__باستى سلايدەرساياسات

حالىقارالىق كورمەلەر ۇلى جىبەك جولىنان باستاۋ العان

ەلىمىز ەكسپو كورمەسىن وتكىزۋدىڭ دايىندىق شارالارىن پىسىقتاۋعا كىرىسىپ كەتكەلى قاشان. مۇنى وتكىزۋ مۇمكىندىگىنە قول جەتكىزۋدىڭ ءوزى وڭاي بولعان جوق. دەگەنمەن، تاريحى 160 جىلدان اساتىن كورمەنىڭ قازاق ەلىندە جالعاسىن تابۋى ۇلكەن مارتەبە ەكەنى انىق. ال شىن مانىندە بىزگە كورمە جات نارسە مە؟ قازاقتىڭ سايىن دالاسىندا، ۇلى جىبەك جولىنىڭ بويىندا كەرۋەن كوشىندەي جالعاسقان ءتۇرلى جارمەڭكە مەن كورمە كەز كەلگەن حالىقارالىق كورمەنىڭ باستاۋى ەمەس پە؟!

كورمەنىڭ قىزىعى كوپ تاڭقالارلىق

قازاق كورمە مەن جارمەڭكەمەن بۇگىن عانا ەتەنە تانىس ەمەس. اسىرەسە، كوشپەندىلەر مادەنيەتىندە بۇل تۇراقتى كورىنىسكە اينالعان. كەرەك-جاراقتى ساتىپ نەمەسە ايىرباستاپ كۇنەلتكەن تۇستا جارمەڭكەنىڭ پايداسى كوپ بولعانى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. ال قازىرگى كەزدە وزگەرگەن نارسە بىرەۋ عانا، ول – پايدا تابۋدان بولەك، ەلىمىزدىڭ رۋحاني قۇندىلىعىن پاش ەتۋ. ءدۇيىم جۇرت اۋقىمدى وزگەرىس كۇتكەن ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسىنىڭ باستى قاعيداسى دا وسى بولۋى شارت.

رۋحاني قۇندىلىق دەگەننەن شىعادى، «1868 جىلى پاريجدە وتكەن دۇنيەجۇلىزىك كورمەگە نەگىزىنەن قانداي كوزتارتار دۇنيە قويىلدى؟» دەپ تاڭىرقاۋىڭىز مۇمكىن. بالكىم، بۇل كورمەنىڭ كوركىن باعالى زاتتار، قۇندى جادىگەرلەر كەلتىرگەن شىعار؟! جوق. سول كەزدىڭ وزىندە ۇلتتىق بوياۋ، ۇلتتىق رەڭككە ەرەكشە ەكپىن تۇسىرگەن كورمەنىڭ تورىنەن ۇلتتىق كيىمدەر ويىپ تۇرىپ ورىن العان. ءيا، ءبىر جاعىنان مۇنىڭ اسەرى ازداۋ بولار. ەڭ باستىسى، رۋحاني قۇندىلىقتىڭ ارتىندا ۇلتقا قاتىستى دۇنيەنىڭ ءبارى جاتقان جوق پا؟! ول – ۇلتتىق كيىم، ول – ۇلتتىق اۋەن، ول – ۇلتتىق اسپاپ، ول – ۇلتتىق ناقىش، ول – ۇلتتىق ادەت-عۇرىپ، ول – ۇلتتىق ءداستۇر، تاعىسىن تاعى. ەگەر ءبىز وتكەنىمىزدى تۇگەندەپ، بارىمىزدى باعالاماساق، ونى بولاشاققا ميراس ەتىپ، اماناتتاماساق، ەلدىگىمىزگە سىن. الايدا وسىنداي اۋقىمدى جوباعا ءوز ونەر مايتالماندارىن ىسىرىپ قويىپ، شەتەلدەن ارنايى انشىلەر شاقىرتۋعا قۇمار كەيبىر باسشىلارعا نە ايتاسىز؟ كەز كەلگەن مەملەكەت، ۇلت اۋەلى ۇلتتىق قۇندىلىعىن بيىك قويعاندا عانا الەمدىك ساحنادا مارتەبەسى جوعارى بولاتىنىن استە ۇمىتپاۋ ءلازىم.

