Жанарбек Ақби, альпинист: Гималайға бергісіз арман-шыңымды бағындырдым

Жанарбек Ақби – альпинист, этнограф, шежіреші. Моңғо­лия­ның Баян-Өлгей аймағы Сақсай сұмынында туған. Еура­зия­дағы көптеген тау шыңдарын бағындырған альпинизмнің халықаралық дәрежедегі спорт шебері. Моңғолияның ең биік тауы Алтай Бесбоғданың 4 374 метр биік шыңы Хүйтэнге 56 рет, Малчин шыңына 85 рет, Достық шыңына 12 рет табан тіреп, Моңғол елінің екін­ші биігі аталған 4 200 метр биік Цамбагарав шыңына 30-дан астам рет шыққан. Алтайдың мәңгі мұзтауы Мөнххайрхан, Сайыр, Цэнгэл-Хайр­хан шыңдарын бір­неше мәрте, РФ Алтай  Республикасының ең биігі –  Белуха (Мұзтау) шы­ңын екі рет бағындырған. Сонымен қатар әлемдегі жеті биіктің бірі – Қап тауындағы теңіз деңгейінен 5 642 метр биіктікте ор­наласқан Эльбрус шыңына да із қалдырған.

cropped img 1428 copy

Ол 1998 жылдардан бастап Моңғол еліне туристік сапармен келген, әлемнің 30 елінің альпинистерін бастап, Алтай тауларының ең биік мұзартына шығарып, осы саланы жандандырған алғашқылардың бірі. Оның еңбегін Моңғол елі жоғары бағалып, президенттің жарлығымен мемлекеттік «Алтын жұлдыз» ордені және «Еңбек құрмет» медальдарымен марапатталған. Қазір   Жанарбек Ақби Өлгей қалалық №1 мектепте дене шынықтыру пәнінен сабақ береді. «Спорт, туризм және білім» саласының үздігі.

Атажұрттан жырақта жүрген қанда­сы­мызға хабарласып әңгімеге тартқан едік.

– Алтай тауларының ең биік шыңы – Алтай Бесбоғда тауына әр шыққан сайын не көресіз?

– Ол – Алтай Бесбоғда тауының құпиясы де­сек те болады. Яғни,  Моңғолияға турис­терді магнитше тартып тұрған киелі тау. Сон­дықтан оның басына шыққанда, көрі­не­тін көріністі барып тамашалау керек. Ол биік­ке шыққанда алған әсерді сөзбен жеткізу қиын. Ал былай қарасаң, мыңжылдықтардың тоңы сірескен көк мұз ғана. Кәдімгі тау.

– Моңғолия президенттері мәртебелі қызметке кіріскеннен кейін, бірден Алтай Бесбоғда тауына шығып қайтады екен. Мұның қандай сыры бар?

– Моңғолияның батыс өлкесіндегі моң­ғол текті ұсақ ұлттар мен қазақ ұлты шоғыр­лан­ған Баян-Өлгей аймағының территория­сын­да Моңғолияның ең биігі – Алтай Бес­боғда мұзарты шыңы бар.  Бесбоғда деген сөз Бес тәңірі деген мағына береді.  Мысалы, Алатаудағы Хантәңірі деген секілді. Моңғол Алтай тауының ең биігі болған соң, мемлекет басшылары өзінің күш-қуатын көрсеткісі келген болар, әлде күш-қуат алғысы келетін болар, әйтеуір осы тауға шығады. Бәлкім, елін биіктен бір көріп ал­ғысы келетін болуы керек.

Жол бастаушы әрі қорғаушы ретінде Моңғолия президенттерін шың басына аман-есен шығуына атсалыстым. Шыңғысхан дәуірінен бергі 800 жылдық мерейтойын атап өту кезінде Моңғол елінің 3-президенті Н.Энхбаяр мырзаны Алтай Бесбоғда шыңына алып шықтым.

Одан кейінгі бір президент бұл жерді буд­да дініне сәйкестендіріп Алтай Бес­боғ­даны киелі жерлердің санатына қосып, ете­гіне табынатын тас обасын үйді. Бұрын әлем ту­ристері осы жерге көп келу­ші еді. Қазір Алтай Бесбоғдаға дейінгі аралықта жол жоқ. Ор­талықтан шалғай батыс өл­ке болса да әртүрлі көлікпен моң­ғол ағайындар ағылып ке­ліп табынатын киелі жер бо­лып шыға келді. Мұның да бір саяси мәні бар шығар. Мүм­кін, кең жерді иеленген Моң­ғолия халқы өз жерінде еркін саяхаттап, ел байрағын биік­те желбіретіп, ел рухын кө­терудің тәсілі секілді.

– Қазақстанда да біраз тау шыңдарын бағындыр­ған көрінесіз…

– Иә, «Азия Тау Федера­ция­сының» (ASMF) шешімімен жыл сайын бір елдің тауына Азия таушыларын бағыттап оты­рады. Осы федерацияның бағ­дарламасы аясында 2003 жылы Қазақстаның Тянь-Шань тау жотасындағы 6 400 биік Марамалская стена  шыңын бағын­ды­рып қайтқан едім. 2010 жылы Семейлік бло­гер Тоты Атышеваның ұйымдастыруымен Се­мей телеарнасымен бірлесіп, ұлы Абай ме­кендеген Шыңғыстау өңірін, Семей тау­ларын армансыз ара­лап қайттым. 2010 жылы сая­сат­кер Ерлан Қариннің жобасымен Ерей­ментаудағы балбал тас­тар­ды көрдім.

– Президент кеңесшісі Ер­лан Қа­рин­мен бірге Моң­ғолия жеріндегі балбал тас­тарды суретке түсірдіңіздер. Сол туралы айтып берсеңіз?

– 2010 жылы саясаткер Ерлан Қа­рин мыр­за Баян-Өлгей топыра­ғы­на келді. Мақ­саты – бал­бал тас­тарды суретке түсіріп, атлас шы­ғару екен. 3-4 жыл қатарынан келіп, баба­лар ізі қал­ған балбал тастарды фотоға түсір­ді. Бұл ретте Ерекең өте табанды жұмыс іс­те­ді. Ерлан Қа­рин тау асып, тас басып, су кешіп,  жанкеш­тілік­пен түсірген фотолары ел кәде­сіне жа­рады.

