7 جەلتوقسان, 10:35 371 0 جاڭالىقتار اسىل تۇمار

«ديپلوممەن – اۋىلعا» بارىپ، قارىزعا باتتى

«ديپلوممەن – اۋىلعا» باعدارلاماسىمەن اۋىل-ايماققا اتتانعان جاس ماماندار باسپانا ساتىپ الۋ مەن ءۇي سالۋ ءۇشىن بەرىلگەن نەسيەنى قايتارماي ءجۇر. ءبىر عانا جامبىل وبلىسىندا باعدارلاما شارتىنا باعىنباي، نەسيەسىن وتەۋ­دەن جالتارىپ جۇرگەندەردىڭ سانى التى جۇزدەن اسىپ كەتكەن. جۇزدەن استام مامان باعدارلاما بويىنشا ءتيىستى نەسيەسىن العانىمەن، اۋىلداردا جۇمىس ىستەپ جۇرگەن جوق.

«ديپلوم­مەن – اۋىلعا» باع­دارلاماسى قابىلدانعان 2009 جىل­دان بەرى الەۋمەتتىك ءجار­دەما­قىنى ايتپاعاندا، 5 ميل­ليارد 1 ميلليون تەڭگە تەك باس­پانا الۋ ءۇشىن ءبولىنىپتى. سونىڭ ار­قاسىندا وڭىردەگى 1 586 جاس مامان تۇرعىن ۇيمەن قامتىلعان. ولارعا مەملە­كەت تاراپىنان باعدارلاما شارتى بويىنشا 100 ايلىق ەسەپ­تىك كورسەتكىش مولشەرىندە ءبىر­جولعى كوتەرمە جاردەماقى دا بە­رىلدى. سونىمەن قاتار قاجەتتى­لىگىنە قاراي تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋ نەمەسە سالۋعا 0,01 پايىزبەن 15 جىلعا 1 500 اەك كولەمىندە جە­ڭىل­دە­تىلگەن بيۋد­جەتتىك نەسيە ءتۇ­رىندە الەۋمەتتىك قولداۋ شارا­لا­رىن كورسەتتى. بىراق وسى باعدارلا­مانىڭ ارقاسىندا ءبىر رەتتىك كوتەرمە جاردەماقى مەن باسپا­ناعا قول جەتكىزگەن جوعارى ءبىلىمدى جاس مامانداردىڭ دەنى بۇگىندە ءۇي الۋعا بەرىلگەن نەسيە قارجىنى شارت بويىنشا مەملەكەتكە قايتارۋ نيەتىن ۇمىتقانداي. وعان اتالعان باعدارلاما شارتىن ورىنداماي، العان نەسيەسىن وتەۋ­دەن جالتارىپ جۇرگەن ءبىر كەزدەگى جاس مامانداردىڭ سانى بۇگىندە 627 ادامدى قۇراۋى دالەل. قاي­تارىلماعان قارىزدىڭ كولەمى 106 ميلليون 385 مىڭ 600 تەڭگە بولسا، ءوسىمپۇل كولەمى 44 ميل­ليون 17 مىڭ 700 تەڭگەگە جەتىپتى. ەكىن­شىدەن، مەملەكەت تاراپىنان جاس­تاردى ىنتالاندىرۋ ماق­ساتىندا الەۋمەتتىك قولداۋ شارالارىنىڭ قىزىعىن كورگەن 1 786 ماماننىڭ بۇگىندە 1 647-ءسى عانا ناقتى اۋىل­دىق جەردە جۇ­مىس ىستەپ جاتقان كورىنەدى. اۋىل­دى تۇلەتەدى دەپ سەنىم ارت­قان جاستارىمىزدىڭ جايى – وسى... جاستاردىڭ مەم­لەكەتكە قۇياتىن تولەم قارجىسى اي سايىن 10-15 مىڭ تەڭگە كولە­مىندە عانا. وبلىس اكىمدىگى ەكونو­ميكا جانە بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ باسقار­ماسىنىڭ باس­شىسى گۇل­دانا جاۋىنبەكوۆانىڭ ايتۋىنشا، اۋىلدىق ەلدى مەكەن­دەرگە جۇمىس ىستەۋگە جانە تۇرۋعا نيەتتەنگەن دەنساۋلىق ساقتاۋ، ءبىلىم بەرۋ، ­الەۋ­مەتتىك قامسىز­داندىرۋ، ءما­دەنيەت، سپورت جانە اگروونەر­كاسىپ كەشەنى سالا­سىنداعى ما­ماندارعا الەۋمەتتىك قولداۋ شارالارى ءالى دە كورسەتىلىپ كە­لە­دى. بۇل ءۇشىن بولىنەتىن قارجى كولەمى دە جىل ساناپ ۇلعايۋدا.

