Бұғау мен бұлқыныс

Архив құжаттарын аударыстырған сайын қызықты бір дерекке тап болатыныңыз анық. Осындай бір сәтте тағы бір қазынаға тап болдық. Біз кезіктірген құжатты «қазына» деп айтпасқа болмайды. 1916 жылғы ұлт-азаттық көтерілісіне тікелей қатысты құжатты алыстан емес, Жамбыл облысының мемлекеттік архивінен табу шынында да қазына. Тағы бір ерекшелігі бұл тарихи құжаттардың 1916 жылы 29 тамызда Әулиеата өңірінің Көшеней, Меркі, Шу, Қордай мен қырғыздың Шалдауыр, Қарабалта, Сусамыр өңірлерін шарпыған Ақкөз батыр бастаған көтерілісіне тікелей қатысты болуы …

Бірінші дүниежүзілік соғыс қызып тұрған кезінде Антанта блогінің мүшесі – Россия аз ұлттардан қара жұмысқа майданға адам алуға шешім қабылдады. Патшаның 1916 жылдың 25 маусымындағы бұл жарлығына қазақ халқы қолына қару алып, қарсылық көрсетті. Патшалық Россияның бұл жолды таңдауына сол кездегі қалыптасқан жағдай мәжбүрледі. Антанта одағының мүшелері – Англия, Франция және Россия Австро-Герман блогіне қарсы тұруда көптеген қиындықтарға тап болған еді. Ең алдымен, азық-түліктің жетіспеуі, қару-жарақтың әлсіз болуы Россия әскерлерінің майдандағы жағдайын қиындатты. Сондықтан да патшалық Россия бұратана халықтарға салынатын салықтың мөлшерін ұлғайтты. Мәселен, 1914 жылы Түркістан халықтарынан алынатын салықтың мөлшері екі есе өсті. Түтін басына салынатын салық 3 рубльден 8 рубльге дейін көтерілді. Бір пұт ұнның бағасы 94 тиыннан 40 рубльге дейін жетті. Бұл аз болғандай майдан үшін қосымша салық салынды. Осылай жағдай ушығып тұрғанда патшаның аз халықтардан 19 бен 43 жас аралығындағы ер азаматтарды тыл жұмысына алу туралы шешімі даланы дүр сілкіндірді.

1916 жылы 10 қарашада қазақтың біртуар азаматы, инженер-тарихшы М. Ты­нышбаевтың қазақ уездерінің болыстарында көтерілістің орын алу себептері туралы жазған хатына орай Әулие­ата уезінің бастығы С.Н.Кастальскийдің Сырдария облысының әскери губернаторы А.С. Мадритовке берген түсініктемесінде өңірде болған көтерілістер мен олардың басшылары туралы айтады. Ояз өз түсініктемесінде көтерілісті бастаған азаматтардың атын да атайды.

Әулиеата уезінде ұлт-азаттық көтеріліс Әулиеата ауданының Көшеней болысында басталды. Кастальский Нұрбек Қалыбеков деген азаматтың көтерілісшілердің басшысы болғанын, жазалаушы отрядқа шабуылдағанын айта келіп, оның қазір абақтыға жабылғанын хабарлайды. Көшеней болысында қарсылықты ұйымдаструшылардың бірі бұрынғы халық биі Бошай Мойнақов еді. Алайда оның әрекеттері туралы деректі кездестіре алмадым. Архивтің 1928 жылғы құжаттарында Бошай Мойнақов туралы деректер баршылық. Ол Әулиеата ауданынан қазақтың ірі байы ретінде тәркіленгендердің әрі жер аударылғандардың қатарында болғандығы жөнінде анық жазылған. Патша жарлығына қарсы дауыс көтеріп, қолына қару алған азаматтың бірі Әулиеата уезінің Арғын болыстығының бұрынғы болысы Қалмұхамед Танкин. Ол ақ патшаның әділетсіз жарлығына алғаш қарсылық көрсетіп, жанына адамдарды топтастырған. Ал осы ауылдың азаматы мұғалім Өтегенов көтерілісшілердің талаптары мен өтініштерін жазып бергені үшін айыпталған. Әулиеата ауданындағы бұл наразылықты кезінде жергілікті жұрт «Аманқұл көтерілісі» деп атаған. Сонымен бірге Қордай қазақтарының да толқуы туралы деректер бар. Бұлардың барлығы Меркі-Шу көтерілісімен сабақтас екені тарихтан белгілі.

Осы көтерілістен бір ай бұрын шілде айында Көшеней болысында (қазіргі Байзақ ауданының Түймекент ауылдық округі) патшаның қазақтарды қара жұмысқа майданға алу туралы 25 июнь күні қабылдаған жарлығына ел қарсылық танытып, Шу приставының орман қарауылын өлтіруден басталып, елді мекендерге шабуылы жалғасты. Бірақ бұл қарсылық тез арада жаншылды. Бәрінен де Әулиеата уезінің Меркі өңірінде болған көтерілістің екпіні, ұйымдастырылуы ерекше болды.

Осы көтеріліске қатысқан, ақыл-кеңесін берген Тұрар Рысқұлов «Басқаларға қарағанда күштірек болған көтеріліс Әулиеата уезінің, әсіресе Меркі ауданының қазақ елінің көтерілісі болды… Бұл уезде көтеріліс Көшеней болысынан басталды» – деп жазған. Сонымен бірге Тұрар Рысқұловтың деректерінде көтеріліске қатысқандарды аяусыз жазалағаны жөнінде де дерек бар. Жазалаушы отрядты басқарған Бундиров деген прапорщик қолға түскен 150 көтерілісшіні Ново-Троицкіден (қазіргі Шу ауданының орталығы Төле би ауылы) Меркіге дейінгі арлықта жол бойы атып өлтірген. Тұрардың айтуынша, Бундиров Ташкентте эсерлер партиясының құрамында 1918 жылы советтер съезіне қатысқан екен. Осы отряд қазақтардан 4340 қой, 23 түйе, 225 сиырын тартып алған. Оны орыс мұжықтарына таратып берген және солдаттардың асханасына алған. Бұдан да басқа жазалаулар болған. Мәселен, Алматы облысының мемлекеттік архивінің 519 қорында Қордай ауданынан 1928 жылы тәркіленген байлар туралы құжаттардың бірінде көтеріліске қатысқан 72 адам су толтырылған ұрада атылғаны, екіқабат әйелдің қарнын жарып жібергені туралы дерек бар…

Осы көтеріліске қатысқаны үшін Тұрар Рысқұлов бастаған бірнеше жастар тұтқындалғанымен артынша уақытша өкіметтің рақымшылығымен босатылды. Түрмеден шығысымен Ташкентке оқуға түспек болып кеткен Тұрар 1917 жылы Петерборда басталған ақпан төңкерісінен кейін көктемде Меркіге қайта оралды. Ол осында «Қазақ жастарының революциялық одағын» («Бұқараны») ұйымдастырды. Бұл туралы Тұрардың серіктерінің бірі Үсіп Сатыбалдинов нақты деректер келтіреді. Көтеріліс басылғаннан кейін, ауылдағы қазақтар мен мұжықтар арасында өшпенділік бұрынғыдан да өрши түскен. Ақ патша құлап, Меркіде совет өкіметі орнағанымен бұл әрекет тоқтамады. Оның басты себебі көтеріліске қатысқан және қолдаған қазақтарды жазалауға орыс мұжықтарының қатысуы еді. Оларды приставтар тиімді пайдалана білді. Қолдарына қару ұстатып, қазақтардан тартып алған малды бөліп беру арқылы ынталандырды. Сырдария облысының әскери губернаторы генерал Гродеков: « Түркістандағы әрбір орыс поселкесі орыс әскерінің бір батальонына тең болар еді» дегені осы кезде анық көрінді. Көтерілісшілерді басуға келген әскер басшылары өз жақтарына алдымен сол жерде мекендеген мұжықтарды тартты. Сонымен бірге орыс кулактарына аш қазақтарға азық-түлік бермеуді тапсырды. Отаршылдықтың салдары өте ауыр қасіреттерге алып келгенін ешкім жоққа шығармайды. Міне, осы келеңсіз іске куә болған Тұрар бастаған жастар одағы ұлттар арасындағы ынтмақ, бірлікті нығайтуға бағытталған үгіт-насихат жұмысын жүргізді. Осындай аса күрделі кезде жаңа билікке білімді де, саналы, сөзі өтімді, ісі мығым іскер жергілікті азаматтар қажет еді. 1918 жылдың сәуір айында Меркі орыс және түземдіктер мектебінің түлектері басшылық жұмыстарға тартылды. Ал жиырма төрт жасар Тұрар Рысқұлов Әулиеата уездік советінің атқару комитеті төрағасының орынбасары болып тағайындалды. Билік, ең алдымен, оның алдына жергілікті халық пен орыстардың арасындағы өшпенділікті жою және аштыққа қарсы күресті ұйымдастыру міндетін қойды. Көп ұзамай ол орынбасарлықтан басшылық қызметке көтерілді. Сол кездегі Тұрар Рысқұлов қол қойған, сарғайған тарихи құжаттарды ақтарып, зерделегенде билік ең алдымен тұрғындар арасында түсіндіру жұмыстарына ерекше мән мен маңыз бергенін аңғарасыз. Бұл іс-шараны жүзеге асыру үшін мешіттер мен шіркеулерді тиімді пайдаланған. Сол жылдары Әулиеатада 30-дан аса мешіт болған. Совдеп мүшелері дін орындарына жиі келіп, халықпен етене араласып, түсіндіру, насихат жұмыстарын кең көлемде жүргізеді.