12140809 898169880249054 5140868473512380267 n

– «Ұлытауға шықтың ба?» деген қа­зақ­та сөз бар ғой…

– Рас, Ұлытау киелі жер. Альпинистер тау­ға аласа яки биік деп қарамайды. Кейде тау­шылар аласа тауға оп-оңай шығамын деп мерт болған оқиғалар көп. Гималайға шық­қа­ным сол болсын, Ұлытауға бір шықсам деп армандап жүрмін.

– Гималайға шықтыңыз ба?

– Шыққым келді. Тибеттегі әлем шыңы – Гималайдан пайдалы бизнес істеп отырған­дар бар. Қомақты қаржы беріп рұқсат алған соң барып шығуға болады. Сондықтан оған екі­нің бірі шыға бермейді. Кезінде шығуға бел будым. Сол кездегі бағамен Гималайға шығу үшін 70 мың АҚШ долларын төлеп рұқсат алатын еді, ол кезде менде ондай қаржы болмады. 2003 жылы Қазақстан «Ел арна» телеарнасының ұсынысымен «Сізді ха­барға шығарайық, бәлкім, демеуші та­бы­лып қалар» деп тікелей  хабарға шақырды. Бі­рақ қаржы табылмады. Қазір өкінбеймін. Есе­сіне көп қазақтарды тау спортына тарт­тым.

Қазақ ғаламторы  жанданған кезде тауға шығудың денсаулыққа пайдасы туралы көп мағлұмат бердім. «Қазақ хандығының 550 жылдығына» орай «550 тауға шығу»  жобасын 12 елдегі қазақтармен бірге сәтті ұйым­дас­тырдым. Одан кейін «Тәуелсіздіктің 25 жыл­дығына» орай, бір жылда 25 тауға шығу жобасын бастап, әкімнен қарапайым мал­шыға дейін қатыстырдым. Бұл жобаны Қа­зақстан Ұлттық телеарнасының тілшісі Берік Көшербай мырза арнайы Баян-Өлгейге келіп, тікелей хабар таратты. Шетте жүрсек те, Қа­зақ­стан Тәуелсіздігіне қосқан үлесіміз ре­тін­де, осындай тарту жасадық. Осыдан кейін қа­зақ жастарының тау спортына деген құл­шы­нысы арта түсті. Міне, мен Гималайға бер­гі­сіз арман-шыңымды осылай бағындырдым!

– Жазушы Оралхан Бөкей жазған Мұз­тауға шықтыңыз. Ең биік шыңын көр­діңіз бе?

– Көрдім! Бұл Мұзтау Қазақстанның шы­ғысы, Ресейдің ең биік тауы – Белуха екі ел­дің шекара сызығы түйісетін тұста. Бір рет Ре­сей жағынан шықтым. Себебі тауға қолай­лы жол Ресей жағында. Алайда ол күні қатты тұман болып, фотоға түсіре алмадым. Мұз­тау­ды орыстар туризмнің көзіне жақсы ай­нал­дырды. Алтайдың бір биігі Ресейде қал­ғанын көріп, құз басында көңілім бір құла­зыды.

Қазір орыс халқы әлем туризмімен бірі­гіп, ауқымды жұмыс істеп отыр. Белухаға ке­лесі жолы туристерді ертіп, тағы да табан тіредім.  Ол ежелгі найман мен керейдің түп қазығы болған киелі тау еді. Бірақ Мұзтауға шыққанда Алтай тауының ең биік шыңын бағындырдым деген сезім болған жоқ… Кейін Мұзтауға Қазақстан жағынан шығатын жолды іздеп көргім келді. Бәлкім, төте жолы табылса туризмнің әп-сәтте ошағына айлан­дыруға болар еді. Бірақ бірлесіп жұмыс істей­тін адам табылмады.

Қазақ еліндегі табысы мол тау туризмінің көбін орыс жігіттері иеленіп отыр. Бір бай­қа­ғаным бұл туризм саласына қазақтар енді-енді қызыға бастаған сияқты. Менің арма­ным – қазақ өз биігінде тұрса деймін.

– Альпинистігіңізден өзге, тарих жай­лы да айтарыңыз көп. Қазір не істеп жүр­сіз?

– Баян-Өлгей аймағын орнатқан алғаш­қы басшы (әкім) Жеңісхан Дүзелбайұлына ар­нап, Өлгейдегі Орталық мұражайдың ал­дына мүсінін орнатысып,  «Ғибратты ғұмыр» деген кітап жазып шығардым. Осы кітаптан кейін әлемнің көптеген еліне шашырап кет­кен ағайындардың тарихи шежіресін то­лық­тырып жаздым. Осы кезде әр жердегі қазы­на­лы қарияларды тауып, өткен шежірені өзі­­­міз­ше талқылап, тарих жө­нін­дегі түсінігім кеңейді.

Жас кезімде тауға көп шық­тым. Өмірім­нің мәні тау секілді сезілетін. Қазір жасымыз да келіп қалды. Тарихи эт­но­гра­­фиялық кітап жазу­мен ай­налысқым келеді. Іздену, оқу үстіндемін. Өзіме-өзім жоспар жа­сап, күнде кітап оқып әр сауал­ға өзімше жауап іздеймін. Әрине, денсаулық болса әр сағат сайын тауға жүгіріп шыққым ке­леді. Тау деген  шамаңа қарап шабатын спорт.

– Бүгінде қай тауға шықсам деп ар­ман­­дайсыз?

– Атамекен Қазақстан аумағындағы әр тау­дың биік яки аласасына қарамай, бәріне шық­қым келеді. Кейде сол таулар шақырып тұр­ғандай болады.  Содан болар түні бойы көз ілмей, дөңбекшіп шығамын.

– Атажұртқа айтарыңыз?

– Бұрын елге  хат жазғанда, оның жауабы үш айдан соң келуші еді. Қазір Құдайға шүкір атажұрттағы жаңалықтар жүрегімнің соғы­сынан жылдам жетеді. Бәрін оқып, көріп отыра­мыз.  Қазақстан шеттегі қазақ жаста­рын оқытумен жақсы айналысып жатыр. Бұл – өте құптарлық іс. Бірақ көш тоқырап қал­ды. Көші-қон қайта жанданады деген үміт­те­мін. Қазақ жеріне көз алартып отырғандар бар­шылық. Қай мемлекеттің болсын, бай­лығы – адам. Материалдық құндылық емес. Сон­дықтан «Қазақстан» деп аты айтып тұр­ғандай, қазақтар сол елдің басты байлығы деп білемін…

Әңгімелескен

Бақытбек ҚАДЫР

Редакция таңдауы

Тарихшының таланы

Уақыт топырағының астында көміліп қалған ол жұмбаққа ауыспалы ұрпақ­тар өз көзқарасын білдіріп келе жатқанымен, шындықтың түйіні әлі шешіле қойған жоқ. Әл­декімдер Толстойды өлердей жек...

