نەسليحان وزتۇرىك: مۇستافا وزتۇرىكتىڭ قىزى بولۋ – زور جاۋاپكەرشىلىك

مۇستافا وزتۇرىك ەسىمىن بىلمەيتىن قازاق جوق. تاەكۆوندودان قارا بەلبەۋ يەگەرى. حالىقارالىق دارەجەدەگى جاتتىقتىرۋشى. ءوز ۇلتىن شەكسىز سۇيگەن وعلان اتاجۇرتقا كەلىپ، قازاقستانداعى تاەكۆوندو (WTF) فەدەراتسياسىنىڭ نەگىزىن قالا­عان بولاتىن. داڭقتى سپورتشىنىڭ ۇل-قىزى قازىر قايدا، نە ىستەپ ءجۇر؟ وسى سۇراقتارعا جاۋاپ الۋ ءۇشىن ميۋنحەن قالاسىندا تۇراتىن سپورت­شى­نىڭ قىزى نەسليحان وزتۇرىك كەكلىككە ارنايى حابارلاسىپ، سۇحباتتاسقان ەدىك.

– قاتەلەسپەسەم، قازاقستانعا ال­عاش رەت 2014 جىلى اكەڭىز مۇس­تا­فا وزتۇرىكتىڭ تۋعانىنا 60 جىل تولۋىنا وراي ۇيىمداس­تىرىل­­عان ءىس-شارالارعا ارنايى شا­قىرتىلىپ، كەلگەن ەدىڭىز.  اتاجۇرتقا كەلگەندەگى اسەرىڭىز قانداي بولدى؟

– الپىس جىلدىق مەرەيتويعا دەيىن ەلگە اكەم قايتىس بولعاندا ءبى­رىن­شى رەت كەلگەن ەدىم. ول كەزدە جا­سىم ون ەكىدە بولسا دا ەسىمدە كوپ ءنار­سە قال­ماپتى. ال ەكىنشى رەت كەل­گەن­دە ال­عان اسەرىمدى سوزبەن سيپاتتاپ جەت­­كىزە المايمىن. قۇددى ءبىر ءتۇس كورىپ جاتقانداي كۇي كەشتىم. سەبەبى بۇل سا­پارعا دەيىن اكەمنىڭ قازاق­ستان­دا وسىن­شالىقتى بەدەلگە يە ەكە­نىن ءبىل­مەپپىن. شىنى كەرەك، ءبىزدى ىس­تىق ىقى­لاسپەن قارسى العان حا­لىقتىڭ اكەم­دى سونداي قادىرلەيتىنىن، كو­بى­سى­نىڭ اكەمدى جاقسى تانيتىنىن كو­رىپ قات­تى قۋاندىم. ءتىپتى، كوزىمە جاس كە­لىپ، جىلاپ تا الدىم.

