Әбдіманап КӨПБЕРГЕН: Ауыл үшін күрес – алаш үшін күрес

Әбдіманап КӨПБЕРГЕН, ҚР Жоғарғы Кеңесі ХІІІ шақырылымының және І Парламент мәжілісінің экс-депутаты, ҚР Журналистер одағының мүшесі.  

 – Еңбек жолыңызды Жамбыл облысы, Талас ауданының ауыл шаруашылық басқармасында аға зоотехник болып бастаған екенсіз. Содан бері ел басқардыңыз, халықтың атынан екі мәрте депутаттыққа сайландыңыз. Атқарған қызметтеріңіз өмірде шыңдалуыңызға, қалыптасуыңызға қаншалықты әсер етті?

– Арманым журналист болу еді. Жетінші сыныпта оқып жүргенде-ақ М.В.Ломоносов атындағы ММУ-нің суретін қалтама салып жүретінмін. Себебі сол кезде «Қазақстан пионері» газетінде ұсақ мақалаларым жариялана бастаған. 1963 жылы сол кездегі «Лениншіл жас» газетінде «Көкбестінің ажалы» деген әңгімем жарияланып, қуаныштан жүрегім жарыла жаздағаны бар. Бірақ… Өмір өздігінен басқа арнаға бұрылды. Ауылдағы мектеп жеті жылдық болған соң, алдымызда «ендігі оқуды қайда жалғастырамыз» деген сауал тұрды. «Он жылдықты жақсы оқысаң алтын медаль алып, қалаған жоғары оқу орнына түсесің» деген ағамның сөзіне иланбай, «қалада қызық көп» деген Шәкір досымның сөзіне ердім. Сөйтіп, Жамбыл зоотехникалық-мал дәрігерлік техникумына түстім. Оны үздік бітіріп, Алматы зоотехникалық-мал дәрігерлік институтының студенті болдым. Байырғы оқу орнының бірі – біздің институтта талай атақты оқымыстылар еңбек еткен. Олардан білім алу ̶ олжа, бақыт. Қоғамдық жұмыстардың бел ортасында жүрдім. Зоотехника факультеті комсомол хатшысы, институт комсомол комитетінің бюро мүшесі болдым. Футболдан институт құрама командасында ойнадым. Еркін күреспен шұғылдандым. Ескі әдетім – тілшілікті де тастағаным жоқ. Республикалық газет-журналдарға материалдар жазып тұрдым. Думаны мол студенттік жылдар қиындық-қызығымен бір күнгідей болмай өте шықты. Ғылымдағы арман сапары ары жалғаса берер ме еді?! Тұрмыс тұсауы, ауылдағы қарт әке-шешемнің қамы елге тартты. Отбасында жалғыз бала едім, әкем малды кәсіп етсе, анам мені оқытамын деп жүрді. Сөйтіп, өз еркімен әкеме екінші әйел алып берді. Оқу-тоқуым аяқталысымен қызметім қалалы жерде болған соң, анамды да Таразға көшіріп әкелмекші болдым. Ол кісі нағыз ауылдың адамы емес пе, өзі үйренген ортасында қалатын болып, ақыры көнбеді. Амал жоқ, анамның көңілін қимай ауылға бардық. Қолымдағы қос дипломмен Мойынқұмның жиегінде орналасқан «Досбол» бөлімшесінен бір-ақ шығып, ферма зоотехнигі қызметіне кірістім. Алғашында мал ұрықтандырушы, сұрыптаушы болып та істедім. Бұл жерде 15 жылға жуық уақыт кетті. Осындай төмен жұмыстан бастап, жоғарғы қызметтің де дәмін таттым ғой. Өмір өзі үйретеді екен. Әр ортада әр түрлі адамдармен қызметтес, жұмыстас болдым. Оның барлығы адам ретінде қалыптасуыңа, шыңдалуыңа ықпал етеді. Шынын айтсам, бұл кезеңде ойымды ашық айтып, өз қалауымша іс бітіре алмадым. КСРО-дағы қайта құру кезеңінде «Түркістан» совхозында партия комитетінің хатшысы қызметін жарты жылдай атқарып, кейін 39 жасымда «Сарысу» совхозына директор болып тағайындалдым. Бұл қызметке бірден келіскенім жоқ. Өйткені ол кезде аудан басшылығын да аса біле бермейтін едім. Тырнақтап жинаған тәжірбие, қажымай-талмай еткен еңбек, өмірге деген іңкәрлік пен құштарлық осы совхозды басқару кезінде бойымнан табылғанына тәубә деймін. Ол совхоз тарихында бір сом да пайда көрмеген, жағдайы нашар еді. Себебі Мойынқұм мен Шу өзенінің ортасында орналасқан елді мекен. Былайша айтқанда, құмды, адамның өмір сүруіне табиғаты қолайсыз, өркениеттен ада жер. Оның үстіне осыған дейін отырған ұжым басшылары бөлінген қаражатты құмға сіңген судай жоқ қылып келген. Совхозға бөлінген дүние тістегеннің аузында, ұстағанның қолында кеткен ғой. Жасыратыны жоқ, жемқорлыққа үйреніп қалғандармен бес жылға жуық күрестім. Неге екені белгісіз, ол уақыт арызқойлардың дәурені жүріп тұрған кез еді. Халықтың бетін бері қарату үшін бір жыл кетті. Сөйтіп, жемқорлық тоқтағанннан кейін, мал шаруашылығын жолға қойып, оның табысын арттырдық. Ауданның сол жылы тапқан табысы 3,5 млн сом болса, біздің елді мекен 1,5 млн сом табыс тапты. Бетпақдала мен Мойынқұмды жайлап, Сарыарқа асатын малдың саны артты. Қой 17 мыңнан 42 мыңға, жылқы бір мыңнан екі мыңға жетті. Шөлге бейім түлік – түйе бұрын болмаса, аз уақытта 150 басқа жетті. Сол тұста шаруашылық есеп, өзін-өзі қаржыландыру деген сияқты әдістер енді ғана қолданысқа еніп жатқан тұс. Алдымен, мал жайылымына кететін шығындарды қысқартып, ауылды ауызсумен қамтамасыз еттік. Мойынқұмда су мәселесі аса күрделі еді. Бетпақдала болғандықтан ағынды су малға болмаса, адам қолдануға жарамайды. Кейін жерді қазып, құдықтар арқылы су шығардық. Басында Жайлаукөлде ағаш отырғызамын деген сөзіме елдің бәрі күмәнмен қараған еді. Өйткені ағаш тұрмақ адам ішетін таза су жоқ. Көгеріш көрмеген құмдағы ауылда бес жылда 50 мың түп ағаш көгерді. Қазір халық сол ағаштардың көлеңкесін паналап отыр. Халықты жұмылдырып, ескі үйлерді бұздық та, оның орнына саябақ, стадион жасадық. Тіпті, сол ауылдың балалары асфальт жолдың не екенін білмейтін. Сары құмның үстінде велосипед тебеді. Сосын жоғарыдан бір шақырым жолдық асфальт сұрап, ауылға тас жол салдық. Бұрын-соңды тас жолда ойнап көрмеген балалар күнімен, түнімен сол жерден шықпайтын. Кейін салған жолдан да ілік тауып, арыз жазғандар табылды. Олармен де күрестік, алыстық-арпалыстық. Совхоздағы жұмысшылар жылдың соңында жақсы көрсеткішке жетсе, қосымша жалақы алатын болды. Өмірінде ондайды алмақ түгілі естіп көрмеген жұрт қосымша ақшаға да бөтенси қараған еді. Бертінірек, 2-3 жылдан кейін халық жиналыс өткізіп, елдегі арыз-шағымданушылар теріс бұл әдеттерін қоймаса, оларды ауылдан қуу керек деп шешті. Мені шыңдаған, шынайы ашылып, басшы қылған сол Жайлаукөл еді. Қызметтен кетерде халық қимастықпен шығарып салды. Еңбегімнің соншалықты сіңгені шығар, өзімнің де көңілім босап, әзер қоштасқан едік. Сол жердің бір уыс топырағын кетерде қалтаға түйіп, өзіммен бірге алып кеттім. Кейін аудандық атқару комитеті төрағасының бірінші орынбасары қызметіне ауыстым. Бір жылға жуық уақыттан кейін партия тарады. Сөйтіп, 1992 жылы Сарысу ауданына әкім болып тағайындалдым. Алдымен ауылды, ауданды жақсы білгендіктен 30 жасты алқымдаған жақсы мамандарды шақыртып, кадр мәселесін реттедім. Себебі бұрыннан майлығы мен шайлығын ғана ойлап, қызметтік орындарды босқа ұстап отырғандар да бар еді. Көнгені – көнді, көнбегені арыз жазды. Бұл ауданда да біраз жұмыс атқардым деп ойлаймын. Бірақ өмірімде қызметке келу, кетуім ерте болған сияқты. Сондықтан да, халыққа бергенім аздау болды ғой деген ой жиі мазалайды. Өз есебім бойынша директорлықтан да ерте кеттім. Екіншіден, әкімдігім де ерте үзіліп қалды. Сарысу ауданы Бетпақдала мен Мойынқұмның арасындағы ешқандай өсімі жоқ өңір еді. Көрсеткіші жағынан да ең соңғы орында болатын. Мен істеген екі жарым жылдың ішінде 10 ауданның бел ортасынан көріндік. Енді біраз уақыттан кейін үздік үштікке де кіріп қалушы едік. Дәл солай депутаттыққа келуім де ерте болған сияқты. Депутат халыққа жақсылық жасауда жалпылама болмаса, жеке көмек көрсете алмайды ғой. Егер әкім болсаң, қарапайым халықпен бетпе бет жолығып, барлық атқарылуы тиіс шаруаларды өз мойныңа аласың.