Бүгінгі журналистердің бас ұстазы

Редакциядан: 7 мамыр – радио күні. 1895 жылы осы күні ресейлік физик Александр Попов өзі құрастырған әлемдегі тұңғыш радиоқабылдағышты таныстырған. 1925 жылы тұңғыш рет...

Шәйнектен шыққан хат

«Ескі үйді бұзарда ша­ты­ры­нан қорапқа са­лынған бі­раз ыдыстар тауып алдық, – деді Би­босын жуырдағы бір оқиғаны баяндай бас­тап. – Бұл анамның көзі тірісінде тір­нектеп...

Елорда – егемендік жемісі

Осыдан 23 жыл бұрын 6 мамырда Елбасы Н.Назарбаевтың Жарлығымен Ақмола атауы Астана болып өзгертілді. Бұл Алатаудан Сарыарқа төсіне бет түзеген қазақ көшіне жаңа серпін,...
16165622 401

Тарихшының таланы

Уақыт топырағының астында көміліп қалған ол жұмбаққа ауыспалы ұрпақ­тар өз көзқарасын білдіріп...
article 45367

Бүгінгі журналистердің бас ұстазы

Редакциядан: 7 мамыр – радио күні. 1895 жылы осы күні ресейлік физик...
sam 2712 1

Шәйнектен шыққан хат

«Ескі үйді бұзарда ша­ты­ры­нан қорапқа са­лынған бі­раз ыдыстар тауып алдық, – деді...

Жаңалықтар

Ең үлкен iPhone-ның дизайны пайда болды

Tianfeng International сарапшысы Мин-Чи Куо iPhone-ның ықтимал 8-дюймді иілгіш экраны туралы мәлімдеді. Аталған модель Apple жиынтығында 2023 жылы шығады деп күтілуде. Қазір желіде ең үлкен...

Волкан Бозкыр Израиль полициясының шабуылын айыптады

БҰҰ Жалпы Кеңесі төрағасы Волкан Бозкыр әл-Ақса мешіті сынды тарихи  ғибадат орындарына құрмет көрсетілуі туралы үндеу жасады. Волкан Бозкыр өзінің твиттер парақшасы арқылы мәлімдеме...

Израиль Газа секторына әуе шабуылы жасады

Израиль жойғыш ұшақтары Иззеддин әл-Кассам бригадаларына тиесілі күзет бекетін бомбалады, - деп хабарлайды ТРТ арнасы. Аталған ақпараттың хабарлауынша, Палестина Денсаулық сақтау министрлігі немесе Газадағы ресми...

Жігіті көбейту кестесін білмегені үшін тұрмысқа шығудан бас тартты

Үндістанда күйеу жігіт көбейту кестесін білмегені үшін қалыңдық оған тұрмысқа шығудан бас тартты. Неке қию салтанаты 1 мамыр күні Уттар-Прадеш штатында өтуі керек болған. Қалыңдық...

Иранда 18 маусым күні президент сайлауы өтеді

Иранда президент сайлауына қатысатын кандидаттарды тіркеу 11 мамырда басталады. Бұл шара 4 күнге созылады, деп хабарлайды ҚазАқпарат ИРНА агенттігіне сілтеме жасап. Биліктің үш тармағы басшыларының...

2020 жылы Жер температурасы 3 млн жылдағы жоғары көрсеткішке жетті

БҰҰ Бас хатшысы Антониу Гутерриш 2020 жылы Жердің температурасы соңғы үш миллион жылдағы ең жоғары рекордты көрсеткішке жеткенін мәлімдеді. Парниктік газ шығарындыларын азайтуды жауапкершілігіне алған...

Әлемдегі ең сүйкімді иттер анықталды

Сүйкімді иттер тізімін автралиялық овчарка бастайды. Басқа иттердің бойындағы барлық үйлесімді австралиялық овчарканың бойынан табуға болады. Жалпы Австралияда ең алғаш аусси итінің тұқымы өсіріле...

Самал Еслямова мен Сергей Дворцевой «Мəдениет саласының үздігі» төсбелгісімен марапатталды

ҚР Мәдениет және спорт министрі Ақтоты Райымқұлова Нұр-Сұлтан қаласы әкімдігінің Музыкалық жас көрермен театрында болып «Абай-Тоғжан» музыкалық драмасын тамашалады. «Абай-Тоғжан» музыкалық драмасы адамзат тарихындағы біртуар...

Көкшетаудағы саяжайлар өртке оранды

Кеше сағат 12.44-те «101» пультіне «Целинник» және «Авиатор» кооперативтерінің саяжайларына ауысқан құрғақ шөптің жанғаны туралы телефон хабарламасы келіп түскен. Жалпы ауданы 5 га. Өртті...

Маңғыстау облысының әкімі Боқаевтың шаңырағында болды

Облыс әкімі С.Трұмов Отан үшін от кешкен майдангерді жеңіс мерекесімен арнайы барып құттықтады. Ардагерге құрмет көрсетіп, бейбітшілік пен жарқын болашақты құруға атсалысқаны үшін алғысын...

«Зауалды тосынсый». Нұр-Сұлтан тұрғыны баласының аттракционнан тұншығып қала жаздағанын айтты

Нұр-Сұлтан қаласының тұрғыны астанадағы бақтардың бірінде орнатылған  аттракционда қызы тұншығып қала жаздағанын айтып, шағымданды. Бұл туралы  ол «Астана, хочу похвалить, пожаловаться» Facebook тобында жазды. «Бақтарымыздағы...

Мәскеу тұрғындары Әлия Молдағұлованың есімін мектепке қайтаруды сұрады

Мәскеуде Вешняки ауданы тұрғындары жергілікті әкімшілікке Әлия Молдағұлованың есімін мектептердің біріне беру немесе қайтару туралы өтініш берді, - деп хабарлайды "Хабар 24" . Телеарна мәліметі бойынша, әлемдегі...