– اكەڭىزدىڭ اتاجۇرتقا دەگەن ىقى­لاسى ەرەكشە ەدى عوي…

– ول راس. نەگىزى، اكەم كوپ ۋاقى­تىن قازاقستاندا وتكىزدى عوي. ءتىپتى ميۋن­حەنگە ارنايى كەلگەن كەزدە دە «قازاقستان – ءبىزدىڭ اتاجۇرتىمىز. ءبىز وسى جەردەن تارايمىز. قازاق­ستان­عا بارىپ تۇرۋىمىز كەرەك. قايدان كەل­گەندەرىڭدى ۇمىتپاڭدار» دەگەنى ەسىم­دە قالىپتى. ول قازاقستاندى وتە قات­تى جاقسى كوردى. قازاق ەكەنىن ماق­تان تۇتاتىن. ەلگە كەلىپ تاەك­ۆون­دونى دامىتۋ ءۇشىن بارىن سالعانىن ەلدە جۇرگەن ءسىز مەنەن جاقسى بىلەرسىز. ءالى ەسىمدە، ءبىزدى مەكتەپكە اپارىپ، ساباق بىتكەن سوڭ ۇيگە الىپ قايتاتىن. سوسىن ويىن الاڭقايىنا اپارىپ وي­ناتاتىن. سول كەزدە كوپشىلىك ونىڭ قا­سىنا جاقىنداپ، امانداسىپ، ءاڭ­گى­مەلەسۋگە اسىعاتىن. ءتىپتى، ۇيگە ار­نايى ىزدەپ كەلىپ، وعان ريزاشى­لى­عىن ءبىل­دىرىپ جاتاتىن ادامداردىڭ قارا­سى كوپ بولدى. الايدا بالا كەزىمدە كوپشىلىكتىڭ نەلىكتەن اكەمدى سونشا جاق­سى كورەتىنىن تۇسىنبەيتىنمىن. قا­زاقستانعا قانداي ەڭبەگى ءسىڭدى دەپ وي­لايتىنمىن. بىراق جوعارىدا اي­تىپ وتكەنىمدەي، الماتىعا اكەمنىڭ تۋعا­نىنا 60 جىل تولۋىنا وراي ۇيىمداستىرىلعان ءىس-شارالارعا شا­قىرتىلعانىمدا ول كىسىنىڭ تەك ءبىز ءۇشىن ەمەس، قازاق حالقى ءۇشىن ەرەكشە تۇل­عا بولعانىن جەتە ءتۇسىندىم. ال­ما­تىدا بولعان جەتى كۇننىڭ ىشىندە اكەم­­نىڭ قۇرمەتىنە وراي وتكەن ءىس-شا­را­لارعا بارىپ، مۇلدە بوس ۋاقىتىمىز بول­مادى. ءبىرىنشى كۇنى تەلەۆيزيالىق باعدارلامالارعا قاتىسساق، ەكىنشى كۇنى جۋرنال-گازەتتەرگە سۇحبات بەر­دىك. سوسىن اكەمە ارنايى قويىلعان ەسكەرتكىشكە باردىق، كەيىن ول كىسىنىڭ ەسىمىمەن اتالعان كوشەنى ارالادىق. ىزىنشە اكەم اشقان تاەكۆوندو مەك­تەبىنە باردىق. سول كەزدە قاز-قاتار تىزىلگەن جاس سپورتشىلاردىڭ «مۇس-تا-فا!» دەپ ۇرانداتا ايقايلاعانىن ەستىگەندە ەرەكشە تولقىدىم. ءسويتىپ، ءبىر اپتانىڭ قالاي ءوتىپ كەتكەنىن سەز­بەي قالدىق.

– اناڭىز، اعا-ءسىڭلىڭىز قازىر ميۋنحەندە تۇرىپ جاتىر ما؟

– ءيا، ءبىز بارلىعىمىز ميۋنحەن قا­لاسىندا تۇرامىز. اعام نازىربەك ءبىر كومپانيادا ارحيتەكتور بولىپ قىز­مەت اتقارادى. ءسىڭلىم اسلىحان پا­تەنتپەن اينالىساتىن اگەنتتىكتە جۇ­مىس ىستەيدى. نازىربەك ازىرشە بوي­داق، ال ءسىڭلىم وتباسىلى. مەن دە تۇر­مىس قۇرعانمىن، ەكى بالام بار. ءوزىم تۋ­رالى ءسوز ەتەر بولسام، كاسىبي ءانشى­مىن. قازىر جەكە البومىمدى جازىپ جاتىرمىن. انام ءنۇريلا دا وسىندا جۇمىس ىستەيدى. انامدى وتە قايسار، ءتوزىمدى ايەل دەسەم قاتەلەسپەيمىن. سە­بەبى ءۇش بالامەن جالعىز قالۋ، ولار­دى اسىراپ-باعۋ وعان وڭاي بول­ما­عانى ءسوزسىز. انام «بىرەۋگە جا­مان­دىق ويلاما، ز ۇلىمدىققا جانىڭ قاس بول­سىن» دەپ ءاردايىم ايتىپ وتى­را­دى. اكەمدى دە اۋزىنان تاستاماي، قى­زىقتى وقيعالارىن اڭگىمەلەپ جۇرە­دى. مەن دە بالالارىما، جيەن­دەرىمە ول كىسىنىڭ قانداي تۇلعا بولعانىن ءاردايىم ايتىپ وتىرامىن. نەگىزى، بالا كەزىمدە اكەم ءوزى اشقان مەكتەپكە ەرتىپ اپارىپ، تاەكۆوندو­نىڭ قىر-سىرىن ۇيرەتكەن بولاتىن. بىراق بۇل سپورتقا ەرەكشە دەن قويىپ، كاسىبي تۇردە شۇعىلدانا المادىم. ەندىگى كەزەكتە الداعى ۋاقىتتا بالا­لارىمدى تاەكۆوندو سەكتسياسىنا بەر­مەك ويىم بار.

