Тәуелсіздік тәуекелдері

Ұлы далада талай ірі империя болды. Алайда дәуірлер алма­сып, заман өзгергенде олар қайта құрылып, халқы және кө­ле­мі жағынан өзгеріске ұшырап отырды. Ғұндар империясы, Түр­кі қағанаты, Дешті қыпшақ, Алтын Орда, Қазақ хандығы мем­лекеттерінің тағдыры соған айғақ. Бұлардың бәрі тарихи мис­сиясын атқарды. Тек қазақ жерін Ресей империясы жаулап алып, Кене­сары Қасымұлы бастаған Ұлт–азаттық көтерілісі жеңіліс тап­қан соң қазақтар 1847 жылдан 1917 жылға дейін 60 жыл Ресей им­периясының қол астында, 1917-1991 жылдар аралығында 74 жы­лға жуық КСРО құрамында орталыққа бағынышты ұлттық республика-да өмір сүруге мәжбүр болды. 

edg80t0wkaenvlv

1991 жылы Кеңес Одағы ыдырап, оның орнына құрылған 15 тәуелсіз мем­лекеттің бірі – тәуелсіз Қазақстан Рес­публикасы. 1990 жылы 25 қазанда Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің қау­лы­сы бойынша қазақ елінің тәуелсіздік алғанын анықтайтын алғашқы құжат Тәуелсіздік декларациясы қабылда­нып, соның негізінде 1991 жылғы 16 желтоқсанда «Қазақстан Республи­ка­сының Мемлекеттік Тәуелсіздігі тура­лы» конституциялық заң қабылданды. Міне, осыдан бастап 144 жылдай бо­дан­дықтың құрсауында болған қазақ хал­қы шын тәуелсіздікке ие болып, ер­кін елге айналды.

Әлем картасына өзгеріс еніп жат­қан бұл шақта дүниежүзі бұл өзгеріс­тер­ді зер сала бақылап отырды. Қазақ­стан тәуелсіздігін жа­риялаған соң бір­неше сағат өткенде оны ал­­ғашқы бо­лып Түркия мойын­дады. Келесі 11 желтоқсан күні Қазақстанды Ресей Фе­де­рациясы, 25 желтоқсанда Аме­ри­ка Құрама Штаттары мойындады. 1992 жылғы 3 қаңтарда Қытай халық республикасы мойындаса, ал жылдың соңына дейін тағы 102 мемлекет Қа­зақстан тәуелсіздігін таныды. Ал  1993 жылғы 2 наурызда Біріккен Ұлттар Ұйы­­мы Бас Ассамблеясының пленар­лық мә­жі­лісінде Қазақстан Біріккен Ұлттар Ұйы­мына қабылданып, әлемдік қоғамдастықтың толыққанды мүше­сіне айналды.

Қазақстан тәуелсіздік дек­ларация­сын қа­былдаған соң ұзамай елімізде 1991 жылғы 1 желтоқсанда тұңғыш бүкілхалықтық пре­зидент сайлауы өтіп, оған 8 681 276 адам қа­­­тысып, 98,8 пайыз дауыспен Нұрсұлтан Назарбаев қазақтың Тұңғыш Президенті болып сайланды. Ал 1991 жылғы 10 желтоқ­сан­да Алматыдағы Республика са­райын­да Қа­зақстан Республикасы Пре­зидентінің ант беру салтанаты өтті. Ал арада 20 жыл өткен соң,
1 жел­тоқсан – Қазақстан Республи­ка­сы­ның Тұңғыш Президенті күніне айналды.

Саяси дербестікке ие болып, жаңа азат мемлекетке айналған Қазақстан енді елдің  саяси-экономикалық құрылымын жаңартып, жаңа өзгерістерге дайындалды. Ең алдымен, Қазақстан тәуелсіз мемлекетке айналған соң ол сол елдің азаматы болу −  барлық халқы үшін маңызды. Осыған орай, 1991 жылғы 20 жел­тоқсанда ел Президенті «Қазақстан Рес­публикасының азаматтығы туралы» заңға қол қойып, ел тұрғындарына Қазақстанның азаматы болу құқығын сыйлады.

Ел болған ол елге азаматтарын сыртқы қа­терден қорғау үшін өз әскері керек екені белгілі. 1992 жылғы 7 мамырда Қазақстан Пре­зиденті Н.Назарбаевтың Жарлығына сәй­кес, Қазақстан аймағында дислокацияланған ТМД Қарулы Күштерінің әскери бөлімдері республиканың жаңадан құрылған Қарулы Күштерінің құрамына енгізілді. Алғашқы Қорғаныс министрі болып даңқты армия ге­нералы Сағадат Нұрмағамбетов тағайын­далды.

Тәуелсіз ел болған соң оның рәміздері болуы тиіс. Қазақстан өзінің ерекшелігін ай­шық­ты да, қысқа да түсінікті түрде ұқты­ра­тын символдарын жасау жолында тер төгіп, ұзақ ізденістен соң 1992 жылғы 4 маусымда тәуелсіз Қазақстанның рәміздері бекітілді. Күн астында көкке самғаған қыраны бар көк байрақ пен күннің нұры мен шаңырақ, қа­нат­ты тұлпар кейпіндегі Елтаңба сәтті таң­далып, оларды бүкіл әлем таныды.

Елдің құрылымдық жүйесін анықтайтын жә­не саяси тұрғыдан басқаруға мүмкіндік бе­ретін басты құжат − Конституция. 1993 жыл­ғы 28 қаңтарда Жоғарғы Кеңес Қазақстан Рес­публикасының Конституциясын ма­құл­дап дауыс берді. Бұл тәуелсіз елдің тұңғыш Ата Заңы болатын.

Жаңа мемлекет, ең алдымен елді басқару­дың өз жолын іздейтіні белгілі. 1993 жылға дейін елімізде қос билік − Қазақстан Пре­зи­денті және Жоғарғы Кеңес бар еді. Уақыт өте келе жас мемлекет үшін мұның тиімсіздігі байқала бастады. Нәтижесінде, 1993 жылғы  9 желтоқсанда Жоғарғы Кеңес «Қазақстан Рес­пуб­ликасы халық депутаттары жергілікті кеңестерінің өкілеттігін мерзімінен бұрын тоқтату туралы» заңды, ал келесі күні «Қазақ­стан Республикасы Президенті мен жергілікті әкімшілік басшыларына қосымша өкілет­тіктерді уақытша беру туралы» заңды қабыл­дады. Сол күні 360 депутаттың 200-і өз өкі­лет­тігін мерзімінен бұрын тоқтатты да, Кеңес­тер таратылды. Сөйтіп, елімізде КСРО-дан мұраға қалған Жоғарғы Кеңестің қызметі тоқтап, қосарланған билік дағдарысы аяқ­талды. Ал ел Президенті Конституция мен мем­лекет тәуелсіздігінің бірден-бір кепіліне ай­налды. 1994 жылғы 7 наурызда өткен сай­лауда еліміз үшін ол тұрақты негізде жұмыс істейтін Парламенттің негізі салынды.

Жаңа құрылған, әлі етек-жеңін жинай ал­май жатқан жас мемлекетке жедел шешім қа­былдау үшін бір орталыққа бағынған билік жүйе­сі қажет екені көріне бастады. Осыған орай, күшті президенттік басқару құры­лы­мын жасау қажеттілігі пайда болды.

1995 жылғы наурызда құрылған Қазақ­стан халықтары Ассамблеясы Президент өкілеттігін 2000 жылғы 1 желтоқсанға дейін ұзар­ту туралы референдум өткізу бастамасын кө­терді. 1995 жылғы 29 сәуірде өткен рефе­рендумда дауыс беруге қатысқан еліміз аза­маттарының 91,26 пайызы Н.Назарбаевтың Президенттік өкілеттігін ұзартуды қолдай­тынын білдірді.

Референдумнан соң Қазақстан Президен­ті жаңа Конституция қажеттігі туралы мәсе­лені қолға алды. 1995 жылғы 30 сәуірдегі Үн­деуінде Н.Назарбаев елге не үшін жаңа Конс­титуция керектігі және оның Қазақ­станның бүгіні мен болашағы үшін қажеттігін өз көзқарасымен түсіндірді.