Коронавирустан емделіп жатқан 798 адамның жағдайы ауыр

9 мамырдағы мәлімет бойынша, 41 878 адам коронавирус инфекциясынан (41 408 КВИ+ және 470 КВИ-) емделуде, олардың ішінде 14 844 пациент стационарда, 27 034...

Белгілі кәсіпкердің «Өте маңызды» кітабы оқырманға жол тартты

Нұр-Сұлтан қаласында белгілі кәсіпкер, меценат Дулат Тастекейдің «Өте маңызды» атты кітабының таныстырылымы өтті. «Кітап авторы – кәсібін шағын ломбардтан бастап, Қазақстанның барлық өңірінде филиалдарын...

Елбасы қазақстандықтарды Жеңіс күнімен құттықтады

Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев қазақстандықтарды 9 мамыр Жеңіс күнімен құттықтады. «Құрметті қазақстандықтар! Жыл сайын 9 мамыр күні біз әкелеріміз бен аталарымыздың адамзат тарихындағы ең сұрапыл...

Бұл мейрам – сұрапыл соғыста жеңіске жеткен батырларымыздың ерлігі мен даңқының символы – Қ.Тоқаев.

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев қазақстандықтарды Жеңіс күнімен құттықтады, деп хабарлайды Ақорданың баспасөз қызметі. «Қымбатты отандастар! Баршаңызды Ұлы Жеңіс күнімен шын жүректен құттықтаймын! Бұл мейрам –...

Нұрсұлтан Назарбаев Өзбекстан Президентімен өзара ынтымақтастықты тереңдету мәселесін талқылады

Қазақстанның Тұңғыш Президенті Өзбекстан Республикасының Президенті Шавкат Мирзиёевпен телефон арқылы сөйлесті. Бұл туралы elbasy.kz  сайты хабарлады. Нұрсұлтан Назарбаев пен Шавкат Мирзиёев бір-бірін Ұлы Отан...

Қадір түнінде оқылатын таңдаулы дұғалар

Ғұлама Мужаһит:  «Қадір түні – тағдыр түні.  Оның бұлай аталуының себебі, Алла тағала бұл түні келесі жылғы Қадір түніне дейін кімнің ажалы жететінін, кімге...

«Қасақана улауы мүмкін». Алматыда құстардың жаппай қырылуы тұрғындардың зәресін ұшырды

Алматы тұрғындарын көшеде шашылып жатқан құстардың өлексесі шошытты. Көгершіндердің жаппай қырылуына не себеп болғаны белгісіз.  Арықтар да құстардың өлексесіне толып қалған. Тіпті балалар ойын алаңында...

Қызылорда облысында 5-сынып оқушысы каналға батып кетті

Қызылорда облысы Сырдария ауданында бесінші сынып оқушысы каналға батып кетті, деп хабарлайды ҚазАқпарат. Оқиға Сырдария ауданы Амангелді ауылында болды. «5-сыныпта оқитын ер бала Жетікөл каналына...

Перуде бір айда коронавирустан он мыңға жуық адам қайтыс болды

Перуде сәуір коронавирустан ең көп адам қайтыс болған қасіретті айға айналды. Associated Press агенттігінің хабарлауынша, бұл елде өткен айда 9 жарым мың тұрғын ажал...

Қазақ-қытай шекарасында жер сілкінді

Жер сілкінісі Алматы уақытымен 8.53-те тіркелді, эпицентр екі елдің шекарасында орналасқан Қазақстандық сейсмологтар Қазақстан мен Қытай шекарасында, Алматыдан шығысқа қарай 320 шақырымда жер сілкінісі болғанын...

«Жағдайы ауыр». Қызылордада 1 жасар сәби кәріз суы құйылатын шұңқырға құлап кетті

Қызылорда облысы Шиелі ауданында жеке тұрғын үйдегі кәріз суы құйылатын шұңқырға бір жастағы сәби түсіп кетті, деп хабарлайды ҚазАқпарат. Оқиға Шиелі ауданы Қодаманов ауылындағы тұрғын...

«Қадір түні – тағдыр түні». Бас мүфти қазақстандықтарға Қадір түніне байланысты үндеу жасады

Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының төрағасы, Бас мүфти Наурызбай қажы ТАҒАНҰЛЫНЫҢ қазақстандық барша мұсылман қауымға арнаған үндеуі мүфтият сайтында жарияланды. Аса қамқор ерекше мейірімді Алланың атымен бастаймын!...

«Алыптармен айқас». Головкин өз еркімен чемпиондық атағын қорғамақ

IBF бойынша әлем чемпионы қазақстандық Геннадий Головкин (41-1-1, КО) WBA суперчемпионы жапондық Риота Муратамен (16-2, 13 КО) желтоқсандағы бірлескен жекпе-жектен бас тартпайды. Бірақ алдымен...

Грузияда қайтыс болған қазақстандық қыздың өлімі туралы марқұмның әпкесі айтып берді

26 жастағы қазақстандық Әсел Айтбаеваның Грузияда қайтыс болғаны жайлы мәлімет қоғамда үлкен резонанс тудырды. Марқұмның әпкесі болған оқиғаның күдікті тұстары туралы айтып берді. Экспресс К басылымына берген сұхбатында...

«Қайда құлайтыны белгісіз». Жерге 22 тонналық зымыран жақындап келеді

Бақылаудан шығып кеткен Қытайлық Long March 5B ауыр зымыран тасығышы алдағы демалыс күндері (8-9 мамыр) атмосфераға өтіп, жерге құлауы мүмкін, - деп хабарлайды Liter.kz...

Алексей Цой 15 миллион теңге сыйақыға қатысты мәлімдеме жасады

Денсаулық сақтау министрі Алексей Цой депутат Азат Перуашевқа жауап қайтарды, - деп хабарлайды Stan.kz. Министрлік "Айтылған фактінің Денсаулық сақтау министрлігіне ешқандай қатысы жоқ" деп мәлімдеді. "Бонустық...

Каспий теңізінің түбін тереңдетуге дайындық жүріп жатыр

Каспий теңізінің түбін тереңдетуге белсенді дайындық жүріп жатыр. Мамандар мен ғалымдар балықтардың азық базасына қаншалықты шығын келгенін білу үшін су қоймасының түбіне мониторинг жасалуда,...

