11 جەلتوقسان, 09:36 715 0 جاڭالىقتار اسىل تۇمار

ماريحۋانانى زاڭداستىرساق، سالدارى قانداي بولماق؟

دامىعان ەلدەر نەگە ماريحۋانانى زاڭداستىرىپ جاتىر؟ جەڭىل ەسىرتكىگە قازاقستاندا نەلىكتەن تىيىم سالىنعان؟ قاراسورانى زاڭداستىرۋ ماسەلەسىن كوتەرىپ جۇرگەندەردىڭ نە كوزدەگەنى بار؟ عايىپتان تايىپ رۇقسات ەتىلسە، ونىڭ ەكونوميكالىق، الەۋمەتتىك ءھام مەديتسينالىق سالدارى قانداي بولماق؟

بىلتىر كانادا قاراسورانى ءوسىرۋ مەن ساتۋدى زاڭداستىردى. ەۋروپادا نيدەرلاند كورولدىگى دە جەڭىل ەسىرتكىنى تۇتىنۋ ەر­كىن­­دىگىن جولعا قويعان ەدى. ال كاننابيس ءوندىرىسى وركەن جاي­عان اقش-تىڭ كەيبىر شتا­تىن­دا 300 مىڭنان استام جۇمىس ور­نى اشىلىپ وتىرعانى جاسى­رىن ەمەس. قارا نارىقتاعى ەسىرت­­كى ساۋداسىن اۋىزدىقتاپ، نا­­شاقورلاردى رەسمي تىركەۋ­گە دە مۇنداي وزگەرىستىڭ سەپتى­گى تي­مەك. ماريحۋانانى زاڭداس­تى­رۋ ماسەلەسىن كوتەرىپ جۇرگەن­دەر وسىنداي ۋاجدەردى العا تار­تا­دى. ولاردىڭ ويىنشا، ماري­حۋاناعا رۇقسات ەتىلسە، ءبىرىن­شى­دەن سالىق ءتۇسىمى مولايا­دى، ەكىنشىدەن تۋريزم سالاسى تۇلەي­دى، ياعني الەمنىڭ ءار قيىرىنان قا­زاقستاندى اڭساپ كەلەتىن ناشاقۇمار ساياحاتشىلار كو­بەيە­­تىن كورىنەدى.

جالپى، جەڭىل ەسىرتكىنى قو­عام­­دىق ورىنداردا مەديتسي­نا­لىق ەمەس ماقساتتا قولدانۋ، ەسىرت­­كىنى ساتۋ ماقساتىنسىز دا­­يىن­داۋ، وڭدەۋ، ساتىپ الۋ جانە ساقتاۋ، ءىرى كولەمدە تاسى­مال­داۋ سياقتى ارەكەتتەردى قىل­مىس­تىق كودەكستەن اكىمشىلىك كودە­كسكە كوشىرۋ جوسپارلانعان. ءىىم وكىلدەرىنىڭ سوزىنشە، «دەك­ري­مي­نا­ليزاتسيا ارنايى ءبولىم­دەر­دىڭ كۇش-قۋاتىن بۇدان دا ماڭىزدى نارسەلەرگە باعىتتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى».

شىنى كەرەك، قاراسورانىڭ پايداسى ۇشان-تەڭىز. ونى شار­ۋا­شىلىقتا جانە ءدارى-دارمەك وندىرىسىنە شيكىزات رەتىندە ءوسىرۋ الەم­دىك تاجىريبەدە باياعى­دان بار. اسىرەسە، كاننابيس قا­تەر­لى ىسىككە، ەپيلەپسيا مەن ۇمىت­شاق­تىق اۋرۋىنا مىڭ دا ءبىر شيپا دەسەدى. الايدا پسيحوتەراپەۆت جىبەك جولداسوۆا بۇل پىكىرمەن ءىشىنارا عانا كەلىسەدى.

