Бағлан Мақұлбеков: «Тәртіп болмаған жерде береке де, бірлік те болмайды»

Сондай-ақ!

Димаш Құдайберген сүйіктісі бар-жоғын айтты

Әлемге әйгілі әнші Димаштың жеке өмірі қызықты әрі құпия. Әншінің миллиондаған тыңдарманына «оның жүрегін жаулап алған кім ?» деген сұрақ қызықты, алайда әнші өз...

Генерал Б. Жанасаев: Елбасының сенімінен асқан жауапкершілік жоқ

Құқықтық тәртіп әскерінде Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев сенім артқан сардарлар аз емес. Олардың әр қайсысының өз орны бар. Десе де, өмірлік тәжірибесі бай, Елбасының сенімін...

Көреалмаушылықтың көрігін басу кімге керек?

Қай қоғамда болса да жиі айтылатын, жиі талқыға түсетін нәрсенің бірі − көреалмаушылық, яғни қызғаныш. Содан болар, өмірінде қызғаныштың құрбаны болғанын, көреалмаушылықтың кесірінен көп...

Бауыржан Иманғалиев: Жүргеновті зерттеу маған аманат етілген

Темірбек Жүргеновтің қайраткерлігін, одан бөлек әдеби мұрасын жан-жақты зерттеп, ғылыми айналымға енгізген бірден-бір ғалым болса, ол – Бауыржан Иманғалиев. Филология ғылымдарының кандидаты, доцент, Қазақстан ...

Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының отставкадағы судьясы Б.Д.Мақұлбековпен сұхбатымызда сот жүйесіндегі өзекті мәселелер мен судья қызметінің көпшілікке беймәлім қыр-сыры сөз болады.

Бағлан Демесінұлы, судьяны басқа мамандық иелерінен ерекше көрсетіп тұратын қандай қасиетті атар едіңіз?

Бірінші кезекте судья мемлекеттік билікті жүзеге асыратын ерекше лауазымды тұлға.Қолданыстағы заңнамалаларға сәйкес судьяға берілген өкілеттіктер елімізде басқа ешбірлауазымды тұлғаларға берілмеген. Ата Заңымызда белгіленгендей, мемлекетіміздің басты байлығы  – Қазақстан халқының құқықтары мен бостандықтарын заңнамаларда көзделген тәртіппен қорғау, азаматтардың аталған құндылықтарын шектеу мәселелері тек судьялардың қатысуымен жүзеге асырылады. Сондықтан сот жүйесінің, судьяның қызметіне деген қызығушылық, оған ерекше мән беру қоғамда үлкен мазмұнға ие болып отыр. Қарапайым тілмен айтатын болсақ, еліміздің саяси, әлеуметтік, экономикалық өмірінде туындап жатқан даулар, жанжалдар судьялардың қызметі нәтижесінде шешіледі, яғни соңғы шешімді судьялар қабылдайды.

Айтылған жағдай сот жүйесі, судьялар, қоғам,адамзат мүддесінен ерекше, биік тұр дегенді білдірмейді, керісінше, судьялар өздеріне заңнамада белгіленген өкілеттіктер шеңберінде аталған келеңсіздіктерді реттеуде шешуші роль атқарады. Заңды күшіне енген сот актілері еліміздің барлық аумағында, барлық азаматтармен және лауазымды тұлғалармен орындалуы тиіс.

Жақында ғана жиырма бес жылдық мерекесін атап өткен Қазақстан Республикасы Конституциясының жетінші бөлімінің «Соттар және сот төрелігі» деп аталуы сот жүйесі мен судья мәртебесінің қоғамдағы орнын айқын анықтап тұр емес пе?!

Сот жүйесі мен судьялар қызметінің басты ерекшелігі мен қасиеттері аталған жағдайлардан туындайды.

Қазіргі уақытта баспасөз беттерінде, әлеуметтік желіде судьялардың атына түрлі жағымсыз пікірлер айтылып жатады. Соның себебі неде деп ойлайсыз?

