وڭتۇستىكتىڭ الماسى برەندكە اينالاتىن كۇن جاقىن

وڭتۇستىك وڭىردە الما باۋ شارۋاشىلىعىن دامىتۋ، ونىڭ كەلەشەگiن كەمەلدi ەتۋ ماقساتىندا تۇلكiباس اۋدانىندا وتكەن سەمينار-كەڭەستىڭ بەرەرى مول. وعان وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ جاۋاپتى ماماندارى، اۋداندار مەن قالالار اكiمدەرiنiڭ ورىنباسارلارى، باۋ شارۋاشىلىعىمەن اينالىسۋشى باعباندار قاتىستى. تاڭداۋدىڭ وسى اۋدانعا ءتۇسۋi دە تەگiن ەمەس. ويتكەنi بۇرىن الماسىمەن اتاعى شىققان ايماقتىڭ داڭقىن قايتا ورالتۋ جولىندا يگى باستامالار كوپ.

 

وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باسشىسى س.تۇربەكوۆ بۇل باسقوسۋ ءار ايماقتىڭ ءوز ەرەكشەلiگiن ەسكەرە وتىرىپ، وسى ماڭىزدى سالانى دامىتۋ ءۇشiن ءوزارا تاجiريبە الماسۋ، جەمiس كوشەتتەرiن ەگۋ، وعان كۇتiم جاساۋدىڭ جاڭا تەحنولوگيالارى مەن وزىق ادiستەرiن ۇيرەنۋ ماقساتىندا ۇيىمداستىرىلىپ وتىرعانىن تiلگە تيەك ەتتi. اتالمىش اۋداندا الما باۋى شارۋاشىلىعىنىڭ قارقىندى تۇردە دامىپ كەلە جاتقانى راس.

سەمينارعا قاتىسۋشىلار الدىمەن ميچۋرين اۋىلدىق وكرۋگiنە قاراستى «ءمولدiر» جاۋاپكەرشiلiگi شەكتەۋلi سەرiكتەستiگiندە بولىپ، جۇمىسىمەن جەتە تانىستى. جەرگiلiكتi باعباندار تۇركيانىڭ «ياۋلا فيليس» كومپانياسىمەن بiرلەسiپ، وسى مەرزiمدە 110 گەكتار القاپتا قارقىندى باۋ جانە 5 گەكتار تاناپتا تۇقىم باق ءوسiرىپ جاتقان كورىنەدى.

سونىمەن قاتار اۋداندا «كوكتال»، «كەنتاۋ» جشس، «تۇلكiباس ترانسسەرۆيس» جاۋاپكەرشiلiگi شەكتەۋلi سەرiكتەستiكتەرi دە قارقىندى باۋ ءوسiرۋدi قولعا العان. تۇلكiباستىق باعبانداردىڭ تىنىس-تiرشiلiگiمەن تولىق تانىسقان سەمينارعا قاتىسۋشىلار وزدەرiن تولعاندىرىپ جۇرگەن سۇراقتارىنا جاۋاپ الىپ، وڭدى تاجiريبەلەرiمەن ءبولiستi. بۇل كەڭەستە سالا بويىنشا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار مەن كەزدەسەتiن كەدەرگiلەر دە ورتاعا سالىندى.

جالپى تاۋلى ايماقتا ورنالاسقان، اۋا رايى قوڭىرسالقىن تۇلكiباس اۋدانى جەمiس اعاشتارىن وسiرۋگە وتە قولايلى. بۇگiنگi تاڭدا باۋدىڭ كولەمi 3115 گەكتاردى قۇرايدى. 2007-2015 جىلدار ارالىعىندا مەملەكەتتiك باعدارلاماعا سايكەس الما باۋى مەن جۇزiمدiك كولەمi ۇلعايتىلىپ، 1 429 گەكتار القاپقا جاڭا الما اعاشىنىڭ كوشەتتەرi وتىرعىزىلدى. وسىلايشا، وبلىس اكiمiنiڭ تۇلكiباس اۋدانىن جەمiس-جيدەكتi ايماققا اينالدىرۋ تۋرالى باستاماسى ءساتتى جۇزەگە اسۋدا. الما اعاشتارىن وسiرۋگە نيەت بiلدiرگەن اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىن وندiرۋشiلەرگە قوسىمشا جەر تەلiمدەرi بەرiلiپ، الما باۋىنىڭ كولەمi جىلدان-جىلعا ۇلعايىپ كەلەدi.