Қазақтың тағы бір қайраткер азаматы Мұхамеджан Тынышбаев 1916 жылы Сырдария губерниясының әскери губернаторына жазған хатында көп мәселелерден хабардар етеді. Тіпті, көтерілісшілдерден қорқып, Әулиеата қаласының сыртынан айналдыра ор қазылғандығын, орыс мұжықтарын қазақтарға қарсы қаруландырғанын, қазақтар орыс мекенін, орыстар қазақ ауылдарын тонау белең алғанын айтқан. Осы хатта нақты деректер көп. Алайда кейінірек жоғарыда айтылған хабарламасында Кастальский Мұхамеджан Тынышбаевтың айтқандарын жоққа шығаруға ұмтылғаны байқалады. Тіпті, ол деректерді бұрмалағаны үшін М. Тынышбаевты қылмыстық немесе әкімшілік жазаға тартуды да сұраған.

Жалпы Меркіде болған көтеріліс туралы осы уақытқа дейін аз жазылған жоқ. Көркем туынды да, ғылыми еңбек те жазылды. Ол көтерілістің бағасы берілген. Сондықтан да оны қайталаудан аулақпыз. Бұл тақырыпты қозғауға жоғарыда айтылған тарихи құжаттар себеп болып отыр. Бұл құжаттардың тағы бір құндылығы аймақта патшалық Россияның билік құрған кезінде дайындалғандығы. Ең бастысы, осы құжаттардан сол кездің лүпілін жеткізуді, сонымен бірге бұрын көпшілікке кеңінен танымал болған жыр жолдарын оқырман қауымға ұсынуды мақсат еттік.

…1917 жылдың 12 ақпанында Әулиеата уезінің №6 бітімгершілік сотының (мировой судья) 1916 жылдың 29 тамызында Меркі өңірінде болған көтеріліске қатысқан №7 ауылдың тұрғындары Жұмағұл Сүлейменов пен Сейділдә Жабакеевтің, 11-ауылының тұрғыны Молжігіт Құдабаевтың қылмыстық істері қолымызға түсті. Бірінші істе Жұмағұл мен Сейділдә №7 ауылдың старшины Темірбек Ормановты айдалада күтіп алып, қамшымен сабап, шаңырақ тізімін тартып алып, жойып жіберген. Осы оқиғаға дейін ауыл жиынында Темірбек Орманов №7 ауылдан майданның қара жұмысына алынатын азаматтардың аты-жөнін айтып, тізімдеген болатын.

Сот ісінде ауыл старшынын сабап, шаңырақ тізімін тартып алып, жойып жіберген Ж.Сүлейменов пен С.Жәбікеевтің іс-әрекеттері туралы бірнеше адамдар куәлік берген. Бізді таңғалдырғаны осы сот ісінде қазақтың атпал азаматтарының бірі, Тұрар Рысқұловтың сенімді серігі Мақсұт Жылысбаевтың куәгерлікке тартылуы. Ол бұл кезде Меркі приставында аудармашы әрі писарь болып қызмет істеп жүрген. (М.Жылысбаев 1922-24 жылдары Түркістан Республикасы орталық атқару комитеті төрағасының орынбасары, кейінірек Қазақ АССР Сауда халық комиссарының орынбасары… 1937 жылы «халық жауы» деген жаламен атылған). Ол өзінің жауабында бұрынғы писарь Жұмағұл Сүлейменов біреулердің айтуымен майданға алынатындардың қатарына жасы ұлғайғандарды да, бір үйдің жалғызын да қосып жібергенін, сондықтан да ол түні бойы жұмыс істеп, тізімді қайта дайындағанын айтқан. Сонымен бірге жаңа тізім жасап жатқан Мақсұтқа Жұмағұл түнде келіп, тізімге кедей-кепшіктердің, нақтылап айтқанда, жұмысшылардың тізімін енгізуге қарсылық көрсетіп, «оларды тізімге енгізсең өлтірем» деген сөзді де айтқан. Осыған қарағанда старшынды сабап, шаңырақ тізімін тартып алудың сыры әрқалай болуы мүмкін. Алдымен өзінің қателігін жойып жіберу, одан кейін майданға қара жұмысқа адам алуға түбегейлі қарсылық көрсету деп түсінген жөн сияқты.

№ 6 бітімгершілік сотында Мақсұттан басқа да азаматтар куәгерлікке жүрген. Олардың арасында 28 жасар Темірбек Ормановтың өзі, атқамінерлер Әбдірахман Итжанов, Иван Шелхин, Қонақбай Сатқанбаев, Меркенің приставі Павел Лундин, Аспара болысы Бектен Медеров, Аспара болыстық комиссары Т.Қонысбаев, тағы да басқалар айтқан сөздерін растап, қолдарын қойған. Құжаттарда жауап берушілердің сауаты туралы да мәліметтер бар. Әрбір екінші қазақ туралы анықтама бергенде олардың сауатылығын «сауатты» және «туземный подпись» деген жазбалар арқылы көрсетіп отырған. Яғни, арап қарпімен хат танитындарды «сауатсыз» деп айтқан. Олардың айтуынша, Жұмағұл мен Сейділдә патша ағзамның шешіміне қарсы шығып, майданға адам жібермеу үшін өздерінің әрекеттерін шаңырақ тізімін жойып жіберу арқылы жасаған. 12 ақпанда олардың ісі Ташкент округтің сотына жіберілген. Алайда елде саяси жағдайдың өзгеруіне байланысты, яғни билікке уақытша өкіметтің келуі істің тоқтауына, қылмыскерлерге рақымшылық жасауға негіз қалады. Олар 1917 жылдың 6 наурызда әрқайсысы мемлекет пайдасына 150 рубльден айып төлейтін болып, абақтыдан босатылды.

Бұл құжатта тағы бір назар аударарлық дерек – көтеріліс басшыларының бірі Досмайыл Сырғабайұлы туралы мәліметтің болуы. Ауыл старшыны алғаш ақ патшаның жарлығын қолдағандай болғанымен артынша көтерілісшілер жағына шыққан. 1916 жылдың 29 тамызында Тағайталда өткен жиында көтерілісшілердің ханы (бұл жерде басшысы деген мағынада қолданылған) болып Ақкөз Қосанұлы, орынбасарлығына Досмайыл Сырғабайұлы, діни жетекшіге Өмірзақ молда сайланған. Сол кездегі куәгерлердің айтуынша, Ақкөз ақылға тоқталса, Досмайыл күшке, ел тілегіне көп назар аударса керек. Досмайыл Әулиеата түрмесінен уақытша өкіметтің рақымшылығымен 1917 жылдың ақпан айында абақтыдан шығып, бейбіт өмірге араласқанымен 1938 жылы қаза болған.