نەسليحان وزتۇرىك: مۇستافا وزتۇرىكتىڭ قىزى بولۋ – زور جاۋاپكەرشىلىك
بالا نەسليحان اكەسىمەن بىرگە

– اكەڭىزگە ارناپ شىعارعان Little girl دەگەن ءانىڭىزدى كوپكە دەيىن ورىنداي الماي جۇرگە­نىڭىز­دى ايتىپ قالدىڭىز. نەلىك­تەن؟

– نەگىزى، بۇل ءاندى شىعارعانىما كوپ ۋاقىت بولعان، بىراق ورىنداي ال­ماي ءجۇردىم. ويتكەنى بۇل تۋىن­دى­نى ەستىگەن سايىن جىلاي بەرەتىنمىن. جالپى، بۇل ءاندى جازىپ شىعۋىما اكە­مە دەگەن ساعىنىش تۇرتكى بولدى. ۇنە­مى قورعاپ، قولداپ، جەلەپ، جەبەپ ءجۇر­گەن اكەمنىڭ ءبىزدى جالعىز تاستاپ كەت­كەنىنە كوپكە دەيىن سەنە الماي ءجۇر­دىم. ەسەيىپ كەتسەم دە، ولەڭ جول­دارىن­­دا ايتىلعانداي، «قايتادان كىش­كەنتاي قىزىڭ بولعىم كەلەدى، اكە» دەپ ساعىنىشىمدى جەتكىزگىم كەل­دى.

– اكەڭىزدىڭ ىقپالىمەن اشىل­عان تاەكۆوندو مەكتەپ­تەرى­نىڭ جۇ­مىسىنان حابارىڭىز بار ما؟

– ميۋنحەندە مەكتەپ اشقانىن ءبى­­­لەمىن، بىراق قازىر اشىق پا، جوق پا بىلمەيمىن. اكەمدى ميۋنحەندە قا­زاق­ستان مەن تۇركياداعىداي كوپ تانيدى دەپ ايتا المايمىن. ال ستامبۇلدا اشىل­عان ەكى مەكتەپ جۇمىس ىستەپ تۇر. ءتۇر­كياعا بارعان كەزدە ول مەكتەپ تۋرالى سۇراپ-ءبىلىپ وتىرامىن. نەگىزى، ءبىز جىل سايىن اكەمنىڭ زيراتىنا بارىپ، قۇران باعىشتاپ تۇراتىن ەدىك. كوروناۆيرۋستىڭ كەسىرىنەن بيىل بارا الماي قالدىق. قازىر ستام­بۇلداعى اتا-اجەمنىڭ ۇيىندە اكەمنىڭ قارىنداسى تۇرادى. اجەمنىڭ اي­تۋىن­شا اكەمنىڭ تاعى ءۇش باۋىرى بول­عان. اتام مەن اجەم 1950 جىل­دارى تالاي قيىنشىلىقتى باستان وتكەرگەن بۇقارا حالىقپەن بىرگە التايدان ۇندىستانعا، كەيىن ءتۇر­كياعا كوشكەن كەزدە جولاي ءۇش بالا­سى­نان ايىرىلىپ قالعان.