سوناۋ الماعايىپ كەزەڭدە قازاق دالاسىن كۇمبىرلەتكەن قازاق مۋزىكا اسپاپتارى قويىلعان كورمەنى قاسقايىپ تۇرىپ، ماسكەۋدە وتكىزۋ دە ناعىز ۇلتتىق بولمىسىمىزدى دارىپتەۋدىڭ ايقىن كورىنىسى بولاتىن. قازاقستان جەرىندەگى – اقمولا، قازالى، قارقارا، قىزىلجار، قوياندى، تۇركىستان، سەمەي، تاعى باسقا جەرلەردە بولعان جارمەڭكەلەر كورمەنىڭ ءبىر ءتۇرى بولىپ ەسەپتەلەدى. بەلگىلى جازۋشى م.اۋەزوۆتىڭ «اباي جولى» رومان-ەپوپەياسىندا رۋحاني، ءدىني، ساۋدا ورتالىعى ىسپەتتەس قارقارالىنىڭ اتى جادىمىزدا نەسىمەن قالدى؟ كەمەڭگەر قۇنانباي قاجىنىڭ كوكتوبەلى، كۇمبەزدى مەشىت سالدىرىپ، ءوز اتىن ۇرپاعىنا ماڭگىلىك ەسكەرتكىش ەتىپ قالدىرعانى، بۇگىندە بۇل مەكەنگە اياعى تيگەن مۇسىلماننىڭ مەشىتكە سوعىپ، ءمىناجات ەتىپ كەتۋى نەنى بىلدىرەدى؟

قارقارالىنىڭ تاريحى اباي ەسىمىمەن تىعىز بايلانىستى. مۇنداعى «اباي توقتاپ تۇسكەن ءۇي» دە تاريحي-مادەني ورىنعا اينالعان. سەبەبى قارقارالى ءبىلىم مەن ءىلىمنىڭ، ونەر شەبەرلەرى مەن قولونەرشىلەردىڭ مەكەنى ەدى. حالىق ونەرىن جوعارى باعالاي بىلگەن دانىشپان اباي كۇمىسپەن قاپتالعان اعاش ەردى وسى قارقارالىدان اكەتىپتى. ابايدىڭ ءوسىپ، ەر جەتىپ قالىپتاسۋىنا قارقارالى قازاقتارىنىڭ دا حالىق شىعارماشىلىعى مەن اۋىز ادەبيەتى ونەرى ىقپال جاساعانىن مۇحتار اۋەزوۆ «اباي جولىندا» تاپتىشتەپ جازادى. شىنىندا دا، دۋلات، كەمپىرباي، شوجە، اسەت، بالتا، نارمانبەتتەرمەن تانىس بولعان اباي ۇلى دالا ونەرىنەن مولىنان سۋسىنداعان ەدى. قارقارالى، قىزىلجار، قوياندى… سول كەزدە قالانىڭ مادەنيەتى مەن ەكونوميكاسىنىڭ ءوسىپ نىعايۋىنا قوياندى جارمەڭكەسى دە زور ىقپال ەتكەن. اتا-بابامىزدان جەتكەن اڭىز-اڭگىمەلەرگە سۇيەنسەك، اتاقتى قوياندى جارمەڭكەسىنە ايدالىپ كەلگەن مالدان جەر قايىسىپ، قىمىز كول-كوسىر بوپ اعادى ەكەن. ال قوياندى جارمەڭكەسى قازاق ۇلتتىق مادەنيەتىنىڭ رۋحاني ورتالىعىنا اينالىپ، تاريح بەتتەرىنە جازىلدى.

كەيبىر دەرەكتەرگە سۇيەنسەك، قازاق باسىلىمدارى «ءسان»، «مودا» جانە «پوديۋم» دەگەن سوزدەردى 1913 جىل­دار­دىڭ وزىندە پايدالانا باستاعان. بىراق بۇل كەزەڭدە قا­زاق جەرىنە نىق ورناي قويماعان «ءسان الەمى» رەسمي ءتۇر­دە 1947 جىلى كەلگەن دەلىنەدى. ال جالپى، اتا-بابا­لا­رى­مىزدىڭ ەجەلدەن كەلىستىرە كيگەن قازاقى ورنەگى بار ءسان­دى كيىمدەرى مەن اشەكەي بۇيىمدارى العاش Cەمەي قالاسىندا جۇرت الدىندا كورسەتىلگەن. ءتىپتى، قازاقتىڭ ۇلتتىق مۇددەسىن اشىق كوزدەپ، ءتىلىنىڭ جويىلماۋىنا ايانباي كىرىسكەن «ايقاپ» جۋرنالى جۇرەكجاردى جاڭالىقتى باسىلىم بەتىنە جاريالاعان ەكەن.