Екінші құжатта Меркі ауданының 11-ауылының 44 жасар қазағы Молжігіт Құдабаевтың қылмыстық ісі. Меркі бітімгершілік судьясы Молжігітті жауапқа тарту үшін көптеген адамдардан сұрақ алған. Меркінің приставі Павел Лундин Молжігіттің бұрын белсенділігімен көзге түспегендігін айтса, Мәуленқұл Жанықұлов, Жолдыбай Алакүшіков, Иманқұл Бегімбетов, болыс Бектен Медеров Молжігіт туралы білгендерін айтқан. Олардың айтуынша, төменгі Тағайдың талы деген жерде болыс Бектен Медеровтің бұйрығымен №11 ауылдың тұрғындарының жиыны болады, жиында ауыл старшины Дәрібай Рысқұлов патша ағзамның жарлығы бойынша майданға қара жұмысқа 19 бен 43 жас аралығындағы қазақ жігіттерін алу туралы айта бастайды. Осы кезде Молжігіт Құдабаев суырылып алға шығып, бұл жарлықты орындауға болмайтынын, қазақтарды қорлау екенін және патша ағзамның қазақтарды әскерге алмау туралы уәдесін бұзып отырғандығы жөнінде бар дауыспен айтады. Оны атқамінерлер (пятидесятниктер) қақпайлап, сөйлетпеуге тырысқанымен, Молжігітті қолдаушылар көбейіп, оған ойын айтуға мұрсат беру талап етіледі. Бұдан кейін белсенділер жиыннан кетіп қалады. Бұл жиында тізім жарияланбайды. Міне, осы оқиғадан кейін Молжігіт Құдабаевты жасауылдар қамаққа, судьялар сұраққа алады. Барлық құжаттарды заңдастырғаннан кейін Меркі бітімгершілік судьясы құжаттарын Ташкент уездік сотына жолдайды. Өзін Әулиеата түрмесіне айдайды. Бұл құжатта бұдан басқа дерек жоқ. Одан кейін оның тағдыры қалай болды, немен аяқталды, бұл жөнінде құжаттарды кездестіре алмадық.

2001 жылы Алматының «ҚАЗақпарат» баспасынан белгілі ғалым Манаш Қозыбаевтың басшылығымен шыққан «Ақкөз батыр» кітабында көтерілісшілердің басшыларының тізімінде Молжігіттің аты аталмайды. Осыған қарағанда әлі анықталмаған батырлардың есімі бар екені сөзсіз. 1916 жылғы Меркі көтерілісінің батырларын, оның белгісіз оқиғаларын айғақтау үшін Өзбекстанның архивінде сақтаулы сот құжаттарын парақтасақ көп мәліметтерге қол жеткізген болар едік. Сондықтан да мемлекетаралық келісім жасасып, Өзбекстан мұрағаттарындағы Сырдария губерниясы мен округіне қатысты және басқа да құжаттардың көшірмесін алу мәселесін шешу – күн тәртібінде тұрған міндеттердің бірі болса керек.

Ұлт-азаттық көтерілісшілері туралы көп жыр жазылды. Солардың ішінде Қиялбай ақынның «Ақкөз батыр» дастаны оқиғаны зерделеп білуде алар орны ерекше. Қиялбай Сүгірұлы Меркі көтерілісіне қатыскан адам. Ол өзі көргендерін 1936 жылы дастан етіп жазған. Дастан Қазақстан Ғылым академиясының архив қорынан алынып, 2001 жылы жарық көрген «Ақкөз батыр» кітабына енгізілген. Осылайша бұл дастан тұңғыш рет жарық көрген. Сол дастаннан үзінді беру жөн болар еді. Себебі оқиғаның ортасында болған ақынның жыр толғауы қалай айтқанымен де құнды болатыны сөзсіз. Оның үстіне бұл дастан баспасөзде жарияланбаған.

Мың тоғыз… он алтыншы

июнь айда,

Бергін деп «рабочий» келген еді.

Би, болыс, старшынмен бір жақ

болып,

Біріне-бірі көмек берген еді.

Кеңседен спискенің бетін ашып,

Кедейді жүз процент терген еді.

Байлардан жүз үй болса, бір баланы,

Жазуға дәуіт, қалам келмеп еді.

Халықтан сыбырлаған өсек шығып,

Ер Ақкөз спискені көрген еді.

Бай, кедейдің баласы тең жүрсін деп,

Қанша бір қиын жерде шөлдеп еді.

Ашылды бай, кедейдің енді арты,

Будағы қан қызғанның өрнегі еді.

Кедейді жиып алып айтты Ақаң:

“Төменгі Тағай талға кел”, – деп еді.

18-35-ті түгел жиды

Ақаңның жасы алпысқа келген еді,

Қарасты Меркі ауданға жеті болыс,

Кедейі, ер Ақкөзге келмек еді,

Төс жаран, басы жуан келдек еді,

Білтелі, қара мылтық сирағы бар,

Амалы бір азғана мерген еді.

Меркінің айналасы қалың жаткан,

Көлемі әжептеуір ел келеді.

Болыстың ең үлкен Досет, Қосет,

Луговой, жатқан жері Шөңгер еді…

…Осыны айтып ер Ақкөз,

Әскерге ақыл салады.

Құп ұнатып бұл сөзін,

Көпшілік қабыл алады.

Меркі ауданға қараған,

Жеті болыс ел еді,

Жайыл, Талқан қырғыздар,

Бөлініп сыртқа жөнелді.

Қорағаты, Аспара

Арасын білген бөледі.

Төменгі болыс Аша елі,

Бір жағы құм, шөл еді.

Биназар қайтып келген соң,

Кедейге хабар береді.

Отыз бес пен жиырма алты,

Он сегіз бен баршасы,

Аккөзге теріс келеді.

Жиналған халық жылайды,

Айтуға аузы келмеді.

Қол көтерген ер Ақкөз.

Алпысқа келген шені еді.

Хан көтерді Ақкөзді

Жас пен кәрі келгені.

Жиналған жері Тағай тал,

Ойталдың төмен өзені.

Қорлыққа тегін аттанды

Жарлының жалғыз көзелі.

Жан-жақтан кедей көп келді,

Бармаймыз сірә демеді.

Әр аудан айтайын,

Білінсін ердің дерегі.

Бұл соғыстың ішінен

Тірі қалған адам бар.

Ақиқатын сұрасаң,

Дәлелін айтып береді.

Жиналған халық Ақкөзге

Қол көтеріп тақ тұрды.

Жиналғанын білектің

Жалданған жалшы жақтарды.

Ағаштан найза жондырып,

Басына темір қақтырды…

…«Сыпатай» мен «Жауғаш» деп,

Кузьминканы алады.

Айқайлап ішін аралап,

Бай-құлақ орыс таппады.

Шишақпақ жағып жарық қып,

Көшеге өрт жаққаны.

Тоғайға солдат бекініп,

Шөкі менен екі адам,

Көрінбей түнде атқаны.

Көзмеңке мен Меркі боп,

Орыс-кулак байлары,

Меркіге кірді қақпалап,

Жабдықты байлар жеткізіп,

Ішінара кез келді.

Жұмыс қып нашар жатқаны

Бес, ондап ұстап алғанды,

Жарлының қанын төкпе деп,

Ақкөздің елге айтқаны…

… Досмайылды шақырып,

Әскерді үшке бөл деді.

Бір тобың қалып Меркіде,

Өзгең түгел ер деді.

Ашуланып ер Ақкөз,

Шыға жалғыз жөнелді.

Айтуға ауыз келмеді,

Құдай берсе Бектенді,

Найзамен түйреп өлтіріп,

Таспадай терісін кер деді.

Пешіннен төмен болғанда,

Шошқалыға тақалды…

…Саңыраққа атып мылтықты,

Тойғанша беріп ерікті.

Қырық шамалы үй екен,

Баршасы жамсап өліпті.

Шауып барған ер Ақкөз

Аралап көрді өлікті.

Бір үйдің тұрған ішінде,

Аспалы қазан кұлаған.

Он жеті адам бір үйде,

Жатқанын өліп көріпті…

…Тына қыжым жауып ап,

Түйе тартқан келіндер.

Мысалы, қыздай шалқиған,

Көштің арты көп адам,

Айдаған сиыр, жылқы бар,

Байқамай әскер шатылған,

Қыз, қатын деген солдат боп,

Бесатар мылтық атылған.

Байқамай көш деп кеп қалды

Қулықпен қырды антұрған.

Көш тартқан қатын солдат боп,

Әскерге мойын бұрады.

Тоқтап тұрып оқ атып,

Әскерді келіп қырады.

Берікбайға оқ тиіп,

Он сегіз адам құлады.

Солдат қаптап сол кезде,

Әскерді катты қуады.

Қашпа деп Ақкөз ақтарды.

“Қашқан жауға – қатын ер”,

Бір айқасып кетпесең,

Жеткені ұрып, қырады.

