قاتيمولدا بەردىعاليەۆ: ۇلتتىق ونەردى ساقتاۋعا ءبارىمىز مۇددەلى بولۋىمىز كەرەك

ءانشى، جىرشى، ايتىسكەر اقىن قا­تيمولدا بەردىعاليەۆتى ونەردى ءسۇي­گەن قازاقتىڭ بىلمەيتىنى از. 1952 جىلدىڭ 29 اقپانىندا باتىس قازاقستان وبلىسى، كازتالوۆكا اۋدانىنداعى تەرەڭكول اۋى­لىندا دۇنيە ەسىگىن اشقان قاتيمولدا 1960 جىلى سەگىز جاسىندا مەكتەپكە بارىپ، ونى بىتىرگەن سوڭ 1969 جىلى ورال قالا­سىن­داعى قۇرمانعازى اتىنداعى مەم­لە­كەتتىك مۋزىكا ۋچيليشەسىنىڭ انشىلىك ءبو­لىمىنە وقۋعا تۇسەدى. وندا ا.ف.مۋراۆەۆا كلا­سىن بىتىرگەن سوڭ، 1975 جىلى ورتا مەك­تەپتە مۇعالىم بولىپ ەڭبەك جولىن باس­تايدى. ءسويتىپ، ءبىراز جىل جاس ۇرپاقتى ونەرگە باۋلىعان ول 1991 جىلى ورالدا ءوزى وقىعان ءبىلىم ورداسى – قۇرمانعازى مۋ­زى­كالىق كوللەدجىنە وقىتۋشى بولىپ، ءداس­تۇرلى ءان كلاسىنا ساباق بەرە باستايدى.

جيىرما ءتورت جاسىنان بەرى ءانشى بولىپ تازا ونەرگە ءبىرجولا بەت بۇرعان قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى، «پاراسات» وردەنىنىڭ يە­گەرى، جالپى، قىرىق التى جىلدان بەرى حال­قىنا تانىلىپ، ءان سالىپ كەلە جاتقان ق.بەر­دىعاليەۆ – ۇلتتىق ونەردىڭ تۋىن بيىك كوتەرىپ جۇرگەن ونەرپاز تۇلعا.

– مەنىڭ ونەرگە كەلۋىمە ەڭ الدىمەن سەبەپ­شى بولعان ءوزىم «ماما» دەپ وسكەن اجەم، – دەپ باس­­تادى اڭگىمەسىن قاتيمولدا. – ول كىسى قازاق­تىڭ اندەرىن، قارا ولەڭدەرىن كوپ بىلەتىن. داۋسى دا جاقسى ەدى. انگە دەگەن بەيىمىمدى بايقادى ما، اجەم مەنى ءتىلىم شىعا باستاعاننان انگە باۋ­لى­دى. تويلارعا مەنى ەرتىپ بارىپ، جۇرت الدىندا ءان سالدىرتاتىن. بالامىز عوي، ايت دەسە ءان ايتا بەرە­مىز. ءسويتىپ، انگە دەگەن قۇمارلىعىم ارتا بەر­دى. ال مەكتەپتە ۇستازىم – قازاق ءتىلى مەن ادە­بيەتى ءپانىنىڭ مۇعالىمى ساۋجيا ماناپقىزى اپايى­مىز ادەبيەتكە قىزىقتىردى.
مەكتەپتى بىتىرگەن سوڭ، قۇرمانعازى اتىن­­داعى ورال مۋزىكالىق ۋچي­ليششە­سىنىڭ ۆوكال بولىمىنە وقۋعا تۇسكەنىمدە ۇستازىم اننا فەدوروۆنا مۋراۆەۆا اتتى ورىس ايەلى بولدى. بىراق بالا كۇنىمنەن قازاقتىڭ اتاقتى ءان­شىسى عاريفوللا قۇرمانعاليەۆتى سۇيسىنە تىڭ­دايتىن ەدىم. ارينە، دومبىرامەن ايتا­تى­نى بار، فورتەپيانومەن ايتاتىنى بار، بارلىق قا­زاق انشىلەرىن تىڭداپ وسكەن اداممىن، سو­لار­دىڭ بارىنەن دە ۇيرەنىپ، بويىڭا بىردەڭەنى ءسىڭى­رەسىڭ عوي، دەگەنمەن قاتتى ەلىكتەگەنىم عارە­كەڭ بولدى.