1995 жылғы 22 мамырда Қазақстан Рес­публикасы Конституциясының жобасын қарау және заң тұрғысында бағалау үшін ол арнайы құрылған консультативтік кеңеске жіберіліп, 30 маусымда жалпыхалықтық талқылауға шығарылды. Бір айға созылған талқылау барысында 30 мыңға жуық ес­кертулер мен ұсыныстар қабылданып, Конс­титуция мәтініне 1 100 түзету енгізілді. Сөйтіп, 1995 жылғы 30 тамызда жалпыха­лық­тық референдумға ел азаматтарының 81,1 проценті қатысса, оның 90 пайызға жуы­ғы жаңа Конституцияны мақұлдап дауыс берді. Осылайша, мемлекеттік құрылыс сенімді саяси-құқықтық негізге ие болды. Конституцияға сәйкес, тәуелсіз Қазақстан демократияшыл, зайырлы, унитарлы, әлеу­меттік-құқықтық мемлекет, президенттік рес­публика деп жарияланды. Жоғары заң шы­ғарушы орган – Сенаттан (жоғары палата) жә­не Мәжілістен (төменгі палата) тұратын Пар­ламент болып белгіленді.

1995 жылғы 5 желтоқсанда алғашқы Сенат сайлауы, 9 желтоқсанда Мәжіліс сай­лауы өткізілді. Мәжіліс сайлауында – Қа­зақ­стан халық бірлігі партиясы 67 орынның 24-іне ие болып, Демократиялық партия – 12-орын, Шаруалар одағы – 7, Кәсіподақ феде­рациясы – 5, Жастар одағы – 3, Ин­же­нер­лік академия – 5, Компартия 2 орын алды. Қазақстан халық конгресіне, Халықтық-кооперативтік партияға, Кәсіпкерлер ода­ғына, Қазақстанның қайта құру партиясы мен «Невада – Семей» қоғамдық қозғалысына бір-бір орыннан тиді. Президент ұсынысы бойынша Сенат төрағалығына Ө. Байгелді сайланып, Мәжілісті М.Оспанов басқарды.

Жаңа Конституция бойынша Үкіметті Пре­зидент құрып, ол Президентке өз қызметі туралы жауап береді және Парламентке есеп беретін болды. Үкіметті Парламенттің мақұл­дауымен Президент тағайындайтын Пре­мьер-Министр басқарады. Республика­ның Жоғары сот органы – жалпы юрисдик­ция­дағы соттардың қызметін бақылайтын және сот практикасындағы кез келген мәселені түсіндіретін Жоғарғы Сот. Жоғарғы Сот мү­ше­лерін Президенттің ұсынысы бойынша Сенат сайлайды, жергілікті судьяларды Пре­зидент тағайындайды. Міне, осылайша 1995 жылы қабылданған Конституция бойынша елдің құқықтық негізі жасалып, саяси және әкімшілік басқару жүйесі құрылды.

Жас мемлекет үшін экономиканы жаңа­ша қалыптастырудың маңызы зор. Осы тұр­ғыдан алғанда, Қазақстан заманға сай на­рықтық экономика үлгісінің негізін қалау, же­кеменшікті қалыптастыру жолында ал­ғашқы қадамдарын жасап, кейін мұны ел экономикасының негізіне айналдыруды көз­деді. 1991 жылғы маусымда Қазақ КСР-інің «Мемлекетсіздендіру мен жекешелендіру туралы» заңына қол қойылып, қыркүйекте соған сәйкес Мемлекеттік бағдарлама бекі­тілді. Ол бойынша сауда мен қоғамдық та­мақ­тандыру, тұрмыстық қызмет және ком­муналдық шаруашылық салаларындағы жекешелендіру, ұсақ кәсіпорындарды, автотранспорт, ауыл шаруашылығы және басқа да кәсіпорындарды жеке қолға беру мәселесі шешілген-ді.

Купонды механизмді қолдану арқылы тұрғын үй қорын жекешелендіру шарасы өтіп, қазақстандықтар аз ғана қаражатқа өз­дері тұрып жатқан пәтерлерін жеке­ше­лендіріп алды. «Қазақстан Республикасындағы мемлекетсіздендіру мен жекешелендірудің ұлттық бағдарламасы» соңынан 1993 жылғы 5 наурызда қабылданып, ол 1995 жылы аяқталған жекешелендірудің екінші кезеңін бастап берді. Қысқа мерзімде жүзеге асырыл­ған кіші жекешелендіру жеке қолға негізінен жылжымайтын мүлік түріндегі 6 мыңнан астам объектіні берді. Осылайша, қазақ кәсіп­керлерінің қатары көбейе түсті (1991-1992 жылдары елде әртүрлі қызметтермен ай­налысатын 34 мыңнан астам жаңа фирма пайда болған еді).

Тәуелсіз экономиканы жүргізу үшін төл ұлттық валюта керек екені белгілі. Осы орай­да Қазақстан басшысы Н.Назарбаевтың ба­тыл шешімі аса маңызды болды. 1993 жылғы 1 қарашада ел билігі алғаш рет елдің алтын валюта қоры туралы ақпаратты жариялады, ал келесі күні ресми түрде рубль аймағынан шығатынын мәлімдеді. 12 қараша күні Пре­зидент Нұрсұлтан Назарбаев «Қазақстан Рес­публикасының ұлттық валютасын енгізу туралы» Жарлыққа қол қойды. Сөйтіп, тәуелсіз Қазақстан мемлекетінің қалыптасуы мен дамуының өтпелі сәті болған кезеңнен өтіп, жаңа уақыт басталды. Әрине, төл валюта саясатын жүзеге асыру үшін мемлекет банк жүйесін жасау керек. 1990 жылғы 7 желтоқ­санда Қазақ КСР Мемлекеттік банкі – жоғар­ғы деңгейде, ал төменгісінде коммерциялық банктер мен басқа да несие мекемелері тұрған қос деңгейлі жүйенің негізін қалаған «Банктер мен банк қызметі туралы» заң шықты. 1991 жылғы 20 маусымда Қазақ КСР Мемлекеттік банкі мемлекет меншігіне өтті және Ұлттық мемлекеттік банк болды. 1993 жылғы 13-14 сәуірде Жоғарғы Кеңес «Қа­зақстан Республикасының Ұлттық Банкі туралы», «Қазақстан Республикасындағы банктер мен банк қызметі туралы» жаңа заңдар қабылдады. Дегенмен олар да Ұлттық банктің тәуелсіздігіне кепілдік бере ал­май­тын. Іс жүзінде елдің банк жүйесін жүйелеуші үш деңгейге – Президентке, Үкіметке және Жоғарғы Кеңеске бағынатын еді. Ұлттық банк мәселесін шешудің сәті 1995 жылы ғана түсті. 1995 жылғы 30 наурыздағы «Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі туралы» Жарлық Ұлттық банкті тек Президентке ғана бағынышты етті және сол арқылы оны әр тараптан жасалатын саяси қысымдардан қорғады. Тәуелсіздік алған Ұлттық банк сол жылдың өзінде инфляция қарқынын төмендетіп, оны 56 процентке дейін азайтқан қатаң монетарлы саясат жүргізе алды.

Елдің қаржы-қаражат жүйесін реттейтін саланың бірі − салық саласы. 1995 жылғы 24 сәуірде «Салықтар және басқа да бюджетке түсетін міндетті төлемдер туралы» Жарлық күшіне енді. Салықтар саны 11-ге дейін қыс­қарып, олардың орнына кірістің кор­пора­тивті салығы енді. Оның орташа мөл­шері кезең-кезеңмен төмендетілді. Салыққа байланысты көзқарастың өзі де өзгерді – енді мемлекет одан мемлекеттік бюджетті толтыруды ғана емес, сондай-ақ инвести­цияларды ынталандырудың, соған сәйкес өндірісті дамытудың тетігін көрді.

Тәуелсіз экономикасын дамытуды енді қол­ға алған мемлекетке сырттан инвестиция тарту маңызды. Бұл жөнінен Қазақстан дер­бес ел атанғаннан бастап тез іске кірісті деуге болады. Елімізде экономикалық дағдарыстан алып шыға алатын және инвестиция тартуға ыңғайлы мұнай-газ саласы еді. Алғашқы жұ­мыстар осы тарапта жүрді. Американың «Шев­рон» корпорациясымен ұзаққа созылған келіс­сөз жүргізу нәтижесінде 1993 жылғы 6 сәуірде Алматыда «Теңізшевройл» бірлескен кәсіпорнын құру туралы келісімге қол қойылды. Әр тарап акцияның 50 пайызын алды, оның үстіне америкалықтар кен ор­нына ең кемі 20 миллиард доллар салуға мін­деттенді. Бұл жас Қазақстанның бірінші ірі инвестициялық табысы болатын. 1993 жы­лы жеке жоба бойынша жекешелендірілген кә­сіпорын – жағдайы қиын Алматы темекі ком­паниясы. Жаңа меншік иесі Philip Morris бюд­жетке 100 миллион доллардан астам қар­жы құйды және өндіріске тағы да 240 мил­лион қосуға міндеттенді. Қысқа мерзімде жаң­ғыртылған кәсіпорын дағдарыстан шы­ғып, жүйелі түрде жалақы төлеп, әлеуметтік бағ­дарламаларға белсенді түрде қатыса бас­тады.