– Алғаш Целиноградтың Астана атанғанына куәгерлердің бірі өзіңіз екенсіз. Астананың бүгінгі келбеті, тыныс тіршілігін қалай бағалайсыз? Қаланың жаңа тарихын немен байланыстыруға болады?

– Астананы Ақмолаға көшіру туралы алғашқы ұсынысты Президент Нұрсұлтан Назарбаев 1994 жылы 6 шілдеде Жоғарғы Кеңесте айтқан болатын. Ол кезде Жоғарғы Кеңестің депутаты едім. Шынын айтсам, бұл ұсыныс депутаттар арасында үлкен пікірталас туғызды. Орта Азияның Парижіне баланатын Алматының қасында ақ боранды, аязды, облыс орталығы деңгейіндегі қаланың астана болуы неғайбыл деген дүдәмал ойға бой алдырған депутаттардың болғаны да жасырын емес. Сөйтіп, дауысқа салғанда сәл ғана басымдықпен ұсыныс қабылданды. Содан бері қаншама уақыт өтті. Елбасының ұсынысы іс жүзінде жүзеге асты деп айтуға қазір толық негіз бар. Астана бүгінде еліміздің орталығы болып отыр. «Көз қорқақ, қол батыр» дегендей жаңа ел ордасы күн санап көркейіп, кемелденіп келеді. Сәнді де, сәулетті ғимараттар бой көтерді. Еліміздің бас қаласы күн санап өзгеріп, гүлденіп келеді. Барлығын көзіңмен көргеннен кейін мерейің тасып, өзің де бірге өскендей әсерленесің. Аумағында бас қала орналасқан Ақмола облысының да экономикасы күн санап қуаттана түсуде. Бұған қоса, Астананың мәдени өмірінде де рухани бұлқыныс қалыптасып келеді. Олай дейтінім – мұнда еліміздің танымал таланттары жинала бастады. Апта сайын астаналықтар үшін концерт, түрлі фестивальдер ұйымдастырып жатыр. Еліміздің көптеген зиялы қауым өкілдері де осында. Астананы көшірудің бір ұшы осында жатыр ма деп ойладым. Несін жасырамыз, еліміздің солтүстігінде кешегі күнге дейін қазақтың үлесі аз болып келді ғой. Осы ретте бас қаланың орталыққа қоныс аударуы саяси тұрғыдан алғанда уақыттың талабымен үндесіп тұр. Жалпы, елдің астанасын ауыстыру оңай шаруа емес. Тіпті, дамыған ел ̶ алманиялықтар үшін де оңайға соққан жоқ. Ал Тәуелсіздік тізгінін енді ғана қолға алған мемлекеттің астана ауыстыруы ерлікпен пара-пар іс. Астана елордасы атанғанына 18 жыл толса да, болашақтың қаласы деп санаймын. Өсуі, өркендеуі әлі алда. Қорыта айтқанда, Елбасының бұл бастамасы елдің ертеңін, ұрпақтың қамын ойлаған шешім.

– Әңгімеміздің бағытын мемлекеттік қызмет саласына қарай бұрсақ. Өзіңіз білесіз, шенеунік болудың артар жүгі ауыр, жауапкершілігі мол. Кейде соның байыбына бара білмейтіндер мемлекет қазынасына бөлінген қаражатқа қол салып жатады. Арты жемқорлық дейтін дендеген дерттің белең алуына әкеп соғады. Оның үстіне, таныс-тамырсыз, командасыз іс алға баспайды. Бұны Елбасының өзі шегелеп айтып жүр. Жалпы, мемлекеттік қызмет саласындағы жүйе қалай ретке келеді? Бұл үшін неге басымдылық берілуі тиіс?

– Бұл өзі үлкен мәселе, арнайы әңгімеге арқау болатын тақырып. Жалғыз кісінің жауабымен өлшеуге болмайды. Оның үстіне өзімді бәрін білетін, өмірдің кез келген сұрағына әзірмін деп есептемеймін. Бірақ оқығаным бар, тоқығаным бар, ойымды айтайын. Басшы алдымен адал, содан соң бауырмал болу керек. Өзін жеңе білуі керек. Әділдік деген содан басталады. Қанағат пен қайырымдылық бар жерге алғыс пен абырой өзі келеді. Ары таза адам жарамсақ, жалтақ болмайды. Өз пікірін, көзқарасын бетке айта алады. Әділ басшылар көп болса, өмір әдемірек болар еді. Әттең… Қара басының қамын халық қамынан жоғары қоятын үлкенді-кішілі бастықтар бізде көбейіп кетті ғой. «Сыбайлас жемқорлық туралы» Заңның шығуы да, шынын айтқанда, жақсылықтан емес. Жер жерде жебір басшылардың көбейіп кеткендігін байқаймыз бұдан. Ауылдың аянышты халге жетуі де ондағы атқамінерлер аранының кеңейгендігінен, арының кемдігінен. Жемқорлық басында пара беріп, таныс-тамыр іздеп, бармақ басты, көз қыстылықпен қызметте жоғарылаудан басталды. Жемқордың өзі біреуге бірдеңесі өткен соң, соны енді басқа біреуден қайтарғысы келіп тұратын әдеті емес пе? Алдымен пара беріп, жұмысқа тұрғызғандардан құтылу керек. Өзімнің еңбек жолымда біреуге пара беріп жұмысқа тұрып, біреуден бірдеңе алып қызметке тұрғызып көрген емеспін. Сондықтан да, бетім ашық, бұл тақырыпқа келгенде қысылып-қымтырылмай, ойымды еркін айта аламын. Арыз жазғыштардың арқасында талай тексеруден өткенбіз. Сонда бір тиынның да есебі шықпай қалған кез болған емес. Бір «Сарысу» ауданында 23 жыл жұмыс жасасам да, жекешелендіру кезінде бір сотық жер алған емеспін. Біз жас мемлекетпіз. Алдағы уақытта қалтасын қалыңдататындар емес, Отанын ойлайтын арлы азаматтар, жаңа тұрпатты басшылар келер, жемқорлық біржола жеңілер…

– Сіз қаракөл қойының түгіскендік деп аталатын түрінің авторының бірісіз. Бұл үшін авторлық куәлік те алған екенсіз. Осы турасында кеңінен айтып берсеңіз…

– Бұл атақты біз академик Елемесов, ғылым кандидаты Бөпетаев, шаруашылық басшысы Тасыбаев, маман Қанғожаев, марқұм Жораев т.б азаматтармен бірге алдық. Қазақ атам: «Малды жақсы баққаның, өзіңе абырой тапқаның, малды жаман баққаның, келген бақты қаққаның» деген екен. Бұл тек малшыға ғана емес, мал шаруашылығы еңбеккерлері мен қайраткерлерінің бәріне де қатысты сөз. Алған куәлік ̶ жылдар бойғы атқарған еңбектің, үзіліссіз ізденістің жемісі, қорытындысы. Алған мамандықтың ақталғаны, зоотехникалық ғылымның шыңы. Мен жолы қиын адаммын. Авторлық куәлік алуым да кеңестік жүйенің құлау дәуіріне тап келді. Әйтпесе, бұрынғы жылдарда мұндай жұмыстар үшін Мемлекеттік сыйлық берілетін.

– Ауылдың тыныс-тіршілігін жақсы білгендіктен ондағы түйткілді мәселелермен де таныс болуыңыз керек. Кезінде өзіңіз депутаттық қызмет атқарған кезде бұл саланың жағдайына қаншалықты көңіл бөлінді? Қазіргі ауыл шаруашылығының жай-күйі турасында қандай пікірдесіз?