ەكسپو: پايدا تابۋ ما، تانىلۋ ما؟

جالپى، كورمە – بەلگىلى ءبىر قوعامنىڭ، ياعني، مەملەكەتتىڭ ماتەريالدىق جانە رۋحاني جەتىستىگىن كوپشىلىككە كورسەتۋ. العاشقى مامانداندىرىلعان كورمە ونەركاسىپتىك توڭكەرىستىڭ قارقىن العان تۇسىندا، 1851 جىلى لوندون قالاسىندا وتكەندىگىنىڭ ءوزى تاريحتا التىن ارىپپەن جازىلدى. ونىڭ «بارلىق حالىقتاردىڭ ونەركاسىپتىك جۇمىستارىنىڭ ۇلى كورمەسى» دەپ اتالۋى تەگىن ەمەس. تۇڭعىش كورمەنىڭ باس كوركى تەمىر مەن شىنىدان جاسالعان حرۋستال سارايى بولاتىن. ياعني، كورمەنىڭ بىرنەشە ءتۇرى بار دەسەك، بۇل الدىنا قويعان ماقساتىنا قاراي – ساۋدا، عىلىمي-تەحنيكالىق، ءوندىرىس، قۇرىلىس كورمەسىنە جاتسا كەرەك. ال كەيىننەن وتكىزىلۋ مەرزىمىنە قاراي – كەزەكتى نەمەسە كەزەكسىز جانە تۇراقتى دەپ وزگەرىپ وتىرعان. سول سياقتى كورمە دە قاتىسۋشىلار قۇرامىنا قاراي دۇنيەجۇزىلىك، حالىقارالىق، ايماقتىق كورمە رەتىندە ۇيىمداستىرىلادى. دەمەك، مۇنىڭ ىشىندە «دۇنيەجۇزىلىك كورمەنى» وتكىزۋ مارتەبەسىنە يە بولۋدىڭ ءوزى بيىك ماقسات، ەرەن ەڭبەك. ەندىگى جەردە، زامانا لەبىن سەزدىرگەن الەمدىك دەڭگەيدەگى كورمەنىڭ قازاقستان ءۇشىن تيىمدىلىگى قانداي ەكەندىگى عانا ماڭىزدى.

وسى كورمەلەردى ۇيىمداستىرۋعا جاۋاپتى مەكەمە – حالىقارالىق كورمەلەر بيۋروسى 1928 جىلى عانا قۇرىلدى. قۇرامىندا 166 مەملەكەت كىرەتىن حالىقارالىق ۇيىمعا قازاقستان 1997 جىلدان بەرى مۇشە. وسى ۇيىمعا مۇشە بولۋىنىڭ 20 جىلدىعىندا قازاق ەلى ءوز جەرىندە كەزەكتى مامانداندىرىلعان كورمە وتكىزۋدى موينىنا الىپ وتىر. رەسەيدىڭ ءوزى بۇعان دەيىن ەكسپو كورمەلەرىن وتكىزۋگە بىرنەشە مارتە تالپىنىپ، ەندى 2020 جىلدان عانا ءۇمىتتى ەكەنىن ەسكەرسەك، مۇنى قازاقستاننىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ءىرى جەتىستىگى دەپ باعالاۋعا بولار.