Табандап әскер тоқталып,

Ақкөздің сөзін ұғады,

Екі жақтан ат қойып,

Осы жерде үш күн тұрады.

Солдат өліп, көш тоқтап,

Жоғары сырғып көшеді.

Он бір берен бесатар,

Тастап қашты орнына.

Солдат атқан мылтықты,

Әскерлер жабдық қылады.

Күш қосып байлар оқ атып,

Кедейдің ісін сынады.

Төртінші күні ел тоқтап,

Оқ тиген елдің жақыны.

Өлікке түнде барсақ деп,

Ақкөзден келіп сұрады.

Ақкөзден өлген он сегіз,

Әркімнің жанған шырағы,

Өлікке келсек түн катып,

Әрбір жерде шошайып

Қалған өлік тұрады…

… Қашқын ертіп солдатты,

Талайдың қанын шашқаны.

Жосыла үріккен қалың ел,

Ат жетпес жерді басқаны.

Сусызда шөлдеп мал да өлген,

Шыдай алмай жас бала,

Кемпір менен шал да өлген,

Ит пен сиыр елге ермей,

Елсіз дала, сайда өлген.

Қашқын шөлде бірігіп,

Болды пәле жәй келген.

“Қашқан жауға қатын ер”,

Шөлдеумен солдат сай келген.

Қалың бадал сексеуіл,

Қос тіктік оның ішіне,

Осында он күн демалып,

Астында бар ала аты,

Кез келдік жақсы кісіге,

Отряд бастық төре екен,

Ақкөзбен келе келісті…

…Ақкөздің жолы жақсылық,

Табасың кейін тегісті.

Ақкөз өліп қалғанмен.

Тіккен талы орнаса,

Жейсіңдер деді жемісті.

Ұйым ортақ шеті деп,

Ақкөздің жайын айтып ед,

Байқасам тура келісті.

Ақкөздің қылған бұл ісі,

Табады деп жемісті.

Жылаған елді жұбатты,

табасың деп өрісті,

Татулықпен ел қайтып,

Біріне-бірі сеністі,

Көшкен халық бытырап,

Жай жайына конғаны.

Ақкөз келіп Меркіге,

Абақтыда болғаны.

Досымайыл, Аршынбай,

Әлімжаныс, Қыдырбай,

Бұларда кіріп үстіне

Абақтыға толғаны

Дүзбасы мен мыңбасы.

Бұларда көріп тұтқынды,

Әзірет қайғы орнады…

… Арт жағын ерлер білерсің,

Қаршыға едің қырағы.

Білдірдім айтып термемен,

Алтыннан аяқ су ішер,

Деген осы өлмеген.

Қара нар ек тік тұрдық.

Сарып боп жатып көлбеген.

Дария нуға кез келдік,

Ел едік жатқан, шөлдеген.

Семіргендей боп қалдық,

Тері едік керіп шелдеген.

Ат мінгендей боп тұрмыз,

Ел едік бұрын көрмеген.

Пыш-пыш болып қаңғырып,

Қалмады жер жүрмеген.

Ақкөз бастаған көтерілісшілердің ерлігі туралы Ақкөздің бауыры Құттыбектің ұлы Мырзабай ақын да көп жырлаған. Өкінішке қарай, оның көп жырлары жоғалып кетті. Ақынның жырларын жинастыруда Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі, белгілі ақын Шырын Мамасерікова мен Мырзабай ақынның немересі марқұм Тоқтаған ақсақал да еңбектенген болатын.

Тәуелсіздік үшін арманда кеткен бауырларымыздың ерлігін ұмытпай, аңыз етіп айтуды бабаларымыз өсиет еткен. Сондықтан да биылғы даталы-айтулы жылы – сол қаһарлы 1916 жылдың ұлы оқиғасын еске алу, ол туралы келелі ой толғау қажеттілік. Тарихи оқиғаның әліде ашылмай жатқан тұстары аз емес.

 

Мақұлбек РЫСДӘУЛЕТ,

Қазақстанның Құрметті журналисі,

Архивтанушы

Редакция таңдауы

Жаңатастағы өрттің себептері анықталды

Алдын ала мәліметтер бойынша, Жаңатастағы тұрғын үйдегі (пәтердегі) өрт оқиғасы тез тұтанғыш материалдың бетіне ашық от көзінің түсуі салдарынан туындаған. Бұл туралы өңірлік коммуникациялар қызметінің...

Жаңатастағы өрт: зардап шеккен отбасыға жан-жақты көмек көрсетіледі

Жамбыл облысы Сарысу ауданы Жаңатас қаласындағы 2 ықшамаудандағы 5 қабатты тұрғын үйдің 3-ші қабатында өрт болып, 16 шаршы метр аумақты шарпыды (киімдер мен жиһаз...

Сөз құдіреті

Қайдан оқығаным есімде жоқ, бірақ мына бір ойлы әңгіме көп жылдан бері жадымда сақталып қалып­ты. Аласапыран, қантөгіс, қырғын  соғыс жүріп жатқан кезде неміс фашизмінің...

«Тілді бұзып емлеге ыңғайлау емес, емлені тілге ыңғайлау керек»

Филология ғылымдарының кандидаты, Ахмет Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтының директоры Анар Фазыл­жа­нова латын таңбасына негізделген жаңа қазақ әліпбиі жайындағы бірер сайтқа сұхбат берген екен. Рас,...
uni 6191 1

Қазақстандықтар медициналық қызметтерді бір ғана мекемеден алуы тиіс – Қ.Тоқаев

Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің бесінші отырысында Қасым-Жомарт Тоқаев Үкіметке осындай тапсырма жүктеді. «Азаматтар...
210225113552213a3757479i

Ауылда өз жұмысшыларына үй салып берген кәсіпкерлерге шығынның 50 пайызы қайтарылады – Президент

Бұл туралы бүгін Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің 5-отырысында ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев...
photo 344903

1 наурыздан бастап Қазақстанда карантин жеңілдейді

Биылғы жылдың 1 наурызынан бастап Қазақстанда карантин талаптары жеңілдейді. Жағымды жаңалықты Facebook...

Жаңалықтар

Айман Ибрагимова дзюдодан Қазақстанның екі дүркін чемпионы атанды

Ақтөбе қаласында дзюдо күресінен 2004-2005 жылы туған жасөспірімдер арасындағы  Қазақстан чемпионаты жалауын көтерді. Онда Сарыағаш ауданының балуан қызы Айман Ибрагимова 44 кг салмақ дәрежесінде...

Президент: жер шетелдіктерге сатылмайтыны туралы түбегейлі шешім қабылданды

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев шетелдіктерге ауыл шаруашылығы жерлерін сатуға және жалға беруге заң жүзінде біржола тыйым салуды және бір ай ішінде Жер реформасы жөніндегі...

Әлия Назарбаева мұғалімдер мен дәрігерлерге қатысты жобаны қолға алды

Қазақстанның Тұңғыш Президентінің кенже қызы Әлия Назарбаева көгалдандыруға қатысты тағы бір бастаманы қолға алды, деп хабарлайды Sputnik Қазақстан. Жоба аясында саябақтарға ағаштар егіледі. Оған...

Қос азаматтығы бар мемлекеттік қызметшілерге жазаны қатаңдату қажет – Президент

Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің 5-отырысында ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев қос азаматтығы бар мемлекеттік қызметшілерге жазаны қатаңдату қажеттігі туралы айтты. «Қазақстан қос азаматтыққа тыйым салынған көптеген...

Президент аудан әкімдерінің сайлауы қашан өтетінін айтты

Мемлекет басшысы елімізде аудан әкімдерінің тікелей сайлауы қашан өткізілетінін айтты.  "Қазір біз кенттер мен ауылдардың, ауылдық округтердің әкімдерін тікелей сайлауға дайындалып жатырмыз. Сайлау биыл шамамен...

Қазақстандықтар медициналық қызметтерді бір ғана мекемеден алуы тиіс – Қ.Тоқаев

Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің бесінші отырысында Қасым-Жомарт Тоқаев Үкіметке осындай тапсырма жүктеді. «Азаматтар өздеріне қажетті қызметтің барлығын бір ғана медициналық мекемеден алуға тиіс. Осы жобаны...

Мемлекет басшысы медициналық оқу орындарындағы стипендияны көбейтуді тапсырды

Медициналық оқу орындарындағы стипендияны көбейту қажет. Бұл туралы Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің 5-отырысында ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев айтты. «Бұған дейін біз педагогикалық жоғары оқу орындарында...

