تارتىمدى تۋىندى

بەلگىلى جازۋشى، تانىمال قوناەۆتانۋشى وراز قاۋعابايدىڭ «تاڭعاجايىپ قوناەۆ» كىتابى العاش 2008 جىلى «قازىعۇرت» باسپاسىنان جارىق كوردى. وقىرماندار سۇرانىسى بويىنشا 2014 جىلى تاعى جارىققا شىقتى. وسى جىلى قوناەۆ ۋنيۆەرسيتەتى رومان-ەسسەنى قر مەملەكەتتىك سىيلىعىنا ۇسىندى. ويتكەنى كىتاپ جونىندە بەلگىلى عالىمدار، جازۋشىلار شىعارمانىڭ قۇندىلىعى تۋرالى ءجيى ايتاتىن. جازۋشىلار وداعىنىڭ ءبىر جىلدىق ەسەپ بەرۋ قورىتىندى جىلىندا كىتاپقا ايىرىقشا باعا بەرىلدى.

بيىل قوناەۆتىڭ 110 جىلدىق مەرەيتويى قارساڭىندا عىلىم اكادەمياسىنىڭ ادەبيەت ينستيتۋتىندا وتكەن ءماسليحاتتا بەلگىلى عالىم-زەرتتەۋشىلەر گۇلجيھان وردا، نۇرداۋلەت اقىش جانە قالامگەر قۋاندىق تۇمەنبايلار شىعارمانى قازاق ادەبيەتىنە قوسىلعان قۇندى دۇنيە دەپ باعالادى.

كىتاپتا ديمەكەڭنىڭ اتا بابالارىنان باستاپ، ۇلى تۇلعانىڭ بالالىق شاعى، ستۋدەنتتىك ءومىرى، قىزمەت جولى، سىڭىرگەن ەڭبەگى جايىندا جاقسى باياندالادى. وقىرمان كەمەڭگەردىڭ جۇرت بىلە بەرمەيتىن كورەگەندىك، دانىشپاندىق، كىسىلىك جانە قاراپايىمدىلىق قاسيەتتەرى جونىندە قانىعادى. بەكزاتتىق، پاراساتتىلىق بولمىسى اشىلادى. قوناەۆ بويىندا ءال-فارابي دانالىعىندا ايتىلاتىن ون ەكى قاسيەتتىڭ بارلىعى بار ەكەنى دالەلدەنەدى.

وتىز بەس تاراۋدان تۇراتىن كىتاپ تۋرالى تولىق قامتىپ ايتۋ مۇمكىن ەمەس. مىسالى، «كەمەڭگەردىڭ كىتاپحاناسى» اتتى تاراۋدا قوناەۆ ۇيىندە قۇران كىتابىنىڭ قالاي ساقتالعانى ايتىلادى. ال، «ەكىنشى مەككەدەگى ءمىناجات» اتتى تاراۋدا ديمەكەڭنىڭ تۇركىستاندى قالاي تۇرلەندىرىپ، رۋحاني ورداعا اينالدىرۋدىڭ تىلسىم تۇڭعيعى مەڭزەلەدى.

«قۇرلىقتاردا قوناەۆ رۋحى» اتتى تاراۋ ونىڭ شەت مەملەكەتتەرگە ساپارلارى جونىندە باياندايدى. بۇل رەتتە شەتەلگە كەڭەس دەلەگاتسياسىن بىرنەشە رەت باستاپ بارعان ديمەكەڭنىڭ ول ەلدەردەگى ءوزىن-ءوزى ۇستاۋىنا، كورنەكتى تۇلعا رەتىندەگى قاسيەتتەرىنە، زيالى ادامعا ءتان تارتىمدى بەينەسىنە سول ەلدەر جۇرتشىلىعىنىڭ ىلتيپاتپەن قارايتىنىنا، ەلدەن جىراقتا، ءۇندىستان ەلىندە جۇرگەندە اتاقتى كومپازيتور ءشامشى قالداياقوۆتىڭ ءانىن ەستىپ تەبرەنگەنى، كەيىن ەلگە كەلگەن سوڭ ءانشىنىڭ وزىمەن جولىعىپ، وعان قامقورلىق جاساعانى جان-جاقتى ءسوز بولادى.

بۇرىن ايتىلماعان قوناي باتىر اۋلەتى جونىندە وقىرمان ديمەكەڭ اتا بابالارى تۋرالى وسى كىتاپتان بىلەدى.