– Мен үшін ауыл деген ұғым ̶ қазақ деген ұғымның баламасы. Ел – ана деген сөз дуалы ауыздан тегін шықпаған. Ауыл ̶ қазақтың анасы. Менің түсінігімде ауыл мен ана егіз ұғым. Ана перзентін ақ сүтімен асыраса, ал ауыл адамзатты ризығымен асырайды. Ауыл ̶ ұлттың асыраушысы. Олай болса, ауылды сақтау үшін күрес ̶ ұлтты сақтау үшін күрес. Мен ауылда туып, ауылда өскен, бар болмысымнан ауыл исі аңқыған адаммын. Ауыл ̶ өмірімдегі үлкен мектеп. Парламентке тіркелгендегі тағдырымның тамыры да ауылда. Даланың тыныс-тіршілігін елден естіп емес, кітаптан оқып немесе кинодан көріп емес, өз басымнан өткеркендіктен жақсы білемін. Кезінде Парламент Мәжілісінде ауылшаруашылығы мәселелері жөніндегі комитеттің мүшесі болдым. Алғашында «кім қай комитетке барады» дегенде ауыл проблемаларымен шұғылдануға ниет білдіргендер аз болды. Бүк түсіп тұралап жатқан, болашағын болжаудың өзі қиын ауыл шаруашылығына ақылдымын дейтін адамның өзі қызықпауы заңды. «Ауылда, ел ішінде өстің, елмен етене жақын болып өстің ғой», – деп қостанайлық ғалым Хамит Әмірғожин әріптесімізді қатарға тарттық. Санымыз толмай, салымыз суға кетіп тұрған түрімізді көріп, көрегендік танытып Заманбек Нұрқаділов ортамызға келіп қосылған еді. Айтулы азамат тобымызды толықтырған соң, айбынымыз асып, арқаланып қалдық. Сол кездегі Парламенттің «Ауыл» деп аталатын депутаттық тобында да мүшелікте болдым. Бұл топты құрудағы мақсат – біріншіден, ауылға, ауылшаруашылығына қатысты заңдарды шығаруға атсалысу. Екіншіден, экономикалық жағынан түйткілді мәселелерді оң шешу. Қандайда бір талқылауға ұсынылған заңның ауылға қатысты жағын мүдделікпен қадағалап, аз-кем болса да ауылшаруашылығына, ауылда еңбек етіп жатқан халыққа пайдалы болуын, ең болмағанда, бұра тартып, кесір келтірмеуін көздейді. Осындай топтардың белсенділігінің арқасында ауылдың жағдайын жақсартуға үкімет тарапынан көңіл бөлінді. Парламент тікелей қаржы жұмсайтын орган болмаса да, Республика бюджетін бекіткен кезде оның әрбір салаға бөлінген қаржысын қадағалайды. Мәселен, 1997 жылы бюджетті бекіткенде 2 миллиард теңгені басқа салалардан алып, ауыл шаруашылығына бағыттаған болатын. 1998 жылы 1,5 миллиард теңге, ал 1999 жылға 500 миллиондай қаржы аталған салаға бөлінді. Жалпы ауыл шаруашылығына 5,5 миллиард теңге қаралды. Сөйтіп, бастапқыда бұл саланың аяқтан тік тұрып кетуі үшін барлық жағдай жасалды. Ауыл дегенде ойға бірінші келетіні қазақтың ата кәсібі мал шаруашылығы. Мал қазақ даласының байырғы ажары емес пе?! Бағзы бабаларымыздың заманын айтпағанда кешегі кеңестік кезеңде қазақтың малы қандай еді? Біздің жақта малды жаюға жайылым, даладағы шөп жетпейтін. Сарыарқаға сандалып, мал айдайтынбыз. Қазір керісінше шөп деген сыңсып тұр. Тек оны жейтін мал жоқ. Қазіргі ауылдағы мал санының аздығы арқама аяздай батады. Қарап отырсақ, қазақ сәлемді «мал-жан аман ба?» деп бастауының үлкен мәні бар. Мал – тіршілік тірегі. Мал – қазақ үшін өмір сүрудің кепілі. Амал қанша, сөйткен малдың саны қазір күрт кеміп кетті, ауылдың азып-тозуының бір себебі де осы мал санының күрт азайып кеткендігінде болып отыр. Меніңше осының бәрі асыра сілтеу арқылы жүргізілген ауылшаруашылығын жекешелендірудің кері ықпалы. Жақсы-жаман, дұрыс-бұрыс демей, әр жердің өз ерекшелігін ескермей, әйтеуір жекешелендіру деген желөпке ұранға жөнсіз, көзсіз ерудің нәтижесі. Кезінде 40-50 мың қойы болған шаруашылықтарда бүгінде тігерге тұяқ қалмады. Ол мал ешқайда кеткен жоқ, тек жекеменшікке ауысты деген сөздің ақыр соңын көзбен көріп отырмыз. Қазіргі уақытта да сан мәрте ауысқан министрлер ауылшаруашылығының жағдайын жақсартамыз деп келіп, ақыры өзін де, оның атқарған ісін де көре алмай қаламыз. Соның салдарынан ауыл шаруашылығы саласына мемлекеттен бөлінген қаражаттың жетер жеріне жетпей, діттеген мақсаты орындалмай жатады. Бюджетке қатысты екінші мәселе, қай жылды алып қарасақ, қаржылық жоспарда үнемі жетіспеушілікті байқаймыз. Бұл әрине, жақсылықтың нышаны емес. Бұның астарында еліміздің өсіп-өнуі өз дәрежесінде көрініс беріп отырмағандығын аңғаруға болады. Қай салада болмасын қаржы тапшылығы сыр береді. Бір саланың жыртығын екінші бір саланың есебінен жабайын десеңіз, ол сала ойсырап жатады. Баяғыда бір бейбақ: «Дүниенің кеңдігінен не пайда, аяқ киімің тар болса» деген екен. Сол сияқты жетімсіз дүниені ары-бері тартқылағанмен бәрібір жетпейді. Оның өзінде біраз түсім шетелдіктерден алған қарыздың есебінен көбеймек. Бұл тағы да алақан жаю, тағы да жылдар өткен соң еселеп қайтару. Несін жасырайын, кейде маған осы біз келешек ұрпаққа мұраға қалыптасқан елді емес, қарызданған елді қалдырмас па екенбіз деген қорқынышты ой келеді. Екінші, өнім алып оны ұқсату, одан әртүрлі дайын өнімдер шығару да – ел болып ескерер шаруа. Бұл үшін шағын диірмендер, наубайханалар, ет-сүт цехтарын қолға алса, жүн, тері, қаракөл елтірілерінен бұйым, киім шығаратын кәсіпорындар жұмыс істесе, халыққа жұмыс, ауылға табыс келері анық. Әрине, бұл үшін ұйымдастыру, іздену, еңбек ету керек. Қарапайым мысал, қойдың қылшық жүнінен текемет, киіз басу әрбір ауыл әйелінің қолынан келеді. Осындай кәсіпті нәсіп етсек, қаншама адамға жұмыс табылар еді. Жасыратыны жоқ, қазір ошағынан от кетпеген, белдеуінен ат кетпеген қайран қазақ екі қолы алдына сыймай, ойсыз, қамсыз жүр. Асықпай ұйқысын қандырып алып, бірдеңе тындырғандай керенау басып, көшеге шығады. Біраз тұрған соң, оған өзі сияқтылар қосылады. Көр-жерді әңгіме етеді. Ал ауылдағы жұмыссыз жастар жапалақ сияқты қас қарая көшеге шығады. Ондағы бітірер шаруасы да белгілі. Ай артынан ай өтіп, күн артынан күн өтіп жатқандағы бар тірлік осы. Қылшылдаған жастардың жалынын текке өлтірмей, қолын іске іліндіруді жергілікті әкімнен бастап, жоғарғы билікке дейін жұмылдыру керек деп санаймын. Біреу сырттан келіп, халықтың тұрмыс-тіршілігін жақсартпайтыны анық. Міне, осындай мәселелерді халыққа жеткізіп, санасын нарық ырқына икемдеу керек.

– Кезінде «доп қуған әкім» деген атақ алған екенсіз. Әуесқой спортшы болғаныңыз ғой…

– Бұл менің оң жамбасыма келетін сұрақ. Кейбіреулердің түсінуінше спорт, дене шынықтыру дегеніміз еріккеннің ермегі, желіккеннің жеңілтектігі сияқты. Мен о бастан олай ойлаған емеспін. Спортшы болып атағың шықпаса да, тірі адам ғұмыр бойына денесін шынықтырып, салауатты өмір салтын ұстануы керек. Бұл жанды да, тәнді де сауықтырудың жолы. Еңбегің өнімді, ойың мен бойың сергек болуы үшін спортты серік еткен жөн. Өз басым спорт – ел намысы, дене шынықтыру – денсаулық кепілі дегенге ден қоямын. Өзі спортты сүймейтін басшы өзгелерге өнеге, спортқа жанашыр бола алмайды. «Сарысу» кеңшарында директор болғанымда шаруашылық жұмыстары мен спортты қатар өрістеттік. Бір жолы тіпті, ауданда өткен жарыста кеңшар командасы аупарткомның құрама командасын 6:2 есебімен жеңіп, чемпион атанғанымыз бар. Кейін аудан әкімі болып тұған кезімде де спортқа бүйрегім бұрып тұрды. Ол кезде 2000 сом айлық алатынмын. Сол ақшаны тігіп, мамыр айында футболдан «Аудан әкімінің кубогі үшін» жарыс өткіздім. Ол үлкен мерекеге айналған еді. Ол кезде қазіргідей әркім атына кубок жасап, жарыс өткізбейтін. Естіген елдің бәрі, «бұнысы несі» дегендей қарайтын. Кейін ғой, бұл үрдіс дәстүрге айналып, жүлденің көкесін көріп жатырмыз. Сол кезде жарысқа атақты футболшы Құралбек Ордабаев пен спорт журналисі Несіп Жүнісбаевты шақырғанбыз. Өзім де футбол ойнадым. Сол үшін сөз де естідім. Осының бәрі біреуге майдай тисе, енді біреуге жайдай тиді. Жоғары жаққа «әкім доп қуып жүр» деген арыз жауып кетті. Бертінірек, жаз айларының бірінде Қазақстан Президентінің кубогі үшін елбасының өзі қатысқан турнир өткізілді. Одан кейін оны барлық облыстардың әкімдері іліп әкетті. Спортқа шын жанашырлық танытқан азаматтар елімізде жоқ емес. Қазақ спортының жансебіл жаршысы, спортқа жан-тәнімен берілген азамат Несіп Жүнісбаев кілең қаракөз қазақ жастарынан құралған «Намыс» атты футбол клубын ұйымдастырды. Бұл ерекше жаңалық болатын. Өйткені алаңда өңкей қазақтың қара домалақ бозбалалары ойнап жүр. Қарап отырсаң, қаның қызады, намысың оянады. Мен де сол командаға қолдан келгенше көмек көрсетуге тырысып, 800 бас қой бергіздім. Сонда осы қадамға атымды шығарғым келген даңғазалықтан немесе қаражатты қайда жұмсайтынымызды білмегендіктен емес, ел спортына сәл де болса септігім тисін, қазақтың ұлдары көшбасында болсын деген оймен бердім. Ал менің осы ниетімді басқаша түсініп, тырнақ астынан кір іздегендер кейін салауатты өмір салтының насихатшылары болғанына не дерсің?