Әлемдік металл нарығында берік орны бар тек ірі компания ғана комбинатты дағ­дарыстан шығара алатыны белгілі болатын. 1995 жылы оның жаңа меншік иесі – Қар­мет­комбинаттың 350 млн доллар көлеміндегі борышын жапқан үнділік алып – Ispat International N.V болды. Домна пештері қайта жөн­деліп, технологиялық тораптар ре­конструкцияланды. Жан біткен комбинат екпінді түрде дами бастады. 1998 жылы ыстық мырыштау және алюминийлендіру цех­тары қатарға қосылды. Осындай алып кә­сіпорынды электр қуатымен, жылумен және шикізатпен қамтамасыз ету үшін Ispat International N.V 1996 жылы Қарағандыдағы ТЭЦ-2 және жергілікті мұнай шахталарының көп бөлігін сатып алды. Бұл компанияның 10 жыл­дың ішінде Қазақстан өнеркәсібіне сал­ған жалпы қаржысы 1 миллиард доллардан асты.

Міне, осындай жүзеге асқан жұмыстар көп ұзамай жақсы нәтиже көрсете бастады.  1995 жылы өнеркәсіп 13 пайызға өсті. Экс­порт импорттан 1 миллиард 250 миллион дол­ларға артты. Отандық ауыл шаруашылығы өнім­дерін сыртқы нарықта сату долларға шақ­қанда 2,5 есе өсіп, импорттан 1,7 есе ар­тық болды. Әлеуметтік-экономикалық ахуал­дың жақсарғанын қазақстандықтардың есеп­шотындағы ақша салымдарының өсу үр­дісі дәлелдеді. 1995 жылы тұрғындардың банк салымдары 5-тен 12 миллиард теңгеге дейін өсті.

Қандай мемлекетте болса да қоғам мен сая­сатта тұрақтылыққа қол жеткізбесе, қа­был­данған шара мен істелген істің, жеткен же­тістіктің бәрі баянсыз. Қазақстан бас­шы­лығы осыны тәуелсіздіктің алғашқы жыл­дарын­да-ақ мықтап қолға алған. Сондықтан Қазақстан өзінің ішкі саясатының – бей­біт­шілік, келісім және бірлік деген негізгі үш прин­ципін қалыптастырды. Қазір айтуға жеңіл болғанмен, сол күрделі кезеңде оны жү­зеге асыру әлдеқайда қиын болатын. Алай­да нәтиже көзге ұрып тұр: біздің жас мем­ле­кетіміз 126 ұлт өкілінің (1989 жылғы халық санағы) берекелі ортақ шаңырағына, туған Отанына айналды. 1995 жылғы 1 наурызда Қазақстан Президенті Қазақстан халқы Ассам­б­леясын құру туралы Жарлыққа қол қойды. Сол арқылы басты міндеті мемлекет пен азаматтық қоғам институттарының әріп­тестігі негізіндегі этностар мүдделерінің бірігуін қамтамасыз ету, тиімді этносаралық қа­рым-қатынас жүргізу және ортақ саяси, құқық­тық, мәдени орта қалыптастыру болып табылатын жаңа консультативті-кеңес органы құрылды.

Тәуелсіздікке қол жеткізу мен қоғамның де­мократиялануы бұқаралық ақпарат құрал­дарының дамуына айтарлықтай әсер етті. Егер 1990 жылы елімізде 500-ге жуық БАҚ тір­келсе, 1992 жылы олардың саны екі есе өсті. Ал қазір олардың саны 4 мыңға жуық.

Биыл өз Тәуелсіздігінің 30 жылдығын атап өткелі отырған Қазақстанның мемлекет ре­тінде жасаған бірнеше батыл қадамдары бар. Солардың арасында мемлекет, ұлт үшін аса маңызды және тұтас мемлекеттің же­тістігі саналатын бірнеше ірі оқиғаны айтып өт­кен дұрыс.

Ядролық қарудан бас тарту − тәуелсіз Қа­зақстан тарихында алғашқы аса ірі тарихи оқи­ға деуге болады. Қазақстанның Семей өңі­рінде орналасқан ядролық сынақ полигон КСРО кезінде аса маңызды стратегиялық объек­ті ретінде саналған. Оны құру үшін 18 млн гектар жер бөлініп, сол жерге құрылған по­лигонда атом бомбалары сынақтан өтті. Тіпті, адамдарға, жануарлар мен табиғатқа тікелей зардабын тигізген ашық сынақтар жа­салған. Кейін жарылыстарды жерастына жа­саған. Семей маңындағы радиациялық әсер аймағында тұратын жарты миллиондай адам осы сынақтан азап шекті. 1989 жылғы ақ­панда Семейдегі атом полигонын жабуды мақ­­сат тұтқан «Невада–Семей» қозғалысы құры­­лып, оны ақын Олжас Сүлейменов бас­қарды.

Қазақстан Республикасының егемендігі ту­ралы Декларацияда ел аумағы ядросыз ай­мақ деп жарияланған. Қазақстан Президенті Н.Назарбаев 1991 жылғы 28 тамызы күні Се­мей полигонын жабу туралы Жарлыққа қол қойды. 1991 жылғы  29 тамызда Семей яд­­­ролық полигоны жабылып, 1992 жылғы ма­мырда оның базасында Курчатов қа­ла­сындағы Ұлттық ядролық орталық құрылды.

2009 жылғы 30 қазанда БҰҰ Бас Ассамб­лея­сының бірінші комитетіне Қазақстан 29 та­мызды Бүкіләлемдік ядролық қарудан бас тарту күні деп жариялауды ұсынды. Қазақ­стан­ның бастамасымен, БҰҰ Бас Ассамб­лея­сының қолдауымен бұл күн БҰҰ-ның күн­тізбесіне енгізілді.

Қазақстанның мемлекеттік шекара­сы­ның бекітілуі − еліміздің ең басты жетістігінің бірі. Бұл – еліміз тәуелсіздігінің басты кепілі. Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрлігі мемлекеттік шекараны делими­тациялау жұмысын 2007-2008 жылдар шама­сында тәмамдауды жоспарлаған. Дегенмен ел басшылығының жанкешті ерік-жігерінің арқасында көп жылға созылған осы ауқымды жұмыс 2005 жылға қарай аяқталды. Осы­лай­ша, Қазақстан Ресей, Қытай, Өзбекстан, Қыр­ғызстан, Түрікменстан елдерімен сәтті к­е­лісім жасап, мемлекеттік шекарасын ха­лық­аралық құжаттар негізінде бекітіп алды. Сөйтіп, Қазақстан заңды түрде рәсімделген 14 мың шақырымдық құрлықтық мем­ле­кет­тік шекараға ие болды. Оның 7 591 шақы­ры­мы – Ресеймен, 2 351 шақырымға жуығы – Өз­бекстанмен, 1 783 шақырымы – Қытаймен, 1 242 шақырымы – Қырғызстанмен, 426 ша­қырымы Түрікменстанмен түйісіп жатыр.

Қазақтардың дүниежүзілік құрыл­тайы – тұрақты түрде өтетін  Дүниежүзі қа­зақтары­ның қауымдастығының ең жоғары органы. Ал­маты қаласында 1992 жылы 28 қыркүйек пен 4 қазан аралығында дүниежүзі қазақтары өкілдерінің қатысуымен құрылтай өтті. Құрыл­тай қарсаңында қазақ ұлтының саны 10 млн 537 мыңға жеткен еді. Дүниежүзі қа­зақтарының құрылтайына ТМД елдерінен 350 адам және көптеген шетелдерден делегат қатысты. Осы құрылтай негізінде Дүниежүзі қазақтарының қауымдастығы құрылып, оның төрағасы болып Н.Назарбаев сайланды. Құ­рылтай одан бері Түркістанда, Астанада өтті. Бұл орган дүниежүзі қазақтарының өзара байланысын нығайтып, шеттегі қазақ­тардың елге оралуына зор ықпал етті. Елге оралған қазақтар туралы қысқаша айтсақ, 1991 жыл мен 2019 жылғы 1 қазандағы жағ­дай бойынша 314 017 отбасы немесе 1 057 343 қандасымыз елге оралды. Қандас­тары­мыз­дың негізгі бөлігі Өзбекстаннан (61 пайыз) оралды. Одан бөлек, 13,2 пайыз – ҚХР, 11,3 пайыз – Моңғолия, 7 пайыз – Түрік­мен­стан, 3,7 – Ресей және 3,8 пайыз басқа елдер­ден. Елге келген қандастарымыздың орна­ласуы­на келсек, Түркістан облысы – 21,2 пайыз, Алматы облысы – 17,6 пайыз, Маңғыс­тау облысы – 12,9 пайыз және Жамбыл об­лысы – 9,2 пайыз. Қазақстанға келген қан­дас­тардың 56,4 пайызы еңбекке жарамды, кә­мелет жасына толмағандар – 38,8 пайызды, зей­неткерлер 4,8 пайызды құрады.