بىرىنشىدەن، ەكسپو كورمەلەرى قاشان دا تىڭنان تۇرەن سالعان عىلىمي جاڭالىقتاردىڭ، توسىن ويلى ونەرتاپقىشتىقتىڭ ورداسى بولا ءبىلدى. 1904 جىلى سان-لۋيستە وتكەن كورمەدە قوناقتار العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ مۇز قوسقان ءشاي، ىستىق بۇرشاق، تۇتىكتى بالمۇزداق جەپ، شالا تۋعان نارەستەلەرگە ارنالعان ينكۋباتوردى تاماشالادى. قازىر بۇل تاعام تۇرلەرى مەن مەديتسينالىق قۇرىلعى ەشكىمگە تاڭسىق بولماسا دا، سول كەزدە ەلدى ەلەڭ ەتكىزەرلىك جاڭالىق ەدى. سونداي-اق 1967 جىلى مونرەالدا يزرايلدىك ارحيتەكتور موشە سافدي قۇراستىرعان فۋللەردىڭ گەودەزيالىق كۇمبەزى مەن «حابيتات 67» جوبالارى، 1970 جىلى وساكاداعى «كۇن مۇناراسى» مەن 1962 جىلعى سيەتل كورمەسىندەگى «عارىش ينەسى» شىن مانىندە اڭىزعا اينالعان جوبالار. مونرەال كورمەسىندە اقش پاۆيلونىندا عارىش كەمەلەرى تانىستىرىلدى. «اپوللون-2012» عارىش كەمەسىنىڭ استروناۆتارى اكەلگەن اي تاسى تاماشالۋعا قويىلدى. 2005 جىلى جاپونيا «تابيعات دانالىعى» دەگەن ۇرانمەن ناگويا قالاسىنىڭ شىعىس جاعىندا ناگاكۋتا، تويوتا جانە سەتو قالالارىندا ەكسپو قوناقتارىن قابىلدادى. جاپونيا بۇعان دەيىن دە كورمەلەر وتكىزگەن. بىراق بۇل – ءححى عاسىردا وتكىزىلگەن العاشقى حالىقارالىق كورمە بولاتىن. 125 مەملەكەت قاتىسقان، 170 گەكتار اۋقىمدى الىپ جاتقان كورمەنىڭ الەم جۇرتشىلىعىن تامساندىرار جاڭالىعى كوپ ەدى. سولتۇستىك امەريكادا 70 ميلليون جىل بۇرىن ءومىر سۇرگەن ەكى دينوزاۆردى جاپون روبوت جاساۋشىلارى قايتا «ءتىرىلتتى». 1,3 ميلليون ەۋرو تۇراتىن روبوت-دينوزاۆرلار كورمەنىڭ باستى كوركىنە اينالدى. 173 گەكتاردى الىپ جاتقان كورمەنى ارالاۋ ءۇشىن قوناقتارعا ارقيلى كولىك تۇرلەرى ۇسىنىلدى. جالپى العاندا، جاپوندىق كورمە تاڭعاجايىپ جاڭالىقتارعا، توسىن وقيعالارعا تولى بولعان ەكەن.

2005 جىلى ايچي كورمەسىنىڭ قوناقتار سانى 15 ميلليون بولادى دەپ بولجانسا دا، ءىس جۇزىندە ولاردىڭ سانى 22 ميلليونعا جەتكەن. ال 2008 جىلى 14 ماۋسىم مەن 14 قىركۇيەك ارالىعىندا يسپانيانىڭ ساراگوس قالاسىندا 25 گەكتار اۋماقتى الىپ جاتقان «سۋ جانە تۇراقتى دامۋ» اتتى حالىقارلىق كورمە ارحيتەكتۋرالىق جەتىستىكتەرمەن تالايدى تامسانتتى.

ەكىنشىدەن، ەكسپو كورمەلەرى عىلىمي جەتىس­تىك­تەر مەن جاڭا ستاندارتتاردى تاماشالاۋدىڭ مۇمكىندىگى عانا ەمەس، تۋريستەر ءۇشىن سەيىل قۇرىپ، كوڭىل كوتەرەتىن ورىن سانالدى. مىسالى، حح عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسىندا حالىقارالىق كورمە كەشەندەرى جالپىعا ورتاق ساۋىق-سايران الاڭىنا اينالدى. وساكادا وتكەن «EXPOland»، مونرەالدا اشىلعان «لا روند» ساياباعى – وسىنىڭ دالەلى. 1967 جىلى مونرەالدا كورمەگە قاتىسۋشىلار رومان كرويتەردىڭ 4,5 ميلليون دوللارعا تۇسىرىلگەن «لابيرينت» ءفيلمىن تاماشالاۋ مۇمكىندىگىنە يە بولدى.