– شىن مانىندە، كاننابيس اۋرۋ­دىڭ بەلگىلەرىن عانا جويا­دى. وعان قوسا اعزاعا پاتو­­گەنە­تي­كا­لىق جانە پاتوفيزيو­لو­گيالىق اسەر بەرەتىنىن ەسكەرۋ كەرەك. سونى­مەن قاتار ەتيوتروپتى ەم­دەۋ بار، وندا اۋرۋعا سەبەپكەر ءنار­سە جويىلىپ، ادام ساۋىعادى. ءما­سەلەن، وكپە قابىنعان كەز­دە وعان ينفەكتسيانى ءولتى­رە­تىن انتيبيوتيكتەر تاعايىن­دا­لادى. ال كاننابيس سيم­­­­­­پتو­­ماتيكالىق جاعىنان ارە­­­كەت ەتەدى. كان­نا­بيس­تەن جا­سال­­­­عان ءدارى-دارمەك ەم­دەۋدىڭ وزگە دە مە­حا­نيزمدەرىنە ىقپال ەتە­دى دەگەن تۇجىرىمنىڭ ناق­تى دالەلى جوق، – دەيدى ءدارى­­گەر. ساراپشىنىڭ پايى­مىن­­شا، پسيحوتروپتىق زات­­­­تار­عا قى­­زىعۋشىلىق نەگىزى­­نەن جاس­وس­پىرىم شاقتا وياناتىن­دىق­­تان، كان­نا­بيستى ساتۋدى قاتاڭ با­قى­لاۋ قا­جەت.

وسىندايدا دوڭگەلەنگەن ءدۇ­نيەگە كوز تىگەتىنىمىز بار عوي. الەمدەگى جاعداي ارقيلى. مى­سالى، قىتاي بيلىگى ەسىرت­كى­نىڭ كەز كەلگەن ءتۇرىن ساتقان ادامدى ءولىم جازاسىنا كەسسە، گول­­لانديادا ماريحۋانا اشىق­­­تان-اشىق ساتىلادى. 2013 جىلى ماريحۋانانى تو­لىق زاڭداستىرعان تۇڭعىش ەل – ۋرۋگۆاي. زاڭ بويىنشا 18 جاسقا تولعان ۋرۋگۆاي ازا­ما­تى ءدارىحانادان ايىنا ءبىر رەت 40 گرامعا دەيىن ەسىرتكى سا­تىپ الا الادى. وعان قوسا ۋرۋگ­­ۆاي­لىقتارعا ۇيىندە التى ءتۇپ قاراسورا (480 گرامم ماري­حۋانا الىناتىن كولەمدە) وسىرۋگە رۇقسات ەتىلگەن. ەلدىڭ سول كەزدەگى پرەزيدەنتى حوسە مۋحيكا ناركوبارونداردىڭ قالتاسىن قامپايتپاي، ەسىرتكى ساۋداسىنان تۇسكەن قارجىمەن مەملەكەت قازىناسىن تولتىرۋدى ماقسات تۇتقان. ءبىر قىزىعى، ما­ريحۋانانى قولجەتىمدى قىلعان سوڭ گەروين مەن كوكايننىڭ ءوتىم­دىلىگى تومەندەپ، ەسىرتكى ساتۋ­مەن اينالىساتىندار ۋرۋگ­ۆايدان كەتە باستاپتى. ءسويتىپ، ەسىرتكىنىڭ استىرتىن جولمەن تارالۋىنا توسقاۋىل قويىلعان.

ال كانادا – «ۇلكەن جەتى­لىككە» كىرەتىن ەلدەردىڭ ىشىندە ماريحۋانانى زاڭداستىرعان العاشقى مەملەكەت. ەلدىڭ پرە­مەر-ءمينيسترى دجاستين تريۋ­دو پارلامەنت شەشىمىن قۇپ­تاي وتىرىپ: «ەندى قىل­مىس­­كەرلەر پايدادان قاعىلادى. ءبۇ­گىن ءبىز جاعدايدى وزگەرتتىك» – دەپ ءما­لىم­دەدى. بۇل شەشىمگە قار­سى شىق­قاندار بالالار مەن جاس­وسپىرىمدەر بۇدان بىلاي ەسىرت­كىنى وڭاي يەلەنەدى جانە ونىڭ سالدارىن بولجاۋ قيىن دەيدى.

زاڭ بويىنشا كانادالىق ما­ريحۋانا ساتۋشى كومپانيالار كان­نابيستى جۇرتتىڭ قالاي قول­داناتىنىن قاداعالاۋى ءتيىس. ساتۋشىلار كليەنتتەرىنە ەسىرت­كىنى قاۋىپسىز پايدالانۋ اما­لىن، ونى بالالاردىڭ قولى جەتپەيتىن جەردە ساقتاۋ جول­دارىن ۇيرەتەدى. تاۋارىنا جار­ناما جاسامايدى. ءتىپتى دۇكەن­نىڭ جانىنان ءوتىپ بارا جاتقان ادامدار تەرەزەدەن نە ساتىلىپ جاتقانىن كورمەيدى.

