىز دەيتىندەر اگرەسسورلارعا اي­نالدى. دەگەنمەن ءبىراز ۋاقىت وتكەندە ەسىن جيعان حالىق ءدىننىڭ نەگىزگى تالاپتارىن ءتۇ­سىنىپ، ونى بۇرمالاۋشىلارعا قارسى شى­عا باستادى. ناتيجەسىندە، ەلدى دىنگە كىرگىزە­مىز دەپ جۇرگەندەر دىننەن شىعارىپ جىبەرە جازدادى. سودان بولسا كەرەك، ءتىپتى بۇگىندە وزدەرىن اتەيست سانايتىندار دا از ەمەس…
بۇگىندە وزدەرىن ءدىنشىل ساناپ جۇرگەن­دەر­دىڭ كوپتەگەن ارەكەتى تەرىس كوز­قا­راس تۋدىرىپ جاتىر. ەڭ جامانى، ولار­دىڭ قاتارىنان شىققان لاڭكەستەر بەيبىت تۇرعىنداردىڭ، اسكەري ادامداردىڭ، ىشكى ىستەر قىزمەتكەرلەرىنىڭ قانىن توگۋگە دەيىن بار­دى. ماسەلەن، 2011 جىلدىڭ 12 قارا­ش­ا­سىن­دا راديكال ءدىني اعىمدى ۇستانۋشى ماق­سات قاريەۆ تاراز قالاسىندا تەرروريزم اك­تىن ۇيىمداستىرىپ، الدىمەن ءوزىن سىرت­تاي باقىلاپ جۇرگەن جامبىل وبلىستىق ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك دەپارتامەنتىنىڭ ەكى قىزمەتكەرىن اتىپ ءولتىردى. كەيىن قالا تۇر­عىنىنىڭ كولىگىن تارتىپ اكەتىپ، قارۋ-جا­راق دۇكەنىنىڭ كۇزەت قىزمەتكەرىن اتىپ تاس­تادى. سوسىن مامانداندىرىلعان كۇزەت­تىڭ تاعى ەكى قىزمەتكەرىن جايراتىپ سالىپ، وبلىستىق ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك دەپار­تامەن­تى­نىڭ عيماراتىنا، اتتى پاترۋل قىز­مەت­كەر­لەرىنە وق اتتى. ونى جول پوليتسياسى قىز­مەتكەرلەرى ۇستاعان كەزدە ءوزىن-ءوزى جا­رىپ جىبەرىپ، ءوزىن ۇستاپ تۇرعان پوليتسيا كا­پيتانى عازيز بايتاسوۆتىڭ ولىمىنە سە­بەپ­شى بولدى. ءسويتىپ، ول جەتى ادامدى ءولتى­رىپ، ءۇش ادامدى جاراقاتتادى. كەيىن قا­ريەۆ­­تىڭ «حاليفات سولداتتارى» حالىق­ارا­لىق تەرروريزم ۇيىمىنا قاتىسى بار ەكەنى انىق­تالىپ، ونىڭ التى سىبايلاسى ۇستال­دى، سوتتالدى.
2016 جىلعى 5 ماۋسىمدا اقتوبەدە 25 ادام­نان تۇراتىن توپ قالاداعى «پاللادا»، «پان­تەرا» قارۋ-جاراق دۇكەندەرىنە جانە № 6655 اسكەري بولىمىنە شابۋىل جاسادى. ءدۇ­كەننەن 17 دانا اتىس قارۋىن يەلەنگەن ولار كەپىلگە العان جولاۋشىلار اۆتوبۋ­سى­مەن اسكەري بولىمگە باسىپ كىردى. دۇكەندەرگە كىر­­گەن كەزدە ولار ءتورت ادامدى ءولتىرىپ كەت­تى. ونىڭ ەكەۋى قاراپايىم تۇرعىن. ءاس­كە­ري بولىمدەگى اتىس كەزىندە ءۇش اسكەري قىز­مەتكەر مەن 18 سودىر قازا تاپتى. كەيىن شابۋىلداۋشىلاردىڭ جەتەۋى جانە جا­سىرىن­عان سەگىز سىبايلاسى قولعا ءتۇستى. سىرت­قى ىستەر مينيسترلىگى تەرروريستەر دايش وكىلدەرىنىڭ نۇسقاۋىمەن ارەكەت ەت­كە­نىن انىقتادى.
