ماقالدا ماعىنا، ماتەلدە ماڭىز بار!

قازاق حالقىنىڭ دانىشپاندىق قاسيەتىن تانىتاتىن ويلى سوزدەردىڭ ءبىر توبى – ماقال-ماتەلدەر. «توقسان اۋىز ءسوزدىڭ توبىقتاي ءتۇيىنىن» بىرەر سوزبەن بەكىتىپ، قىسقا قايىراتىن قازاقتىڭ شەشەندىگى – كۇللى الەمدى اۋزىنا قاراتارلىقتاي-اق عالامات دۇنيە. سان تاقىرىپقا توپتاسىپ، ونداعان توم كىتاپقا ارەڭ سىياتىن حالىق دانالىعىنىڭ وسى عاجاپ جەمىسى – فيلوسوفيالىق تەرەڭدىكتىڭ ءوزى.

ماقالدار بارلىق تاقىرىپتى قامتىپ، بارلىق قۇبىلىسقا ورايلاستىرىلىپ ايتىلا بەرەدى. دەمەك، قازاق ماقالى قامتىمايتىن ۇعىم دا، زات تا، وي-پىكىر دە جوق.

ماسەلەن، ىرىس ۇعىمى. ىرىس ماعىناسى قازاقتا باقىت ۇعىمىمەن تەڭ ماعىناداعى تۇسىنىك. ىرىس ماعىناسىنا كيە، قاسيەت ءمانى دە سىيىپ تۇرادى. دەمەك، قازاقتىڭ وسى ءبىر تىلسىمى مول ۇعىمدى قاستەرلەپ، تالاي ماقال-ماتەل تۋدىرۋى تەگىن بولماس كەرەك. ەندەشە،  «جاقسى ءسوز – جارىم ىرىس» دەپ ءسوز باستايتىن، جاقسىلىققا قۇشتار حالقىمىزدىڭ ىرىس ماعىناسىن جان جاقتى اشاتىن ماقالدارىن وقىپ كورەيىك.

* * *

جاڭبىر جاۋسا جەر ىرىسى،

باتىر تۋسا ەل ىرىسى.

* * *

ىرىس قاشسا دا، تۋىس قاشپايدى.

* * *

باق – اۋىس، ىرىس – جۇعىس.

* * *

جاقسى ادام ەلدىڭ ىرىسى،

جاقسى ءسوز جاننىڭ تىنىسى.

* * *

جاقسى ايەل – ىرىس،

جامان ايەل – ۇرىس.

* * *

ەرتە تۇرعان جىگىتتىڭ ىرىسى ارتىق،

ەرتە تۇرعان ايەلدىڭ ءبىر ءىسى ارتىق.

* * *

جەر – ىرىستىڭ كىندىگى،

ءبىلىم – ىرىستىڭ تىزگىنى.

* * *

سۋ – ىرىستىڭ كوزى،

ەڭبەك – كىرىستىڭ كوزى.

* * *

باقىت بەسىگى – ەل، ىرىس ەسىگى – جەر.

* * *

جۇمىسى جوقتىڭ ىرىسى جوق.

* * *

ىڭىردەن جاتقان – ىرىسسىز قالادى.

* * *

ەڭبەكتەن قاشپاعان، ىرىسىن شاشپايدى.

* * *

ۇل – ىرىس، قىز – ءورىس.

* * *

ىرىستى بولسا ەر وسەر،

قونىستى بولسا مال وسەر.

* * *

ىرىستىڭ ورمانى ەل، قورعانى ەل.

* * *

دۇرىس ىستە ىرىس بار.

* * *

قونىسىن تاپقان – ىرىسىن تابادى.

* * *

مالدى تەپسەڭ ىرىس قاشادى،

ەگىن ەكسەڭ ىرىس تاسادى.

* * *

ىرىسىڭ باردا ءىرىسىڭ،

ىرىسسىز كۇنىڭ قۇرىسىن.

* * *

باعى اسقاننىڭ – ىرىسى تاسقان.

* * *

بىتىرسەڭ ەگەر ءبىر ءىستى،

قۇلشىنتىپ تۇرعان ىرىس-تى.

قازاقتىڭ مۇحيتتاي تەرەڭ دانالىعىنان تەرىپ العان مارجان سوزدەرىنىڭ ءبىر پاراسىنا كوز جۇگىرتە وتىرىپ، جاقسىلىق، ىزگىلىك اتاۋلىنىڭ جاقسى وي مەن جاقسى سوزدەن باستاۋ الاتىنىن ءتۇسىنۋ سونشالىق قيىن ەمەستەي كورىنەدى. بىراق جاي ايتا سالعان قارا سوزدەن گورى ويلى دا كۇيلى، اسەرلى دە ءارلى، قازاق ءتىلىنىڭ قۇدىرەتى تۋدىرعان بەينەلى تىركەستەر – وقىعاننىڭ بويىنا شىمىرلاپ ەنىپ، ويىنا سالماق ءتۇسىرىپ، رۋحاني تەرەڭدىككە جەتەلەرى ءسوزسىز. ەندەشە، ول دا ىرىس! ىرىسىمىز تاسا بەرسىن!

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button