ۇشىنشىدەن، ەكسپو وتكىزەتىن قوجايىن ەل ءوزىنىڭ وسىنداي سىي-قۇرمەتكە لايىق ەكەنىن دالەلدەۋگە تىرىسىپ باعادى. 1970 جىلى وساكادا وتكەن كورمەدە جاپونيا ءوزىنىڭ الەمدىك دەرجاۆا رەتىندە ناسيحاتىن جاسادى. قىتاي دا 2010 جىلى وتكەن شانحاي كورمەسىن ءوزىنىڭ الەمدەگى ىقپالىنىڭ ارتىپ كەلە جاتقانىن كورسەتۋ ءۇشىن بارىنشا پايدالاندى. وعان قوسا ەكونوميكالىق قۋاتىن تانىتۋعا تىرىستى. شىندىعىندا، شانحاي – قىتايدىڭ ەڭ باي ءارى باقۋاتتى قالاسى. رەسمي دەرەكتەرگە قاراعاندا، قىتاي ۇكىمەتى وسى كورمەنى دايىنداۋعا 4,2 ميلليارد دوللار جۇمساعان. بۇل دەگەنىڭىز، 2008 جىلعى وليمپيا­دا ويىندارىن وتكىزۋ شىعىنىنان ەكى ەسە كوپ. سوڭعى جىلدارى ەكسپو كورمەلەرىنىڭ ابىرويى ازداپ ءتۇسىپ كەتكەن بولسا دا، قىتايدىڭ وراسان كوپ قارجى جۇمساپ، بارىن سالۋى حالىقارالىق كورمەلەردىڭ داڭقىن قالپىنا كەلتىرىپ، مەرەيىن اسىردى.

تورتىنشىدەن، ەكسپو كورمەلەرى قاي كەزدە دە سول ءداۋىردىڭ تىنىسىن سەزدىرەتىن، حالىقارالىق جاعدايدىڭ اينا-قاتەسىز كورىنىسىن ءدوپ باساتىن الەمدىك دەڭگەيدەگى وقيعا. مىسالى، 1992 جىلى سەۆيليا قالاسىندا وتكەن كورمە قىرعي-قاباق سوعىستىڭ اياقتالۋىنان كەيىن وتكەن ءبىرىنشى كورمە بولاتىن. سول جولى ەنەرگەتيكالىق داعدارىس جانە ەكولوگيا ماسەلەلەرى حالىقارالىق دەڭگەيدە ءسوز بولدى. گەرمانيا وسى جولى ءبىرتۇتاس پاۆيلون جاسادى، وسىنىڭ ءوزى حالىقارالىق جاعدايدىڭ وزگەرگەنىنىڭ بەلگىسى ەدى. ال بالتىق ەلدەرى سول جىلى تۇڭعىش رەت تاۋەلسىز مەملەكەتتەر رەتىندە ءتول پاۆيلوندارىن قۇردى. سەۆيليا كورمەسىنىڭ باستى ەرەكشەلىگى قورشاعان ورتانى قورعاۋعا، تابيعي قورلاردى ساقتاۋعا الەم جۇرتشىلىعى نازارىن اۋدارۋ بولاتىن: وسى ماقساتتا كورمە قالاشىعىندا اندالۋزيا اپتابىنان قۇتقارار جانعا جايلى ارنايى ميك­روكليمات جاسالدى.

بەسىنشىدەن، 160 جىلدان استام تاريحىندا ەكسپو كورمەلەرى ادامزاتتىق ماسەلەلەردى شەشۋدە ورتاق شەشىم ىزدەۋدىڭ، بەلگىلى ءبىر ورتاق جول ۇسىنۋدىڭ وڭتايلى قۇرالىنا اينالدى. ماسەلەن، 2000 جىلى گاننوۆەردەگى كورمە «ادامزات، تابيعات جانە تەحنولوگيا­لار»، 2005 جىلى ايچيدەگى «تابيعات دانالىعى»، 2008 جىلى ساراگوستا «سۋ جانە بايىپتى دامۋ»، ال 2010 جىلى قىتايدا 184 كۇن بويى وتكەن «قالا جاقسارسا – ءومىر دە جاقسارادى» اتتى تاقىرىپتا وتكەن.