– «Халық қалаулысы» атанған депутаттың қызметі тек заң шығарумен шектелмесі анық. Жалпы, депутаттың құзырына не кіреді? Осының қыр-сырымен бөліссеңіз?

– Депутаттың әкесі де, анасы да – халық. Халық – оның тағдыры. Ұйғырларда «ел қозғалса, тақ шайқалады» деген мақал бар екен. Шынында да, елдің күші – селдің күші. Ел – ана өз тағдырын толғанатын перзентін өзі таңдайды. Осындай таңдауда екі рет таңдалғаным үшін, есіктегі басымды төрге оздырғаны үшін қасиетіңнен айналайын халқыма қарыздармын. Имандай шыным, елім әрқашан жүрегімде болды. Әрбір әріпті жазарда әр заңның әрбір тармағын таразылап, халықтың мүддесін бірінші орынға қоятынмын. «Әлемнің қамын Құдай жейді, сен Отаныңды ойла» депті бр данышпан. Менің түсінуімше, депутаттың жұмысы – ардың жұмысы. Олай дейтінім, мыңдаған сайлаушыларымның сенімі мен үмітін арқалап жүрдім. Солардың тұрмыс-тіршілігіне қатысты қандайда болсын қиындықтар болса, оның түйткілін шешуге себепкер болуым керек деп санадым. Халықтың сенімі – үлкен жауапкершілік. Парламентке келгендерге жүктелетін басты міндет – отырғандар түрлі мамандықтың иелері болса да, сусап отырған жұртшылыққа сапалы заң ұсыну, солардың мүддесін қорғау. Алдымен, заң дайындау үшін оған заңдық негіз, сосын ең қиыны, экономикалық негіз, жасау керек. Себебі қабылданған әр заң халықтың өмірін жеңілдетуге, елдің экономикасын арттыруға үлес қосуы қажет. Ұсынылған заңдар тіркелген соң бұл заңмен жұмыс атқаратын Бас комитет белгіленіп, әр комитеттен депутаттар бөлініп, жұмыс тобы құрылады. Сосын заңның әрбір бабы бойынша депутаттардың талдауынан өтеді. Тиісті органдардың қорытындылары алынып, салыстырмалы кесте жасалады. Бұл құжаттар алдымен депутаттарға таратылып берілетін. Әр депутат заңның негізгі және әрбір бабы бойынша ұсыныс-пікірлерін ауызша, жазбаша ұсынады. Осы қағидалардың барлығын пысықтап болған соң, заң Мәжілістің сессия отырысының күн тәртібіне еніп, талқылауға ұсынылады. Ұсынылып отарған заң туралы негізгі баяндамашы, қосымша баяндамашы өз ойларын білдірген соң депутаттар сұрақтар береді. Бұдан кейін заң әрбір бабы бойынша Мәжіліс Төрағасының ұсынуымен талқыланады. Баптар бойынша жалпы талқылаудан өткен соң заң қосымшаларымен қайта өңделіп, Парламент Сенаты депутаттарының талқысына жіберіледі. Ол жерде де осындай сүзгіден өтіп, қабылданса қабылданып, Елбасының алдына заң ретінде қол қоюға жіберіледі. Ал, қарсылық болған жағдайда кемшілігі көрсетіліп, Мәжіліске кері қайтарылады. Сөйтіп, жоғарғы қос палатаның қайта талқылауына түседі. Ал ұсыныстарға келіспеген жағдайда екі палата депутаттарынан тең түрде келісім комиссиясы құрылып, ұсыныстар әзірленеді де, қайта қаралады. Заңға түзетулер енгізілгеннен кейін барып қол қоюға жіберіледі. Қысқасы, депутат жұмысы айтқанға оңай, ал іс барысында атқарылар шаруаның ұшы-қиыры жоқ. Барлық материалдарға үңілу керек. Оның үстіне сайлаушылардан түсетін хаттар мен арыздар да болады. Былайша айтқанда, заң шығару «инемен құдық қазғандай» қиын жұмыс.

– Қадыр Мырза-Әлі бір сөзінде жетпіс жасты жетіп, піскен уақыт деп баға берген екен. Кей адамдардың өз-өзіне, тіпті өткерген өміріне көңілі толмайтын кезі болады. Ал сіз бұл тұрғыда қандай ойдасыз?

– Мен мемлекет қайраткері емеспін. Білімпаз ғалым немесе жазушы да емеспін. Шаруа отбасында өсіп, биікке жаяу өрмелеп шыққан қарапайым адаммын. Әкім болдым деп әкіреңдеп, депутат болдым деп кеудеме нан піскен жоқ. Қызметте өз орнымды, жөнімді білдім. Басқалардан ақылдымын, білгішпін деп ойламаймын. Менің ұққаным, халық адамы болған соң сөзіңмен ғана емес, ісіңмен, бүкіл жан-дүниеңмен елге жанашырлық танытып, көптің сөзін сөйлеу керек. Сонда ғана ойға алған ісің жүзеге асады. Қазіргі кейбір басшыларға елдің тыныс-тіршілігіне жақын болу, халықпен етене жақындасып, аралас-құралас болу жетіспейді. Екіншіден, жақсылы-жаманды, біреуден ілгері, біреуден кейін дегендей өмір сүріп келе жатырмын. Жерді басып жүрген әр күннің азды-көпті сабағы бар. Қателік те сабақ, өкініш те сабақ. Тіпті, үлкен қуаныш, жеңістің де сабағы бар. Бәрін біліп, іштен оқып туған ешкім жоқ қой. Адам өле-өлгенше өмір мектебінен сабақ ала алады. «Ағаш бесіктен жер бесікке дейін үйрен» дейді шығыс даналығы. Бүгінге дейін алған сабағымыз сол сындарды қажетке жаратса болғаны. Еліміз аман, жақсы заман болсын.

– Әңгімеңізге рахмет!

 

Сұхбаттасқан

Еркежан ЖҰМАТАЙ

Редакция таңдауы

125 жыл бұрын төртем тапқан қазақ әйелі

Адам баласының ең басты парызы − дүниеге ұрпақ әкелу. Өйткені адамзаттың тіршілігі солай жалғасады. Осы орайда, қазақ халқының «Байлық − қолда еріген мұз, бала...

Түрікменстаннан 153 қандасымыз Қазақстанға көшіп келді

ҚР Сыртқы істер министрлігі мен Қазақстанның Түрікменстандағы Елшілігінің ұйымдастыруымен Түрікменстандағы қандастарымыз атамекен Қазақстанға көшіп келді. Мемлекеттік органдар құжат, көлік мәселелір шешіп, барлығы 153 азаматты,...

Қырғыздар Мұқағалиға құрмет көрсетті

22 ақпанда Бішкекте, Алықұл Осмонов атындағы ­­Қырғыз Республикасы Ұлттық кітапханасын­дағы Абай атындағы қырғыз-қазақ мәдени орталы­ғында Мұқағали Мақатаевтың 90 жыл­дығына арналған «Ең бірінші бақытым –...

Депутаттарды қайта оқыту неге керек?