«كەنتاۋ» جشس، «زەردە اگرو» شق، «تۇلكiباس ترانسسەرۆيس» جشس باۋ وسىرۋمەن بەلسەندi اينالىسۋدا. شارۋاشىلىقتار جەمiس اعاشتارىن كۇتiپ-باپتاۋدا وركەنيەتتi ەلدەردiڭ، ونىڭ iشiندە تۇركيا، پولشا مەملەكەتتەرiنiڭ سوڭعى ۇلگiدەگi وزىق تاجiريبەلەرiن پايدالانادى. بۇل ينتەنسيۆتi باۋلارعا نەگiزiنەن تامشىلاتىپ سۋارۋ تەحنولوگياسى كەڭiنەن قولدانىلادى. بارلىق قاجەتتi تەحنيكاسى بار شارۋاشىلىق قىزمەتكەرلەرiنiڭ ەڭبەگi ايتارلىقتاي جەڭiلدەتiلگەن. اگروتەحنيكالىق شارالاردى ۋاقتىلى ءارi ساپالى جۇرگiزۋگە ىڭعايلى. مەملەكەت تاراپىنان جەڭiلدiكتەر بار. قارقىندى باۋ ءۇشiن كوشەتتەر وتىرعىزعان كەزدە ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى سۋبسيديالاۋ باعدارلاماسى بويىنشا العاشقى جىلى ءاربiر گەكتارىنا كەتكەن شىعىننىڭ 40 پايىزى قايتارىلىپ بەرiلەدi.

بۇل ايماقتىڭ كەزiندە المانىڭ «اپورت» سورتىن وسiرۋمەن دە اتى شىققانى ءمالiم. بەلگiلەنگەن تالاپ بويىنشا اپورت ءوسiرۋ ءۇشiن تاڭدالىپ الىنعان جەر القابى تەڭiز دەڭگەيiنەن 900 مەتردەن جوعارى بيiكتiكتە بولۋى كەرەك. قازiرگi كەزدە المانىڭ وسىنداي سورتىن ءوسiرiپ جۇرگەن شارۋاشىلىقتاردىڭ سانى جىلدان-جىلعا كوبەيiپ كەلە جاتقانى كوڭiلگە قۋانىش ۇيالاتادى. اۋدان بويىنشا ونىڭ كولەمi 200 گەكتارعا جەتتi. بۇل سورت قىسقا مەيلiنشە ءتوزiمدi، 7-8 جىلدان كەيiن ءونiم بەرەدi. جەمiسi iرi، بiر المانىڭ سالماعى 500-600 گرامعا دەيiن تارتادى. ال ءتۇسi القىزىل بولىپ كوز سۇيسiنتەتىن سۇرپى قىركۇيەك ايىندا پiسەدi. دەمەك، اپورت المالارىن كەلەسi جىلدىڭ قاڭتار، اقپان ايلارىنا دەيiن ساقتاۋعا بولادى.

2020 جىلعا دەيiن تۇلكiباس اۋدانىندا الما باۋ كولەمi 3 600 گەكتارعا جەتكiزiلمەك. وسىلايشا قارقىندى باۋ ءوسiرۋ دامىتىلىپ، ءونiم كولەمiن ۇلعايتۋ جوسپارلانۋدا. الداعى مەرزiمدە المانى تۇلكiباس اۋدانىنىڭ برەندiنە اينالدىرۋ جولىندا جۇمىستار اتقارىلاتىن بولادى.

