Әскерхан Ақтай: Шығыста квотаға қол жеткізе алмай жүргендер көп

Сондай-ақ!

ҚР Тұңғыш Президенті күні жаңа деректі фильм көрерменге жол тартады

1 желтоқсан күні сағат 21:40-та "Хабар" телеарнасының эфирінде Айгүл Әділованың "Штрихи к портрету" деректі фильмінің алғашқы сериясының тұсаукесері болады. Бұл туралы Елбасының баспасөз хатшысы...

Генерал Б. Жанасаев: Елбасының сенімінен асқан жауапкершілік жоқ

Құқықтық тәртіп әскерінде Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев сенім артқан сардарлар аз емес. Олардың әр қайсысының өз орны бар. Десе де, өмірлік тәжірибесі бай, Елбасының сенімін...

Жолаушылары бар көлік Үлкен Алматы каналына құлап кетті

Үлкен Алматы каналына жолаушылары бар көлік түсіп кетті. Апат салдарынан жүргізуші мен жолаушы жарақат алды - олардың екеуі де ауруханаға жатқызылды, деп хабарлайды Zakon.kz....

«Жала жабылған»: Оқушы қызды зорлады деген күдікті түрме дәретханасында асылып қалды

Оқушы қызды зорлады деген күдікті Павлодардағы тергеу абақтысының дәретханасында асылып қалды. Бұл туралы оның туыстары мәлім етті, деп хабарлайды Tengrinews.kz.  24 жастағы Дулат Базанов Павлодар тергеу изоляторының...

Шығыс Қазақстан облы­сына алыс-жақын шет­ел­дерден көшіп келген қандас­тар­дың тыныс-тіршілігімен та­нысу үшін Шығыс Қазақстан облысы бойынша «Отандастар қоры» филиалының жетекшісі Әскерхан Ақтаймен жолығып, мәселенің мән-жайын өз аузы­нан жазып алған едік.

 – Шығыс Қазақстан облысы – шетелден кел­ген қандастар ең көп шоғырланған өңір. Облыстың Көші-қон қызметі басқармасына ресми сауал жолдап, қанша қандас оралды де­генді анықтадық. Сонда 2000 жылдан бері 48 мыңнан астам қандас азаматтық алып­ты. Ал 2000 жылға дейін де 50 мың қандас кел­ді деп есептейміз. Табиғи өсімін қоса есеп­тегенде 200 мыңға жуық қандас Шығыс Қа­зақстан облысына көшіп келіпті. Бұл елі­міздің демографиялық ахуалына қо­сыл­ған «донор». Еліміздің экономикасына, ті­лі­не, өсіп-өркендеуіне және рухани-мә­де­ниетіне де үлкен үлес қосып жатқан қа­зақтың бір бөлігі. Тек осы шығыстың өзінде ел руханиятына үлес қосқан азаматтар көп. Солардың бірі атақты сыбызғышы Кәлек Құмақайұлын айрықша атауға болады. Айтыскер ақын Нұртай Тілеужанұлы –  үш рет сайланған аудандық мәслихат депу­та­ты. Облыс әкімінің кеңесшісі Маржан Ба­қыт­қызы деген қарындасымыз бар, қазір «Шығыс адалдық алаңы» деген ұжымның үйлестірушісі және қалалық мәслихаттың депутаты.

Әдебиет саласында да біршама аза­мат­тарды атауға болады: Қытайдан көшіп кел­ген Төлеген Құмарұлы, Мұхамеди Бекбақыт, Гүлиманат Әуелханқызы деген ақындар бар. Қызырбек Дүргінбайұлы, Алтынғадыс Күн­туған, Дәулетберді Жекей, Дана Иса­ғұл­қызы, Жанар Рахат секілді талантты ақын жастар бар. Мұратхан Кенжехан, Ол­жас Ке­рейхан, Жанболат Санияз секілді жаңа­лық­қа жүйрік журналистер де осында. Сонымен қатар Бақыт Кеңшілікұлы деген мықты қолөнер шебері бар. Үржар ауда­нында тұра­тын атбегілікпен және құсбегі­лікпен айна­лысатын сегіз қырлы, бір сырлы Тәттімбет Кәпұлы деген азаматты айтуға болады.

Дәстүрлі әнші Қадыхан Манайұлы да қа­зір шығыстың мақтанышына айналды. Көптеген ән байқауларының жүлдегері. Серік Қуанғанұлы, Хабдолда Бейісхан қа­тар­лы мықты айтыскер ақын бауырлары­мыз бар.