2016 جىلعى 18 شىلدەدە الماتىدا 26 جاس­تاعى رۋسلان كۇلەكباەۆ پوليتسيا كەڭ­سەسى جانە ۇقك دەپارتامەنتى عيماراتى جا­­­نىندا قارۋلى شابۋىل جاساپ، 10 ادام­نىڭ ولىمىنە سەبەپشى بولدى. ولاردىڭ سەگىزى كۇش قۇرىلىمدارىنىڭ قىزمەتكەرلەرى بولسا، ەكەۋى بەيبىت تۇرعىن ەدى. وقيعانىڭ سە­بەبى – بۇرىن زاڭسىز قارۋ ساقتادى جانە كى­سى تونادى دەگەن ايىپتارمەن قىلمىستىق جاۋاپ­قا تارتىلعان كۇلەكباەۆ تۇرمەدە ءوت­كىزگەن جىلدارى ءۇشىن كەك الۋدى جۇزەگە اسىرۋعا بەل بايلاعان. تەرگەۋدە انىق­تال­عانداي، كۇلەكباەۆ تۇرمەدە «سالافيتتەرمەن دوستاسقان».
مىنە، ءبىز كەلتىرگەن ءۇش وقيعانىڭ ءار­بىرىنە ءدىني راديكال اعىمنىڭ قا­تىسى بار. ەندەشە بۇگىندە وزدەرىن ءدىن­شىل­­مىن دەپ ەسەپتەپ، ءوز كوزقاراسىن جۇرتقا كۇش­تەپ تاڭعىسى كەلىپ تۇراتىنداردان كوڭى­لى قالعان حالىق ءدىني سەنىمگە بايلا­نىس­تى كەز كەلگەن ماسەلەگە سەرگەك قاراسا، ونى قالاي ايىپتاۋعا بولادى؟ ارينە، ءدىن ۇستان­عان كەز كەلگەن ادامنان قاۋىپتەنە بەرۋ­گە بولماس، بىراق سوندايلاردىڭ كەيبىرى تەرىس ۋاعىز تاراتىپ، وعان ەلىككەندەردىڭ تا­لايىنىڭ سۇيەگىنىڭ سيريادا قالعانىن دا ۇمىتپاۋىمىز كەرەك.
تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن نارسە، رادي­كال­دى ءدىني اعىمنىڭ ماسەلەسى ءبىز­دىڭ ەلىمىزدە عانا ەمەس، كورشىلەس وزبەك، قىر­عىز، تاجىك ەلدەرىنە دە تالاي رەت لاڭ سال­دى. ونى ساۋاتى بار جۇرتتىڭ ءبارى بىلە­دى. بۇلاردىڭ ىشىندە وزبەكستان عانا ولار­مەن كۇرەستە وتە سەرگەك بولىپ، ءوز جەرىندە ءدىني راديكاليزمنىڭ تەرەڭ تامىر جايۋىنا ءمۇم­كىندىك بەرمەي، دەر كەزىندە توقتاۋ سال­دى. بىراق بۇل ەلدەردە دە ءالى كۇنگە ءدىندى زاڭ­­نان بيىك قويعىسى كەلەتىندەر جوق ەمەس.
الەۋمەتتىك جەلىدە «ورامال» ماسە­لە­سى­نە قاتىستى كەيبىر پىكىر ءبىلدىرۋ­شى­لەر بۇگىن وقۋشىلارعا داستۇرىمىزدە جوق ورا­مال تارتقىزساق (نەگىزىنەن، كەي جاعداي­دا قازاق قىزدارى ورامالدى كۇيەۋگە شىق­قان سوڭ عانا تارتقان)، ودان كەيىن حي­دجاپ كيىپ، ونىڭ سوڭى اقىلى تولىسا قوي­ماعان جاس­تاردى دىنمەن ارباپ، ءتۇرلى ماقساتقا پايدالانىپ كەتۋى مۇمكىن دەپ ەسەپتەيدى. سون­داي-اق بالالارىن جاسىنان دىنمەن ءتار­ب­يەلەيتىندەردىڭ اراسىندا قىزدارىن وقى­تۋدى قۇپتاماي، ونى ەرتەرەك كۇيەۋگە بە­رىپ جىبەرەتىندەردىڭ جانە ايەلدەردى ەر­كەكتەن تومەن تۇرۋى ءتيىس دەپ ولاردىڭ قۇقى­عىن شەكتەيتىندەردىڭ كوپ بولاتىنىن ايتادى. بۇل دا قوعامدا كەزدەسىپ جاتقان جاع­داي. دەمەك، ءمينيستردىڭ ءسوزى جاي جال­پاق­شەشەيلىك قانا ەمەس، قوعامداعى احۋال­دى جەتە بىلمەۋشىلىكتەن تۋعان وي بولۋى دا مۇمكىن. سوندىقتان جاس ۇرپاققا ورامال تارتقىزۋدان بۇرىن ولاردىڭ قايت­كەن­دە ساپالى ءبىلىم الۋىن ويلاۋ قاجەت. سەبەبى سەنىم اركىمنىڭ جەكە ءىسى، ال مەم­لەكەت ءتارتى­بى جالپىعا ورتاق قاعيدا.

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button