Қазақстан Қырғыз Республикасына көмек ретінде 10 мың тонна ұн жібереді

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Үкіметке Қырғыз Республикасына гуманитарлық көмек ретінде 10 мың тонна ұн жіберуді тапсырды. Бұл туралы Мемлекет басшысының баспасөз хатшысы Берік Уәли Facebook-тегі...

Ішімдіктен бас тартқан ауылда бір жарым жыл бойы бірде-бір қылмыс тіркелмеген

Қызылорда облысы Шиелі ауданындағы Жиделіарық ауылында бір жарым жыл ішінде бірде-бір қылмыс тіркелмеген. Ауылдың тыныс-тіршілігі және учаскелік инспектордың жұмысы туралы ІІМ-нің ресми сайтында баяндалады,...

Барлық ер адам әскери борышын өтеуге міндетті ме? – Жастардың пікірі

«Қазақстан жастары» әлеуметтік зерттеуінің 2020 жылғы қорытындысына сәйкес,  сауалнамаға қатысқан респонденттердің басым көпшілігі (59,6%) әскери қызметке оң көзқарасын білдірген. 34,4% респондент бейтарап көзқараста екенін...

Нұр-Сұлтанда сауда орталықтары мен базарлардың жұмыс кестесі өзгерді

Елорданың бас санитар дәрігерінің жаңа қаулысына сәйкес, сауда орталықтары жаңа режимде жұмыс істейтін болады, - деп хабарлайды zakon.kz. Жаңа жұмыс кестесі бойынша сауда орталықтары жұмыс...

Қадір түнін мешітте қарсы алуға рұқсат па? – ҚМДБ мәлімдемесі

Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы Қадір түніне қатысты мәлімдеме жасады, – деп хабарлайды turkystan.kz. Мәлімдемеде эпидахуалды одан сайын күрделендірмеу үшін Қадір түнінде мешітте орындалатын діни...

Генералдар қатары 19-ға көбейді

Ақордада жоғары әскери және арнаулы атақтар, сыныптық шендер, сондай-ақ, әскерилер мен құқық қорғау органдарының қызметкерлеріне салтанатты түрде ордендер мен медальдар тапсыру рәсімі өтті, -...

Теңізде жұмысшылар ереуілге шықты

Атырау облысында "Теңізшевройл" мердігерлік ұйымының "ҚазҚұрылысСервис" жұмысшылары жалақы есептеу жүйесіне наразылығын білдіріп, ереуіл ұйымдастырды, деп хабарлайды zakon.kz Ақжайыққа сілтеме жасай отырып. "Қазқұрылыссервис" компаниясының басшылығы мәселені...

Қорғаныс министрлігі ерекше көзге түскен Отан қорғаушыларды марапаттады

Отан қорғаушылар күніне орай Президенттің Жарлығымен Қарулы Күштердің 23 өкілі мемлекеттік наградаға ие болды. Ерекше көзге түскен әскери қызметкерлерге Қорғаныс министрлігінде де құрмет көрсетілді....

Түркіменстан ардагерлері Жеңіс күні президенттен алатын сыйлыққа өздері ақша төлейді

Түркіменстанда Екінші дүниежүзілік соғыс және тыл ардагерлері өздеріне берілетін сыйлыққа ақша өткізуге міндеттелді, оларды 9 мамыр күні елдің президенті Гурбангулы Бердімұхамедов табыстайды. Бұл туралы...

Қазақстан Үндістанға көмек жібереді

Мемлекет басшысы Премьер-Министр Асқар Маминді қабылдады, - деп хабарлайды akorda.kz. Мемлекет басшысына санитарлық-эпидемиологиялық ахуал, халыққа вакцина салу, сондай-ақ еліміздің әлеуметтік-экономикалық дамуының өзекті мәселелері туралы баяндалды. Асқар...

Еліміздің 2 ірі әуежайына «Ashyq» қосымшасы енгізіледі

Нұр-Cұлтан және Алматы қалаларындағы халықаралық әуежайына жолаушылар «Ashyq» қосымшасы арқылы кіретін болады. Бұл туралы Бас мемлекеттік санитариялық дәрігерінің жаңа қаулысында жазылған. Қаулыға сәйкес, «Ashyq» қосымшасы...

Бас мемлекеттік санитар дәрігердің вакцина туралы қаулысына өзгеріс енді

Бас мемлекеттік санитариялық дәрігер Ерлан Қиясовтың жаңа қаулысы жарияланды. Құжат мәтініне сәйкес, вакциналау тәртібіне өзгеріс енгізілген. «Вакцинацияны екі кезеңмен жүргізеді: 0,5 мл дозада I компонентпен,...

Журналиске ренжіген Жаркенттің «дөрекі» әкімі қатаң сөгіс алды

Жаркент әкімі Болат Омаров 24.kz телеарнасының журналисіне берген сұхбаты мен жүргізушілермен кездесудегі дөрекі жауаптары үшін қатаң сөгіс алды, – деп жазды Tengrinews.kz. Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің...

Шымкентте әуе шары құлап, 4 мың отбасы жарықсыз қалды

6 мамырда сағат шамамен 20:24-те Тұран шағынауданында жеке кәсіпкер әуе шарын жинау барысында апатты оқиға болды. Бұл туралы Шымкент қаласы әкімдігінің баспасөз хатшысы Бекен Қоныс...

Алматы халықаралық әуежайына жаңа басшы тағайындалды

Мете Еркал Алматы халықаралық әуежайының президенті болып тағайындалды, – деп хабарлады TAV Airports баспасөз қызметі. Бұған дейін ол TAV Airports Holding-те операцияларды үйлестіру менеджері және...

Елімізде өткен тәулікте 2840 адамнан коронавирус анықталды

Қазақстанда өткен тәулікте 2840 адамнан коронавирус анықталды, – деп хабарлады coronavirus2020.kz. Аймақтар бойынша: Нұр-Сұлтан қаласы - 586, Алматы қаласы - 689, Шымкент қаласы - 139,...

7 мамыр: еліміздің тарихындағы маңызды оқиғалар

1992 жылы 7 мамырда Президент Жарлығымен Мемлекеттік қорғаныс комитеті Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрлігі болып қайта құрылды. Қазақстанның тұңғыш қорғаныс министрі болып генерал-полковник Сағадат Нұрмағамбетов...