اكادەميك، تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى قوناەۆتىڭ قىتاي ساپارى جونىندە تاريحشىلاردىڭ ءوزى بىلە بەرمەيدى. اۆتور ديمەكەڭنىڭ «قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىندا وتكەن وتىز كۇن» اتتى جولساپارى كىتابى بويىنشا وي تولعاپ، اتالعان شىعارما تۋرالى قىزىقتى دەرەكتەر كەلتىرەدى.

كىتاپتا ءاز تاۋكە حان تۇسىندا البان ەلىندە بي بولعان المەرەك ابىزدىڭ باسىنا بالا كەزىندە كەلىپ، بۇلاعىنان سۋ ىشكەن ديماشتىڭ جاستىق شاعىنداعى ءبىر وقيعا وقىرماندى قاتتى قىزىقتىرادى.

«سەلدەگى كەمەڭگەردىڭ كەلبەتى» اتتى تاراۋدا 1973 جىلعى مەدەۋدەگى تاسقىن كەزىندە قوناەۆتىڭ جانقيارلىق ەرلىگى، الماتىداي ارۋ قالاعا سەل قاۋپى تونگەن تۇستا جانىن شۇبەرەككە ءتۇيىپ، كۇندىز-ءتۇنى شاتقال ىشىندە ءجۇرىپ، ءىس بارىسىن ءوز قولىنان وتكىزىپ، ءجىتى قاداعالاعانى، وسىنداي ەرەن ەڭبەكتىڭ ارقاسىندا قاۋىپتىڭ بەتى قايتقانى ەرەكشە سۋرەتتەلەدى.

ديمەكەڭ ءداۋىرى ونەر مەن ادەبيەتتىڭ التىن عاسىرى بولدى. كىتاپتا ۇلى جازۋشى مۇحتار اۋەزوۆ، سازگەر ءشامشى قالداياقوۆ، ءشامىل ابىلتاەۆ سياقتى بەلگىلى قالامگەر، ونەر جۇلدىزدارىمەن ديمەكەڭنىڭ قارىم-قاتىناسى ەرەكشە ەسكە الىنادى.

اتالعان كىتاپتى سۇراۋشىلار وتە كوپ. الماتىداعى قوناەۆ مۋزەيىنە كىتاپ سۇراپ قوڭىراۋ شالۋشى وقىرماندار جەتىپ ارتىلادى. مۋزەيدىڭ بۇرىنعى ديرەكتورى بولىسبەك باتتالحانوۆ بۇل جايىندا اعىنان جارىلىپ ايتادى. ال، قالاداعى ءتورتىنشى كىتاپحاناداعى جانە التىنسارين كوشەسىندەگى جازۋشىلار كىتاپحاناسىنداعى «تاڭعاجايىپ قوناەۆ» الدەقاشان قولدى بولعان. قوناەۆ فاناتتارى وسىنداي قادامعا بارعان.

وسى ەكى كىتاپحانانىڭ ديرەكتورلارى قر مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى د. اباەۆقا كىتاپقا دەگەن وقىرمان سۇرانىسىن ايتىپ، ارنايى حات جولدادى. وندا كىتاپقۇمارلاردىڭ تىلەك-وتىنىشتەرى بويىنشا اتالعان شىعارمانى قوناەۆ مەرەيتويى جىلىندا مەملەكەتتىك ءوتىنىم بويىنشا ءبىر باسپادان تەز ارادا شىعارۋدىڭ قاجەتتىلىگى ايتىلعان.

بەلگىلى قالامگەر، قازاقستان جازۋشىلار وداعى باسقارماسىنىڭ توراعاسى ۇلىقبەك ەسداۋلەت قاپشاعاي قالاسىنا قوناەۆتىڭ ەسىمىن بەرۋ سالتاناتتى جيىنىندا اۆتور كىتابىنداعى «كەمەڭگەردىڭ ون ەكى قاسيەتىنەن» مىسالدار كەلتىرىپ، ءسوز سويلەدى.

«تاڭعاجايىپ قوناەۆ» اتتى كىتاپتىڭ باسپاعا ۇسىنىلعان، تولىقتىرىلعان نۇسقاسىندا وقىرماندى باۋراپ، ويلاندىراتىن جاڭا تاراۋلار بار. ولاي بولسا، مادەنيەت مينيسترلىگى قولداپ، كىتاپتىڭ جولى بولىپ، تەز ارادا جارىققا شىعۋىن قالايمىز.

ورىنبەك جولدىباي،

فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى.

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button