نەسليحان وزتۇرىك: مۇستافا وزتۇرىكتىڭ قىزى بولۋ – زور جاۋاپكەرشىلىك
نەسليحان اكە قابىرىنىڭ باسىندا

– ەل بىلەتىن مۇستافا وزتۇرىك سىرت كوزگە سۇستى كورىنەتىن. ال وت­باسىندا ول كىسىنىڭ قانداي ەرەك­­­­شەلىكتەرى ەسىڭىزدە قالدى؟

– اكەم كوپشىلىك اراسىندا قالاي سۇستى كورىنسە، وتباسىندا دا سولاي قا­تال بولدى. ول كىسى داستارقان با­سىن­­دا وتباسىمىزبەن بىرگە تاماق ءىش­كەنىمىزدى قاتتى قاداعالايتىن. ءبىر كۇ­نى اعام دالادا بالالارمەن وينا­عىسى كەلىپ، تاماقتى سوسىن ىشەتىنىن ايت­قانى سول ەدى، اكەم «جوق، ەشقايدا بار­مايسىڭ. بىزبەن بىرگە تاماق­تا­نا­سىڭ. وتباسى بولىپ، بىرگە تاماقتانۋ، ءبىر­گە وسىلاي وتىرۋ – بارىنەن ماڭىز­دى. ادامداردىڭ كوبى قازىر ىشۋگە تا­ماق تابا الماي ءجۇر، ال سەن سول تا­ماق­تى ىسىرىپ قويىپ، دالاعا شىق­پاق­سىڭ. باردى قاناعات ەت. بىزبەن ءبىر­گە وتىر دا، الدىڭدا ىستىق تاماق تۇر­عانىنا ريزا بولىپ، بىزبەن بىرگە دۇ­عا جاسا!» دەپ ايتقانى ەسىمدە. جال­پى، اكەلىك قامقورلىعىن اياماي، بەتى­مىز­دى قاقپاي ءوسىردى. مەنى «قارا قى­زىم، دۋدۋش، اينالايىن!» دەپ اتاي­تىن. كەي كەزدە اكەمنىڭ وسىلاي اي­تا­تىن سوزدەرىن ساعىنامىن. وسى رەتتە ءبىر ايتا كەتەرلىك جايت، مۇستافا ءوز­تۇرىكتىڭ قىزى ەكەنىمدى ەستىپ-ءبىل­گەن جۇرت مەنى بەدەلدى، اۋقاتتى جان دەپ ويلايدى ەكەن. ميۋنحەندەگى ءبىر دوسىمنىڭ ايەلى قازاقستاندا تۋىپ-وسكەن. مەنىڭ سول دوسىممەن تۇسكەن سۋرەتىمدى كورگەن ول «مىنا كىسى مۇس­تافا وزتۇرىكتىڭ قىزى عوي. بۇل قىز قاراپايىم با، الدە باي، اتاقتى ادام با؟» دەپ سۇراپتى. وسىنى ەستىگەندە قات­تى تاڭعالدىم. قازاقستانداعى كوپ­شىلىك ءبىز تۋرالى وسىنداي ويدا بول­سا كەرەك. بار ايتارىم، ءبىز قارا­پايىم وتباسىندا تاربيەلەنىپ وستىك، قازىر دە ەل قاتارلى قاراپايىم ءومىر سۇرەمىز. ءبىر جاعىنان، مۇستافا ءوز­تۇرىكتىڭ قىزى بولۋ زور جاۋاپكەر­شى­لىكتى جۇكتەيتىنىن ءتۇسىندىم.