جالپى، باۋ-باقشا ونiمدەرiن كورشi مەملەكەتتەردەن تاسىمالداماي-اق وزiمiزدە وندiرۋگە تولىق مۇمكiندiك بار. وبلىستىڭ 7376،5 گەكتار القابىندا الما باۋى جايقالىپ تۇر. ماسەلەن، سارىاعاش اۋدانىندا 15 گەكتار جەرگە يتالياندىق الما ەگiلدi. «ىنتىماق – بەس ارىس» جشس ديرەكتورى جومارت ابدiماەۆ وڭتۇستiكتiڭ كليماتىنا كوندiگiپ، ءونiم بەرەتiن الما تۇرلەرiن تاڭداعاندا قاتەلەسپەگەندەرiن ايتادى. «ۇزاتىلعان» المانى يتالياندىقتاردىڭ وزدەرi كەلiپ كورiپ، تاڭىرقاپ كەتiپتi. «سiزدەردiڭ جەر بiزدiكiنە قاراعاندا قۇنارلى ەكەن» دەگەندi دە سول يتالياندىقتار ايتقان. يتالياندىق الما كوشەتتەرi تەز وسۋمەن بiرگە جەمiسiن دە كوپ كۇتتiرمەي بەرەدi ەكەن.

ال تۇلكiباستىڭ الماسىن اۋداننىڭ برەندiنە اينالدىرۋ باعىتىنداعى جۇمىستاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشiن «ماكسيمۋم» ايماقتىق ينۆەستيتسيالىق ورتالىعىنان 400 ميلليون تەڭگە بولiنگەن. اۋداندا الما باۋلاردى قايتا جاڭعىرتىپ، جەمiس-جيدەكتi ايماققا اينالدىرۋ ماقساتىندا 2015 جىلى 725 گەكتار جەرگە الما باۋى ەگiلiپ، جالپى كولەمi 2791 گەكتارعا جەتكەن. بيىل «ماكسيمۋم» ايو-دان الىناتىن قارجى كاسiپ اشۋعا نيەتتi الەۋمەتتiك جاعدايلارى تومەن جانە جاس وتباسىلارعا جاتاتىن 50 شاقتى وتباسىعا بەرiلiپ، الما باۋىنىڭ كولەمiن 4 مىڭ گەكتارعا جەتكiزۋ جوسپارلانعان. سول سياقتى قازiر تۇلكiباستىق باعباندار ءونiمنiڭ ىسىراپسىز ساقتالىپ، وڭدەلۋi جونiندە باس قاتىرمايدى. جوسپارلى جۇمىستاردى اتقارۋ ءۇشiن جەرگiلiكتi اكiمدiك جەمiس-جيدەكتەر ساقتايتىن 9 قويما، «ۇدەمەلi يندۋستريالدى-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى» اياسىندا iسكە اسقان جەمiس-جيدەك كونتسەنتراتتارىن جانە تابيعي سۋسىندار شىعاراتىن 3 كاسiپورىن اشتى. اۋداندا باۋ-باقشا، جەمiس-جيدەك، كوكونiس ونiمدەرiن بارىنشا كوبەيتۋ جانە وڭدەۋ، سونىمەن قاتار ساقتاۋ بويىنشا جۇمىستار الداعى كۇندەرi دە جالعاسىن تاپپاق. قىسقاسى، تۇلكiباس اۋدانى المانىڭ وتانىنا اينالاتىن كۇن الىس ەمەس.

قاسيەتتi قازىعۇرت تاۋىنىڭ ەتەگiندەگi باعباندار دا بۇل باعىتتا جەمiستi ەڭبەك ەتiپ كەلەدi. قازىعۇرتتىقتار بىلتىر 1950 گەكتار جەرگە باۋ ەگiپ، 28590 توننا ءونiم جيناعان. بيىل الما باۋىنىڭ كولەمi 300 گەكتارعا ۇلعايىپ وتىر. سونىمەن كوپ جىلدىق ەكپەلەر 2250 گەكتارعا جەتتi.