Мемлекет басшысы халықты Отан қорғаушылар күнімен құттықтады

Қасым-Жомарт Тоқаев қазақстандықтарды Отан қорғаушылар күнімен құттықтады, – деп хабарлады Ақорданың ресми сайты. «Құрметті қазақстандықтар! Сіздерді Отан қорғаушы күнімен шын жүректен құттықтаймын! Біз бұл күні Қарулы...

Нұр-Сұлтан қаласы бас санитар дәрігерінің жаңа қаулысы шықты

Нұр-Сұлтан қаласы бас санитар дәрігері Сархат Бейсенованың жаңа қаулысы шықты. Құжатта бұқаралық іс-шараларды, ауызашар, банкет, үйлену тойы, мерейтой, еске алу сияқты отбасылық іс-шараларды өткізуге, сондай-ақ, митингі,...

Бүгін – Отан қорғаушылар күні

1992 жылғы 7 мамырда Мемлекеттік қорғаныс комитеті Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрлігі болып қайта құрылды. Дәл осы күні ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Жарлығымен Қазақстан Республикасының Қарулы...

Еліміздің үш өңірінде үсік жүреді – Қазгидромет

Қазгидромет 7 мамырға арналған ауа райы болжамын ұсынады. Қазақстан территориясының басым бөлігінде фронталды бөліктің өтуіне байланысты құбылмалы ауа райы күтіледі. Кей жерде жаңбыр жауады, найзағай...

19 жасар таксисті өлтіріп кеткендер ұсталды

«Ақмола облысында 19 жасар таксисті өлтіріп кеткен екі жас адам ұсталды», − деп хабарлайды «Казинформ» тілшісі. Осы жылдың 4 мамырында күндізгі сағат 16.17-де Бурабай ауданы...

Нұрдәулет Иманәліұлы: Деструктивті материалдарды тарату, басқа платформаларға жіберу заң бұзушылыққа жатады

Тұтас елдің діни қауіпсіздігі, қай тұсынан қарасақ та, ел үшін маңызы жоғары. Дін жолын өз бетінше қабылдай бергеннің ақыры қолына қару алып,  лаңкестердің лаңынан...

Қазақ қызы Грузияға жұмысқа кетіп, белгісіз себептен қаза тапқан…

Бұл ақпарат ҚР Сыртқы істер министрі мен Грузияның Ішкі істер министрлігі тарапынан расталған. Белгісіз жағдайда көз жұмған қыздың аты-жөні Әсел Айтпаева. Марқұмның сіңлісі Айна Айтпаеваның...

Мемлекет басшысы қырғыз еліне гуманитарлық көмек көрсету туралы шешім қабылдады

Қасым-Жомарт Тоқаев бауырлас қырғыз еліне Қазақстан халқының атынан гуманитарлық көмек көрсетуге шешім қабылдады. «Қырғыз Республикасымен арадағы дәстүрлі достық, одақтастық және стратегиялық серіктестік қағидаттарды басшылыққа ала...

Елордалық оқушы Ұлыбритания патшайымынан хат алды

16 жастағы елордалық оқушы өткен жылдың соңында Ұлыбритания патшайымы II Елизаветаға хат жолдаған. Осы жылдың басында ол хатқа жауап алыпты, - деп хабарлайды sxodim.astana. Өз...

Ақтөбеде Әлия Молдағұлова халықаралық әуежайына батырдың мүсіні орнатылды

Ақтөбенің халықаралық әуежайына Әлия Молдағұлова есімі 28 сәуір күні берілген еді. Бүгін ресми таныстырылып, батыр қыздың бюсті орнатылды. Жиында батырдың туыстары, оның өмірін зерттеп...

«Тұмар» ұлттық телевизиялық бәйгесінің жеңімпаздары белгілі болды

Елордада «Тұмар» ұлттық телевизиялық бәйгесінің 2021 жылғы жеңімпаздары марапатталды. Жеңімпаздар 10 аталым бойынша марапатталды. Оларға естелік мүсінше мен 1 млн теңге сыйақы берілді. «Үздік ақпараттық бағдарлама»...

Ұлы Отан соғысының батырларына арналған онлайн портал іске қосылды

Казақстандық блогерлер мен қоғам белсенділері Ұлы Отан соғысының батырларына арналған порталды іске қосты. Қазақстандық блогерлер мен қоғам белсенділері «Мәңгілік полк» акциясын онлайн форматта өткізу үшін портал жасап...

Университет аумағында «Елбасы саябағы» ашылды

Бүгін әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінде ҚР Тәуелсіздігінің 30 жылдығына орай «Елбасы саябағы» ашылды. ҚР Тұңғыш Президенті – Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың құрметіне бой түзеген ағаштар...

Олимпиада чемпионы Жақсылық Үшкемпіровтің туғанына 70 жыл

Бүгін қазақтан шыққан тұңғыш Олимпиада чемпионы Жақсылық Үшкемпіровтің туған күні.  Классикалық күрестің шын шебері көзі тірі болса 70 жасқа толар еді. Өкінішке қарай, әлемді...

Демалыс және мереке күндері вакцина салу жалғасады

Алматыда демалыс және мереке күндері вакцина салу жалғасады. Бұл туралы «Республикалық электрондық денсаулық сақтау орталығы» ШЖҚ РМК Алматы қалалық филиалының директоры Гүлнар Ысқақова айтты. «Қазақстанда...

«Кінәм жоқ»: Елжан Біртанов сотта мәлімдеме жасады

Бұрынғы денсаулық сақтау министрі Елжан Біртанов ешқандай заңсыз әрекет, әсіресе коронавирус пандемиясы кезінде жемқорлық қылмыстарын жасамағанын мәлімдеді, - деп хабарлайды  Sputnik "Бұрынғы денсаулық сақтау министрі...

«Тұмар» ұлттық телевизия бәйгесінің марапаттау рәсімі өтіп жатыр

Елордадағы Қазмедиа орталығында «Тұмар» ұлттық телевизиялық бәйгесі жеңімпаздарын марапаттау рәсімі басталды. Биылғы «Тұмар» V ұлттық телевизиялық сыйлығының номинанттарының шорт-парағына 40 финалист енді. Сыйлық алуға 10...