Ауылда өз жұмысшыларына үй салып берген кәсіпкерлерге шығынның 50 пайызы қайтарылады – Президент

Бұл туралы бүгін Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің 5-отырысында ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев мәлімдеді. «Кәсіпкер өз жұмысшыларына арнап ауылда үй салса, мемлекет оған кеткен шығынның 50...

Путин Жапаровқа Қырғызстанда орыс тілінің мәртебесін сақтаудың маңызын ескертті

Мәскеуге екі күндік жұмыс сапарымен барған Қырғызстан президенті Садыр Жапаров пен Ресей президенті Владимир Путин кездесті. Кремльдің хабарлауынша, Владимир Путин Садыр Жапаровты Қырғызстан президенті қызметіне...

Ұлттық экономика министрінің жаңа орынбасары тағайындалды

Әлібек Қуантыров ҚР Ұлттық экономика вице-министрі қызметіне тағайындалды. Бұған дейін осы лауазымды атқарған Мейіржан Юсупов қызметінен босатылды. Үкімет басшысы сайтының мәліметінше, Әлібек Қуантыров 1983 жылы Атырауда дүниеге келген. Томск...

Зейнетақы жинағын емделуге пайдалану үшін өтінім қабылдау басталды

25 ақпаннан бастап Қазақстанда біржолғы зейнетақы жинағын емделуге пайдалану үшін өтінім қабылдау басталды. Өтінімді enpf-otbasy.kz сайтында беруге болады. Біржолғы зейнетақы жинағын келесі медициналық қызметтерге пайдалануға...

Қар, боран, көктайғақ: Еліміздің 16 өңірінде ескерту жарияланды

Бір тәулік ішінде республиканың автожолдарында 155 бірлік техника шығарылды, 294 адам құтқарылды және эвакуацияланды. Бұл туралы КР ТЖМ ресми өкілі Талғат Уәли айтты. «Қазгидромет» РМК...

«Бірнеше күн нәр татпаған»: Ресейлік жазушы өз пәтерінде өлі күйінде табылды

Мәскеуде жас жазушы Аделина Шелдон өлі күйінде табылды. Бұл туралы Рен ТВ телеарнасы хабарлады.  Арна мәліметінге, 20 жастағы қыз өз пәтерінде көз жұмған. Соңғы бірнеше...

Пандемия салдарынан әлем әуежайлары қанша шығынға ұшырады?

Әлемдегі әуежайлар коронавирус кесірінен 112 млрд доллар шағынға ұшыраған. Мұндай мәліметті Әуежайлардың халықаралық кеңесі жариялады, деп хабарлайды «Хабар 24». Коронавирус жайлаған 2020 жылы шығын...

Коронавируспен ауырған балалардың денсаулығынан елеулі кінәрат анықталды

COVID-19-мен ауырған балалардың жартысында төрт ай бойы осы аурудың кем дегенде бір симптомы сақталады. Мұндай түйткілдер ғалымдар жүргізген зерттеу нәтижесінде анықталды, деп хабарлайды "Известия". Мамандардың...

Трамп жарлығының күші жойылды: Байден кейбір шетелдіктерге елге кіруге рұқсат берді

АҚШ президенті Джо Байден елдің бұрынғы басшысы Дональд Трамптың 2020 жылдың сәуірінде шетелдіктердің кейбір санаттарына елге кіруге тыйым салған Жарлығын жойды. Бұл туралы РИА...

Жуынатын бөлмеге телефонын алып кірген оқушы көз жұмды

Ресейдің Братск қаласында жуынатын бөлмеге телефон алып кірген оқушы қыз тоқ соғып мерт болды. Оқиғаға қатысты тексеріс басталды. Бұл туралы РФ тергеу комитеті өңірлік...

Түркістанда Бекзат Саттарханов атындағы спорт мектебі бой көтереді

Түркістан облысының әкімі Өмірзақ Шөкеев Бекзат Саттарханов атындағы дарынды балаларға арналған спорт мектебінің жобасын мақұлдады, деп хабарлайды Prosports.kz сайты өңір басшысының баспасөз қызметіне сілтеп....

Нұр-Сұлтанда аяз: 0-9 сынып оқушылары мектепке бармайды

Астанада ауа райына байланысты бірінші ауысымдағы оқушылар мектепке бармайды. «25 ақпан күні ауа райының қолайсыздығына байланысты қала мектептерінің бірінші ауысымындағы 0-9 сынып оқушылары үшін сабақ...

Алматыда 16 мыңнан астам студентке арналған бірнеше жатақхана салынады

Алматы қаласы әкімінің орынбасары Ержан Бабақұмаров жоғары оқу орындары басшылығымен жатақхана құрылысы мәселесі жөнінде кеңес өткізді. Жиында «Елбасының бес әлеуметтік бастамасы» аясында жатақхана құрылысының барысы...

Атырауда Қайтпай сұлтан мешітінің іргетасы қаланды

Атырау облысының әкімі Махамбет Досмұхамбетов пен Бас мүфти Наурызбай қажы Тағанұлы Атырау қаласының іргесіндегі Еркінқала ауылында атақты Қайтпай сұлтан мешітінің іргетасын қалады,- деп хабарлайды...

«Менің пірім- Сүйінбай» халықаралық жас ақындар айтысы

Абай атындағы ҚҰПУ-інде Жыр алыбы Жамбыл Жабаевтың 175 жылдығына арналған «Менің пірім-Сүйінбай» халықаралық жас ақындар айтысының ақтық кезеңі 19 ақпанда өтті. Ақтық кезеңге 12...

Жаңаөзендегі балабақша 22 миллиард теңгеге азық-түлік сатып алмақ болған

Мемлекеттік сатып алулар сайтында ерекше лот  -  Жаңаөзендегі балабақша 22 миллиард теңгеге азық-түлік сатып алмақ болған, - деп хабарлайды Tengrinews.kz. Балабақша 22,3 миллиард теңгеден астам...

БЖЗҚ еліміздегі ең жоғары зейнетақы қанша теңге екенін айтты

Еліміздегі ең жоғары зейнетақы 522 610 теңгеге жетті, деп хабарлайды БЖЗҚ баспасөз қызметі. Қордың мәліметінше, 2021 жылғы 1 ақпандағы көрсеткіш бойынша БЖЗҚ 167 423 алушыға...

Ертісбаев Путиннің беделін көтеретін факторды атады (видео)

«Спутник V» вакцинасы бүкіл әлемде мойындалса, бұл жетістік Ресей үшін алғашқы Жер серігі ғарышқа жіберілген сәттегі КСРО-ның даңқымен пара-пар болуы мүмкін. Мұндай пікірді Yertysbayev...

ҚР Мәдениет және спорт министрлігі аппаратына жаңа басшы тағайындалды

ҚР мәдениет және спорт министрінің бұйрығымен Ернат Архатұлы Мұхамадиев ҚР МСМ аппаратының басшысы қызметіне тағайындалды. Бұл туралы ҚР Премьер-Министрінің баспасөз қызметі хабарлайды. Ернат Мұхамадиев...

Елорданың ірі мәдени ошақтары пандемия салдарынан қанша шығынға батқаны белгілі болды

«Astana Venue Management» ЖШС-ның бас директоры Мәлік Хасенов елордадағы мәдени нысандардың 2020 жылғы шығыстарына қатысты нақты деректермен бөлісті. «Егер әр нысанға қатысты нақты айтар болсақ,...

Қарызын қайтармаған досына оқ атқан павлодарлық 8 жылын түрмеде өткізеді

Сот үкімі Павлодар облысының қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған ауданаралық сотында жарияланды деп хабарлайды Pavlodarnews.kz. Іс алқабилердің қатысуымен қаралды. Сот 28 жастағы павлодарлықты қылмысқа дайындалғаны және кісі...

Ертісбаев Ұлттық кеңес туралы заңға екіұдай пікір білдірді (видео)

 Белгілі саясаткер Ермұхамет Ертісбаев Ұлттық қоғамдық сенім кеңесі туралы заң қабылдау жайлы ұсынысқа қатысты пікір білдірді. Бұл туралы ол өзінің Yertysbayev Live  атты Youtube-арнасында...