ەسىرتكىنى زاڭداستىرۋ كەرى ناتيجە كورسەتكەن ەلدىڭ ءبىرى – امەريكا قۇراما شتاتتارى. اقش-تىڭ ماريحۋانانى مەدي­تسينالىق ماقساتتا قولدا­نۋعا رۇقسات بەرگەن شتاتتارىندا كان­نابيستەن جاسالعان ءدارى-دارمەكتى ءىشىپ الىپ، كولىك جۇرگىزۋ فاكتىسى كوبەيگەن. بۇل ءۇردىس كوممەرتسياعا اينالىپ كەتكەن. تەمەكى مەن ىشىمدىك وندىرەتىن بەلگىلى كومپانيالار قۇرامىندا كاننابيسى بار ءونىم شىعارۋعا ميل­ليونداپ ينۆەستيتسيا قۇي­عان. كوممەرتسيالىق يندۋس­تريا تەك قارجى تابۋدى كوز­دەپ، بۇعان ەرەسەكتەردى عانا ەمەس، جاسوسپىرىمدەردى دە تار­تۋ­عا كىرىسكەن. ەسىرتكى ساتا­تىن دۇكەندەردىڭ سانى MacDonald’s پەن Starbucks-ءتىڭ مەي­رام­حا­نا­لارىنان اسىپ تۇسكەن. سون­دىق­تان ماريحۋانا ءما­سە­­لە­سىندە امەريكالىقتار ءالى كۇنگە ايتىسىپ-تارتىسىپ جاتىر.

قازاقستاننىڭ ىشكى ىستەر مينيسترلىگى ماماندارى ەسىرتكى ساتۋدى زاڭداستىرعان ەلدەردىڭ تاجىريبەسىن زەردەلەپ، ونى ءتيىم­سىز ءادىس دەگەن قورىتىندىعا كە­لىپتى. ماسەلەن، اتالعان ما­ري­حۋاناعا رۇقسات ەتكەننىڭ كەسىرىنەن گوللانديادا قوعامدىق ومىردەن شەت قالعان تۇتاس ءبىر بۋىن ءوسىپ كەلەدى ەكەن. راسىندا دا، جەزوكشەلىك پەن ءبىرجىنىستى نەكەنى زاڭداستىرعان ەلدى ۇلگى ەتۋدىڭ قاجەتى شامالى.

جىل باسىندا ءىىم ەسىرتكى قىل­مىسىنا قارسى ءىس-قيمىل دە­پار­تامەنتىنىڭ باستىعى تىلە­گەن ماتكەنوۆ قازاقستاندا ەسىرتكى زاڭداستىرىلۋى مۇمكىن دەگەن قاۋەسەتتى ءۇزىلدى-كەسىلدى جوققا شىعاردى. ونىڭ ايتۋىن­شا، كەز كەلگەن ناشاقور كەزىندە ەسىرت­كى­نىڭ جەڭىل تۇرىنەن باستا­عان.

– ماريحۋانانى زاڭداس­تىر­عان مەملەكەتتەردىڭ ءبارى باسقا پروبلەمامەن بەتپە-بەت كەلۋدە، ەندى ولاردا گەرويننىڭ ورنىن مەتادون (قانعا ينە ارقىلى ەن­گىزىلمەي، جۇتىلا سالاتىن سين­تەتيكالىق ەسىرتكى) باسىپ بارا جاتىر. ياعني، بەلگىلى ءبىر ەسىرت­­كىنى قابىلداپ ءجۇر­گەن نا­شا­قورلار ەسىرتكىنىڭ اۋىر ءتۇرىن، ياعني گەرويندى ىزدەپ، كوشەگە شىعىپ كەتكەن. ەسىرت­كى­نىڭ اۋىر تۇرىنەن باستاپ كەتكەن بىردە-ءبىر ناشاقور جوق. ءبارى دە جەڭىل ءتۇرىن تاتىپ كورۋدەن باستالادى، – دەدى پوليتسەي.

كەزىندە الاش ارىسى ماعجان جۇماباەۆ «ءبىز ۇيرەنەتىن ەۋروپا مەن باتىس – ءبىر مولدا ەمەس، مىڭ مولدا» دەگەن. ال اتام قازاق «مولدانىڭ ىستەگەنىن ىستەمە، ايتقانىن ىستە» دەيدى. جاڭا زاڭنىڭ ءبارى جاقسى ەمەس، ەسكى زاڭنىڭ ءبارى جامان ەمەس. وسىنى ۇمىتپايىق.

aikyn.kz

سوڭعى جاڭالىقتار