l 20180620102257

Ел астанасының Арқаға көшірілуі − Қа­зақстанның Тұғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың аса маңызды саяси шешімі еді. ХХ ғасырда қазақ елінің астанасы Орынбор, Қызылорда, Алматы қалаларына кезек-кезек ауысып, бірнеше рет өзгерген. Бірақ бұлардың бәрі де геосаяси жағынан тиімді болған жоқ. Әлем­де «тоғызыншы территория» аталатын жер көлемі аса үлкен Қазақстанды біресе ана ш­е­тінде, біресе мына шетінде тұрып басқару оң­тайлы емес еді. Осыны ескерген Нұрсұлтан Назарбаев халқы аз, жері үлкен елді оңтайлы бас­қарудың жолы − ел астанасы елдің орта­сын­да тұру керек деп шешті. Сөйтіп парла­мент­тің қолдауымен Қазақстан Президенті ел астанасын Ақмола қаласына көшіруге ше­шім қабылдады. 1995 жылы 15 қыркүйекте Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың «Қазақстан Респуб­ликасының астанасы туралы» заң күші бар Жарлығы жарияланып, 1997 жылы 20 қа­занда Қазақстанның жаңа астанасы Ақмола қа­ласы болғанын ресми түрде жариялады. 1997 жылы 8 қарашада Қазақстан Республика­сы­ның мемлекеттік рәміздері мен Президент байрағын Алматыдан Ақмола қаласына шығарып салудың салтанатты рәсімі өтті. 1997 жылы 3 желтоқсанда Қазақстан Респуб­ли­касының Премьер-Министрінің кеңсесі Ақмолаға көшті. Сол жылғы 9 желтоқсанда Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Ақмолаға ресми түрде аттанды. 1998 жылы 6 мамыр күні Президент Жарлығымен Ақмола қаласының аты Астана болып аталды. Қаланың Қазақстан Респуб­ликасының астанасы ретіндегі ресми тұсау­кесері 1998 жылы 10 маусымда болып өтті. 2019 жылы наурыздың 20 жұлдызында Аста­на қаласының аты ресми түрде Нұр-Сұлтан деп өзгертілді. Ел астанасының Арқаға көшіп − елдің қақ ортасына орналасуы стратегиялық жақтан өте маңызды болды. Сол арқылы солтүстік өңірге қазақтардың шоғырлануы артты. Және жаңа астана Қазақстанның брен­діне айналып, елді әлемге танытуда зор рөл атқарды. Қазір ел астанасы Нұр-Сұлтан қа­ласы халқы миллионнан асып, қысқа уа­қытта мегаполиске айналған әлемге танымал қа­лалардың бірі.

Қазақстанның әлемдік ұйымдарға жетек­ші­лік етуі мен Қазақстанда өткен әлемдік шара­лар еліміздің әлемге танытқан оқиғалар бол­ға­ны анық. Ретімен тізбелеп көрсетсек, 2010 жылы Еуропадағы қауіпсіздік және ын­тымақтастық ұйымына (ЕҚЫҰ) – Еуропада, Орталық Азияда және Солтүстік Америкада орналасқан 56 елдің басын біріктіретін ірі аймақтық ұйымға төрағалық етті.

1995 жылы Ислам ынтымақтастығы ұйы­мының толық құқылы мүшесіне айналған Қа­зақстан, Астанада 2011 жылғы 28-30 мау­сым­­да Ислам ынтымақтастығы ұйымы Сыртқы істер министрлері кеңесінің (СІМК) 38-сессиясы өткеннен халықаралық ұйымға төрағалық етуге кірісті. Бұл тарихи басқосуда Ислам конференциясы ұйымы атауын (ИКҰ) Ислам ынтымақтастығы ұйымы (ИЫҰ) деп өзгерту туралы шешім қабылданды және Адам құқықтары жөніндегі тұрақты комис­сия құрылды. Алғаш рет ИЫҰ-ның Орта­лық Азиямен ынтымақтастық жөніндегі іс-әрекет жоспары қабылданды.

1996 құрылған халықаралық ұйым − Шан­хай ынтымақтастық ұйымына Қазақстан екі рет (2010-2011, 2016-2017 жылда) төраға­лық етті. Құрамында Қазақстан, Қырғызстан, Қытай, Ресей, Тәжікстан, Өзбекстан елдері кіретін және Үндістан, Пәкістан, Иран, Моңғолия бақылаушы ретінде қатысатын бұл ұйым 2004 жылы ШЫҰ БҰҰ-ның Бас Ассам­блеясында бақылаушы ұйымы мәртебесін алды.

1992 жылғы 2 наурызда Біріккен Ұлттар Ұйымына мүшелікке қабылданып, 2016 жыл­ғы 28 маусымда БҰҰ Қауіпсіздік кеңесінің 2017-2018 жылдардағы тұрақты емес мүшесі бо­лып сайланған Қазақстан 2018 жылы 1-31 қаң­тар аралығында тарихта тұңғыш рет Бі­рік­кен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңе­сі Төрағасының өкілеттілігін орындады.

Еуроазияның кіндігінде орналасқан Қа­зақстанда 2010 жылғы 1-2 желтоқсанда өт­кен ЕҚЫҰ Астана саммиті, VII Қысқы Азия ойын­дары (Азиада 2011 жылғы 30 қаңтар-7ақпан аралығы, Алматы мен Астана), Әлем­дік және дәстүрлі діндер көшбасшыларының съездері (2003, 2006, 2009, 2012), EXPO-2017 – (Қазақстанның елордасы Астана қаласында Халықаралық көрмелер бюросы (ХКБ) ұйымдастырған Халықаралық көрме) секілді үлкен жиындар да елімізді әлемге танытқан оқиға болды.

Қазақстанның Тұңғыш Президенті –

Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың

еңбектері негізінде дайындаған

Ахмет ӨМІРЗАҚ

Редакция таңдауы

Тарихшының таланы

Уақыт топырағының астында көміліп қалған ол жұмбаққа ауыспалы ұрпақ­тар өз көзқарасын білдіріп келе жатқанымен, шындықтың түйіні әлі шешіле қойған жоқ. Әл­декімдер Толстойды өлердей жек...

Бүгінгі журналистердің бас ұстазы

Редакциядан: 7 мамыр – радио күні. 1895 жылы осы күні ресейлік физик Александр Попов өзі құрастырған әлемдегі тұңғыш радиоқабылдағышты таныстырған. 1925 жылы тұңғыш рет...

Шәйнектен шыққан хат

«Ескі үйді бұзарда ша­ты­ры­нан қорапқа са­лынған бі­раз ыдыстар тауып алдық, – деді Би­босын жуырдағы бір оқиғаны баяндай бас­тап. – Бұл анамның көзі тірісінде тір­нектеп...

Елорда – егемендік жемісі

Осыдан 23 жыл бұрын 6 мамырда Елбасы Н.Назарбаевтың Жарлығымен Ақмола атауы Астана болып өзгертілді. Бұл Алатаудан Сарыарқа төсіне бет түзеген қазақ көшіне жаңа серпін,...
b3d1e39b c4ad 4c48 8587 7bba9207815b

7 мамыр: еліміздің тарихындағы маңызды оқиғалар

1992 жылы 7 мамырда Президент Жарлығымен Мемлекеттік қорғаныс комитеті Қазақстан Республикасының Қорғаныс...
16165622 401

Тарихшының таланы

Уақыт топырағының астында көміліп қалған ол жұмбаққа ауыспалы ұрпақ­тар өз көзқарасын білдіріп...
article 45367

Бүгінгі журналистердің бас ұстазы

Редакциядан: 7 мамыр – радио күні. 1895 жылы осы күні ресейлік физик...

Жаңалықтар

Рак ауруын тудыратын тағы бір себеп анықталды

Е171 жасанды бояғышы немесе титан дикосиді адам денсаулығына қауіпті екені анықталды. Еуропа елдеріндегі азық-түлік қауіпсіздігі жөніндегі агенттік (EFSA) ғалымдары осындай шешімге келіп отыр. «Ғалымдар қолжетімді...

Ең үлкен iPhone-ның дизайны пайда болды

Tianfeng International сарапшысы Мин-Чи Куо iPhone-ның ықтимал 8-дюймді иілгіш экраны туралы мәлімдеді. Аталған модель Apple жиынтығында 2023 жылы шығады деп күтілуде. Қазір желіде ең үлкен...