ۆوكالدى بىتىرگەنمەن، اۋىلعا بارعاندا كلاس­سيكانىڭ قاجەتى از عوي، دومبىر­ا­مەن ءان سالدىم. سونىڭ ارقاسىندا وبلىسقا، جۇرە كەلە رەسپۋبليكاعا تانىلدىق. ءسويتىپ، كلاس­سيكالىق اننەن ساباق العانمەن، ءداستۇرلى ءان­شى بولىپ شىقتىم. ال 2007 جىلدان كۇنى كە­شەگە دەيىن باتىس قازاقستان وبلىستىق في­لارمونياسىندا ىستەدىم. بيىل جەتپىسكە تول­دىم، فيلارمونيا مەنى كەلىسىمشارتپەن قايتا شاقىرىپ الدى. جارتى جىلدان بەرى سوندا جۇ­مىس ىستەپ جاتىرمىن.
ارينە، انشىلىك ونەردىڭ ءوز راحاتى مەن قيىن­دىعى از ەمەس. ءانشى بولسا دا ادام ءومىر بويى ءان سالا بەرۋى سيرەك، ال جاس كەلگەن سوڭ كوپ ءانشى ءان سالۋدى توقتاتىپ، ۇستازدىقپەن اي­نالىسادى. بىراق قاتيمولدا ءالى ءان سالۋىن توق­تاتقان جوق. ويتكەنى ونى تىڭدايتىن، ءىز­دەي­تىن تىڭدار­مان­دارى بار. سوندىق­تان بۇگىن­دە ءوزى­نىڭ بيىك داۋسىمەن، جاعىمدى تەمبرىمەن تىڭدار­مان­نىڭ ىقىلاسىنا بولەن­گەن قاتيمولدا ءالى دە حالقى ءۇشىن شا­بىت­­پەن ەڭبەك ەتە بەرگەندى قالايدى.
دەسەك تە، سوڭعى كەزدە جۇرت كو­زىنە ءتۇسىڭ­كىرەمەي كەت­كەن ءانشى «قا­زىر قاي­دا­سىز، نە ىستەپ جاتىر­­سىز؟» دەگەن سۇرا­عىمىزعا:
– الدا ەلىمىزدىڭ بىرنەشە قالا­سىن­دا ونەر كور­سەتۋ ويدا بار. ارينە، حالىق نەنى قالاسا، سونى ايتامىز. جىر كەرەك دەسە جىر ايتامىز، ءان كەرەك بولسا ءان سالامىز. بيىل­عى مامىر ايىنىڭ 3-4-ءى كۇن­دەرى، قاليبەك قۋانىشباەۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميالىق مۋزىكالىق دراما تەات­رىنىڭ ديرەكتورى اسحات ماەميروۆتىڭ شا­قىرتۋىمەن ەلوردادا جىر جىرلادىم. ودان 18 مامىردا قوستانايدا، 20 مامىردا پاۆ­لو­دار­دا كونتسەرت بەردىك، قاسىمدا وزگە دە انشىلەر بار. ەندى الداعى كەزدە اقتوبە حالقىنىڭ شاقىرۋىمەن ول جاققا بارىپ جىر جىرلايمىن. ودان ءارى بۇيىرسا، ماۋسىمنىڭ 15-ىندە الما­تىعا، 17-سىندە تال­دىقور­عاندا ونەر كورسەتۋىمىز كەرەك. بۇدان سوڭ سەمەي، كوكشەتاۋ، اتىراۋ، ماڭعىستاۋعا ساپارلايمىز. سونداي-اق تۇركى­ستان نە شىمكەنت قالاسىنىڭ بىرىنە جولىمىز تۇسكەلى تۇر.
وتكەن جىلى ريشات، ءمۇسىلىم ابدۋللين­دەردىڭ 105 جىلدىعى ەكەن، ونى ءبىز ۋاق­ىتىندا بىلمەي قالدىق. سوعان جانە مەنىڭ جەتپىس جىلدىعىما بايلانىستى ەلەكتروندى ال­بوم شىعاردىق. ونى ايبار قاجىقانوۆ دە­گەن ءانشى جيەنشارىم ەكەۋمىز جازدىق. تىڭ­داعىسى كەلگەندەر ونى YouTube جەلىسىنەن تابا الادى.