Тарихшының таланы

Уақыт топырағының астында көміліп қалған ол жұмбаққа ауыспалы ұрпақ­тар өз көзқарасын білдіріп келе жатқанымен, шындықтың түйіні әлі шешіле қойған жоқ. Әл­декімдер Толстойды өлердей жек...

Жақсылыққа – жақсылық әр адамның ісі

Неге екенiн қайдам, соңғы кезде «Адамдар арасында мейiрiмдiлiк, қайы­рым­дылық, кiшiпейiлдiк, жанашырлық, бауырмалдық азайып, жүрекке жайлы тиетiн iзгi iстер сиреп бара жатыр» деген сөздердi жиi...

Бүгінгі журналистердің бас ұстазы

Редакциядан: 7 мамыр – радио күні. 1895 жылы осы күні ресейлік физик Александр Попов өзі құрастырған әлемдегі тұңғыш радиоқабылдағышты таныстырған. 1925 жылы тұңғыш рет...

Шәйнектен шыққан хат

«Ескі үйді бұзарда ша­ты­ры­нан қорапқа са­лынған бі­раз ыдыстар тауып алдық, – деді Би­босын жуырдағы бір оқиғаны баяндай бас­тап. – Бұл анамның көзі тірісінде тір­нектеп...

Қарулы күштің қалқаны қару ғана емес

Қазақстан Тәуелсіздігін жариялағаннан кейін өз алдына Қарулы Күштерін құру туралы маңызды міндет қойды. Алғаш 1991 жылы 25 қазанда Елбасының Жарлығымен құрылған Қор­ғаныс комитеті кейін...

Елбасы халықты Отан қорғаушылар күнімен құттықтады

Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті – Елбасы қазақстандықтарды Отан қорғаушы күнімен құттықтады, – деп жазды elbasy.kz. «Құрметті қазақстандықтар! Баршаңызды Отан қорғаушы күнімен құттықтаймын! Тәуелсіздік жылдарында еліміздің...

Алматы әкімдігі вакцинадан қайтыс болды делінген азаматқа қатысты пікір білдірді

Алматы әкімдігі вакцинадан қайтыс болды делінген алматылыққа қатысты пікір білдірді. «Әлеуметтік желіде Алматы тұрғыны Б.Н. өлімі жайлы ақпарат тарауда. Алматы қаласының әкімдігі марқұмның туыстарына көңіл...

Маңызды мәселелер қаралды

Тұрғын үй-коммуналдық шаруа­­шылығы саласында қорда­ланған мәселелерді шешу үшін нұро­тандықтар иесіз желілерді пай­даланушы ұйымдардың мен­шігіне өтеусіз беру мүмкіндігін қарастыруды ұсынды. Электр қуаты мен жылу тариф­терінің бұдан...

Елорда – егемендік жемісі

Осыдан 23 жыл бұрын 6 мамырда Елбасы Н.Назарбаевтың Жарлығымен Ақмола атауы Астана болып өзгертілді. Бұл Алатаудан Сарыарқа төсіне бет түзеген қазақ көшіне жаңа серпін,...

Ақпарат комитеті төрағасының орынбасары тағайындалды

ҚР Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі Ақпарат комитеті төрағасының орынбасары болып Жұмашев Қаныбек Бекболатұлы тағайындалды. Бұл туралы Ақпарат және қоғамдық даму министрлігінің Telegram каналы...

Президент Жарлығымен бірқатар әскери қызметшілерге әскери шендер берілді

Ақорданың ресми сайты Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Жарлығымен әскери атақ алған қызметшілердің тізімін жариялады. Жоғары әскери және арнаулы атақтар, сыныптық шендер және біліктілік сыныбын беру...

Тәуелсіздік күнтізбесі

1992 жылғы 6 мамырда Қазақстан мен Дания Корольдігі ара­сында дипломатиялық қарым-қатынас орнату туралы Хаттамаға қол қойылды. 1992 жылғы 7 мамырда Президент Жарлығымен Мем­лекеттік қорғаныс комитеті...

Алмас Мыр­затай: Porshe-де басталған еңбек жолым Microsoft-та сәтті жалғасты

Былтыр Microsoft компаниясы Microsoft Translator тіл­дер то­бына қазақ тілі­нің қосылғанын ресми түр­де хабарлаған бо­ла­тын. Сондай-ақ, биыл ақ­пан айында қазақ ті­лінің Microsoft Teams плат­формасына енгі­зіл­гені...

«Қазпошта» онлайн сауда нарығын дамытып жатыр

«Қазпошта» биылғы жылдың алғашқы тоқсанында 4 миллионға жуық сәлемдеме жеткізген. Компанияның жұмысы, пандемия кезінде де тоқтаған жоқ. Ұлттық пошта операторының арқасында 140-қа жуық мемлекет...

Тілегі бірдің тілі де бір болса…

«Кемедегінің жаны бір» дейді қазақ мәтелінде. Демек бір мем­ле­кет­те өмір сүріп жатқан халықтың да мемлекет мүддесі тұрғысынан ау­зы бір болуы тиіс. Бірлік үшін не...

«Түркістан» кемесі теңізге жол тартты

Орал қаласында жаңа «Түркістан» кемесі салтанатты түрде теңізге жол тартты. «Зенит» Орал зауыты АҚ құрастырған шағын қарауыл кемесіне «Түркістан» атауы берілді. ҚР ҰҚК баспасөз қызметінің...

НАТО-ның грантын ұтып алған ғалым

Сейтхан Азатұлы – 2004 жылы Қытай елінен көшіп келген қандасымыз. Ол бүгінде Қ.Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университетінің (Satbayev university) Химия және биологиялық...

Азат елдің армиясы − тәуелсіздік тірегі

Армия − елдің айбыны. Мемлекет тұтастығы мен қауіпсіздігінің ең басты кепілі. Демек, елдің Қарулы күші қаншалық мықты болса, сол елдің өсіп-өркендеуі мен дамуы да...

Ешқандай тоқ көзі жоқ: БҚО-да 6 жастағы қыздың өліміне қатысты жаңа дерек пайда болды

Батыс Қазақстан облысы Деркөл ауылында ойнап жүрген алты жасар қыз күмәнді жағдайда мерт болды. Газ құбырын екі қолымен ұстаған Айяның неден көз жұмғаны көпшілікке...