– جاستارعا 2017 جىلى 800 ميلليون تەڭگەدەن اسا تۇرعىن ۇيگە جەڭىلدەتىلگەن نەسيە، 71,8 ميل­ليون تەڭگە كوتەرمە جاردەماقى بولىنسە، اعىمداعى جىلى نەسيە كولەمى 1 ميلليارد تەڭگەگە جۋىق­تادى جانە 104 ميلليون تەڭگەدەن اسا كوتەرمە جاردەماقى ءبولىندى. اۋداندار بولىنىسىندە 2017-2019 جىلدار ارالىعىندا رەسپۋبلي­كالىق بيۋدجەتتەن 2 686,2 ميلليون تەڭگەگە 767 مامانعا تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋعا نەسيە بەرىلسە، جەر­گىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن 1 390 ما­مان 245,1 ميلليون تەڭگە كولە­مىن­دە بىرجولعى كوتەرمە جاردەماقى الدى. اعىمداعى جىلى 666 مامان­عا 126,7 ميلليون تەڭگە كوتەرمە جاردەماقى جانە 256 مامانعا تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋ نەمەسە سالۋ ءۇشىن جەڭىلدەتىلگەن بيۋدجەتتىك نەسيە بەرۋگە 969,6 ميلليون تەڭگە ءبولىندى. باعدارلاما بويىنشا ماسەلەنىڭ تۋىنداۋىنا بولىنگەن قارجىنىڭ تولىق قاجەتتىلىكتى وتەي الماۋى سەبەپ بولۋدا. ول ءۇشىن وبلىس اكىمدىگى تاراپىنان بيىلعى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتى ناقتىلاۋعا ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنە قوسىمشا 227 مامانعا 859,8 ميلليون تەڭگە بولۋگە بيۋدجەتتىك ءوتىنىم جولدان­دى. الايدا ءتيىستى قاراجات ءبولىن­بەي، ماسەلە شەشىمىن تاپپادى. ەكىنشىدەن، جوبا ىسكە اسىرىل­عاننان باستاپ اۋىلدىق ەلدى مەكەنگە جولداما الىپ، باسپا­نامەن قامتىلعان 1 786 ماماننىڭ 640-ى وسى جىلدىڭ 1 قىركۇيەگىنە دەيىن العان نەسيەلەرىن مەرزىمىندە وتەمەي، بورىشكەر بولىپ ءتىر­كەلىپ، بەرەشەك سوماسى 116,5 ميل­ليون تەڭگەنى، ءوسىمپۇل سوماسى 60,9 ميلليون تەڭگەنى قۇراپ وتىر. جوبانى ىسكە اسىرۋ بويىنشا سەنىمگەر اگەنتى «اۋىل شارۋاشى­لىعىن قارجىلاي قولداۋ قورى» اكتسيونەرلىك قوعامى بولعانىمەن، وبلىستىق ەكونوميكا جانە بيۋد­جەتتىك جوسپارلاۋ باسقارماسى جانە اۋداندىق اكىمدىكتەر تارا­پىنان وسى بەرەشەك قارىزداردى ءوندىرۋ بويىنشا جۇمىس ءجۇر­گىزۋدە. قازىر 109 بورىشكەردەن 11,4 ميل­ليون تەڭگە ءوندىرىلدى، – دەيدى گۇلدانا الىمجانقىزى.