Ұлттық экономика министрі Әсет Ерғалиев Мәжіліс отырысында «Қазақ­стан Республикасының кейбір заң­на­малық актілеріне аудандық, қалалық жә­не ауылдық билік деңгейлерінің дер­бестігі мен жауапкершілігін кеңейту мә­селелері бойынша...
a9d6d6709923a457393b8aa9bba7243d

Қасым-Жомарт Тоқаев Садыр Жапаровпен шағын құрамда келіссөздер өткізді

Ақорда резиденциясында Қырғыз Президенті Садыр Жапаровты салтанатты қарсы алу рәсімі өтті. Екі...
d98221c8 878a 4463 88de 21dc24bf460d

Президент: Біртұтас және еңбекқор ұлт болсақ, көздеген мақсаттарымызға жетеміз

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың қазақстандықтарды Алғыс айту күнімен құттықтады. «Құрметті отандастар! Сіздерді Алғыс айту...
mattt

125 жыл бұрын төртем тапқан қазақ әйелі

Адам баласының ең басты парызы − дүниеге ұрпақ әкелу. Өйткені адамзаттың тіршілігі...

Жаңалықтар

Ресейдегі Әлихан Бөкейханов зиратына гүл шоқтары қойылды

 1 наурызда еліміз Алғыс айту күнін атап өтті. Мереке идеясы Тұңғыш Президент – Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевқа тиесілі және Қазақстанда тұратын барлық этностар бір-біріне және...

Әлемдегі барлық миллиардерлердің саны анықталды

Hurun Research Institute зерттеуіне сүйенсек, әлемдегі миллиардерлердің саны 3228-ге жеткен. Зерттеушілердің сөзінше, бұл — рекордты көрсеткіш.  15 қаңтардағы жағдай бойынша планетадағы ең бай адамдардың жиынтық...

Қытай 15 жылда елімізге 19,2 миллиард доллар инвестиция құйған

2020 жылы Қазақстан мен Қытай арасындағы сауда айналымы 4%-ға өсіп, 15,4 миллиард доллар болған. Бұл туралы ҚР сауда және интеграция вице-министрі Қайрат Төребаев айтты,...

Аязда үсіп өлген 5 жасар бала қайтыс болар алдында зорланған

Ресейдің Саратов облысының Вольск қаласында көшеде өлі күйінде табылған бес жасар бала қайтыс болғанға дейін зорланған. Бұл туралы Life Shot Telegram-арнасына сілтеме жасап Lenta.ru...

Елбасы Қырғызстан басшысымен кездесті

Келіссөз басталар алдында Елбасы мен Қырғыз Республикасының Президенті Назарбаев орталығындағы экспозицияларды аралап көрді, деп хабарлайды Elbasy.kz.  Кездесу барысында Нұрсұлтан Назарбаев Садыр Жапаровты Қырғызстан Президенті болып...

Байқоңырдан Ресейдің құпия құрылғылары ұрланды

Белгісіз біреулер Байқоңыр ғарыш айлағынан Ресейдің құпия электроникасын ұрлап кеткен. Бұл туралы  "112" Telegram-арнасына сілтеме жасап Lenta.ru хабарлады.  Арнаның мәліметінше, 1988 жылы "Буран" ғарыш кемесімен...

Психолог 8 наурызда аруларға сыйланатын ең сәтсіз сыйлықтарды атады

Психология ғылымдарының кандидаты Юлия Кочетова 8 наурызда әйелдерге cыйланатын ең сәтсіз сыйлықтардың тізімін жасады, деп хабарлайды "Москва" жаңалықтар агенттігі.  Маманның айтуынша, ең жауыр болған сыйлық...

Балалар құқығын қорғау туралы заң: 3 кодекске 35 түзету енгізілмек

Құжатты саралайтын жаңа жұмыс тобының құрамында 65 адам бар. Парламент мәжілісінің депутаты Динара Закиева қоғамда қызу талқыға түскен балалар құқығын қорғау бойынша заңнамалық актілерге...

Белгісіз коллекционер Черчилльдің суретін рекордтық бағаға сатып алды

Анджелина Джоли Ұлыбританияның бұрынғы премьер-министрі Уинстон Черчилль салған "Кутубия мешітінің мұнарасы" картинасын рекордтық бағаға сатты. Белгісіз коллекционер картина үшін 8,2 миллион фунт стерлинг төлеген,...

Зеленский үндістандық вакцинаны салдырды

Украина президенті Владимир Зеленский Донбассқа сапары кезінде коронавирусқа қарсы вакцина алды. Вакцинация Үндістанда өндірілген Covishield препаратымен жүргізілді, деп хабарлайды korrespondent.net. Президент Жоғары бас қолбасшы ретінде вакцинаны...

Головкин vs Мунгия: Жекпе-жек қашан өтетіні белгілі болды

Геннадий Головкин (41-1-1, 36 КО) орта салмақтағы IBF тұжырымы бойынша әлем чемпионы (әлі IBO титулына ие) титулын мексикалық боксшы Хайме Мунгияға (36-0, 29 КО)...

Ата-анасы жұмысқа кеткен: өрттен 5 жасар бала қаза болды

Солтүстік Қазақстан облысы Аққайың ауданында өрттен бала қаза тапты. Бұл кезде ата-анасы үйде болмаған, - деп хабарлайды Tengrinews.kz. ТЖД өкілдері бала Аққайың ауданы Новороссийск ауылында қаза...

“Ұлытау” тобы АҚШ-та өткен халықаралық байқауда жеңіске жетті

Қазақстандық "Ұлытау" этно-рок тобы Лос-Анджелесте өткен халықаралық байқаудың жеңімпазы атанды, оған әлемнің 83 елінен қатысушылар келген. Бұл туралы Алматының өңірлік коммуникациялар қызметінде өткен брифингіде топ...

Дәрігерлер карантиндік шектеулерді күшейтуді талап етті

Бразилиялық дәрігер ел билігінен коронавирусқа қарсы шектеу шараларын күшейтуді талап етті, деп хабарлайды РИА Новости.  Ел ауруханаларында орын жоқ, науқастар ем алу үшін кезек күтуге...

Биыл магистранттар шетелде тәжірибеден өте ала ма?

Бүгінде қазақстандық магистранттар COVID-19 пандемиясына байланысты шетелде тағылымдамадан өте алмай отыр. Әлемде және Қазақстанда коронавирус жұқтыру дерегі азайса, магистранттарды шетелге тағылымдамаға жіберу мәселесі қаралады....

Ақтөбе қаласы әкімінің жаңа орынбасары тағайындалды

Президент әкімшілігінің​ келісімімен өңір басшысының өкімімен​ Ақтөбе облысы​ әкімінің орынбасары болып Ермек Кенжеханұлы тағайындалды. Бұл туралы Ақтөбе облысы әкімінің баспасөз қызметі хабарлады. Ермек Кенжеханұлы...

ТЖМ Алматы тұрғындарына үндеу жасады

Сел ұстайтын бөгеттер құрылысына байланысты Үлкен Алматы шатқалына баруға шектеу енгізіледі. Бұл туралы ҚР Төтенше жағдайлар министрі Юрий Ильин мәлімдеді. «Қар мен ылғал қорының жиналуы...

Жасөспірімдерді тәртіпке шақырмақ болған алматылық полицей құрылысы бітпеген үйден құлап кетті

Алматыда полиция қызметкері қараусыз қалған құрылыс нысанынан құлап, жарақат алды. Алматы қалалық Полиция департаментінің мәліметінше, Алатау ауданының ювеналды полиция қызметкері құрылысы бітпеген көпқабатты үйдің төбесіне...

Аралас оқу форматы: Оқушылар мектеп формасын киюге міндеттеле ме?

Оқушылардың аралас форматқа ауысуына байланысты мектеп формасын сатып алудың қажеті жоқ.  Бұл туралы Білім және ғылым вице-министрі Шолпан Каринова мәлімдеді.  «Оқушының ауырып қалуы немесе науқас...

Жамбыл облыстық Ішкі саясат басқармасының басшысы тағайындалды

Жамбыл облысы әкімінің өкімімен облыс әкімдігі Ішкі саясат басқармасының басшысы болып Бейқұт Жамангозов тағайындалды. Бұл туралы Жамбыл облысы әкімінің баспасөз қызметі хабарлады. Бейқұт Тілебалдыұлы 1969...

2 наурыз еліміздің тарихында қандай айтулы оқиғалармен есте қалды?

2 наурыз күні әр жылдары еліміздің тарихында бірқатар маңызды оқиғалар орын алды. 1992 жылы 2 наурызда БҰҰ Бас Ассамблеясының 46-шы сессиясының пленарлық мәжілісінде Қазақстан Республикасы...

Горбачев өмір сүру ұзақтығы жөнінен кеңестік көшбасшылар арасында рекорд орнатты

КСРО-ның бұрынғы президенті Михаил Горбачев кеңестік көшбасшылар арасында өмір сүру ұзақтығы бойынша рекорд орнатты. Бұл туралы Кремль пулының журналисі Дмитрий Смирнов өзінің "№3 пул"...

Қасым-Жомарт Тоқаев Садыр Жапаровпен шағын құрамда келіссөздер өткізді

Ақорда резиденциясында Қырғыз Президенті Садыр Жапаровты салтанатты қарсы алу рәсімі өтті. Екі елдің мемлекеттік әнұрандары орындалғаннан кейін Құрмет қарауылы ротасының бастығы Қазақстан мен Қырғызстан...