Волкан Бозкыр Израиль полициясының шабуылын айыптады

БҰҰ Жалпы Кеңесі төрағасы Волкан Бозкыр әл-Ақса мешіті сынды тарихи  ғибадат орындарына құрмет көрсетілуі туралы үндеу жасады. Волкан Бозкыр өзінің твиттер парақшасы арқылы мәлімдеме...

Израиль Газа секторына әуе шабуылы жасады

Израиль жойғыш ұшақтары Иззеддин әл-Кассам бригадаларына тиесілі күзет бекетін бомбалады, - деп хабарлайды ТРТ арнасы. Аталған ақпараттың хабарлауынша, Палестина Денсаулық сақтау министрлігі немесе Газадағы ресми...

Жігіті көбейту кестесін білмегені үшін тұрмысқа шығудан бас тартты

Үндістанда күйеу жігіт көбейту кестесін білмегені үшін қалыңдық оған тұрмысқа шығудан бас тартты. Неке қию салтанаты 1 мамыр күні Уттар-Прадеш штатында өтуі керек болған. Қалыңдық...

Иранда 18 маусым күні президент сайлауы өтеді

Иранда президент сайлауына қатысатын кандидаттарды тіркеу 11 мамырда басталады. Бұл шара 4 күнге созылады, деп хабарлайды ҚазАқпарат ИРНА агенттігіне сілтеме жасап. Биліктің үш тармағы басшыларының...

2020 жылы Жер температурасы 3 млн жылдағы жоғары көрсеткішке жетті

БҰҰ Бас хатшысы Антониу Гутерриш 2020 жылы Жердің температурасы соңғы үш миллион жылдағы ең жоғары рекордты көрсеткішке жеткенін мәлімдеді. Парниктік газ шығарындыларын азайтуды жауапкершілігіне алған...

Әлемдегі ең сүйкімді иттер анықталды

Сүйкімді иттер тізімін автралиялық овчарка бастайды. Басқа иттердің бойындағы барлық үйлесімді австралиялық овчарканың бойынан табуға болады. Жалпы Австралияда ең алғаш аусси итінің тұқымы өсіріле...

Самал Еслямова мен Сергей Дворцевой «Мəдениет саласының үздігі» төсбелгісімен марапатталды

ҚР Мәдениет және спорт министрі Ақтоты Райымқұлова Нұр-Сұлтан қаласы әкімдігінің Музыкалық жас көрермен театрында болып «Абай-Тоғжан» музыкалық драмасын тамашалады. «Абай-Тоғжан» музыкалық драмасы адамзат тарихындағы біртуар...

Көкшетаудағы саяжайлар өртке оранды

Кеше сағат 12.44-те «101» пультіне «Целинник» және «Авиатор» кооперативтерінің саяжайларына ауысқан құрғақ шөптің жанғаны туралы телефон хабарламасы келіп түскен. Жалпы ауданы 5 га. Өртті...

Маңғыстау облысының әкімі Боқаевтың шаңырағында болды

Облыс әкімі С.Трұмов Отан үшін от кешкен майдангерді жеңіс мерекесімен арнайы барып құттықтады. Ардагерге құрмет көрсетіп, бейбітшілік пен жарқын болашақты құруға атсалысқаны үшін алғысын...

«Зауалды тосынсый». Нұр-Сұлтан тұрғыны баласының аттракционнан тұншығып қала жаздағанын айтты

Нұр-Сұлтан қаласының тұрғыны астанадағы бақтардың бірінде орнатылған  аттракционда қызы тұншығып қала жаздағанын айтып, шағымданды. Бұл туралы  ол «Астана, хочу похвалить, пожаловаться» Facebook тобында жазды. «Бақтарымыздағы...

Мәскеу тұрғындары Әлия Молдағұлованың есімін мектепке қайтаруды сұрады

Мәскеуде Вешняки ауданы тұрғындары жергілікті әкімшілікке Әлия Молдағұлованың есімін мектептердің біріне беру немесе қайтару туралы өтініш берді, - деп хабарлайды "Хабар 24" . Телеарна мәліметі бойынша, әлемдегі...

Коронавирустан емделіп жатқан 798 адамның жағдайы ауыр

9 мамырдағы мәлімет бойынша, 41 878 адам коронавирус инфекциясынан (41 408 КВИ+ және 470 КВИ-) емделуде, олардың ішінде 14 844 пациент стационарда, 27 034...

Белгілі кәсіпкердің «Өте маңызды» кітабы оқырманға жол тартты

Нұр-Сұлтан қаласында белгілі кәсіпкер, меценат Дулат Тастекейдің «Өте маңызды» атты кітабының таныстырылымы өтті. «Кітап авторы – кәсібін шағын ломбардтан бастап, Қазақстанның барлық өңірінде филиалдарын...

Елбасы қазақстандықтарды Жеңіс күнімен құттықтады

Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев қазақстандықтарды 9 мамыр Жеңіс күнімен құттықтады. «Құрметті қазақстандықтар! Жыл сайын 9 мамыр күні біз әкелеріміз бен аталарымыздың адамзат тарихындағы ең сұрапыл...

Бұл мейрам – сұрапыл соғыста жеңіске жеткен батырларымыздың ерлігі мен даңқының символы – Қ.Тоқаев.

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев қазақстандықтарды Жеңіс күнімен құттықтады, деп хабарлайды Ақорданың баспасөз қызметі. «Қымбатты отандастар! Баршаңызды Ұлы Жеңіс күнімен шын жүректен құттықтаймын! Бұл мейрам –...

Нұрсұлтан Назарбаев Өзбекстан Президентімен өзара ынтымақтастықты тереңдету мәселесін талқылады

Қазақстанның Тұңғыш Президенті Өзбекстан Республикасының Президенті Шавкат Мирзиёевпен телефон арқылы сөйлесті. Бұл туралы elbasy.kz  сайты хабарлады. Нұрсұлтан Назарбаев пен Шавкат Мирзиёев бір-бірін Ұлы Отан...

Қадір түнінде оқылатын таңдаулы дұғалар

Ғұлама Мужаһит:  «Қадір түні – тағдыр түні.  Оның бұлай аталуының себебі, Алла тағала бұл түні келесі жылғы Қадір түніне дейін кімнің ажалы жететінін, кімге...

«Қасақана улауы мүмкін». Алматыда құстардың жаппай қырылуы тұрғындардың зәресін ұшырды

Алматы тұрғындарын көшеде шашылып жатқан құстардың өлексесі шошытты. Көгершіндердің жаппай қырылуына не себеп болғаны белгісіз.  Арықтар да құстардың өлексесіне толып қалған. Тіпті балалар ойын алаңында...

Қызылорда облысында 5-сынып оқушысы каналға батып кетті

Қызылорда облысы Сырдария ауданында бесінші сынып оқушысы каналға батып кетті, деп хабарлайды ҚазАқпарат. Оқиға Сырдария ауданы Амангелді ауылында болды. «5-сыныпта оқитын ер бала Жетікөл каналына...

Перуде бір айда коронавирустан он мыңға жуық адам қайтыс болды

Перуде сәуір коронавирустан ең көп адам қайтыс болған қасіретті айға айналды. Associated Press агенттігінің хабарлауынша, бұл елде өткен айда 9 жарым мың тұрғын ажал...

Қазақ-қытай шекарасында жер сілкінді

Жер сілкінісі Алматы уақытымен 8.53-те тіркелді, эпицентр екі елдің шекарасында орналасқан Қазақстандық сейсмологтар Қазақстан мен Қытай шекарасында, Алматыдан шығысқа қарай 320 шақырымда жер сілкінісі болғанын...

«Жағдайы ауыр». Қызылордада 1 жасар сәби кәріз суы құйылатын шұңқырға құлап кетті

Қызылорда облысы Шиелі ауданында жеке тұрғын үйдегі кәріз суы құйылатын шұңқырға бір жастағы сәби түсіп кетті, деп хабарлайды ҚазАқпарат. Оқиға Шиелі ауданы Қодаманов ауылындағы тұрғын...

«Қадір түні – тағдыр түні». Бас мүфти қазақстандықтарға Қадір түніне байланысты үндеу жасады

Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының төрағасы, Бас мүфти Наурызбай қажы ТАҒАНҰЛЫНЫҢ қазақстандық барша мұсылман қауымға арнаған үндеуі мүфтият сайтында жарияланды. Аса қамқор ерекше мейірімді Алланың атымен бастаймын!...

«Алыптармен айқас». Головкин өз еркімен чемпиондық атағын қорғамақ

IBF бойынша әлем чемпионы қазақстандық Геннадий Головкин (41-1-1, КО) WBA суперчемпионы жапондық Риота Муратамен (16-2, 13 КО) желтоқсандағы бірлескен жекпе-жектен бас тартпайды. Бірақ алдымен...