Біріншіден, судьялардың атына айтылып жатқан жағымсыз пікірлердің, сындардың барлығы әділетті, шындыққа жанасады деген тұжырыммен келісуге болмайды.

Екіншіден, біз демократиялық принциптер негізінде құрылған, құқықтық қоғамда өмір кешіп жатырмыз. Әрбір азамат мемлекеттік органдардың қызметі туралы пікір айтуға, өзінің жеке көзқарасын білдіруге құқылы. Бірақ, айтылған пікірлер дәлелді, негізді болуы тиіс.

Біз судьялардың атына ешқандай сын, теріс пікірлер айтылмауы тиіс деген ойдан аулақпыз.

Сот төрелігі ашық, жариялы, жарыспалы қағидаларға негізделіп жүзеге асырылатынын естен шығармау қажет. Судьялар іс бойынша жиналған дәлелдемелерге құқықтық баға беріп,қолданыстағы заңнамаларды, өзінің ішкі сенімділігін басшылыққа ала отырып шешім қабылдайды. Ал қабылданған шешім сот ісіне қатысушылардың, тараптардың мүддесіне сай келмеуі мүмкін. Мұндай жағдайларда судьяларды «жаптым жала, жақтым күйе» деп кіналауға болмайды. Өзінің жеке басының ерекшеліктеріне қарай қателесу кез келген адамға тән қасиет. Іс бойынша қателіктер жіберілген болса, оны жоғары сот сатысы түзейді. Бұл қоғамдағы қалыпты жағдай.

Ал, баспасөз беттерінде, әлеуметтік желідесудьялардың қызметіне жағымсыз пікір, негізсіз сын айтудың, біздің ойымызша, басқа бір«көлеңкелі» жағы бар сияқты.

Сот шешімдеріне қанағаттанбаған тараптар,олардың өкілдері баспасөз, әлеуметтік желі арқылы қоғамдық пікірлер тудырып, қабылданған шешімдерді өз пайдаларына өзгертуге әрекеттенетіні жасырын жағдай емес.

Кейбір әріптестеріңіз судьяға қатысты сыни пікірлерге немесе өздері қабылдаған сот шешіміне байланысты сұрақтарға неге шұғыл жауап бермейді? Әлде, оның біз білмейтін басқа себептері бар ма?

Қолданыстағы заңнамаларға сәйкес баспасөз,әлеуметтік желіде жарияланған сын мақалаларға, пікірлерге қатысты судьяның шұғыл түрде жауап беруі қарастырылмаған. Сонымен қатар, судьяның кеңесу бөлмесінің құпиясын ашып айтуға заң жол бермейді.

Дегенмен, сот жүйесінің қызметі ашық,жариялы болғандықтан аталған мәселені оңтайлы шешуге болады.

Қазіргі уақытта соттарда баспасөз қызметі жақсы жолға қойылған. Қоғам мүшелерін алаңдататын, қызығушылық тудырған істер бойынша сұхбаттар, кездесулер ұйымдастыруға толық мүмкіндіктер бар. Тек аталған шаралар белгілі бір қағидаларға сай, жүйелі түрде ұйымдастырылуы қажет деп санаймыз.

Сонымен қатар, қазіргі кезеңде қолданыстағы процестік заңнамалар мен Жоғарғы Соттың нормативтік қаулыларына толықтырулар мен өзгерістер енгізіліп, судьяларға сот актісін жариялағаннан кейін сот процесіне қатысушыларға, тараптарға қабылданған шешімнің мазмұнын түсіндіру міндеті жүктеліп отыр.

Сот шешімінің ашық жариялануы барлық күмәнді жағдайларды жоққа шығарады.Қабылданған сот актілері судьяның берген түсініктері, жауаптары нәтижесінде өзгермейді.Осы мәселені ескерген жөн.

Сот актілеріне шағым келтіру жолдары процестік заңнамаларда айқындалған.