Жастарға ауыл шаруашылығы саласындағы жобаларды іске асыруға гранттар берілмек

Үкімет отырысында Ауыл шаруашылығы министрі Сапархан Омаров агроөнеркәсіптік кешенді қолдау іс-шараларының бірыңғай электрондық ресурсы құрылады. «Агроөнеркәсіптік кешен субъектілерін қаржыландырудың қолжетімділігін арттыру мақсатында салалық мемлекеттік қолдау...

Еліміздегі сұранысқа ие әлеуметтік желілердің тізімі жарияланды

Қазақстанда ең танымал әлеуметтік желілер белгілі болды, – деп жазды Ranking.kz. Statcounter Global Stats мәліметінше, 2021 жылдың қаңтарында әлемдегі ең танымал әлеуметтік желі Facebook атанды,...

Мәулен Әшімбаев: Ұлтқа адал еңбек етудің озық үлгісін көрсеткен текті азамат

Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының Төрағасы Мәулен Әшімбаев көрнекті қоғам және мемлекет қайраткері, ғалым, академик, техника ғылымдарының докторы Өмірбек Жолдасбеков туралы фейсбуктегі парағында өз пікірін жазды. Онда...

Президент жанындағы ҚСЗИ-да Әлеуметтік-саяси зерттеулер бөлімінің басшысы тағайындалды

2021 жылдың 1 наурызында ҚР Президенті жанындағы ҚСЗИ директоры Зарема Шаукенова ұжымға ҚР Президенті жанындағы Қазақстан стратегиялық зерттеулер институтының әлеуметтік-саяси зерттеулер бөлімінің жаңа басшысын...

29 жыл бұрын Қазақстан Біріккен Ұлттар Ұйымына мүше болды

1992 жылдың 2 наурызы Қазақстан тәуелсіздігін дүниежүзілік қоғамдастық мойындаған ел тарихындағы маңызды оқиғаға толы күн. 29 жыл бұрын Қазақстан Біріккен Ұлттар Ұйымына 168-ші мүше-мемлекет...

Қырғызстан Президенті мемлекеттік сапармен Нұр-Сұлтан қаласына келді

Қырғыз Республикасының Президенті Садыр Жапаров мемлекеттік сапармен Нұр-Сұлтан қаласына келді. Бұл туралы ҚР СІМ баспасөз қызметі хабарлады.

Алдағы бес жылда ауыл халқына 250 млрд теңгенің несиесі беріледі

2025 жылға дейін 50 мың микрокредит беру көзделген. Былтыр ауылға берілген шағын несиелер есебінен 11 мың жұмыс орны ашылған, деп хабарлайды Inbusiness.kz.  Үкімет отырысында агроөнеркәсіп...

Павлодарда пара алды деген күдікпен ҚТЖ филиалының басшысы ұсталды

Павлодар облысы бойынша Экономикалық тергеу департаменті қызметтегі «қамқорлығы» үшін жүйелі түрде заңсыз сыйақы алды деген күдікпен «ҚТЖ ҰК» АҚ Павлодар облысы бойынша филиалының басшысын ұстады. Ол...

Жапонияда коронавирустың британдық штамы тарап жатыр

Жапонияның батысындағы Кобе қаласының билігі бұл аймақта вирус жұқтырғандардың арасында коронавирустың жаңа британдық штамын жұқтырғандар саны көбейгенін хабарлады. ҚазАқпараттың NHK телеарнасына сілтеме жасап жазуынша, ақпанның...

«Дарындылар пулы»: электронды үкіметтің кадр резервіне өтінім қабылдау басталды

«Азаматтарға арналған үкімет» корпорациясының «Дарындылар пулына» өтінім қабылдау басталды.  Корпорацияның кадр резервіне өтініш бергісі келетін үміткерлерге talent.gov4c.kz сайтында тіркеуден өту қажет. Өтінім беру кезінде жүйеде...

Сауд Арабиясы вакцина салдырған келушілерді ғана қажылыққа қабылдайды

Мұсылман қажылары жаңа коронавирусқа қарсы вакцинациядан кейін ғана Мекке мен Мединедегі қасиетті орындарға үлкен және кіші қажылыққа бара алады. Мұндай шешімді Сауд Арабиясы билігі...

Қазақстанда коронавирус жұқтырғандар саны 214 мыңнан асты

Қазақстанда өткен тәулікте 658 адамда коронавирус расталды, – деп хабарлады coronavirus2020.kz. Аймақтар бойынша: Нұр-Сұлтан қаласы - 65 Алматы қаласы - 102 Шымкент қаласы - 17 Ақмола облысы -...

Бүгін еліміздің басым бөлігінде қар жауады – Қазгидромет

2 наурыз күні солтүстік-батыс циклонымен байланысқан атмосфералық ауа ағыны әсерінен еліміздің басым бөлігінде қар мен жаңбыр жауады, кей жерде тұман, көктайғақ, бұрқасын, желдің күшейюі...

21 миллион VPN қолданушысының жеке дерегі сатылымға шықты

Android операциялық жүйесіне арналған тегін VPN қызметтерінің 21 миллион қолданушысының жеке деректері Желіде сатылымға шықты, - деп хабарлайды Сyber News сайтына сілтеме жасап. Танымал хакерлік форумның...

Францияның экс-президенті үш жылға бас бостандығынан айырылды

Францияның экс-президенті Николя Саркози үш жылға бас бостандығынан айырылды, оның ішінде бір жыл нақты қамауда болады. Сот оны сыбайлас жемқорлыққа қатысы бар деп тапты.

Еуроодақ Ресейге қарсы санкцияны мақұлдады

Еуроодаққа мүше 27 елдің елшілері ресейлік оппозиционер Алексей Навальныйға байланысты Ресейге қарсы санкцияны мақұлдады, деп хабарлайды Inbusiness.kz порталы РИА Новости агенттігіне сілтеме жасап. Агенттіктің...

БҒМ 1 наурыздан бастап мектептерде сабақ қалай өтетінін түсіндірді

Білім және ғылым вице-министрі Шолпан Каринова 1 наурыздан бастап мектептердегі рұқсат етілген аралас форматта оқыту барысын түсіндірді. Вице-министр Facebook-тегі парақшасында 1 наурыздан бастап Қазақстан Республикасының...

Алматыда коронавируспен күрескен дәрігерлердің құрметіне ескерткіш қойылады

Алматы қаласының әкімі Бақытжан Сағынтаев Instagram парақшасында бұл ескерткіш медицина қызметкерлеріне деген алғыстың символына айналатынын атап өтті. «Бүгін Алматының медицина мен жазушылар қауымдастығының өкілдерімен дәрігерлерге арналған...

Пандемия: кәсіпкерлер үшін салықты есептеу жеңілдетілді

Қазақстандық кәсіпкерлер үшін салықты есептеу жеңілдетілді және кейбір төлемдер алынып тасталды. Пандемиядан зардап шеккен секторларда жұмыс істейтін кәсіпкерлер үшін жаңа бөлшек салықтың арнаулы салық режимі...

Түркістан өңірінде 100-ге жуық белсенді «Nur Otan» партиясы қатарына қабылданды

Бүгін Түркістанда 1 наурыз – Партия күніне орай, бірқатар азаматты «Nur Otan» партиясына қабылдау іс-шарасы өтті. Жиында «Nur Otan» партиясы Түркістан облыстық филиалы төрағасының бірінші орынбасары Бейсен...

Алматыда ойын-сауық орталығында ата-аналар төбелесті

Әлеуметтік желіде Алматыдағы сауда орталықтарының бірінде болған төбелестің видеосы тарады. Полиция департаменті оқиғаға қатысты түсініктеме берді. Видео кадрларынан төбелестің балалар ойын алаңында болғанын байқауға болады....

Наурыз айында күн райы қандай болады?

Еліміздің көптеген аймақтарында күнтізбелік көктем белгіленген мерзімде келеді. Бұл туралы «Қазгидромет» орталығы мәлімдеді.  Консультативтік болжамға сәйкес 2021 жылғы наурызда Қазақстан Республикасының басым бөлігінде циклондардың өтуімен және...

Таразда Алғыс айту күніне орай 1000 түп ағаш көшеті отырғызылды

Алғыс айту күніне орай былтыр ғана облыс орталығында бой көтерген «Қазақ халқына мың алғыс» монументінің маңында мерекелік шаралар ұйымдастырылды. Онда қалалық зиялы қауым өкілдері,...

Қызылордада үйі өртеніп, нәрестесі қаза болған отбасыға баспана берілді

Қызылордада үйі өртеніп, нәрестесі қаза болған Текебаевтар отбасына жаңа баспана берілді. Oқиға биыл 18 ақпанында облыс орталығындағы Әл-Фараби мөлтек ауданында орын алды. Оқиға орнына шұғыл жеткен...

Алматыда КамАЗ көлігі жер астына түсіп кетті

Алматыда КамАЗ жүк көлігі жер астына түсіп кетті. Оқиғаның видеосын куәгерлер таратты, ал дәрігерлер көлік жүргізушісі жарақат алғанын айтты, - деп хабарлайды Tengrinews.kz. Әлеуметтік желілерде...