قايدا ءجۇرسىز دەسەڭ، ايتاتىنىم وسى، ءازىر­شە جوعالىپ كەتكەن جوقپىز. ءالى­مىز­شە ونەر كورسەتىپ جاتىرمىز، – دەپ جاۋاپ بەردى ءانشى.
نەگىزگى ماماندىعى ءانشى بولسا دا قاتي­مولدا بەردىعاليەۆ جىرشىلىق ونەرى­مەن دە بەلگىلى. اتاقتى «ايمان-شولپان» داستا­نىن جىرلايدى. ءوزىنىڭ ايتۋى بويىنشا ازىرگە وسى داستاندى عانا جاتقا بىلەدى. سونداي-اق تەر­مە دە ايتادى. بۇل جونىندە سۇراعانىمىزدا ول «اساۋ-باراق» داستانىن جىرلاعىسى كەلىپ ءجۇر­گەنىن ايتتى.
– جاس كەلگەن سوڭ ادامنىڭ جادتا ساقتاۋ قابىلەتى دە السىرەيتىنى بەلگىلى عوي. نەگىزى جادىم مىق­تى ادام ەدىم، بىراق قانشا ايتقانمەن جاس جەتپىستەن اسقان سوڭ بوساڭسيسىڭ.
دەگەنمەن ايتا كەتەتىن نارسە: جىرشىعا ءان سالۋ قيىن بولعانىمەن، ايتامىن دەگەن انشىگە جىر جىرلاۋ قيىن ەمەس دەپ ويلايمىن. اندە جوعارى نوتالاردى الۋ ءۇشىن داۋىس دياپازونى تالاپ ەتىلەدى. جىردا ونداي ەمەس. جىردى، تەرمەنى تىڭداپ وستىك، قالاي ايتىلۋى كەرەك ەكەنىن بىلەمىز. سولاي دەسەك تە جىردىڭ دا ءوز قيىندىعى بار. وندا ماقامدى كوپ ءبىلىپ، سول ماقامعا ادەمىلەپ سالۋ كەرەك، ءبىر ماقاممەن ايتا بەرسەڭ، حالىقتى جالىقتىرىپ الاسىڭ.
ودان ءارى انشىدەن جىراۋلىق ونەر، ونى باتىس جاقتا قالاي قابىلدايتىنى جايىندا ويىن بىلگىمىز كەلىپ سۇراق قويعانى­مىزدا ءانشى بۇل ونەرگە دەگەن حالىقتىڭ ىقى­لاسى كۇشەيىپ كەلە جاتقانىن ايتىپ، بىلاي دەپ جاۋاپ بەردى:
– جاسىراتىنى جوق، تاۋەلسىزدىك العانشا ءبىزدىڭ جاقتا جىر، جىراۋلىق ونەر جوق بولىپ كەتتى عوي. ونى ساقتاپ قالعان بىزدە سىر بويى مەن ماڭعىستاۋ. ال جىراۋلىقتى شىڭعا شى­عار­عان بەسقالا جاققا اڭگىمە جوق. ال باتىستا جىراۋلىق ونەرگە جاڭا عاسىردان باستاپ بەت­بۇرىس پايدا بولدى دەسەك جالعان بولماس.
قا­زىر­دە جاقسى جىرلايتىن جىگىتتەر، قىزدار بار.
بۇرىن باتىستا دا مىقتى جىراۋلار بول­عان. ماسەلەن، ءبىزدىڭ تەرەكتى اۋدانىن­دا اتاقتى ماراباي جىراۋ دەگەن كىسى وتكەن. ونىڭ مەرەيتويلارى وتكىزىلىپ، سوعان بايلانىستى جىر ايتۋ ءبىراز جانداندى دەۋگە بولادى.