Сіздің ойыңызша, сот жүйесі мен азаматтардың арасындағы қарым-қатынас қандай сипатта болуы тиіс. Судья мен тараптар арасында диалог, сенім, түсіністік болуы үшін не істеу керек?

Сот жүйесі мен қоғамның арасындағы қарым-қатынастың дұрыс қалыптасуы тек сот жүйесі,судьялардың қызметіне байланысты емес екенін естен шығармау қажет. Бұл өте күрделі саяси мәселе. Аталған жағдай бірінші кезекте мемлекеттің әлеуметтік, экономикалық ахуалына байланысты қалыптасады.

Ал, сот жүйесі мен азаматтардың арасындағы қарым-қатынас тек еліміздің заңнамаларында белгіленген тәртіппен анықталуы тиіс. Бұл мәселені шешудің басқа жолы жоқ. Әрбір қоғам мүшесі мемлекеттік билікке құрмет көрсетуі тиіс және олар сол биліктің қорғауында болады.

Қоғамдағы әлеуметтік тепе-теңдіктің сақталуы сот жүйесінің қызметімен, оның нәтижесімен тікелей байланысты. Егер халық билікті сыйламаса, заңнамаларды сақтамаса, мұндай қоғамда тәртіп болмайды. Ал, тәртіп болмаған жерде береке де,бірлік те болмайтыны белгілі ғой.

Бір судьяның қате шешім қабылдауы немесе заңды сақтамауы бүкіл сот жүйесінің қызметіне теріс баға беруге негіз болмайды.

Біз егеменді елде, тәуелсіз мемлекетте өмір сүрудеміз. Заманауи қажеттіліктерге байланысты қоғамның әрбір мүшесінің құқықтық сана-сезімдері жоғары дәрежеде болуы тиіс. Бұл мәселе бойынша тек мемлекет қана емес, бірінші кезекте азаматтар мүдделі болуы тиіс. Айтылғандай дәрежеге қол жеткізсек, судьялар мен қоғам мүшелерінің арасындағы қарым-қатынас аталған тараптардың мүдделеріне сай қалыптасатын болады.

Қазір Қазақстан қоғамы әлемдік пандемияның құрсауында қалып отыр. Соған қарамастан сот жүйесінің жұмысы бір күн де, бір сәт те тоқтаған жоқ. Коронавирустың салдарынан сот отырыстары қашықтықтан өтуде. Бұл біреуге ұнайды, біреуге ұнамайды. Осыған көзқарасыңыз қандай?

Әлемді жайлаған коронавирус індеті еліміздің сот жүйесінің қызметіне де өз салқынын тигізуде.Басқасын айтпағанда, кәсіби біліктіліктері жоғары,адал да абзал бірнеше әріптестеріміздің осы дерттен қайтыс болуы орны толмас өкінішҚоғамның дамуын тоқтату, тежеу мүмкін емес.

Қазіргі кезеңде сот жүйесінің жұмысы қоғамда қалыптасқан ахуалға байланысты жаңаша ұйымдастырылып отыр. Бұл жағдайға барлық азаматтар түсінушілікпен қарауы тиіс деп ойлаймыз.

Ақпараттық технология қарыштап дамыған қоғамда сот отырыстарын қашықтықтан өткізу тәжірибесінің қолданылуы өз нәтижесін беруде.

Айта кететін жағдай, біздің сот жүйемізде сот отырысын қашықтықтан өткізу тек тараптардың келісімін алғаннан кейін ғана ұйымдастырылады. Ал, мұндай келісім болмаған жағдайда сот отырыстары кейінге қалдырылып, қалыптасқан тәртіппен өткізілетін болады.

Сот мәжілістерін қашықтықтан өткізу бірінші кезекте азаматтардың денсаулықтарына алаңдаушылықтан туындап отырғанын ескерген жөн. Айтылған жағдай сот тәжірибесінде уақытша қалыптасып отыр деген сенімдеміз.