Наурызбай қажы ТАҒАНҰЛЫ. Адамға алғыс айтқанымыз – Аллаға шүкір еткеніміз

Аса қамқор, ерекше мейірімді Алланың атымен бастаймын! Аллаға мадақ, пайғамбарға салауаттар болсын! Елімізде шуақты көктемнің алғашқы күні алғыс айту мерекесімен басталады. Баршаңызды бірлік пен мейірімге...

Асқар Мамин «Роскосмос» басшысы Дмитрий Рогозинмен кездесті

Премьер-Министр Асқар Мамин «Роскосмос» ғарыш қызметі жөніндегі мемлекеттік корпорациясының бас директоры Дмитрий Рогозинді қабылдады, – деп хабарлады primeminister. Тараптар ғарыш саласындағы Қазақстан – Ресей ынтымақтастығының...

«Nur Otan» партиясының жанынан 9 жаңа қоғамдық кеңес құрылады

Осылайша, олардың жалпы саны 14-ке жетті, – деп хабарлады партияның баспасөз қызметі. «Nur Otan» партиясының Лидері, Елбасы Н.Назарбаевтың партияның «Өзгерістер жолы: Әр азаматқа лайықты өмір!»...

Талдықорған қаласына жаңа әкім тағайындалды

Алматы облысы әкімінің өкімімен Жасыбаев Ержан Бәкірбайұлы Талдықорған қаласының әкімі болып тағайындалды. Бұл туралы Алматы облысы әкімінің баспасөз қызметі хабарлады. Ержан Бәкірбайұлы Жасыбаев 1965 жылы...

Белгілі әнші Индира Еділбаева «Nur Otan» партиясын таңдады

«Nur Otan»-ның құрылғанына 22 жыл толуына орай, партияның Алматы қалалық филиалы белсенді және жігерлі алматылықтармен толықты. Партияның жаңа өкілдері қатарында денсаулық сақтау, мәдениет және...

Әуе компанияларының табысы 41% азайды

Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі әуе компанияларының жылдық табысы 41% төмендегенін, ал жолаушылар тасымалы қызметі 6 пайызға арзандағанын хабарлады. Биыл қаңтарда еліміздің әуе компанияларының кірісі...

Белгілі журналистің еміне қаржы жиналуда

Бүгін «Қазақстан» телерадиокорпорациясы «Мың алғыс» қайырымдылық телемарафонын өткізеді. Шараның негізгі мақсаты – көмекке мұқтаж жандарға көпшіліктің атсалысуымен қолұшын созу, мейірімділікті, қайырымдылықты насихаттау, қайырымды жандарға алғыс...

Атырау дәрігерлері Алғыс айту күніне орай челлендж бастады

«Мерекелік шараға өңірдегі 35 медициналық ұйымның қызметкерлері қатысты»,-деп хабарлайды Атырау облыстық денсаулық сақтау басқармасының баспасөз қызметі. «Туған елге мың алғыс!» челленджі өңірде бір апта бұрын...

Дәрігерлердің жалақысы 561 мың теңгеге жетеді – министр

Денсаулық сақтау министрі Алексей Цой 2023 жылы дәрігерлердің жалақысы 561 мың теңгеге жететінін айтты. Ведомство басшысы Президенттің биылдан бастап дәрігерлердің жалақысын кезең-кезеңімен көтеру міндетін қойғанын...

Әлем тұрғындарының қанша пайызында коронавирусқа қарсы антидене бар екені анықталды

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының бас ғылыми қызметкері Сумия Сваминатан Жер бетіндегі тұрғындардың қанша пайызында коронавирусқа қарсы антидене бар екенін айтты, деп хабарлайды РИА Новости.  Ұйым...

Әлемдік ақпарат кеңістігіндегі Қазақстан имиджі

Ақпарат кеңістігінде мемлекеттің имиджі мен медиаобразын жасау – дамушы елдердің алдында тұрған күрделі міндеттердің бірі. Қазақстан тәуелсіздік алған 30 жыл ішінде дүние жүзінің алпауыт...

Қазақстанда мерзімді әскери қызметке шақыру басталды

Осы көктемде 13 500-ден астам 18-27 жас аралығындағы мерзімді қызметтегі әскери қызметші ел Қарулы Күштерінің, басқа да әскерлері мен әскери құралымдарының қатарын толықтырады. Қорғаныс ведомствосы...

ҚазҰУ ректоры француз ғалымдарына бірлескен археологиялық зерттеулер жасауды ұсынды

Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ ректоры Жансейт Түймебаев Қазақстандағы Франция Республикасының Төтенше және Өкілетті елшісі Дидье Канеспен кездесіп, ғылым-білім  және мәдени бағыттар бойынша өзара ынтымақтастықты тереңдету...

Ресейдің ең бай депутаты қамауға алынды

Ресейдің Сахалин облыстық Думасының миллиардер депутаты Дмитрий Пашов қамауға алынды, деп хабарлайды РИА Новости.  Сот оған екі ай мерзімге қамауға алу түріндегі бұлтартпау шарасын қолдану...

«Борат 2» ең үздік комедия ретінде «Алтын глобус» лауреаты атанды

Лос-Анджелес пен Нью-Йоркте кино және теледидар саласындағы "Алтын глобус" сыйлығының 78-ші марапаттау рәсімі өтті. Коронавирус пандемиясына байланысты марапаттау тарихта алғаш рет виртуалды форматта өтті.  Ең...

Түркістандағы қайғылы оқиғаға қатысты алғашқы мәліметтер жарияланды

Түркістан қаласында орын алған қайғылы жағдайдың себебін анықтау үшін құзырлы органдардан құрылған топ болған жайтты жан-жақты тексеріп жатыр. Орын алған оқиғаның мән-жайын анықтаумен айналысатын...

15 жыл бойы қос азаматтығын жасырып келген павлодарлық жазаланды

Қос азаматтығын жасырып келген Павлодар облысы Железинка ауданының тұрғыны айыппұл арқалады, деп хабарлайды Pavlodarnews.kz. Аудандық соттың баспасөз қызметінің мәліметінше, Железинка аудандық полиция бөлімінің көші-қон қызметінің...

Бұл – қазақ халқының шексіз дархандығының жарқын үлгісі.

Джамалайл ЭЛИМХАНОВ, «Емир-Ойл» ЖШС басқарма басшысы: Қазақстан Тәуелсіздік алған сәттен бастап Тұңғыш Президентіміз Н.Назарбаев әрбір азаматтың өз Отанында қауіпсіз және жарқын өмір сүруі үшін және...

COVID-19: Елорда «сары» аймаққа енді

ҚР Үкіметі жанындағы Қазақстанда коронавирустың таралуына жол бермеу жөніндегі ведомствоаралық комиссия 2021 жылдың 1 наурызы күнгі қазақстан амақтарындағы эпидемиялық жағдайды бағалау матрициасын жариялады. Бұл туралы...

Бүгін «Nur Otan» партиясының құрылғанына 22 жыл толды

Бүгін «Nur Otan» партиясының құрылғанына 22 жыл толды. Партияның құрылуы мен қалыптасу тарихы Тұңғыш Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың есімімен тығыз байланысты. 1998 жылғы 21 қазанда Қазақстан...

ҚР еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің жаңа орынбасары тағайындалды

ҚР Үкіметінің қаулысымен Ержан Ерікұлы Біржанов ҚР еңбек және халықты әлеуметтік қорғау вице-министрі қызметіне тағайындалды. Бұл туралы ҚР Премьер-Министрінің баспасөз қызметі хабарлады. Ержан Біржанов 1979 жылы Солтүстік...

Алматы түрмесінен қашқан сотталушы Ақтөбеде ұсталды

Алматыдағы бас бостандығынан айыру орындарының бірінен қашып шыққан адам Ақтөбеде қолға түсті, деп хабарлайды ҚР Ішкі істер министрлігі Қылмыстық атқару жүйесі комитетінің баспасөз қызметі. «Алматы...

«Nur Otan» қатары жаңа мүшелермен толықты

Партияның 22 жылдық мерейтойы қарсаңында «Nur Otan» облыстық филиалында салтанатты түрде партия билеттері табыс етілді. Партияның аймақтық филиалының төрағасы, облыс әкімі Әбілқайыр Сқақов партия...

«Тұмар-2021» ұлттық телевизиялық байқауына өтінімдер қабылдау басталды

Бүгіннен бастап tvtumar.kz сайтында «Тұмар-2021» ұлттық сыйлығын алуға өтінімдер қабылдау басталды. Сыйлыққа 2020 жылы қазақстандық телеарналардың эфиріне шыққан телевизиялық жобалар қатыса алады. Өтінімдерді республикалық және...

Америкалық телеарна Трамптың саяси жоспарларын ашты

АҚШ-тың бұрынғы президенті Дональд Трамп елде жаңа партия құру мүмкіндігін қарастырмайтынын жариялайды. Оның саяси жоспарларын американдық Fox News телеарнасы ашты. "Біз жаңа партиялар құрмаймыз және...

Президент: Біртұтас және еңбекқор ұлт болсақ, көздеген мақсаттарымызға жетеміз

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың қазақстандықтарды Алғыс айту күнімен құттықтады. «Құрметті отандастар! Сіздерді Алғыс айту күнімен шын жүректен құттықтаймын! Елбасы 2015 жылы Қазақстан халқы Ассамблеясының сессиясында жариялаған осы...