جالپى، قاتيمولدا بەردىعاليەۆ – سان قىرلى دارىن يەسى. ءانشى، جىرشىلى­عى­مەن قاتار، ول ايتىسقا قاتىسىپ تا سۋىرىپ­سال­ما اقىندىق ونەردى يگەرگەنىن پاش ەتىپ، اي­تىس ساحناسىندا دا بەلگىلى بولدى. ونىڭ اي­تىسۋ مانەرى دە وزىنشە ەرەكشە ەدى. تىڭدار­مان­دى ءوزىنىڭ بولەكشە سازىمەن، جاراسىمدى ءازىل-قالجىڭىمەن ءتانتى ەتەتىن. تاۋەلسىزدىكتەن بۇرىن الماتى قالاسىندا وتكەن حالىقارالىق اقىندار ايتىسىندا وزىمەن ايتىسقان، سول كەزدە موڭعول ەلىندە تۇراتىن ەگەۋحان مۇحامە­دي­قىزىنا ايتىستان سوڭ دومبىراسىن سىيلاپ جىبەردى. «ءوزىم بارىپ كورمەگەن شەتتەگى قازاققا ءسوزىم جەتىپ جاتقان شىعار، ەندى دومبىرام بار­سىن» دەپ قازاقى مارتتىكتىڭ ۇلگىسىن كورسەت­كەن قاتيمولدا اقىننىڭ ىزگى نيەتى جەمىسىن بەرمەي قالعان جوق، كەيىن سول دومبىرانى جا­نىنا سەرىك ەتىپ ەلگە ورالعان ەگەۋحان اپايى­مىزدىڭ اقىن ۇلى داۋلەتكەرەي كاپ ۇلى قازاق­تىڭ بەلگىلى ايتىسكەرىنىڭ بىرىنە اينالدى.
بۇگىندە ايتىس – قازاق حالقىنا ەڭ جاقىن ونەردىڭ ءبىرى. تاۋەلسىزدىكتەن بەرى بىرنە­شە ايتىسكەر بۋىنى ءوسىپ شىقتى. بۇل جايىن­دا دا قاتيمولدانىڭ ويعا تۇيگەندەرى بار.
– ايتىسقا ون جىلداي ارالاستىم. ول كەزدە جاس­پىز، – دەيدى قاتيمولدا. – جاستىقتا ادام نەگە ۇرىنبايدى. ايتىسقا دا ءبىزدىڭ جاقتان بىرەۋ شىقسا ەكەن دەگەن حالىقتىڭ تىلەگىنە وراي، سۋىرىپسالما ونەردە باعىمىزدى سىناپ كور­دىك. ءبىز جاقتان دا ايتىستا ونەر كورسەت­كەندەر بارشىلىق. شولپان قىدىرنيازوۆا، الەكساندر قاۋەنوۆ، سارسەنعالي بەيسەنعاليەۆ، داري­عا مۇشتانوۆالار شىقتى. سولاردىڭ ءبارى­مەن قاتار ءجۇرىپ، ارالاستىق. بىراق ۋاقىتى كەلگەندە الاڭنان كەتەتىن فۋتبوليستەر سياقتى، اي­تىستا دا ماڭگىلىك جۇرە بەرمەيسىڭ. ءبىز دە سولاي ەتتىك. ىزىمىزدەن تالانتتى جاستار شىقتى، باۋىرجان قاليوللا، جانسايا مۋسينا سياقتى. مىنە، وسىدان كەيىن ءوزىمنىڭ سالاما – انشىلىككە قاي­تا ورالدىم. جالپى مەندە ايتىسكەر بو­لايىن، وسى سالادا ۇزاق جۇرەيىن دەگەن ماقسات بول­عان جوق.
قازىر دە ارا-اراسىندا بولماسا، ايتىستى كوپ تىڭداي بەرمەيمىن. ارينە، اي­تىستى قادىرلەيمىن، باعالايمىن. تارتىمدى بولسا، شاپپا-شاپ ايتىسىپ، دەلەبەنى قوزدى­رىپ، تاپقىرلىق تانىتىپ وتىرسا نەگە تىڭدا­ماسقا؟ بىراق ءبىر تاقىرىپتى جىراۋداي جىرلاپ، ءبىر-ءبىرىن ماقتاپ وتىراتىندار تارتپايدى.