Квота ала алмай жүргендер көп

Квота – шетелдегі қандастардың елге оралуына зор септігін тигізетін фактордың бірі. Квота бұрынғыдай көп те емес. Мөл­ше­рі біршама азайды. Бірақ сол аз болса да жаңа көшіп келген ағайынға үлкен демеу. Кел­ген жол шығындары өтеледі, жалға ал­ған үйінің ақшасы беріледі. Кейбір елдерде экономикалық жағдай қиын, сол елдерден келген ағайынға аздаған қаржы Қазақ­стан­да тіршілік бастап кетуге септігі мол. Сон­дық­тан квота берілу жайы дұрыс жолға қойыл­са, берілетін тетіктері жақсы қарас­тырыл­са – бұл қандастардың өңірге орна­ласуына оң ықпал етеді. Біздің Шығыс өңі­рінде өкінішке қарай, Әлеуметтік бағ­дарламаларды үйлестіру басқармасының мәліметіне сәйкес, 2020 жылға 150 ғана кво­та тағайындалды. 2019 жылы квотаға ілік­пей қалған адамдар бар, биыл жыл басында келген адамдар бар, 150 квота жыл басында-ақ бітіп қалды. Қазір Шығыс Қазақстан об­лысында квота ала алмай қалған қан­дастар көп. Біздің облыс – шекаралық об­лыс. Ресей, Қытай елдерімен шектесіп жа­тыр. Қытай елінен келетін қандастары­мыз­дың ішінде бұрын келіп, ықтиярхатпен жүргендері де көп. Ресейден, Моңғолиядан ке­ліп, Үкіметтен белгіленген өңірлік кво­тасын ала алмай жүрген қандастар жетер­лік. Әсіресе, Үржар, Зайсан аудандарында көп. Басқа облыстармен салыстырғанда Шы­ғысқа көшіп келушілердің саны артық. Сондықтан алдағы жылдарда шығысқа кво­та саны көбеюі қажет. Бұл туралы ж­о­ғары­ға хат жіберіп, мәлімдедік.

Жер мәселесі және жеңілдетілген несие алу – маңызды тетік

Біздің облыс ауыл шаруашылығына қо­лайлы. Өнеркәсіп, мал шаруашылығы жақ­сы дамыған. Шетелден келген қандастар да мал шаруашылығымен және егін салумен айналысқысы келеді. Сондықтан жер мә­се­лесі қай жерде де «күйіп тұрған» ортақ мә­се­ле. Бізде де осы мәселе бар. 2015 жылға дейін келгендердің ішінде, Ұлан, Зайсан, Үр­жар аудандарына қазір бірнеше гектар жер алып, дәнді-дақылдар егіп, мал  шаруа­шы­лығын дамытып жатқан қандастар көп. Соның арқасында қаншама адам жұмыспен қамтылып, ауданның және аймақтың эко­номикасын көтеріп отыр. Ұлан ауданында мал шаруашылығы Өскемен қаласын етпен, сүтпен қамтып отыр. Атап айтқанда, кәсіп­кер Сүйеніш Бердімұраттың «Ақбауыр» же­ке шаруа қожалығы қаланы қымызбен жә­не жылқы етімен қамтамасыз етуде. Со­нымен қатар қалаға жақын Бозанбай ауы­лын­да және Зайсан аудандарында мал шаруа­шылығын дөңгелетіп отырған қандас кәсіп­керлер көп.

Жақында облыстық Кәсіпкерлер бас­қармасымен бірлесіп, кәсіппен айналыса­тын, жеке шаруа қожалық жүргізіп жатқан, табысқа жеткен қандастардың тізімін ал­дық. 300-ден астам шаруа қожалық жүргізіп отырған қандасымыз бар екен. Қаншама адам жұмысты болып, облыстың экономи­касын көтеруде.

Биыл сәуір айының басында «Отан­дас­тар қоры» және Дүниежүзі қазақтары қауым­дастығының ұйымдастыруымен қан­дас кәсіпкерлер қатысқан онлайн кон­фе­ренция өткіздік. Бұған Шығыс Қазақ­стан­ның барлық жерінен кәсіпкерлер қатысты. Сонда біраз мәселе талқыланды. Әсіресе, кәсіпті дамыту үшін алатын жеңілдетілген несие ала алмай жүрген азаматтар бар екен. Айталық, Аягөз ауданынан Әзікей Берген­бек деген  кәсіпкер несие ала алмай жүр­генін айтты, қайда барарын білмейді, ешкім түсіндірме жұмысын жүргізбеген. Біз осы кәсіпкердің мәселесін «Отандастар қоры» және Дүниежүзі қазақтарының қауым­дас­тығы арқылы «Атамекен» кәсіпкерлердің ұлттық палатасымен сөйлестік. Қазір бұл мә­селе тиісті деңгейде қаперге алынды. Өске­мен қаласында да жеке кәсіпкерлікпен ай­налысайық, несие алайық деген азамат­тар көп. Қалалық жұмыспен қамту орта­лы­ғының кәсіпкерлікті дамыту бағдарлама­сымен кәсіптік оқу оқып жүрген қандас­тары­мыз да баршылық.