Ақтауда жәндіктерді уламақ болған әйел көршісі мен оның 10 айлық сәбиін өлтірді

Пәтердегі жәндіктерді уламақ болған Ақтау тұрғыны көршісі мен оның 10 айлық сәбиін өлтіріп қойды. Бұл туралы Қоғамдық коммуникациялар орталығына сілтеме жасап Lada.kz хабарлады.  Зарарсыздандыру құралынан...

Елбасы қазақстандықтарды Алғыс айту күнімен құттықтады

Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті – Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев қазақстандықтарды Алғыс айту күнімен құттықтады, деп хабарлайды Elbasy.kz. Қымбатты отандастар! Алғыс айту күні Қазақстан халқының бірлігін паш етеді,...

2020 жылдың ең танымал құпиясөздері анықталды

2020 жылы қандай құпиясөздер жиі қолданылды? Бұл сауалға DLBI деректер ағынын барлау қызметін жасаған зерттеуге сілтеме жасай отырып "Известия" басылымы жауап берді.  Рейтинг көшбасшысы тағы...

Жел, көктайғақ: Еліміздің 9 өңірінде ескерту жарияланды

1 наурызда елорда мен 8 өңірде ауа райына байланысты ескерту жарияланды, деп хабарлайды "Қазгидромет". 1 наурызда Нұр-Сұлтан қаласында жел, көктайғақ болады. Оңтүстік - батыстан соққан...

1 наурыз: Атаулы күндер мен оқиғалар

Бүгін – елімізде Алғыс айту күні. Бұл мереке  ҚР Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың 2016 жылғы 14 қаңтардағы Жарлығымен бекітілген. 1995 жылдың 1 наурызында елімізде...

125 жыл бұрын төртем тапқан қазақ әйелі

Адам баласының ең басты парызы − дүниеге ұрпақ әкелу. Өйткені адамзаттың тіршілігі солай жалғасады. Осы орайда, қазақ халқының «Байлық − қолда еріген мұз, бала...

Бүгін – Жамбыл Жабаев дүниеге келген күн

Бұдан 175 жыл бұрын 99 жасына дейін жүрегінен жыр төгілген ақын,  дүлдүл жырау, жүйрік жыршы, КСРО мемлекеттік сыйлығының лауреаты Жамбыл ЖАБАЕВ (1846-1945)  дүниеге келді. Ол...

NASA Марстың алғашқы панорамасын жариялады

АҚШ-тың Ұлттық аэронавтика және ғарыш басқармасы (NASA) Ровер Perseverance түсірген Марстың алғашқы панорамалық суреттерін жариялады. NASA алдағы апталарда көптеген қызықты суреттері жариялайтынын мәлімдеді.  

Қожа Ахмет Ясауидің мөрі мен шежіресі табылды

«ҚР Мәдениет және спорт министрлігі, «Әзірет Сұлтан» мемлекеттік тарихи-мәдени қорық-музейі ұйымдастырған «Ясауи ізімен» ғылыми-экспедициясы аясында Өзбекстан Республикасының Наманган қаласынан Қожа Ахмет Ясауи шежіресінің бір...

Түрікменстаннан 153 қандасымыз Қазақстанға көшіп келді

ҚР Сыртқы істер министрлігі мен Қазақстанның Түрікменстандағы Елшілігінің ұйымдастыруымен Түрікменстандағы қандастарымыз атамекен Қазақстанға көшіп келді. Мемлекеттік органдар құжат, көлік мәселелір шешіп, барлығы 153 азаматты,...

«Наконец-то» Бекшин алматылықтарға үндеу жасады

Алматы қаласының бас санитар дәрігері Жандарбек Бекшин наурыздағы мерекелер алдында қала тұрғындарына үндеу жасады, - деп хабарлайды өңірлік СЭБД баспасөз қызметі. Бекшин үндеуінде алматылықтардан...

Армениядан жеткізілген көліктердің тіркеу мерзімі ұзартыла ма?

Қазақстанға Армениядан жеткізілген көліктерді тіркеу мерзімі 1 наурызға дейін ұзарды, - деп хабарлайды Ішкі істер министрлігінің баспасөз қызметі. ІІМ мәліметінше, Қазақстанда 2020 жылдың 1 ақпанына...

Ақпарат министрі кәсіби журналистиканы дамыту туралы жоспарын айтты

Еліміздің жоғары оқу орындарындағы журналистика факультеттерінің оқу бағдарламалары зерделенеді. Бұл туралы ҚР Ақпарат және қоғамдық даму министрі Аида Балаева inbusiness.kz сайтына берген сұхбатында айтты. Министрдің айтуынша, қоғамдық...

Қытай келісімдерді елемей, қазақ пойыздары қараусыз қалып жатыр

"Жүк жөнелтушілердің бастамасымен Қытайға тауарларды қабылдауға уақытша тыйым салу енгізілді", – деп хабарлайды «Қазақстан темір жолы» Ұлттық компаниясы (ҰК)»АҚ баспасөз қызметі. «ҚХР-мен шекарадағы бекеттерде жағдай...

Ресейде тіркелген көліктер Қазақстанда жүре алмай ма?

  Әлеуметтік желілер мен мессенджерлерде Қазақстанның Бас прокуратурасы атынан жалған бұйрық таратылған деп хабарлайды  тengrinews.kz сайты. Аталған «құжатта» Ресейде тіркелген автокөлік иелеріне Қазақстан аумағында жалпы сенімхатсыз...

ЕСКІ ЖАРАНЫҢ АУЗЫН ТЫРНАУ ЕСТІНІҢ ІСІ МЕ…

Адам баласы туғанда бір-бірінен артық-кемі жоқ қызыл шақа болса да, өсе келе олардың бәрі өз бетінше өзгеріп, даралана бастайды. Өйткені уақыт ағымындағы түрлі әсерлер...

Елімізге Түрікменстаннан 153 қандасымыз көшіп келді

Бүгін Түрікменстан Республикасынан 153 қандасымыз тарихи Отанына көшіп келді, деп хабарлайды mangystaumedia.kz. 2020 жылы әлемде орын алған пандемияға байланысты елімізде көшіп–қонушылар ағыны кейінге қалдырылған болатын....

Қасым-Жомарт Тоқаев Режеп Таиип Ердоғанға құттықтау жеделхатын жолдады

Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Түркия Президенті Режеп Таиип Ердоғанға құттықтау жеделхатын жолдады, деп хабарлайды Ақорданың баспасөз қызметі. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Түркия Президенті Режеп Таиип...

Мәди Манатбек жаңа қызметке тағайындалды

Шымкент қаласы әкімінің өкімімен Ішкі саясат және жастар істері жөніндегі басқармасының басшысы міндетін атқарушы болып Мәди Манатбекұлы тағайындалды. Мәди Манатбекұлы 1978 жылы 25 мамырда дүниеге...

Бас прокуратура үндеу жариялады

Әлеуметтік желіде жекелеген тұлғалар елдің әртүрлі аймақтарында заңсыз митингіге   шақырып жатыр. Осыған байланысты ҚР Бас прокурорының орысбасары Б.Б. Дембаев үндеу жариялады. Қазақстан Республикасы Бас Прокурорының...

Вице-министрдің не үшін қамалғаны белгілі болды

ҚР Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі ҚР Мәдениет және спорт вице-министрі Сәкен Мұсайбековтің ұсталуына қатысты түсінік берді. «Мәдениет және спорт вице-министріне қатысты сотқа дейінгі тергеу...

Елбасы Түркия президентін құттықтады

Қазақстанның Тұңғыш Президенті Түркия Республикасының Президенті Режеп Тайип Ердоғанмен телефон арқылы сөйлесті, деп хабарлайды Elbasy.kz.  Әңгіме барысында Елбасы Режеп Тайип Ердоғанды туған күнімен құттықтап, зор...

Полиция қызметкерлері жүкті әйелді автокөлікте босандырып алды

Батыс Қазақстан облысында полиция қызметкерлері келіншекті автокөлікте босандырып алды. БҚО полиция департаментінің ресми өкілі Болатбек Белгібековтің мәлім еткеніндей, оқиға 26 ақпанға қараған түні Самара-Шымкент автожолы...

Жамбыл Жабаевтың 175 жылдық мерейтойы басталды

Бүгін жыр алыбы Жамбыл Жабаевтың 175 жылдық мерейтойын республика көлемінде ресми түрде мерекелеу басталды. ҚР Мемлекеттік хатшысы Қырымбек Көшербаев елордадағы Жамбыл ескерткішіне гүл шоқтарын қойып, Қ.Қуанышбаев атындағы...

COVID-19: Әлемде екпе салдырғандар саны індет жұқтырғандардан екі есе көп

Әлемде коронавирусқа қарсы екпе алған адамдардың саны пандемия басталғалы індет жұқтырғандардың жалпы санынан екі есе көп, деп хабарлайды ТАСС.  Қазіргі уақытта шамамен 227 миллион адам...