ءبىزدىڭ كەزىمىزدەگى ايتىستار جاقسى بو­لا­تىن. ول كەزدە ايتىسكەرلەر قارسىلا­سى تۇراتىن اۋداننىڭ، وبلىستىڭ كەمشىلىكتەرىن تىلگە تيەك ەتىپ، ساستىرىپ، شاپپا-شاپ ايتىسا­تىن. سوندا ايتىلعاندار گازەت بەتىنە شىعىپ، اكىم-قارالار كەتىپ جاتقان كەمشىلىكتەردى ءجون­دەۋگە ۇمتىلاتىن. ال قازىرگى ايتىستا اي­تىلىپ جاتقانداردىڭ ءبارى بوس ءسوز، ايتىستا اي­تىلىپ، ول مىناداي اسەر ەتىپ جاتىر دەگەندى، ەس­تىگەن دە، كورگەن دە جوقپىن.
ارينە، ءتۇرلى باتىر-بيلەر، حاندار تۋرالى ايتىستار بولىپ جاتىر، ول دا كەرەك، دەگەنمەن سونداي ايتىستا اركىم ءوزى شىققان جەردىڭ مۇددەلەرىن دە ايتىپ جاتسا دەيسىڭ. ءتىپتى، ايتىلعاننىڭ وزىندە دە وعان قۇلاق اسىپ جاتقان ەشكىم جوق. ايتىستىڭ باسشىلارعا اسەرى بولماسا، بوس ءسوز بولعانى عوي.
بۇگىنگى ايتىستا ءبىر-ءبىرىن ماقتاپ، ارا­سىندا ءبىر-ەكى تاپقىر شۋماقتارمەن ەلدى كۇلدىرىپ، ماشينا ءمىنىپ ايتىسكەرلەر قايتادى، وعان دۋ-دۋ قول شاپالاقتان حالىق قايتادى، ءماز بولىپ. وسىنداي قۇدىرەتتى ونەردىڭ جاي كوڭىل كوتەرەتىن دەڭگەيگە ءتۇسىپ قالعانى جامان عوي.
سۇحباتىمىزدىڭ سوڭىندا قاتيمولدا اعا ءوزى ۇستاز تۇتقان ايگىلى ءانشى عاريفوللا قۇرمانعاليەۆ جايىندا ايتتى.
– ەشكىم تاقىر جەردەن شىقپايدى عوي. انگە، انشىلىككە قىزىعۋشىلىق وتباسىمنان باس­تالسا، جۇرە كەلە وسى جولعا تۇسكەنىمدە تا­لاي ءانشىنىڭ ونەرىنە تامسانسام دا، ماعان ءبارى­نەن قاتتى اسەر ەتكەن – عاريفوللا قۇرمان­عاليەۆ.
ول كىسىنى ەكى رەت كوردىم. ەڭ العاش كور­گەنىم­دە ون ءتورت جاستا ەدىم. ەكىنشى رەت، ۇمىتپاسام، 1988 جىل بولۋى كەرەك، عارەكەڭنىڭ ءۇيى­نە بارىپ، الدىندا ءان سالىپ باتاسىن الدىم. ۇلكەيىپ قالعان ەكەن. بارعاننان كەيىن امان-ساۋلىق سۇراسقاننان سوڭ، «ءان ايتاسىڭ با؟» دەدى. «عارەكە، ايتقان بولىپ ءجۇرمىز. نە وزىڭىزدەن با­تا الايىق، نە تاياق جەپ كەيىن قايتايىق دەپ كەل­دىك» دەدىم. سوسىن «ايتشى ءبىر ءاندى» دەدى. ءوزى­­نىڭ «اقجايىق» دەگەن ءانىن ايتتىم. «جاراي­سىڭ، تاعى بىرەۋىن ايت» دەدى. كەزىندە عارەكەڭنىڭ ءوزى ايتقان ءان – وتەعاليدىڭ ءانى «وتەعاليدى» ايت­تىم. «ءانشى ەكەنسىڭ» دەدى اعام. سونىمەن قويايىن دەپ وتىر ەدىم، مەنىمەن بىرگە بارعان عارە­كەڭنىڭ شاكىرتى سەرىك دەگەن جىگىت پەن بەك­بولات تىلەۋحان ەكەۋى «بۇل مۇحيتتان دا ايتادى، سونى ايتسىن» دەپ قويمادى. عارەكەڭ دە «وندا مۇحيتتان دا كورشى» دەدى. سوسىن امال جوق، مۇ­حيت­تىڭ «ۇلكەن ايدايىن» ايتتىم. عاريفول­لا «بالام ءاندى بۇزباعان ەكەنسىڭ» دەدى. ءسويتىپ، ءبىرىنشى ءاندى ايتقانىمدا «جاراي­سىڭ»، ەكىنشى ايتقانىمدا «ءانشى ەكەنسىڭ»، ءۇشىن­شى ءاندى ايتقانىمدا «ءاندى بۇزباعان ەكەنسىڭ» دە­دى. عارەكەڭنىڭ الدىندا كوزىنىڭ تىرىسىندە ەس­تىگەن ماقتاۋىم دا، العان باتام دا وسى.