Жұмыс таппай жүрген қандас жоқ

Шығыс Қазақстан облысына келген қан­дастардың ішінде жұмыссыз жүрген қан­дастар жоқ деп айтуға болады. Себебі жұ­мыспен қамту мәселесі бізде жүйелі жол­ға қойылған. Сонымен қатар бізде әртүрлі өнеркәсіп мол.

Ал құжаттандыруға келсек, басқа об­лыс­тармен салыстырғанда біздің өңірдегі қандастардың құжаттану мәселесі біршама алда. Кейбір жерлерде көшіп келгеніне көп жыл болса да, азаматтық ала алмай жүрген аза­маттар көп. Дәл қазіргі жағдайда біздің Шы­ғыс Қазақстанда ондай оқиға тіркелген жоқ. Олай дейтініміз, біз барлық ресми орын­дарға сауал жолдадық, «құжаттары рет­телмей жүрген қандастар бар ма?» деп. Әзір­ге бізге ондай мәлімет түскен жоқ.

Қазіргі жағдайда Шығыс өңіріндегі қан­дастардың тыныс-тіршілігі осындай.

Жазып алған Бақытбек ҚАДЫР

 

 

Редакция таңдауы

Генерал Б. Жанасаев: Елбасының сенімінен асқан жауапкершілік жоқ

Құқықтық тәртіп әскерінде Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев сенім артқан сардарлар аз емес. Олардың әр қайсысының өз орны бар. Десе де, өмірлік тәжірибесі бай, Елбасының сенімін...

Көреалмаушылықтың көрігін басу кімге керек?

Қай қоғамда болса да жиі айтылатын, жиі талқыға түсетін нәрсенің бірі − көреалмаушылық, яғни қызғаныш. Содан болар, өмірінде қызғаныштың құрбаны болғанын, көреалмаушылықтың кесірінен көп...

Ұлы көштің ұйытқысы

1 желтоқсан – Қазақстанның Тұңғыш Президенті күні. Ел тарихы үшін елеулі күн болғандықтан, Тәуелсіз мемлекетіміздің буынын бекітіп, қанатын қатайтқан Елбасының ерен еңбегін екшеп айтуымыз...

Бокстан Иран ұлттық құрамасындағы қазақ: Олимпиадаға қазақ елінің атынан қатысқым келеді

Бала кезінен 2016 жылғы Рио-де-Жанейро Олимпиадасының чемпионы Данияр Елеусіновке еліктеп өскен қандасымыз Абдулхаким Бектұр бокстан Иран ұлттық құрамасының белді мүшесі. Бүгінде Иранның негізгі құрамасында...

Солтүстік Корея Оңтүстік Кореяда әзірленіп жатқан вакцина деректерін ұрламақ болды

Солтүстік Корея Оңтүстік Кореяда әзірленіп жатқан коронавирусқа қарсы вакцина деректерін ұрламақ болды....

Омбыда қазақ мәдениеті апталығы өтті

Омбы қаласында «Омбы қазақтары» Омбы аймақтық қоғамдық ұйымының ұйымдастыруымен Қазақ мәдениеті апталығы...

ҚР Тұңғыш Президенті күні жаңа деректі фильм көрерменге жол тартады

1 желтоқсан күні сағат 21:40-та "Хабар" телеарнасының эфирінде Айгүл Әділованың "Штрихи к...

Генерал Б. Жанасаев: Елбасының сенімінен асқан жауапкершілік жоқ

Құқықтық тәртіп әскерінде Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев сенім артқан сардарлар аз емес. Олардың...

Жолаушылары бар көлік Үлкен Алматы каналына құлап кетті

Үлкен Алматы каналына жолаушылары бар көлік түсіп кетті. Апат салдарынан жүргізуші мен...

Көп оқылды

Коронавирустың жаңа белгілері пайда болды

Коронавирус жұқтырған науқастардың бойындағы ауру белгілері денге қызбасының белгілеріне ұқсас болуы дұрыс диагноз қоюға кедергі келтіруде. Аталмыш белгілерді анықтаған Сингапур ғалымдары арнайы баяндама жасады....

Қазақ Тәуелсіздігіне – 25 жыл

2016 жылдың үлкен мерейтойы – Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің 25 жылдығы. Айтулы мерекеге республикамыздың түкпір-түкпірінде қызу дайындық жұмыстары жүргізілетіні бесенеден белгілі. Ал ақтөбеліктер егемендігіміздің ширек...

Ертеңнен бастап мас күйінде көлік жүргізгендер 10 жылға сотталады

Көлікті мас күйінде тізгіндеп, жол ережесін бұзғандар 7 жылдан 10 жылға дейін бас бостандығынан айырылады. Президент осындай өзгеріс енгізілген заң жобасына бұған дейін қол қойған,...

Мемлекет басшысы коронавирустың екінші толқынына не себеп болғанын айтты

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев телевизиялық үндеуінде елде коронавирустың және пневмония дертінің өршуіне не себеп болғанын айтты.  «Коронавирус қаупіне байланысты пандемия басталғалы біз елдегі вирустың таралуына шектеу...