__Bastı slayderJahanSayasat

«Kaspiy bestigi» – Kaspiydiñ qwqıqtıq märtebesin qarastırdı

Jiırma jılğa sozılğan bwl mäsele äli de aqtıq şeşimin tappadı. Kaspiy jağalauındağı bes el teñizdi bölise almay älek. Qazaqstan, Resey, Iran, Äzirbayjan jäne Türkimenstan sırtqı ister ministrleri Astana törinde bas qosıp, Kaspiydiñ qwqıqtıq märtebesi turalı konvenciyanı qarastırdı.

Kaspiydi jağalay ornalasqan bes eldiñ sırtqı ister ministrleri – Äzirbayjan respublikasınıñ sırtqı ister ministri El'mar Mamed'yarov, Iran Islam Respublikasınıñ Sırtqı ister ministri Mohammad Djavad Zarif, Resey Federaciyasınıñ Sırtqı ister ministri Sergey Lavrov jäne Türkimenstan Respublikası Sırtqı ister ministri Raşid Meredov Kaspiy mäselesimen besinşi ret bas qosıp otır. Atalmış qwjat qabıldanıp, biıl tipti bes memlekettiñ prezidentteri kezdesedi dep josparlanğan bolatın. Alayda qwqıqtıq märtebeni qiındatıp otırğan mäseleniñ biri – Kaspiydiñ köl iä teñiz därejesiniñ ayqındalmauı. Sebebi köl men teñizdiñ ayırmaşılığı boyınşa är türli böliniske tüsedi. Käri teñizdiñ bolaşağı turalı söz söylegen Erlan Idırısov: «Kaspiy bestiginiñ» qwqıqtıq bazası eñ birinşi kezekte, Kaspiy teñiziniñ qauipsizdigin qamtamasız etudegi ıntımaqtastıq turalı kelisimge negizdelip otır. Atalğan kelisim – negizdemelik qwjat äri Kaspiydegi qauipsizdikti qamtamasız etude jäne qwqıqqa qayşı ärekettermen küres boyınşa teñiz mañındağı memleketterdiñ özara ärekettestigi üşin qwqıqtıq negiz qalıptastıruşı. Bwdan bölek, bügingi tañda taraptardıñ qarauında keleşektegi ıntımaqtastıqtı damıtuğa negiz bolatın birqatar mañızdı kelisimşart jobaları bar», – dedi. Idırısovtıñ aytuınşa, 4 mäsele äzirge şeşilgen joq. Mäselen, teñizdiñ tübin bölisu tärtibi. Oğan qosa, kemelerdiñ jüru bağıtı jäne jük tasımalın retteude şiki twstar köp. Tehnikalıq esep pen saraptau jetispeydi. Reseydiñ Sırtqı ister ministri Sergey Lavrov bwl tüytkilderdi sarapşılar eki ay işinde şwğıl pısıqtauı tiis dedi. «2017 jılı konvenciya­nı bekituge küş jwmsau kerek. Mwnı keler jıldıñ alğaşqı jartı jıldığında da jüzege asıruğa boladı», – degen wsınıs ayttı ol.

2002 jılı alğaş ret Aşhabadta ötkizilgen Kaspiy sammiti joğarı deñgeydegi birneşe kezdesudiñ ötuine wyıtqı bolsa, Tegeran törinde wyımdastırılğan ekinşi sammitte Kaspiy mañı elderi arasındağı Deklaraciyağa qol qoyıldı. Bakude ötken sammitte bes tarapqa ortaq eki mañızdı qwjat räsimdeldi. Olar: Kaspiy teñiziniñ qauipsizdigine qatıstı ıntımaqtastıq kelisimi jäne «Kaspiy bestigi» elderi prezidentteriniñ Birlesken mälimdemesi. Sonımen qatar, Äzirbayjan astanasında liderler Kaspiy teñizinen bekireni aulauğa moratoriy tetigin engizu, teñizdiñ bioresursın qorğau jöninde kelisimge kelip ülgerdi.

Keler jılı Kaspiydiñ är elge tiesili şekarası birjola şegelenedi. Teñizdi bölisu tarihı tereñde. Kezinde Keñes Odağı men Iran ğana böliske salğan qayrañğa ümitkerler sanı artqan. Onıñ biri – Qazaqstan, elimizge tiesili üles – 29 payız. Reseyge – 9 payızı, Äzirbayjanğa – 20 pa­yızı, Türkimenstanğa – 21 payızı, Iran Islam Respublikasına – 14 payızı tiedi. Teñiz soltüstikten oñtüstikke qaray 1200 şaqırımğa sozılıp jatır, jağalau sızığınıñ wzındığı – 7 mıñ şaqırım. Tört qwbılası tügeldey qwrlıqpen şektesedi. Ägäräki, mäseleni şekara arqılı şeşetin bolsaq, qayrañı mwnayğa, twñğiığı balıqqa bay Kaspiydi bölisude eşqanday dau tuındamas edi.

Aqniet Beyimbetqızı

 

Back to top button