6 جەلتوقسان, 09:48 410 0 جاڭالىقتار اسىل تۇمار

ەلىمىزدەگى وقۋشىلاردىڭ 36 پايىزى عانا ساۋاتتى

3 جەلتوقسان كۇنى PISA حا­لىقارالىق باعدارلاما­سى­نىڭ ناتيجەسى شىقتى. بۇل زەرتتەۋ 15 جاستاعى وقۋ­شى­لار­دىڭ وقۋ، ماتەماتيكا جانە جاراتىلىستانۋ سالا­سىن­داعى قارىم-قابىلەتىن تەكسەرگەن. ناقتىراق ايت­ساق، مەكتەپ بىتىرگەلى جاتقان ءتالىم­گەردىڭ العان ءبىلىمىن ءومىر­دە قولدانا الۋ مۇمكىن­دىگىن زەردەلەيدى. الدىڭعى جىلدارمەن سالىستىرساق، ناتيجە تومەن. دامىعان ەل­دەردىڭ كورسەتكىشىنە قاراساق، ودان دا تومەن. سەبەپ نەدە؟

PISA (Programme for International Student Assessment) – الەمدە مويىندالعان باعدارلاما. 2018 جىلى 80-گە جۋىق ەلدىڭ وقۋشىلارىنا سىناق جۇرگىزدى. اتالعان تەست ءار ءۇش جىل سايىن وتەدى. باستى ماقسات – ۇلكەن ومىرگە دايىندالىپ جۇرگەن ءشا­كىرتتەردىڭ مەكتەپ قابىر­عاسىندا العان ءبىلىمىن شىنايى جاعدايدا قولدانا الۋ داعدىسىن باعالاۋ. جوعارىدا ايتىلعانداي، سىناق قورىتىندىسى بويىنشا ءار ەل وقۋشىلارىنىڭ وقي الۋ، ماتە­ماتيكا جانە جاراتىلىستانۋ باعىتىنداعى داعدىلارىنىڭ ور­تاشا ۇپايى انىقتالادى. ۇپاي سانى بويىنشا رەيتينگ جاسالادى. سول رەيتينگكە قاراپ، قاي ەلدىڭ ورتا ءبىلىم جۇيەسى الدا نە ارتتا ەكەنىن ءتۇسىنۋ قيىن ەمەس.

بيىلعى ناتيجە. 2018 جىلعى سىناققا 78 ەل قاتىسقان، كوش باسىندا قىتاي تۇر (وقۋ – 555, ما­تەماتيكا – 591, جاراتىلىستانۋ – 590 ۇپاي). كەيىنگى ورىنداردا قىتاي ماڭىنداعى سينگاپۋر، ماكاو، گونكونگ، ەستونيا بار. ياعني، بۇل ەلدەردە مەكتەپتە بەرى­لەتىن ورتا ءبىلىم الەم بويىنشا ۇزدىك دەگەن ءسوز. ال وندىقتىڭ سوڭعى ورىندارىندا كانادا، فينليانديا، يرلانديا، كورەيا جانە پولشا جايعاسقان. نازار اۋدارۋعا تۇرالىق جايت: ول – قىتايدىڭ ناتيجەلەرى. ماسەلەن، 2015 جىلعى سىناق بويىنشا بۇل ەل ماتەماتيكادا – 6-شى، جاراتى­لىستانۋدا – 10-شى، ال وقۋ ساۋات­تىلىعىندا 27-ءشى ەدى. ارادا وتكەن 3 جىلدا قىتاي قالايشا الەمدە توپ باستاعانى بەلگىسىز. ءيا، سوڭعى سىناقتا قىتاي اتىنان شانحاي، بەيجىڭ جانە تسزيانسۋ، چجەتسزيان پروۆينتسيالارىندا تۇراتىن وقۋشىلار قاتىستى. بىراق سونىڭ وزىندە قىسقا ۋاقىتتا جوعارى ناتيجە كورسەتۋ وڭاي شارۋا ەمەس جانە زەرتتەۋگە تۇرارلىق ءتا­جىريبە.