التىنشىدان، ەكسپو كەيدە زاماناۋي ونەر ساحناسىنا دا اينالادى. ونىڭ ۇستىنە، ەكسپو كورمەلەرى سول ەلدىڭ مادەنيەتىن، ءداستۇرى مەن تاريحىن ناسيحاتتاۋ ءۇشىن كەڭىنەن پايدالانىلادى. مىسالى، 2005 جىلى جاپوندىق كورمەدە 185 كۇن بويى جىر وقۋشى انسامبل كۇنىنە 20 رەت تابيعاتپەن ەتەنە ءومىر ءسۇرۋ جايلى ولەڭدەر وقىدى. بۇدان بولەك، بەلگىلى تەاتر رەجيسسەرى روبەرت ۋيلسون ادامزات پەن تابيعاتتىڭ قارىم-قاتىناسىن بەينەلەيتىن، جارىق، دىبىس، ءتۇرلى تۇستەر مەن سۋدىڭ جارقىلىن پايدالانىپ ەستەن كەتپەس شوۋ-باعدارلاما قويدى. جارتى ساعاتتىق قويىلىمعا ارناپ اينالاسىن سۋ قورشاعان شاعىن ارال جاساعان.

جەتىنشىدەن، ەكسپو كورمە­لەرىنىڭ ەل ەكونوميكاسىنا تيگىزەر وڭ ىقپالى بار. بۇعان حالىقارالىق كورمەنى لايىقتى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرعان مەملەكەتتەردىڭ تاجىريبەسى دالەل. 2005 جىلعى حالىقارالىق كورمە جۇمىسىنا 121 مەملەكەت پەن ءتورت حالىقارالىق ۇيىم قاتىستى. جارتى جىلعا سوزىلعان كورمەنى 21 ميلليون ادام تاماشالاعان ەكەن. كورمەنىڭ جابىلۋ سالتاناتىن كورۋ ءۇشىن 40 مىڭ ادام كەزەككە تۇرعان كورىنەدى. ايتسە دە، بۇل جاپونيادا بۇرىن وتكەن كورمە قوناقتارىنىڭ سانىنان الدەقايدا از ەدى. 1970 جىلى وساكادا وتكەن كورمەگە 64,22 ميلليون ادام كەلگەن.

رەسەي ەكسپو كورمەلەرىن وتكىزۋگە ءبىراز جىلدان بەرى قۇلشىنىس تانىتىپ ءجۇر. ماسكەۋ 2010 جىلى حالىقارلىق كورمەنى وتكىزۋگە ىنتالى بولعان، ال پەتەربۋرگ اكىمشىلىگى 2015 جىلعى ەكسپو-نى وتكىزۋ ماسەلەلەرىن تالقىلاعان بولاتىن. ماسكەۋ ەكسپو كورمەسىن وتكىزۋگە جالپى شاماسى 2 ملرد دوللار جۇمساۋدى جوسپارلاعان ەدى. ال قازاقستان بۇعان دەيىن ەكسپو حالىقارالىق كورمەلەرىنە ءتورت رەت قاتىسقان. سولاردىڭ ءبىرى – 2008 جىلعى ساراگوستاعى كورمەگە ارنايى بارىپ قاتىسقان قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ استانادا ەكسپو كورمەسىن وتكىزۋ يدەياسىن ايتقان بولاتىن. سول جىلى 104 مەملەكەت قاتىسقان كورمەدە «س» كاتەگورياسى بويىن­شا قازاقستان ىشكى جانە سىرتقى بەزەندىرۋ جۇمىستارى ءۇشىن ءۇشىنشى ورىنعا يە بولىپ، قولا مەدالمەن ماراپاتتالدى.