ال قارىزدى ءوندىرۋ ماقسا­تىندا سوتتىڭ قاراۋىنا 122 ما­مان­نان جالپى 188,2 ميلليون تەڭگە ءوندىرۋ بويىنشا تالاپ-ارىز بەرىلىپتى. بورىشكەرلەر سانىن ازايتۋ ماقساتىندا «اۋىل شارۋا­شى­لىعىن قارجىلاي قولداۋ قورى» مەن الماتى وبلىسىنىڭ تاجىريبەسىنىڭ نەگىزىندە نەگىزگى بورىش سوماسى تولىق وتەلگەن جاعدايدا ءوسىمپۇل سوماسىن ەسەپ­تەن شىعارۋ تۋرالى اكتسيا وتكىزۋ ۇسىنىلىپ وتىر ەكەن. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار بورىشىن باسقارۋدىڭ تيىمدىلىگىنە جۇرگى­زىلگەن مەملەكەتتىك ءاۋديتتىڭ قو­رىتىندىسى بويىنشا تەكسەرۋ كو­ميسسياسىنىڭ مۇشەسى باۋىر­جان جولىمبەتوۆ بورىشكەرلەردىڭ بيۋدجەتتىك نەسيە بويىنشا نەگىزگى قارىزدى دا، ءوسىمپۇلدى دا ۋاقى­تىلى تولەۋى جونىندە سەنىم ءبىل­دىرىلگەن ۇيىم وكىلى جانە اۋدان اكىمدىگى تاراپىنان جەتكىلىكتى دەڭگەيدە جۇمىس اتقارىلما­عان­دىقتان، ماسەلە وسىلاي ۋشىعىپ وتىرعانىن ايتادى. باعدارلاما اياسىندا باسپانا الىپ، ونى وتەۋ­دەن جالتارىپ جۇرگەندەر تىزىمىندە مويىنۇم، سارىسۋ، شۋ، تالاس اۋداندارى كوش باستاپ تۇر. مويىنقۇمدا 206 ادامنىڭ 112-ءسى، سارىسۋدا 216 ماماننىڭ 102-ءسى، شۋدا 217 ماماننان 93 ادام، تا­لاس اۋدانىندا 122 ماماننىڭ ءىشىن­دە 78 بورىشكەر مەملەكەتكە قارىز. وسىلاي وڭاي ولجاعا كە­نەل­گىسى كەلەتىندەر «ديپلوممەن – اۋىلعا» باعدارلاماسى ارقىلى قولداۋعا يە بولعاندار اراسىندا جوق دەپ كىم ايتا الادى؟ سەبەبى وسى باعدارلاما ارقىلى اۋىلعا بارعان جاستار اكە-شەشەسىنىڭ اتىنداعى ءۇيدى ءوز اتىنا «ساتىپ الدى» ەسەبىنەن اۋدارىپ العان، ءۇيدىڭ قۇنىن جوعارى باعادا كورسەتكەن جايتتار بولعان. مۇنى ءسوز ەتىپ وتىرعان سەبەبىمىز، پرە­زيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ «سىندارلى قوعامدىق ديالوگ – قازاقستاننىڭ تۇراقتىلىعى مەن وركەندەۋىنىڭ نەگىزى» اتتى جولدا­ۋىندا نەگىزگى ماسەلە – اۋىلدىق جەرلەردەگى بىلىكتى پەداگوگ كادر­لاردىڭ تاپشىلىعىندا بولىپ تۇرعانىن اتاپ كورسەتىپ، «ديپ­لوممەن – اۋىلعا» باعدارلا­ما­سىنىڭ اياسىن كەڭەيتىپ، جۇمىستى جاڭا دەڭگەيدە جالعاستىرۋ ءۇشىن ۇكىمەتكە كەلەسى جىلدان باستاپ وسى باعدارلامانى قارجى­لان­دى­رۋدى 20 ميلليارد تەڭگەگە جەتكى­زۋدى تاپسىرعان بولاتىن. وسى ماق­ساتتا وبلىس تاراپىنان ۇلت­تىق ەكو­نوميكا مينيسترلىگىنە 2020 جىل­عا – 444 مامانعا 1,7 ميل­ليارد تەڭگەگە، 2021 جىلعا – 472 مامان­عا 1,9 ميلليارد تەڭگەگە، 2022 جىل­­عا – 512 مامانعا 2,2 ميليارد تەڭ­گەگە بيۋدجەتتىك ءوتىنىم جولدانىپ تا قويدى. ەندى وسى باعدارلاماعا قاتىسۋشى جاستار ءۇشىن زاڭناما تۇرعىسىنان قاتالدىق تانىتىپ، باقىلانۋى كەرەك-اۋ.

aikyn.kz

سوڭعى جاڭالىقتار