قازىعۇرت اۋدانىنداعى «امانگەلدi» جشس 530 گەكتار جەرگە باۋ، 120 گەكتار جەرگە ءجۇزiم ەكتi. سەرiكتەستiك 276،2 ميلليون تەڭگەگە سىيىمدىلىعى 2 مىڭ توننالىق جەمiس-جيدەك جانە كوكونiس قويماسىن iسكە قوستى. اۋدان كولەمiندەگi اگروقۇرىلىمداردى ساپالى جەمiس-جيدەك ەكپەلەرiنiڭ كوپجىلدىق كوشەتتەرiمەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا «امانگەلدi» جشس «تۇقىمباق» مارتەبەسiن العان ەدi. بيىل 1،4 ميلليون كوشەت ءوندiرiپ، وبلىستاعى بارلىق شارۋاشىلىقتارعا ساتقان. سەرiكتەستiك 2017 جىلى 1،8 ميلليون ءتۇپ كوشەت دايىنداۋدى جوسپارلاپ وتىر. اتالعان تۇقىمباقتا «گولدەن دەليشەس»، «رەنەت سەميرەنكو»، «ستاركريمسون» سورتتى المالارى، «يسپولينسكايا» سورتتى القورى، «چەمپيون»، «ەلبەرتا» سورتتى شابدالى، «تايفي روزوۆىي»، «كيش-ميش چەرنىي» سورتتى ءجۇزiم كوشەتتەرi وسiرiلەدi.

قازىعۇرت اۋداندىق اۋىل شارۋاشىلىعى جانە جەر قاتىناستارى ءبولiمiنiڭ باس مامانى مارات جولداسوۆتىڭ ايتۋىنشا، بىلتىر سەرiكتەستiككە مەملەكەت تاراپىنان وسiرگەن كوشەتتەر ءۇشiن 45 ميلليون تەڭگە سۋبسيديا تولەنگەن.

التىنتوبە اۋىلدىق وكرۋگiندە iرiلەندiرۋ جۇمىستارىنىڭ ناتيجەسiندە 4 كاسiپكەر بiرلەسiپ، «قارجان الما» اۋىل شارۋاشىلىعى وندiرiستiك كووپەراتيۆiن قۇرعان. قازiر ولار 20 گەكتار جەرگە جەمiس-جيدەك ەگiپ وتىر. شاربۇلاق اۋىل وكرۋگiندەگi «بiرلiك» وندiرiستiك كووپەراتيۆi 70 گەكتار جەرگە جەمiس-جيدەك جايقالتۋدا. قازiر ەكi كووپەراتيۆتە 180 ادام تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلعان.

دەمەك، الما وڭتۇستiكتiڭ برەندiنە اينالادى دەگەن سەنiم زور. وڭiردە وسەتىن المانىڭ جۇزدەگەن سورتى سوزىمىزگە دالەل. ونىڭ iشiندە ەرتە پiسەتiنi، قىسقا ساقتايتىنى دا كوپ. تiپتi، كەلەسi الما پiسكەنگە دەيiن حوش يiسi بۇرقىراپ تۇراتىندارى قانشاما. ارينە، ونiمدەردi ەكسپورتتاۋدان ەكونوميكامىزعا ەداۋiر كولەمدە تابىس تۇسەدi. وسىندايدا وتاندىق ءونىم بازاردى جاۋلاپ العان شەتەلدىڭ ءدام-ءسولسىز جەمىس-جيدەگىن، باۋ-باقشا ونىمدەرىن ىعىستىرسا، قانەكەي؟! ول ءۇشىن نارىقتا يمپورتتان كەلەتىن ونىمنەن گورى، وتاندىق ءونىم كولەمىن ۇلعايتۋىمىز قاجەت ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى.

 

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button