Грузияда қайтыс болған қазақстандық қыздың өлімі туралы марқұмның әпкесі айтып берді

26 жастағы қазақстандық Әсел Айтбаеваның Грузияда қайтыс болғаны жайлы мәлімет қоғамда үлкен резонанс тудырды. Марқұмның әпкесі болған оқиғаның күдікті тұстары туралы айтып берді. Экспресс К басылымына берген сұхбатында...

«Қайда құлайтыны белгісіз». Жерге 22 тонналық зымыран жақындап келеді

Бақылаудан шығып кеткен Қытайлық Long March 5B ауыр зымыран тасығышы алдағы демалыс күндері (8-9 мамыр) атмосфераға өтіп, жерге құлауы мүмкін, - деп хабарлайды Liter.kz...

Алексей Цой 15 миллион теңге сыйақыға қатысты мәлімдеме жасады

Денсаулық сақтау министрі Алексей Цой депутат Азат Перуашевқа жауап қайтарды, - деп хабарлайды Stan.kz. Министрлік "Айтылған фактінің Денсаулық сақтау министрлігіне ешқандай қатысы жоқ" деп мәлімдеді. "Бонустық...

Каспий теңізінің түбін тереңдетуге дайындық жүріп жатыр

Каспий теңізінің түбін тереңдетуге белсенді дайындық жүріп жатыр. Мамандар мен ғалымдар балықтардың азық базасына қаншалықты шығын келгенін білу үшін су қоймасының түбіне мониторинг жасалуда,...

Қазақстан Қырғыз Республикасына көмек ретінде 10 мың тонна ұн жібереді

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Үкіметке Қырғыз Республикасына гуманитарлық көмек ретінде 10 мың тонна ұн жіберуді тапсырды. Бұл туралы Мемлекет басшысының баспасөз хатшысы Берік Уәли Facebook-тегі...

Ішімдіктен бас тартқан ауылда бір жарым жыл бойы бірде-бір қылмыс тіркелмеген

Қызылорда облысы Шиелі ауданындағы Жиделіарық ауылында бір жарым жыл ішінде бірде-бір қылмыс тіркелмеген. Ауылдың тыныс-тіршілігі және учаскелік инспектордың жұмысы туралы ІІМ-нің ресми сайтында баяндалады,...

Барлық ер адам әскери борышын өтеуге міндетті ме? – Жастардың пікірі

«Қазақстан жастары» әлеуметтік зерттеуінің 2020 жылғы қорытындысына сәйкес,  сауалнамаға қатысқан респонденттердің басым көпшілігі (59,6%) әскери қызметке оң көзқарасын білдірген. 34,4% респондент бейтарап көзқараста екенін...

Нұр-Сұлтанда сауда орталықтары мен базарлардың жұмыс кестесі өзгерді

Елорданың бас санитар дәрігерінің жаңа қаулысына сәйкес, сауда орталықтары жаңа режимде жұмыс істейтін болады, - деп хабарлайды zakon.kz. Жаңа жұмыс кестесі бойынша сауда орталықтары жұмыс...

Қадір түнін мешітте қарсы алуға рұқсат па? – ҚМДБ мәлімдемесі

Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы Қадір түніне қатысты мәлімдеме жасады, – деп хабарлайды turkystan.kz. Мәлімдемеде эпидахуалды одан сайын күрделендірмеу үшін Қадір түнінде мешітте орындалатын діни...

Генералдар қатары 19-ға көбейді

Ақордада жоғары әскери және арнаулы атақтар, сыныптық шендер, сондай-ақ, әскерилер мен құқық қорғау органдарының қызметкерлеріне салтанатты түрде ордендер мен медальдар тапсыру рәсімі өтті, -...

Теңізде жұмысшылар ереуілге шықты

Атырау облысында "Теңізшевройл" мердігерлік ұйымының "ҚазҚұрылысСервис" жұмысшылары жалақы есептеу жүйесіне наразылығын білдіріп, ереуіл ұйымдастырды, деп хабарлайды zakon.kz Ақжайыққа сілтеме жасай отырып. "Қазқұрылыссервис" компаниясының басшылығы мәселені...

Қорғаныс министрлігі ерекше көзге түскен Отан қорғаушыларды марапаттады

Отан қорғаушылар күніне орай Президенттің Жарлығымен Қарулы Күштердің 23 өкілі мемлекеттік наградаға ие болды. Ерекше көзге түскен әскери қызметкерлерге Қорғаныс министрлігінде де құрмет көрсетілді....

Түркіменстан ардагерлері Жеңіс күні президенттен алатын сыйлыққа өздері ақша төлейді

Түркіменстанда Екінші дүниежүзілік соғыс және тыл ардагерлері өздеріне берілетін сыйлыққа ақша өткізуге міндеттелді, оларды 9 мамыр күні елдің президенті Гурбангулы Бердімұхамедов табыстайды. Бұл туралы...

Қазақстан Үндістанға көмек жібереді

Мемлекет басшысы Премьер-Министр Асқар Маминді қабылдады, - деп хабарлайды akorda.kz. Мемлекет басшысына санитарлық-эпидемиологиялық ахуал, халыққа вакцина салу, сондай-ақ еліміздің әлеуметтік-экономикалық дамуының өзекті мәселелері туралы баяндалды. Асқар...

Еліміздің 2 ірі әуежайына «Ashyq» қосымшасы енгізіледі

Нұр-Cұлтан және Алматы қалаларындағы халықаралық әуежайына жолаушылар «Ashyq» қосымшасы арқылы кіретін болады. Бұл туралы Бас мемлекеттік санитариялық дәрігерінің жаңа қаулысында жазылған. Қаулыға сәйкес, «Ashyq» қосымшасы...

Бас мемлекеттік санитар дәрігердің вакцина туралы қаулысына өзгеріс енді

Бас мемлекеттік санитариялық дәрігер Ерлан Қиясовтың жаңа қаулысы жарияланды. Құжат мәтініне сәйкес, вакциналау тәртібіне өзгеріс енгізілген. «Вакцинацияны екі кезеңмен жүргізеді: 0,5 мл дозада I компонентпен,...

Журналиске ренжіген Жаркенттің «дөрекі» әкімі қатаң сөгіс алды

Жаркент әкімі Болат Омаров 24.kz телеарнасының журналисіне берген сұхбаты мен жүргізушілермен кездесудегі дөрекі жауаптары үшін қатаң сөгіс алды, – деп жазды Tengrinews.kz. Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің...

Шымкентте әуе шары құлап, 4 мың отбасы жарықсыз қалды

6 мамырда сағат шамамен 20:24-те Тұран шағынауданында жеке кәсіпкер әуе шарын жинау барысында апатты оқиға болды. Бұл туралы Шымкент қаласы әкімдігінің баспасөз хатшысы Бекен Қоныс...

Алматы халықаралық әуежайына жаңа басшы тағайындалды

Мете Еркал Алматы халықаралық әуежайының президенті болып тағайындалды, – деп хабарлады TAV Airports баспасөз қызметі. Бұған дейін ол TAV Airports Holding-те операцияларды үйлестіру менеджері және...

Елімізде өткен тәулікте 2840 адамнан коронавирус анықталды

Қазақстанда өткен тәулікте 2840 адамнан коронавирус анықталды, – деп хабарлады coronavirus2020.kz. Аймақтар бойынша: Нұр-Сұлтан қаласы - 586, Алматы қаласы - 689, Шымкент қаласы - 139,...

7 мамыр: еліміздің тарихындағы маңызды оқиғалар

1992 жылы 7 мамырда Президент Жарлығымен Мемлекеттік қорғаныс комитеті Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрлігі болып қайта құрылды. Қазақстанның тұңғыш қорғаныс министрі болып генерал-полковник Сағадат Нұрмағамбетов...

Мемлекет басшысы халықты Отан қорғаушылар күнімен құттықтады

Қасым-Жомарт Тоқаев қазақстандықтарды Отан қорғаушылар күнімен құттықтады, – деп хабарлады Ақорданың ресми сайты. «Құрметті қазақстандықтар! Сіздерді Отан қорғаушы күнімен шын жүректен құттықтаймын! Біз бұл күні Қарулы...

Нұр-Сұлтан қаласы бас санитар дәрігерінің жаңа қаулысы шықты

Нұр-Сұлтан қаласы бас санитар дәрігері Сархат Бейсенованың жаңа қаулысы шықты. Құжатта бұқаралық іс-шараларды, ауызашар, банкет, үйлену тойы, мерейтой, еске алу сияқты отбасылық іс-шараларды өткізуге, сондай-ақ, митингі,...

Бүгін – Отан қорғаушылар күні

1992 жылғы 7 мамырда Мемлекеттік қорғаныс комитеті Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрлігі болып қайта құрылды. Дәл осы күні ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Жарлығымен Қазақстан Республикасының Қарулы...