بۇدان ءارى قاتيمولدا اعا بۇگىنگى انشىلەر تۋرالى ويىن ايتىپ، ءان ونەرىندەگى بۇگىنگى ۇردىسكە الاڭداۋشىلىعىن ءبىلدىردى.
– قازىر، قۇدايعا شۇكىر، قازاقتىڭ ءداستۇرلى ونەرىن ناسيحاتتاپ جۇرگەن تالانتتى انشىلەر از ەمەس، تەك سونىڭ تىڭداۋشىسى كوپ بولسا ەكەن دەيمىن. كونسەرۆاتوريادا ءتۇرلى ءان كلاستارى بار. ارقا، باتىس، جەتىسۋ، تارباعاتاي ءان مەكتەپ­تەرىنىڭ ءان ايتۋ مانەرىن ۇيرەتەدى. سولاردان ساباق الىپ، قولىنا دومبىراسىن الىپ، ەل اراسىندا ونەر كورسەتىپ جۇرگەن جاستار كوپ. بىراق قازاقتىڭ تويلارىندا ناسيحاتتالاتىن ءان ونەرى – ءداستۇرلى اننەن الشاق. زاماناۋي، تارس-تۇرس ەتىپ حالىقتى بيلەتىپ قوياتىن، ءسوزى جۇ­تاڭ، ىرعاعى سەكەڭدەگەن اندەر باسىپ بارادى. ءبۇي­تە بەرسەك قولدا بار قادىرى جوق التىن – ءداس­تۇرلى ءاندى قۇرتىپ الۋىمىز دا مۇمكىن. سون­دىقتان حالىقتىڭ ونەرىن ساقتاۋعا، ناسيحات­تاۋعا ءبارىمىز مۇددەلى بولۋىمىز كەرەك. مەملە­كەت تە ءداستۇرلى ونەرگە ەرەكشە قولداۋ كورسەتىپ، ونىڭ دامۋىنا سەپ بولۋى كەرەك.
ءوزىم ون سەگىز جىل ءداستۇرلى اننەن ساباق بەردىم. قۇدايعا شۇكىر، وتىزعا تارتا ءشا­كىرتىم بار. ولاردىڭ ءبارى دە ءداستۇرلى اندەرى­مىزدى ناسيحاتتاپ ءجۇر، جۇمىسسىز جۇرگەن بىرەۋى جوق. ءبىرازى وزىممەن بىرگە فيلارمونيادا ىستەپ ءجۇر. ءبىرازى كوللەدجدەردە، مەكتەپتەردە ساباق بەرەدى. ولاردىڭ اراسىندا قايرات اكىموۆ، ەرنار ءومىرالى، كۇلاش قۋانىشاليەۆا، بەيبىت قاجىعاليەۆ جانە ت.ب. شاكىرتتەرىمنىڭ ورىنداۋىن­داعى اندەر راديودان بەرىلىپ تۇرادى.

P.S.
حالقىنىڭ ونەرىن قادىرلەگەن، سول جولعا ءومىرىن ارناعان ادام جەر باسىپ جۇرگەندە ارەكەتسىز ءجۇرۋى مۇمكىن ەمەس. ءبىز كۇللى قازاققا تانىمال ونەر يەسى قاتيمولدا بەردىعاليەۆپەن اڭگىمەمىزدە سونى ۇقتىق. كەيىنگى كەزدە حالىقتىڭ كوزىنە سيرەك ءتۇسىپ جۇرگەندەي كورىنگەنىمەن، ول ءالى دە ۇلتتىق ءان ونەرىمىزدىڭ قۇلاشىن كەڭىنەن جايا ءتۇسۋى ءۇشىن ونەر مايدانىندا تەر توگۋدە.

احمەت جۇماعالي ۇلى

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button