Айтылды – орындалды

Биыл жыл басынан бері Мемлекет басшысының Баспасөз қызметі «Айтылды – орындалды» айдарымен Президент тапсырмаларының орындалу барысынан ел-жұртты хабардар етіп отыратын жақсы үрдіс бастады. Осы арқылы...

«Бейқам өмір сүрдім деп айта алмаймын»: Сабина Алтынбекова өмірінің күрт өзгергені туралы айтты

Қазақстандық волейболшы Сабина Алтынбекова өмірінде болып жатқан өзгерістер туралы айтты, - деп хабарлайды zakon.kz. Тұрмысқа шыққанға дейін мен мүлдем басқаша едім, батыл, тез ашуланшақ, тіпті...

Алексей Цой вакцинаның екінші компонентін алу мерзімі неліктен ұзартылғанын түсіндірді

Денсаулық сақтау министрі Алексей Цой "Спутник V" екінші компонентін алу мерзімі неліктен ұзартылғанын түсіндірді, деп хабарлайды Sputnik Қазақстан. "Бізге вакцинаны әзірлеген Гамалея атындағы орталықтан хат...

Атырауда Азия чемпионын атып өлтірген күдіктіге жаза кесілді

Атырауда Есенбек Сиғуатовты атып өлтірген қылмыскер 15 жылға бас бостандығынан айырылды, - деп хабарлайды КТК телеарнасы.  Сот үкіміне екі тарап та наразы болған. Марқұмның ата-анасы...

Жоғалып кеткен кәсіпкер өлі күйде өзеннен табылды

Қарағанды облысында жоғалып кеткен кәсіпкер Нұрлан Сүлейменов өлі күйде табылды, - деп хабарлайды ҚазТАГ. "5 мамырда Қарағанды облысы ТЖ сүңгуірлері мен учаскелік полиция инспекторлары іздестіру...

Прокурор Біртановты үйқамақта ұстау мерзімін одан әрі ұзартуды сұрады

Мемлекеттік айыптаушы соттан бұрынғы Денсаулық сақтау министрі Елжан Біртановтың үйқамақ мерзімін 2021 жылдың 14 маусымына дейін ұзартуды сұрады. Осыдан екі апта бұрын ғана үйқамақ...

Мемлекет басшысы Қырғыз Республикасының президентіне жеделхат жолдады

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Қырғыз Республикасының жаңа Конституциясының қабылдануына орай Қырғызстан Президенті Садыр Жапаровқа құттықтау жеделхатын жолдады, - деп хабарлайды akorda.kz. – Бүкіл халық қолдаған...

МӘМС: Елордалықтар жыл басынан бері 12,7 миллиард теңгеден аса жарна аударған

«Елордалықтар 2021 жыл басталғалы бері, яғни қаңтар-сәуір айларында медициналық сақтандыру үшін  12,7 млрд теңгеден аса жарна аударды, ал сәуір айында МӘМС үшін 3,7 млрд...

Ақмола облысында жолаушылар 19 жастағы такси жүргізушісін өлтіріп кеткен

Ақмола облысында мас жолаушылар өздерін жеткізіп тастаудан бас тартқан 19 жастағы такси жүргізушісін өлтірді, деп хабарлайды Azattyq Rýhy. 4 мамырда Бурабай ауданының полиция бөлімінің кезекші...

Індет жұқтырғандар саны күрт өсті: Өткен тәуліктегі эпидемиологиялық ахуал

Елімізде өткен тәулікте 2443 адамнан коронавирус анықталды, - деп хабарлайды coronavirus2020.kz. Аймақтар бойынша: Нұр-Сұлтан қаласы - 398, Алматы қаласы - 651, Шымкент қаласы - 70,...

Дүниежүзілік вакциналар конгресі коронавирусқа қарсы ең жақсы вакцинаны анықтады

Дүниежүзілік вакциналар конгресі (World Vaccine Congress Washington) американдық Moderna препаратын коронавирусқа қарсы ең жақсы вакцина деп жариялады. Шорт-тізімге "Спутник V", сонымен қатар AstraZeneca, Bharat Biotech,...

Израиль Сирияны зымыранмен атқылады

Араб Әмірліктерінің ақпарат құралдарының хабарлауынша, шабуылдан 1 адам қаза тауып, 6 адам жарақат алған. Құрбан болған және зардап шеккен тұрғындардың барлығы - бейбіт тұрғындар. Арасында...

Жеті облыста ауа райына байланысты ескерту жарияланды

Жеті облыста ауа райына байланысты ескерту жарияланды, - деп хабарлайды 24.kz. 6 мамырда Түркістан облысының кей жерлерінде найзағай, шаңды дауыл, оңтүстік-батыстан соғатын желдің күші 15-20...

6 мамыр: Есте қалған елеулі оқиғалар

1992 жылы Қазақстан Республикасы мен Дания Корольдігі арасында дипломатиялық қарым-қатынас орнату туралы Хаттамаға қол қойылды. 1993 жылы Алматыда Республикалық кино үйінде 1991-1993 жылдары жасалған фильмдердің...

Билл Гейтстің әйелі қанша ақшаға ие болатыны анықталды

Билл Гейтстің әйелі Мелинда ажырасу кезінде құны 1,8 млрд доллар болатын құнды қағаздарды иеленді. Microsoft компаниясының негізін қалаушының әйелі Канада ұлттық теміржол компаниясының 1,5 млрд...

Электросамокат мінгендер ескеруі тиіс ережелер

Жас баладан бастап, үлкен жастағы адамдарға дейін электросамокатпен жүру ыңғайлы. Электросамокаттың ерекшелігі электр қозғалтқышы мен аккумуляторының болуында. Тіпті жанармай құйып әуреге салмайды. Электросамокатқа көлік...

Ұлыбританияда 50 жастан асқандарға вакцинаның үшінші дозасы салынады

Ұлыбританияның 50 жастан асқан тұрғындарына биыл күзде коронавирус инфекциясынан вакцинаның үшінші дозасын салу ұсынылды. Қазіргі уақытта елдің бас санитарлық дәрігері Крис Уиттидің жетекшілігімен екі түрлі...

Бөдене мың ауруға шипа

Бөдене туралы еліміздегі алғашқы ғылыми зерттеу жұмысының авторы, Қазақ ұлттық аграрлық университетінің PhD докторанты Мұхтар Байбатшановтың пікіріне сүйенсек, Чернобыль апатынан кейін ғалымдар апат аймағында...