«ەكسپو-2017» قازاققا نە بەرەدى؟

ەڭ باستىسى، «ەكسپو-2017» الەمنىڭ جۇزدەگەن ەلىنەن ەنەرگيا، قۋات كوزدەرىن الماس­تىراتىن ەنەرگيانى ىزدەستىرۋ تاجىريبەلەرى ءوزارا ورتاعا سالىنادى، دەمەك تاجىريبە الماسۋ – ەڭ باستى ولجامىز بولماق. سونداي-اق، ينفراقۇرىلىمداردىڭ دامۋى: جولدار، قوعامدىق كولىك، كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق، اۋەجاي، ۆوكزال، ەكسپو وبەكتىلەرىنىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلەدى، ءبىر سوزبەن ايتقاندا، جاڭا جۇمىس ورىندارى كوپتەپ اشىلماق. استانا جانە ونىڭ ماڭايىنداعى اۋىلداردا شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىنىڭ دامۋىنا سەپتىگى تيەدى، اسىرەسە حالىققا قىزمەت كورسەتۋ سالاسى، قوناق ءۇي بيزنەسى جانە ىشكى تۋريزم داميتىن بولادى. ودان بولەك ىشكى-سىرتقى ءتۋريزمنىڭ دامۋى دا قارقىن الادى. كورمەگە الەمنىڭ جۇزدەگەن ەلىنەن 5 ميلليون ادام قاتىسادى دەپ ەسەپتەلىنۋدە. ال ماڭىزدىسى ەكسپو-عا ارنالعان وبەكتىلەردى سالۋعا ينۆەستيتسيا تارتۋمەن بىرگە، بۇل وبەكتىلەر ەكسپو وتكەننەن كەيىن دە قازاقستاندى ءىرى حالىقارالىق، كورمە جانە اقپاراتتىق-پرەزەنتاتسيالىق الاڭى بار مەملەكەت رەتىندە ايعاقتايتىن بولادى. بۇدان بولەك مەملەكەتتىڭ سىرتقى ءيميدجى جاقسارادى، مەملەكەتارالىق مادەنيەتتەردىڭ توعىسى، ەلدىڭ رۋحاني الەۋەتى ارتادى. ەكسپو وتكىزىلەتىن الاڭنىڭ جالپى كولەمى – 113 گەكتار. كورمە ورتالىعىنىڭ وزىنە 25 گەكتار الاڭ بولىنبەكشى. كورمەنىڭ ۇيىمداستىرۋ شىعىندارىنا شامامەن 1,2 ميلليارد ەۆرو جۇمسالماق، ال ودان تۇسەتىن پايدا ازىرگە بولجانباي وتىر. ايتسە دە، وسىعان دەيىن ۇيىمداستىرىلعان كورمەلەر وراسان زور پايدا اكەلگەنىن ايتا كەتۋ كەرەك. ال ودان دا وزەكتى دۇنيە بار – بۇل، «ەكسپو-2017» حالىقارالىق كورمەسىنىڭ تاقى­رىبىمەن تۇتاستاي بايلانىستى. «بول­اشاق ەنەرگياسى» – قازاقستان ءۇشىن ناعىز سۇرانىپ تۇرعان تاقىرىپ قانا ەمەس، بۇل ەلدىڭ كەشەگىسىن تۇگەندەپ، ونى بۇگىنگىسىمەن بەكەمدەۋ ارقىلى كەلەشەگىنە باعدارلايتىن تىڭ قادام بولماق.

«ەكسپو-2017» حا­لىق­ارالىق ماماندان­دى­رىلعان كور­مەسىنىڭ تاقىرىبىنان تۋىندايتىن ەكولوگيا، بالاما قۋات كوزدەرى، كۇن مەن جەل الەۋەتى، ۇنەمشىلدىك سە­كىلدى ماسەلەنىڭ بارلىعى قازاقتىڭ ىقى­لىمنان كەلە جاتقان ءداستۇرلى ومىرىمەن تىعىز بايلانىستى دۇنيە ەكەنىن اڭعارۋ قيىن ەمەس. قازىر ۇلى دالاداعى كوشپەندىلەردىڭ كيىز ۇيىمەن تانىسۋ بارىسىندا الەم عالىمدارى ونداعى جىلۋ ۇستاۋ قاسيەتىنىڭ، اۋا الماسۋ ۇدەرىسىنىڭ ساقتالۋىنا تاڭ-تاماشا بولىپ جاتىر ەمەس پە؟! كيىز ءۇيدىڭ كەرەمەتىنە تۇيسىنگەن شەتتەگى جۇرت ەنەرگيا ۇنەمدەۋ ماسەلەسىنىڭ قازاق ءۇشىن تاڭسىق ەمەس ەكەنىن دە اڭعارار ەدى. بىلايشا ايتساق، قازاقتىڭ بولمىسىندا ۇنەمشىلدىك، قورشاعان ورتاعا قاتىستى قامقورلىق ىلكىدەن بار ءارى ول كوزقاراس بابالارىمىزدىڭ ءومىر سالتىمەن بىتە قايناسىپ، زامانىنا ساي قالىپتاسقان.

Back to top button