Еліміздің үш өңірінде үсік жүреді – Қазгидромет

Қазгидромет 7 мамырға арналған ауа райы болжамын ұсынады. Қазақстан территориясының басым бөлігінде фронталды бөліктің өтуіне байланысты құбылмалы ауа райы күтіледі. Кей жерде жаңбыр жауады, найзағай...

19 жасар таксисті өлтіріп кеткендер ұсталды

«Ақмола облысында 19 жасар таксисті өлтіріп кеткен екі жас адам ұсталды», − деп хабарлайды «Казинформ» тілшісі. Осы жылдың 4 мамырында күндізгі сағат 16.17-де Бурабай ауданы...

Нұрдәулет Иманәліұлы: Деструктивті материалдарды тарату, басқа платформаларға жіберу заң бұзушылыққа жатады

Тұтас елдің діни қауіпсіздігі, қай тұсынан қарасақ та, ел үшін маңызы жоғары. Дін жолын өз бетінше қабылдай бергеннің ақыры қолына қару алып,  лаңкестердің лаңынан...

Қазақ қызы Грузияға жұмысқа кетіп, белгісіз себептен қаза тапқан…

Бұл ақпарат ҚР Сыртқы істер министрі мен Грузияның Ішкі істер министрлігі тарапынан расталған. Белгісіз жағдайда көз жұмған қыздың аты-жөні Әсел Айтпаева. Марқұмның сіңлісі Айна Айтпаеваның...

Мемлекет басшысы қырғыз еліне гуманитарлық көмек көрсету туралы шешім қабылдады

Қасым-Жомарт Тоқаев бауырлас қырғыз еліне Қазақстан халқының атынан гуманитарлық көмек көрсетуге шешім қабылдады. «Қырғыз Республикасымен арадағы дәстүрлі достық, одақтастық және стратегиялық серіктестік қағидаттарды басшылыққа ала...

Елордалық оқушы Ұлыбритания патшайымынан хат алды

16 жастағы елордалық оқушы өткен жылдың соңында Ұлыбритания патшайымы II Елизаветаға хат жолдаған. Осы жылдың басында ол хатқа жауап алыпты, - деп хабарлайды sxodim.astana. Өз...

Ақтөбеде Әлия Молдағұлова халықаралық әуежайына батырдың мүсіні орнатылды

Ақтөбенің халықаралық әуежайына Әлия Молдағұлова есімі 28 сәуір күні берілген еді. Бүгін ресми таныстырылып, батыр қыздың бюсті орнатылды. Жиында батырдың туыстары, оның өмірін зерттеп...

«Тұмар» ұлттық телевизиялық бәйгесінің жеңімпаздары белгілі болды

Елордада «Тұмар» ұлттық телевизиялық бәйгесінің 2021 жылғы жеңімпаздары марапатталды. Жеңімпаздар 10 аталым бойынша марапатталды. Оларға естелік мүсінше мен 1 млн теңге сыйақы берілді. «Үздік ақпараттық бағдарлама»...

Ұлы Отан соғысының батырларына арналған онлайн портал іске қосылды

Казақстандық блогерлер мен қоғам белсенділері Ұлы Отан соғысының батырларына арналған порталды іске қосты. Қазақстандық блогерлер мен қоғам белсенділері «Мәңгілік полк» акциясын онлайн форматта өткізу үшін портал жасап...

Университет аумағында «Елбасы саябағы» ашылды

Бүгін әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінде ҚР Тәуелсіздігінің 30 жылдығына орай «Елбасы саябағы» ашылды. ҚР Тұңғыш Президенті – Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың құрметіне бой түзеген ағаштар...

Олимпиада чемпионы Жақсылық Үшкемпіровтің туғанына 70 жыл

Бүгін қазақтан шыққан тұңғыш Олимпиада чемпионы Жақсылық Үшкемпіровтің туған күні.  Классикалық күрестің шын шебері көзі тірі болса 70 жасқа толар еді. Өкінішке қарай, әлемді...

Демалыс және мереке күндері вакцина салу жалғасады

Алматыда демалыс және мереке күндері вакцина салу жалғасады. Бұл туралы «Республикалық электрондық денсаулық сақтау орталығы» ШЖҚ РМК Алматы қалалық филиалының директоры Гүлнар Ысқақова айтты. «Қазақстанда...

«Кінәм жоқ»: Елжан Біртанов сотта мәлімдеме жасады

Бұрынғы денсаулық сақтау министрі Елжан Біртанов ешқандай заңсыз әрекет, әсіресе коронавирус пандемиясы кезінде жемқорлық қылмыстарын жасамағанын мәлімдеді, - деп хабарлайды  Sputnik "Бұрынғы денсаулық сақтау министрі...

«Тұмар» ұлттық телевизия бәйгесінің марапаттау рәсімі өтіп жатыр

Елордадағы Қазмедиа орталығында «Тұмар» ұлттық телевизиялық бәйгесі жеңімпаздарын марапаттау рәсімі басталды. Биылғы «Тұмар» V ұлттық телевизиялық сыйлығының номинанттарының шорт-парағына 40 финалист енді. Сыйлық алуға 10...

Тарихшының таланы

Уақыт топырағының астында көміліп қалған ол жұмбаққа ауыспалы ұрпақ­тар өз көзқарасын білдіріп келе жатқанымен, шындықтың түйіні әлі шешіле қойған жоқ. Әл­декімдер Толстойды өлердей жек...

Жақсылыққа – жақсылық әр адамның ісі

Неге екенiн қайдам, соңғы кезде «Адамдар арасында мейiрiмдiлiк, қайы­рым­дылық, кiшiпейiлдiк, жанашырлық, бауырмалдық азайып, жүрекке жайлы тиетiн iзгi iстер сиреп бара жатыр» деген сөздердi жиi...

Бүгінгі журналистердің бас ұстазы

Редакциядан: 7 мамыр – радио күні. 1895 жылы осы күні ресейлік физик Александр Попов өзі құрастырған әлемдегі тұңғыш радиоқабылдағышты таныстырған. 1925 жылы тұңғыш рет...

Шәйнектен шыққан хат

«Ескі үйді бұзарда ша­ты­ры­нан қорапқа са­лынған бі­раз ыдыстар тауып алдық, – деді Би­босын жуырдағы бір оқиғаны баяндай бас­тап. – Бұл анамның көзі тірісінде тір­нектеп...

Қарулы күштің қалқаны қару ғана емес

Қазақстан Тәуелсіздігін жариялағаннан кейін өз алдына Қарулы Күштерін құру туралы маңызды міндет қойды. Алғаш 1991 жылы 25 қазанда Елбасының Жарлығымен құрылған Қор­ғаныс комитеті кейін...

Елбасы халықты Отан қорғаушылар күнімен құттықтады

Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті – Елбасы қазақстандықтарды Отан қорғаушы күнімен құттықтады, – деп жазды elbasy.kz. «Құрметті қазақстандықтар! Баршаңызды Отан қорғаушы күнімен құттықтаймын! Тәуелсіздік жылдарында еліміздің...

Алматы әкімдігі вакцинадан қайтыс болды делінген азаматқа қатысты пікір білдірді

Алматы әкімдігі вакцинадан қайтыс болды делінген алматылыққа қатысты пікір білдірді. «Әлеуметтік желіде Алматы тұрғыны Б.Н. өлімі жайлы ақпарат тарауда. Алматы қаласының әкімдігі марқұмның туыстарына көңіл...

Маңызды мәселелер қаралды

Тұрғын үй-коммуналдық шаруа­­шылығы саласында қорда­ланған мәселелерді шешу үшін нұро­тандықтар иесіз желілерді пай­даланушы ұйымдардың мен­шігіне өтеусіз беру мүмкіндігін қарастыруды ұсынды. Электр қуаты мен жылу тариф­терінің бұдан...

Елорда – егемендік жемісі

Осыдан 23 жыл бұрын 6 мамырда Елбасы Н.Назарбаевтың Жарлығымен Ақмола атауы Астана болып өзгертілді. Бұл Алатаудан Сарыарқа төсіне бет түзеген қазақ көшіне жаңа серпін,...

Ақпарат комитеті төрағасының орынбасары тағайындалды

ҚР Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі Ақпарат комитеті төрағасының орынбасары болып Жұмашев Қаныбек Бекболатұлы тағайындалды. Бұл туралы Ақпарат және қоғамдық даму министрлігінің Telegram каналы...

Президент Жарлығымен бірқатар әскери қызметшілерге әскери шендер берілді

Ақорданың ресми сайты Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Жарлығымен әскери атақ алған қызметшілердің тізімін жариялады. Жоғары әскери және арнаулы атақтар, сыныптық шендер және біліктілік сыныбын беру...