«Абай» мәдени-іскерлік үйінің атқарар міндеті мол

Бүгінде жер-жаһанның 43 елінде тұратын этникалық қазақтардың қарасы 7 миллионға жетіп жығылады, алайда, ақпарат көздерінен белгілі болғандай, шекараның арғы шебіндегі отандастар саны 5 миллион...

Әлемді мойындатқан актерге адам зорлады деген айып тағылды

Есімі әлемге белгілі француз актері Жерар Депардьеге адам зорлау және сексуалдық зомбылық бойынша айып тағылды. Бұл туралы Риа Новости France-Presse (AFP) агенттігіне сілтеме жасап...

Қазақстандықтар министрлерге қандай мәселемен келеді?

Nur Otan-ның Республикалық қоғамдық қабылдау бөлмесінде азаматтардың министрлермен және мемлекеттік органдардың басшыларымен онлайн-кездесулері жалғасуда. Қазақстандықтардың министрлерге қандай мәселелермен келетіні туралы партия Орталық аппаратының баспасөз...

1 наурыздан бастап Қазақстанда карантин жеңілдейді

Биылғы жылдың 1 наурызынан бастап Қазақстанда карантин талаптары жеңілдейді. Жағымды жаңалықты Facebook парақшасы арқылы Атамекен ҰКП төрағасының орынбасары Юлия Якупбаева хабарлады. «Сүйінші жаңалық! Ведомствоаралық комиссияның...

БҚО-да 24 елді мекен жарықсыз қалды

Батыс Қазақстан облысында 24 елді мекен электр жарығынсыз қалды. БҚО Төтенше жағдайлар департаментінің баспасөз қызметінен түскен мәліметке қарағанда, сегіз ауданда барлығы 3112 абонент жарықсыз қалды. Атап...

ҚР Ақпарат және қоғамдық даму министрлігінің аппарат басшысы тағайындалды

ҚР Ақпарат және қоғамдық даму министрінің бұйрығымен Серік Рахметоллаұлы Егізбаев ҚР Ақпарат және қоғамдық даму министрлігінің аппарат басшысы лауазымына тағайындалды. Бұл туралы ҚР Премьер-Министрінің...

Жол апатына кінәлі әйел полициядан қашамын деп мерт болды

Ресейдің Благовещенск қаласында жол-көлік оқиғасын жасап, із суытпақ болған әйел жол апатына түсіп мерт болды. Тағы екі адам жарақат алған, деп хабарлайды РИА Новости....

Экология министрлігі «АрселорМиттал Теміртау» компаниясына қатаң талаптар қойды

Экология министрлігі "АрселорМиттал Теміртауға" Теміртауда 500 мың ағаш отырғызуды міндеттеді. Бұл туралы ҚР экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі ұйымдастырған брифинг барысында хабарланды. Министрліктің...

Алматыда қандай кәсіп иелері тапшы екені белгілі болды

Алматы қаласының Жұмыспен қамту орталығының директоры Диляра Иманқұлова онлайн брифинг барысында мегаполисте қандай мамандық иелері тапшы екенін айтты. Оның айтуынша, денсаулық сақтау саласында мамандар тапшылығы...

«Қытаймен бәсекені күшейтеміз»: АҚШ пен Канада күш біріктірді

АҚШ пен Канада Қытайға қарсы тұру үшін күш біріктірді.  Бұл туралы АҚШ президенті Джо Байден Канаданың премьер-министрі Джастин Трюдомен өткізген бейнеконференциядан кейін мәлімдеді, деп...

Алматы мәйітханасының директоры ірі көлемде пара алған деп айыпталды

Алматы бойынша Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл қызметі Қалалық паталогоанатомиялық бюросының директоры Б.Әлібековке қатысты тергеу ісін аяқтады. Ол 2020 жылы мемлекеттік сатып алу бойынша қол қойылған...

Шымкентте тойханаларды мектепке айналдыру ұсынылды

Шымкенттегі банкет залдары иелеріне жергілікті билік мектеп немесе кафе ретінде жұмыс істеуді ұсынды. Коронавирус пандемиясына байланысты көптеген ойын-сауық кешендері бір жылға жуық жұмыс істемейді. "Атамекен"...

Қазақстан нарығына екі жаңа автокөлік бренді шығарылмақ

Astana Group холдинг компаниясының негізін қалаушы және президенті Нұрлан Смағұлов екі жаңа автомобиль бренді биыл ел нарығына шығарылатынын мәлімдеді. Олар - Haval және Genesis...

Зейнет жасы: Әлеуметтік кодекс тұжырымдамасы әзірленуде

Премьер-Министр Асқар Маминнің мәжіліс депутаттарының сауалына берген жауабында елімізде Әлеуметтік кодекс тұжырымдамасының жобасы әзірленіп жатқаны туралы айтылды. Қазіргі уақытта зейнетақымен қамсыздандырудың барлық үш деңгейі (ынтымақты, базалық...

Мәжілісте қатесіз жазуға қатысты құжат мақұлданды

Парламент Мәжілісінің жалпы отырысында «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне көрнекі ақпарат мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң жобасы бірінші оқылымда мақұлданды. Бұл...

Төменгі жалақы мөлшерін арттыру мақсатында Жол картасы әзірленеді – Үкімет басшысы

Премьер-Министр Асқар Маминнің мәжіліс депутаттарының сауалына берген жауабында елімізде жалақының төменгі мөлшерін арттыру мақсатында арнайы Жол картасы әзірленетіні айтылды. «Ең төмен әлеуметтік стандарттар және олардың...

6,6 млрд теңге: Орал әуежайының ғимараты жаңартылмақ

БҚО құрылыс басқармасының басшысы Әлібек Антазиевтің айтуынша, «ҚПО б.в.» компаниясы арқылы әлеуметтік инвестициялар жобасы аясында құрылыс-монтаж жұмысы басталды. Жоба бойынша терминал алаңы 4 мыңнан 10...

ШҚО-да жасанды жолмен қар көшкіні түсірілді

ШҚО Төтенше жағдайлар департаментінің мәліметінше, соңғы күндері өңірде күн жылып, жиі қар жауып тұр. Жел жылдамдығы да артқан. Таулы аймақтарда көшкін жүру ықтималдығы жоғарылады....

210 мыңға жуықтады: коронавирус жұқтырғандар саны азаймай тұр

Қазақстанда өткен тәулікте 753 адамның коронавирус жұқтырғаны белгілі болды, – деп хабарлады coronavirus2020.kz. Аймақтар бойынша: Нұр-Сұлтан қаласы - 68, Алматы қаласы - 93, Шымкент қаласы...

Мас күйінде көлік тізгіндеген азаматтың бас бостандығы шектелді

Өскемен қаласында алкагольді ішімдік ішіп  алып көлік тізгіндеген ер адам жазаға тартылды. ШҚО бойынша ҚАЖ департаментінің мәліметіне сүйенсек, былтыр көктемде ер адам әкімшілік жауапкершілікке...

Қасым-Жомарт Тоқаев Президент Телерадиокешенінің жаңа аппараттық-студия кешенін аралады

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан Республикасы Президенті Телерадиокешенінің жаңа аппараттық-студия кешенін аралап көрді, – деп жазды Берік Уәли Facebook-тегі парақшасында. «Биыл Қазақстан Республикасы Президентінің Телерадиокешеніне...

Елімізде боран соғып, қар жауады – Қазгидромет

Сәрсенбі күні елімізде жел күшейіп, боран соғады, солтүстікте қалың қар жауып, оңтүстік өңірлерде тұман түсіп, көктайғақ болуы мүмкін, – деп хабарлады Қазгидромет. 24 ақпанда Қазақстан...

Oppo компаниясы ауа арқылы сымсыз қуаттау технологиясын ұсынды (видео)

OPPO компаниясы көпшілікті Oppo X 2021 құрылғыларын сымсыз қуаттаудың жаңа жүйесімен таныстырды, - деп хабарлайды EVO-RUS.COM. https://youtu.be/xALQxs1bJM0 Wireless Air Charging технологиясын Қытайлықтар MWC 2021 Shanghai көрмесінде...

Google қазақ тіліндегі аудиожазбаларды аудара бастады

Google Translate сервисі енді қазақ тіліндегі аудиожазбаларды аудара бастады, деп хабарлайды АА "NewTimes.kz". Бұл жаңарту 22 ақпанда пайда болды – 6.17.0. Айта кету керек, аудиоаударма тек...