Сұхбаттасқан Нұрлан ҚАЛҚА

 

Редакция таңдауы

Димаш Құдайберген сүйіктісі бар-жоғын айтты

Әлемге әйгілі әнші Димаштың жеке өмірі қызықты әрі құпия. Әншінің миллиондаған тыңдарманына «оның жүрегін жаулап алған кім ?» деген сұрақ қызықты, алайда әнші өз...

Генерал Б. Жанасаев: Елбасының сенімінен асқан жауапкершілік жоқ

Құқықтық тәртіп әскерінде Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев сенім артқан сардарлар аз емес. Олардың әр қайсысының өз орны бар. Десе де, өмірлік тәжірибесі бай, Елбасының сенімін...

Көреалмаушылықтың көрігін басу кімге керек?

Қай қоғамда болса да жиі айтылатын, жиі талқыға түсетін нәрсенің бірі − көреалмаушылық, яғни қызғаныш. Содан болар, өмірінде қызғаныштың құрбаны болғанын, көреалмаушылықтың кесірінен көп...

Ұлы көштің ұйытқысы

1 желтоқсан – Қазақстанның Тұңғыш Президенті күні. Ел тарихы үшін елеулі күн болғандықтан, Тәуелсіз мемлекетіміздің буынын бекітіп, қанатын қатайтқан Елбасының ерен еңбегін екшеп айтуымыз...
Бермуд үштағаны

100 жыл бұрын Бермуд үштағанында жоғалып кеткен кеме табылды

Зерттеушілер мен теңіз археологтарының тобы 100 жыл бұрын Бермуд үштағанында жұмбақ күйде...
Кәсіпкер

Кәсіпкер қандасымыз: Мұқтаж жандарға бейжай қарамаймын

Ақыт Ибатұлы – алғаш ел тәуелсіздігін алып, алыстағы ағайынға атажұрт есігін айқара...

Абай шығармалары қытай тіліне аударылды

Абайдың 175 жылдық мерейтойына орай ұлы ақынның қара сөздері мен өлеңдері қытай...

Шынар КЕНДІН: Маңғыстаумен мақтанамын!

https://youtu.be/IqsBbA-xlCM Видео авторы Нұржан ТҰРҒЫМБАЙ
көп балалы ана

Азаматтығы жоқ, баспанасы жоқ көп балалы ана қайтіп күн көрер?

Өзбекстаннан келген қандасымыз Наргиз Ташкенбаева төрт баланың анасы, жұмыссыз, балаларға арналған әлеуметтік...

Көп оқылды

Коронавирустың жаңа белгілері пайда болды

Коронавирус жұқтырған науқастардың бойындағы ауру белгілері денге қызбасының белгілеріне ұқсас болуы дұрыс диагноз қоюға кедергі келтіруде. Аталмыш белгілерді анықтаған Сингапур ғалымдары арнайы баяндама жасады....

Қазақ Тәуелсіздігіне – 25 жыл

2016 жылдың үлкен мерейтойы – Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің 25 жылдығы. Айтулы мерекеге республикамыздың түкпір-түкпірінде қызу дайындық жұмыстары жүргізілетіні бесенеден белгілі. Ал ақтөбеліктер егемендігіміздің ширек...

Ертеңнен бастап мас күйінде көлік жүргізгендер 10 жылға сотталады

Көлікті мас күйінде тізгіндеп, жол ережесін бұзғандар 7 жылдан 10 жылға дейін бас бостандығынан айырылады. Президент осындай өзгеріс енгізілген заң жобасына бұған дейін қол қойған,...

Мемлекет басшысы коронавирустың екінші толқынына не себеп болғанын айтты

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев телевизиялық үндеуінде елде коронавирустың және пневмония дертінің өршуіне не себеп болғанын айтты.  «Коронавирус қаупіне байланысты пандемия басталғалы біз елдегі вирустың таралуына шектеу...