Тәуелсіздік күнтізбесі

1992 жылғы 6 мамырда Қазақстан мен Дания Корольдігі ара­сында дипломатиялық қарым-қатынас орнату туралы Хаттамаға қол қойылды. 1992 жылғы 7 мамырда Президент Жарлығымен Мем­лекеттік қорғаныс комитеті...

Алмас Мыр­затай: Porshe-де басталған еңбек жолым Microsoft-та сәтті жалғасты

Былтыр Microsoft компаниясы Microsoft Translator тіл­дер то­бына қазақ тілі­нің қосылғанын ресми түр­де хабарлаған бо­ла­тын. Сондай-ақ, биыл ақ­пан айында қазақ ті­лінің Microsoft Teams плат­формасына енгі­зіл­гені...

«Қазпошта» онлайн сауда нарығын дамытып жатыр

«Қазпошта» биылғы жылдың алғашқы тоқсанында 4 миллионға жуық сәлемдеме жеткізген. Компанияның жұмысы, пандемия кезінде де тоқтаған жоқ. Ұлттық пошта операторының арқасында 140-қа жуық мемлекет...

Тілегі бірдің тілі де бір болса…

«Кемедегінің жаны бір» дейді қазақ мәтелінде. Демек бір мем­ле­кет­те өмір сүріп жатқан халықтың да мемлекет мүддесі тұрғысынан ау­зы бір болуы тиіс. Бірлік үшін не...

«Түркістан» кемесі теңізге жол тартты

Орал қаласында жаңа «Түркістан» кемесі салтанатты түрде теңізге жол тартты. «Зенит» Орал зауыты АҚ құрастырған шағын қарауыл кемесіне «Түркістан» атауы берілді. ҚР ҰҚК баспасөз қызметінің...

НАТО-ның грантын ұтып алған ғалым

Сейтхан Азатұлы – 2004 жылы Қытай елінен көшіп келген қандасымыз. Ол бүгінде Қ.Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университетінің (Satbayev university) Химия және биологиялық...

Азат елдің армиясы − тәуелсіздік тірегі

Армия − елдің айбыны. Мемлекет тұтастығы мен қауіпсіздігінің ең басты кепілі. Демек, елдің Қарулы күші қаншалық мықты болса, сол елдің өсіп-өркендеуі мен дамуы да...

Ешқандай тоқ көзі жоқ: БҚО-да 6 жастағы қыздың өліміне қатысты жаңа дерек пайда болды

Батыс Қазақстан облысы Деркөл ауылында ойнап жүрген алты жасар қыз күмәнді жағдайда мерт болды. Газ құбырын екі қолымен ұстаған Айяның неден көз жұмғаны көпшілікке...

Айтылды – орындалды

Биыл жыл басынан бері Мемлекет басшысының Баспасөз қызметі «Айтылды – орындалды» айдарымен Президент тапсырмаларының орындалу барысынан ел-жұртты хабардар етіп отыратын жақсы үрдіс бастады. Осы арқылы...

«Бейқам өмір сүрдім деп айта алмаймын»: Сабина Алтынбекова өмірінің күрт өзгергені туралы айтты

Қазақстандық волейболшы Сабина Алтынбекова өмірінде болып жатқан өзгерістер туралы айтты, - деп хабарлайды zakon.kz. Тұрмысқа шыққанға дейін мен мүлдем басқаша едім, батыл, тез ашуланшақ, тіпті...

Алексей Цой вакцинаның екінші компонентін алу мерзімі неліктен ұзартылғанын түсіндірді

Денсаулық сақтау министрі Алексей Цой "Спутник V" екінші компонентін алу мерзімі неліктен ұзартылғанын түсіндірді, деп хабарлайды Sputnik Қазақстан. "Бізге вакцинаны әзірлеген Гамалея атындағы орталықтан хат...

Атырауда Азия чемпионын атып өлтірген күдіктіге жаза кесілді

Атырауда Есенбек Сиғуатовты атып өлтірген қылмыскер 15 жылға бас бостандығынан айырылды, - деп хабарлайды КТК телеарнасы.  Сот үкіміне екі тарап та наразы болған. Марқұмның ата-анасы...

Жоғалып кеткен кәсіпкер өлі күйде өзеннен табылды

Қарағанды облысында жоғалып кеткен кәсіпкер Нұрлан Сүлейменов өлі күйде табылды, - деп хабарлайды ҚазТАГ. "5 мамырда Қарағанды облысы ТЖ сүңгуірлері мен учаскелік полиция инспекторлары іздестіру...

Прокурор Біртановты үйқамақта ұстау мерзімін одан әрі ұзартуды сұрады

Мемлекеттік айыптаушы соттан бұрынғы Денсаулық сақтау министрі Елжан Біртановтың үйқамақ мерзімін 2021 жылдың 14 маусымына дейін ұзартуды сұрады. Осыдан екі апта бұрын ғана үйқамақ...

Мемлекет басшысы Қырғыз Республикасының президентіне жеделхат жолдады

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Қырғыз Республикасының жаңа Конституциясының қабылдануына орай Қырғызстан Президенті Садыр Жапаровқа құттықтау жеделхатын жолдады, - деп хабарлайды akorda.kz. – Бүкіл халық қолдаған...

МӘМС: Елордалықтар жыл басынан бері 12,7 миллиард теңгеден аса жарна аударған

«Елордалықтар 2021 жыл басталғалы бері, яғни қаңтар-сәуір айларында медициналық сақтандыру үшін  12,7 млрд теңгеден аса жарна аударды, ал сәуір айында МӘМС үшін 3,7 млрд...

Ақмола облысында жолаушылар 19 жастағы такси жүргізушісін өлтіріп кеткен

Ақмола облысында мас жолаушылар өздерін жеткізіп тастаудан бас тартқан 19 жастағы такси жүргізушісін өлтірді, деп хабарлайды Azattyq Rýhy. 4 мамырда Бурабай ауданының полиция бөлімінің кезекші...

Індет жұқтырғандар саны күрт өсті: Өткен тәуліктегі эпидемиологиялық ахуал

Елімізде өткен тәулікте 2443 адамнан коронавирус анықталды, - деп хабарлайды coronavirus2020.kz. Аймақтар бойынша: Нұр-Сұлтан қаласы - 398, Алматы қаласы - 651, Шымкент қаласы - 70,...

Дүниежүзілік вакциналар конгресі коронавирусқа қарсы ең жақсы вакцинаны анықтады

Дүниежүзілік вакциналар конгресі (World Vaccine Congress Washington) американдық Moderna препаратын коронавирусқа қарсы ең жақсы вакцина деп жариялады. Шорт-тізімге "Спутник V", сонымен қатар AstraZeneca, Bharat Biotech,...

Израиль Сирияны зымыранмен атқылады

Араб Әмірліктерінің ақпарат құралдарының хабарлауынша, шабуылдан 1 адам қаза тауып, 6 адам жарақат алған. Құрбан болған және зардап шеккен тұрғындардың барлығы - бейбіт тұрғындар. Арасында...

Жеті облыста ауа райына байланысты ескерту жарияланды

Жеті облыста ауа райына байланысты ескерту жарияланды, - деп хабарлайды 24.kz. 6 мамырда Түркістан облысының кей жерлерінде найзағай, шаңды дауыл, оңтүстік-батыстан соғатын желдің күші 15-20...

6 мамыр: Есте қалған елеулі оқиғалар

1992 жылы Қазақстан Республикасы мен Дания Корольдігі арасында дипломатиялық қарым-қатынас орнату туралы Хаттамаға қол қойылды. 1993 жылы Алматыда Республикалық кино үйінде 1991-1993 жылдары жасалған фильмдердің...

Билл Гейтстің әйелі қанша ақшаға ие болатыны анықталды

Билл Гейтстің әйелі Мелинда ажырасу кезінде құны 1,8 млрд доллар болатын құнды қағаздарды иеленді. Microsoft компаниясының негізін қалаушының әйелі Канада ұлттық теміржол компаниясының 1,5 млрд...

Электросамокат мінгендер ескеруі тиіс ережелер

Жас баладан бастап, үлкен жастағы адамдарға дейін электросамокатпен жүру ыңғайлы. Электросамокаттың ерекшелігі электр қозғалтқышы мен аккумуляторының болуында. Тіпті жанармай құйып әуреге салмайды. Электросамокатқа көлік...

Ұлыбританияда 50 жастан асқандарға вакцинаның үшінші дозасы салынады

Ұлыбританияның 50 жастан асқан тұрғындарына биыл күзде коронавирус инфекциясынан вакцинаның үшінші дозасын салу ұсынылды. Қазіргі уақытта елдің бас санитарлық дәрігері Крис Уиттидің жетекшілігімен екі түрлі...