АҚШ-та салынғанына 139 жыл болған үй алып тіркемемен жаңа орынға көшірілді (видео)

Калифорния штатындағы Сан-Франциско қаласының тұрғыны Тим Браун 139 жыл бұрын іргетасы қаланған өз үйін жаңа мекен-жайға көшірді. https://www.youtube.com/watch?v=u8l6eBUK-rM 1882 жылы салынған үй үлкен тіркемеге салынып, жүк...

«Алтын Орда» тарихына арналған киножобаға дайындық басталды

Ұлттық киноны қолдау мемлекеттік орталығы Алтын Орда тарихына арналған ірі киножобаның тұжырымдамасын әзірлеуге кірісті. Осы мақсатта кино орталығының жанынан жұмыс тобы құрылған, ол ел...

Қандасымыз Риза Әлімжанқызы – Қытай киноиндустриясының жұлдызы

Қытайдың kazakcnr.com сайтында талантымен танылған қандасымыз, белгілі актриса Риза Әлімжанқызы туралы мақала жарық көрді. Аталған мақаладағы деректерге сүйенсек, Қытайда өнерімен көрермен көзайымына айналған Риза...

Елбасы Ақан Сатаевты қабылдады

Елбасы Ш.Айманов атындағы «Қазақфильм» акционерлік қоғамының президенті Ақан Сатаевты қабылдады, – деп хабарлайды elbasy.kz. Кездесуде Нұрсұлтан Назарбаев тәуелсіздік алғаннан бері мемлекет әрдайым өнер саласының...

«Nur Otan» партиясының жол картасы: «Баспанамен қамту – басты назарда»

«Nur Otan» партиясы Нұр-Сұлтан, Алматы және Шымкент қалаларына арналған Жол карталарын бекітті. «Nur Otan» партиясы сайлаудан кейінгі бір ай уақыт ішінде өзінің 216 сайлауалды бағдарламасын...

Президент Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің мүшелерін қабылдады

Мемлекет басшысы Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің мүшелері Рахым Ошақбаевпен және Қанат Сахарияновпен кездесті, – деп жазды Ақорда. «Талап» қолданбалы зерттеулер орталығының директоры Рахым Ошақбаев Президентке...

Мемлекет басшысы Каспий теңізіндегі қызметке қатысты заңға қол қойды

ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне Каспий теңізінде қызметті жүзеге асыруға байланысты мәселелер бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасының...

Қарағанды фармацевтика кешені «Спутник V» вакцинасының өнеркәсіптік партиясын шығарды

Премьер-Министрдің орынбасары Ералы Тоғжанов пен ҚР денсаулық сақтау министрі Алексей Цой Қарағанды фармацевтика кешені (ҚФК) базасында «Гам-КОВИД-Гак» («Спутник–V») вакцинасының өнеркәсіптік өндірісі барысын және вакцинаның...

Білім саласының бір орында тоқтап қалған кезі жоқ

Аягүл МИРАЗОВА, Қазақстан педагогика ғылымдары академиясының академигі, Қазақстанның Еңбек Ері: – Тәуелсіздік алған жылдары жалпы халықтың жағдайы жақсы болды, мына саланың дамуына ерекше жағдай жасалды...

Президенттің құжаттарды цифрландыру процесіне қатысты тапсырмасы орындалды – Берік Уәли

ҚР Президентінің баспасөз хатшысы Берік Уәли Facebook парақшасында мемлекеттік органдар тарапынан берілетін құжаттарды цифрландыру процесі қалай жүргізіліп жатқаны туралы жазды. ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев былтыр...

Қазақстандықтардың зейнетақы жинағы 13 трлн теңгеден асты

2021 жылғы 1 ақпандағы жағдай бойынша Қазақстан салымшыларының зейнетақы жинағының сомасы 13,1 триллион теңге болды. Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры салымшыларының шотында 13,1 триллион теңге зейнетақы...

Коронавирусқа қарсы екпе салдырған 73 жастағы хирург вакцинаның әсері туралы айтты

Атырауда 73 жастағы хирург Марат Есжанов коронавирусқа қарсы вакцина салдырды. Оның айтуынша, вакцинаның жанама әсері жоқ. «1 ақпанда әріптестеріммен бірге коронавирусқа қарсы вакцинаның бірінші кезеңін алдым....

Елімізде жекеменшік университетте білім алушылардың саны көбейді

Білім және ғылым министрлігі 2016-2020 жылдар аралығында жеке меншік университетте білім алушылардың саны 53,8% өскенін мәлімдеді.  «Қазіргі уақытта елімізде жалпы 127 жоғары оқу орны бар,...

Су тасқанына қарсы 45 пойыз жасақталып жатыр – министр

ҚР Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрі Бейбіт Атамқұлов елімізде су тасқанына қарсы 45 пойыз жасақталып жатқанын айтты. «Поездардың үздіксіз және қауіпсіз қозғалысын қамтамасыз ету, жолдарды,...

«Nur Otan» партиясы сайлауалды міндеттемені іске асырудың қадамдық жоспарын бекітті

«Nur Otan» партиясы Орталық және Шығыс Қазақстанға арналған сайлауалды міндеттемелерді іске асырудың қадамдық жоспарын бекітті. Партия 216 сайлауалды бағдарламаны іске асыру бойынша әр жылға нақты...

Асқар Мамин әкімдерге тапсырма берді

Үкімет отырысында Премьер-Министр Асқар Мамин өңір әкімдері су қоймалары толуына үнемі бақылау жасап отыруы тиіс екенін айтты. «Су тасқынының алдын алу үшін жүйелі шаралар қабылдау...

«Шектеулер қажет емес»: ДДСҰ пандемиямен күрес қашан аяқталатынын хабарлады

Данияның DR телеарнасына берген сұхбатында Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының Еуропалық аймақтық бюросының басшысы Ханс Клюге коронавирус пандемиясы 2022 жылы аяқталатынын мәлімдеді, деп хабарлайды aa.com.tr.  Ұйым...

COVID-19: Бес өңір «сары» аймақта тұр

23 ақпандағы жағдай бойынша, Қазақстан өңірлеріндегі коронавирусқа қатысты эпидахуалды бағалау матрицасы жарияланды. Оған сәйкес, «сары» аймақта: Нұр-Сұлтан қаласы, Ақмола, Батыс Қазақстан, Қостанай және Павлодар облыстары...

Алматы әкімі АТУ студенттеріне арналған 9 қабатты жатақхана құрылысын тоқтатты

Алматы әкімі Бақытжан Сағынтаев тұрғындардың шағымынан кейін тоғыз қабатты жатақхананың құрылысын тоқтату туралы шешім қабылдады. Әуезов ауданындағы «Алтын бесік» ықшамауданының тұрғындары 17 ақпанда өткен Алматы...

АҚШ туы төмен түсірілді: Америкалықтар 5 күн аза тұтады

АҚШ-та коронавирустан көз жұмғандарды еске алу мақсатында 5 күн аза тұту жарияланды. Елдің федералды және әскери нысандарында мемлекеттік ту төмен түсірілетін болады, деп хабарлайды...

Адамдар көп жиналатын орындарда бірден екі маска тағу міндеттелді

Чехия билігінің жарлығына сәйкес, республика тұрғындары 25 ақпаннан бастап адамдар көп жиналатын жерлерде бірден екі маска киюге міндеттелді. Бұл туралы Ceske noviny хабарлады.  Елдің денсаулық...

Жаңа қаулы: ШҚО-да 4 санитарлық бекет қойылады

Шығыс Қазақстан облысының бас мемлекеттік санитар дәрігері міндетін атқарушы Хамит Илюбаевтың 2021 жылғы 19 ақпандағы №4 қаулысына өзгерістер енгізу туралы 2021 жылғы 22 ақпандағы...

Зейнетақы жинағы: Қанша отбасы баспана алғаны белгілі болды

Зейнетақы жинағын алған 28 мың қазақстандық қарыздарын өтеп, пәтер сатып алған. Бұл туралы Отбасы банкі хабарлады. Достар, enpf-otbasy.kz онлайн  платформасы іске қосылғалы бері 28 мыңнан астам қазақстандық ипотека...

Путин мен Лукашенко табиғат аясында демалып, шаңғы тепті

Ресей президенті Владимир Путин мен Беларусь басшысы Александр Лукашенко Красная Полянадағы келіссөздерден кейін табиғат аясында демалып, шаңғы тепті. Президенттердің демалу сәтінен түсірілген суреттер Кремльдің...