نەسليحان وزتۇرىك: مۇستافا وزتۇرىكتىڭ قىزى بولۋ – زور جاۋاپكەرشىلىك

– اعىلشىن، نەمىس تىلىمەن قا­تار، قازاق تىلىندە دە ءان ايتادى ەكەن­­سىز…

– ءيا، «جاپىراعىن جايعان ءباي­تە­رەك…» دەپ باستالاتىن «اكە ارما­نى» دەگەن كەرەمەت ءاندى ورىنداعان­مىن. جالپى، ءبىز وتباسىمىزبەن بىرگە قاز­اق اندەرىن تىڭداعاندى جاقسى كو­رەمىز. بالا كەزىمىزدەن دومبىرا ءۇنىن تىڭداپ وستىك. اكەمنىڭ دوسى دوم­بىرادا وينايتىن. سول كەزدە اكەم مەنى تىزەسىنە وتىرعىزىپ الىپ، دوسىمەن قوسىلا بىرگە ءان ايتاتىن. سول سەبەپتى دومبىرانىڭ ءۇنىن تىڭداعان سايىن، اكەم ەسىمە تۇسەدى. ۇيدە دومبىرا بار، بىراق شەرتە ال­ماي­مىن. سوسىن «بارىپ قايت بالام اۋىلعا» ءانىن ءسۇيىپ تىڭدايمىن. بۇل ءاندى تىڭداعانداعى كۇيىمدى ءتىپتى ءسوز­بەن جەتكىزە المايمىن. سوسىن ال­ماتىعا ەكىنشى رەت بارعاندا تەلە­ۆي­زيالىق باعدارلامادا قوناق بول­عان­دا ءانشى جانار ايجانوۆا جانە اي­جان نۇرماعامبەتوۆامەن تانىستىم. قازىر الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى سول كىسىلەردىڭ ونەرىن تاماشالاپ ءجۇرمىن. اكەم اسىرەسە جانار ايجانوۆانىڭ ورىن­داۋىنداعى اندەردى ءسۇيىپ تىڭ­دايتىن. جانارعا اكەمنىڭ ول كىسىنىڭ اندەرىن كۇن سايىن تىڭداعانىن ايتقانىمدا كوزىنە جاس العان ەدى. جالپى، قازاقشا اندەردى YouTube-تان ىزدەپ تاۋىپ، كۇنى بويى تىڭداپ ءجۇ­رەتىن كەزدەرىم كوپ. نەگىزى، بالا­لارىم ەسەيگەن سوڭ قازاقستانعا با­رىپ، ءبىزدىڭ قاي جەردەن، قاي ۇلتتان تارايتىنىمىزدى كورسەتكىم كەلەدى. وسى جولى كولىكپەن ەمەس، كوشەدە جاياۋ ءجۇرىپ، قالا ءىشىن اسىقپاي ارالاعىم كەلەدى. تاۋعا شىق­قىم كەلەدى.قازاقستاندا اسىعا كۇتىپ جۇرگەن تۋىستارىم، دوستارىم جە­تەرلىك. الماتىعا بارعانىمىزدا اك­تەر اسىلحان تولەپوۆ قاسىمىزعا كە­لىپ، اكەمنىڭ مەكتەبىندە تاەكۆوندو ءۇي­رەنگەنىن، اكەمدى قۇرمەت تۇتا­تى­نىن ايتىپ، جاقىن تارتقان ەدى. سول اسىلحانمەن ءالى كۇنگە دەيىن ارا­لا­سا­مىز. ول قازاقستانداعى اسەم جەر­لەردى ارالاتامىز، ەلگە كەلىڭىزدەر دەپ ۇنەمى شاقىرادى. اكەمنىڭ جەكە كولىك جۇرگىزۋشىسى بولعان كىسىمەن، سون­داي-اق تاەكۆوندو مەكتەبىنىڭ جە­تەكشىلەرىمەن دە حات الىسىپ تۇرا­مىز. اكەمىزدىڭ ومىردەن قايتقانىنا جيىرما جەتى جىل بولسا دا، ءالى كۇنگە دەيىن اۋزىنان تاستاماي، ايتىپ جۇرە­تىن كوپشىلىككە ريزامىن. ءبىزدىڭ وتباسى ءۇشىن بۇل – ەرەكشە قۇرمەت. قا­زاق باردا، اكەمنىڭ ەسىمى وشپەيتىنى حاق.

اڭگىمەلەسكەن
ءاليا تىلەۋجانقىزى

Back to top button