СҚО-да әйелінің көңілдесін өлтірген ер адам 9 жылға сотталды

Солтүстік Қазақстан облысындағы ЕС-164/3 мекемесінде жазасын өтеп жатқан ер адам әйелінің көңілдесін өлтіргеніне өкінеді. Қызғанышқа салынып, адам қанын мойнына жүктеген оған 9 жылға жаза...

Жамбыл облысында 200-ге жуық ата-ана жауапкершілікке тартылды

Жамбылдық полицейлер жасөспірімдер арасында профилактикалық рейдтер өткізді. Бір апта ішінде ювеналды полиция қызметкерлері 74 рейд жүргіздіп, оның барысында ішкі істер органдарына 131 кәмелетке толмаған жасөспірім...

Бертран Расселдің «Батыс философиясының тарихы» қазақ тілінде «сөйледі»

Мемлекетіміздің қазақстандық жастардың жоғары ғылыми стандарттарға сәйкес сапалы білім алуын қамтамасыз ету және бұл мәселеде тың көзқарастар қалыптастыру, осы істе халықаралық тәжірибеге сүйену мақсатына...

Отандық «18 килогерц» фильмі прокатқа шықты

Режиссер Фархат Шарипов түсірген «18 килогерц» фильмі 18-ші ақпаннан бастап Қазақстан бойынша прокатқа шықты. «18 килогерц» - бұл 90-шы жылдардың соңындағы жасөспрімдердің өмірінен сыр шертетін...

Жаңатастағы өрт салдарынан жапа шеккен отбасыға пәтер берілді

Жаңатастағы өрт салдарынан қайтыс болған балалардың ата-анасына демеушілер есебінен Жаңатас қаласынан 3 бөлмелі пәтер берілді, ал Сарысу ауданының кәсіпкерлері баспанаға қажетті жиһаз бен техника...

ҰҚК Шекара қызметі браконьерлік жүкті қолға түсірді

2021 жылдың 20 ақпанында Батыс қазақстан облысы бойынша ҰҚК Шекара қызметі департаментінің әскери қызметшілері БҚО бойынша Экономикалық қылмыстарды тергеу департаменті және облыстық ПД Криминалды...

425 мың сәби дүниеге келді: Өткен жылы туу көрсеткіші жөнінен алға шыққан өңірлер аталды

2020 жылдың қаңтар-желтоқсанында республикада 425,6 мың сәби дүниеге келді, бұл 2019 жылмен салыстырғанда 22,6 мың адамға көп, деп хабарлайды Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің...

Қытай елінің кино жұлдызына айналған қазақ қызы

Қытайдың kazakcnr.com сайтында Қытай елде миллиондаған бәсекелесінің оза шығып, талантымен талайды таңдай қақтырып жүрген қандасымыз, белгілі актриса Риза Әлімжанқызы туралы мақала жарық көрді. Аталған мақаладағы...

Мәулен Әшімбаев: Біз бойымызды да, ойымызды да Абай сөздеріне қарап түзейміз

ҚР Парламенті Сенатының Төрағасы Мәулен Әшімбаев Елордадағы Музыкалық жас көрермен театрының «Абай-Тоғжан» қойылымына жоғары баға берді. «Былтыр елімізде Абайдың 175 жылдығы кеңінен аталып өтті. Соның...

Пошта қызметкері клиентпен орысша сөйлескені үшін жұмыстан қуылды

Украинада  "Укрпочтаның" Кривой Рогтағы пошта бөлімшесі меңгерушісінің орынбасары клиентпен орыс тілінде сөйлескені және эпидемияға қарсы шараларды сақтаудан бас тартқаны үшін жұмыстан босатылды. Бұл туралы...

Оқушы қыздар педофилді өз беттерінше жазалап, түрмеге түсірді

АҚШ-тың Пенсильвания штатында екі оқушы 22 жастағы педофилге қарсы айғақ жинап, оны бопсалады, деп хабарлайды The Morning Call.  Жергілікті тұрғын Кайл Кустер балабақша автотұрағында 14...

Ақтауда тұрғын үй кешенінің көлік тұрағында той ұйымдастырғандар анықталды (видео)

Ақтауда әлеуметтік желілерге мониторинг жүргізу кезінде жергілікті пабликтердің бірінде жарияланған тұрғын үй кешенінің көлік тұрағында өткізілген тойдың бейнежазбасы анықталды, – деп хабарлайды Polisia.kz. 2021...

Алматы әкімдігі трамвай депосының орнына не салынатынын айтты

Алматыда бұрынғы трамвай депосының орнында құрылыс жұмыстары жанданды. Қалалық әкімдіктің хабарлауынша, бұл жерде креативті жастарға арналған қоғамдық парк ашылады. Тұжырымдамаға сәйкес, бұл нысанда арт шеберлік кластары,...

Нұр-Сұлтанда карантин қашан жеңілдетіледі – Бас санитар жауап берді

Елордада карантиндік шектеулер жеңілдеуі мүмкін. Бұл туралы қаланың бас мемлекеттік санитар дәрігері Сархат Бейсенова айтты. Оның сөзінше, астана 30 қаңтарда "сары" аймаққа шықты, бірақ 8-10...

Коронавирус: Елордада 21 мектеп карантинге жабылды

Нұр-Сұлтан қаласының бас мемлекеттік санитарлық дәрігері Сархат Бейсенова елорданың білім беру ұйымдарындағы коронавирус статистикасына тоқталды. «2021 жылдың 22 ақпанындағы жағдай бойынша жаңа оқу жылы басталғаннан...

Желідегі хабарландыру арқылы ШҚО тұрғынының 1 млн теңгесін үптеп кеткен алаяқ ұсталды

Қызылорда тұрғыны әлеуметтік желі арқылы Шығыс Қазақстан облысының тұрғынын алдап соқты,  деп хабарлайды Polisia.kz. 20 ақпан күні Қызылорда қалалық Полиция басқармасына Шығыс Қазақстан облысының...

Жаңатастағы апат: Қара жамылған отбасыға «Birgemiz» қорынан 2 млн теңге бөлінеді

«Birgemiz» қорының қамқоршылық кеңесі Жамбыл облысының Сарысу ауданы Жаңатас қаласында өрттен зардап шеккен Әбдімәліковтер отбасына 2 млн теңге бөлу туралы шешім қабылдады. «Қор атынан қаза...

Тегін WI-FI қаншалықты сенімді?

Қоғамдық орындарда тегін WI-FI көрсек, қуанышымыз қойнымызға сыймайды. Жұмысымызды тез бітіру үшін, тегін желіге қосылуға асыққанымыз соншалық жеке деректеріді қолды болып жатқанына бейғам қараймыз....

«Ішкиіміне 17 түйіншек жасырған»: Қостанай облысына есірткі саудалап келген ерлі-зайыпты ұсталды

Жітіқара ауданының полицейлері есірткі саудасымен айналысып келген күдіктілерді ұстады, деп хабарлайды облыстық полиция департаментінің баспасөз қызметі. Полиция бөліміне түскен жедел ақпараттан кейін қызметкерлер іздестіру іс-шараларын...

Мексикада әскери ұшақ құлады (видео)

21 ақпан, жексенбіде Мексикада елдің әуе күштерінің реактивті жолаушылар ұшағы апатқа ұшырады. Ұшақ бортында болған алты адам қайтыс болды, деп хабарлайды El Universal. Learjet маркалы...

Көшелерге күйеуі мен туыстарының атын берген шенеунік жұмысынан айрылды

Мысырда көшелерге күйеуі мен туысқандарының атын берген шенеунік қызметінен айрылды, деп хабарлайды РИА Новости. Елдің солтүстігіндегі Кальюбия провинциясының губернаторы қаланы абаттандыру департаментінің директоры Кафр-Шукрды бірнеше...

Белгілі дизайнерді өлімі: Айыпталушы 11 жылға сотталды

Алматы қаласының қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған ауданаралық соты «Bisen» атымен танымал дизайнер Сәбит Сыраханның өліміне кінәлі адамға қатысты үкім шығарды. «Сот үкімімен С. Дүйсенғалиев 11...

Ғалым қатерлі ісіктен қорғайтын өнімдерді атады

Бірқатар өнімдерде канцерогендер – қатерлі ісіктердің пайда болу жиілігін арттыруға қабілетті заттар бар. Олар тағамға қоршаған ортадан түседі немесе тамақты өңдеу кезінде пайда болады....