ال قازاقستاننىڭ ناتيجەسى كو­­ڭىل كونشىتپەيدى. ماسەلەن، وقۋ سا­­ۋات­­تىلىعى بويىنشا ورتاشا ۇپاي – 387, ماتەماتيكا – 423 جانە جا­را­تى­­لىستانۋ سالاسىنداعى ۇپاي – 397. بۇعان دەيىن PISA سىناعى نەگىزىنەن ەكو­نو­ميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىنا (ەىدۇ) كىرگەن ەكو­نوميكاسى قۋاتتى ەلدەردىڭ ارا­­سىندا وتكىزىلدى. ول ەلدەردىڭ ءناتي­جەسى قازاقستان كورسەتكىشىنەن انا­عۇرلىم جوعارى. ماسەلەن، وقۋ سا­ۋاتتىلىعى – 487, ماتەماتيكا – 489 جانە جارا­تى­لىستانۋ – 489 ۇپاي. ياعني، ءبىزدىڭ وقۋ­شىلاردىڭ ۇپايى دامىعان مەم­لە­كەتتەردەگى زامانداستارىنان ورتا ەسەپپەن 80-90 ۇپاي ارتتا قالىپ تۇر. بۇل – الاڭداتارالىق جاعداي. سەبەبى 15 جاستاعى شاكىرتتەرىمىز 6-7 جىلدا ءبىر-ءبىر ماماندىق يەسى اتاناتىن ازاماتتار. الايدا ەگەر وقۋشى قازىردەن باستاپ قوعامدا ساۋاتى تومەن، ەسەپ-قيسابى ناشار، عىلىم­نان الىس بولسا، وندا ولاردان كاسىبي مامان شىعۋى اسا قيىن ماسە­لەگە اينالادى.

ال ەندى ءار ءپان بويىنشا كورسەت­كىشتەرگە تەرەڭىرەك ۇڭىلسەك. PISA سىناعىن وتكىزگەن ۇيىمنىڭ ءما­لى­مەتىنە سەنسەك، قازاقستانداعى ءتا­لىم­گەرلەردىڭ 36 پايىزى عانا وقۋ ساۋاتتىلىعى سالاسىندا 2-ءشى دەڭ­گەي­گە قول جەتكىزدى (ەىدۇ ورتا­شا كور­سەتكىشى – 77%). بۇل وقۋشىلار ۇزاق­­تىعى ورتاشا ءماتىننىڭ نەگىزگى يدەيا­­سىن ءتۇسىنىپ، قاجەت اقپارات تا­با الادى.

ال ماتەماتيكادا وقۋشىلارى­مىز­دىڭ 51 پايىزى 2-ءشى دەڭگەيگە جەتتى (ەىدۇ ورتاشا كورسەتكىشى – 76%). بۇل – قاراپايىم جاعدايدى تىكەلەي نۇسقاۋسىز ماتەماتيكالىق تۇردە قالاي كورسەتۋگە بولاتىنىن تۇسىندىرە الاتىن دارەجە. مىسالى، بالاما ەكى مارشرۋت بويىنشا جال­پى قاشىقتىقتى سالىستىرۋ نەمەسە باعانى باسقا ۆاليۋتاعا ايىرباستاۋ. بۇل دەڭگەيگە قىتاي وقۋشىلارىنىڭ 98 پايىزى جەتكەن، ياعني ءبىزدىڭ كور­سەتكىشتەن ەكى ەسە جوعارى.

جاراتىلىستانۋ سالاسىندا دا ناتيجەمىز ناشار. ماسەلەن، تا­نىس عىلىمي قۇبىلىستاردى دۇرىس ءتۇ­­سىندىرە الاتىن، العان ءبىلىمىن قا­را­پايىم جاعدايلاردا قولدانا الا­تىن 2-ءشى دەڭگەيگە 40 پايىز قا­زاق­ستاندىق وقۋشى جەتكەن. ال ەىدۇ ەلدەرىنىڭ بۇل باعىتتاعى ورتا­شا كورسەتكىشى – 76 پايىز. ياع­ني، ولاردان ەكى ەسەدەي ارتتا كە­لە­­مىز.

الايدا «توعىز قاتىننىڭ تولعاعى ءبىر كۇندە كەلەدى» دەگەندەي، كوڭىل­گە قاياۋ تۇسىرەتىن كورسەتكىش تەك مۇنى­­مەن شەكتەلمەدى. ەگەر 2018 جىل­­­عى ناتيجەنى الدىڭعى جىل­دار­­­داعى ءوز وقۋشىلارىمىزدىڭ كور­سەتكىشىمەن سالىستىرساق، كەرى كە­تىپ بارامىز. ماسەلەن، 2015 جى­لى ەلىمىز 72 ەلدىڭ اراسىندا ما­تە­­­ماتيكادان 460 ۇپايمەن 42-ورىن­دا، جاراتىلىستانۋدا 456 ۇپاي­­مەن 42-ورىندا جانە وقۋ ساۋات­­تىلىعىندا 427 ۇپايمەن 53-ورىن­دا تۇراقتاعانبىز. بيىل 69-ورىن­عا قۇلديلاپ قۇلاعانىمىزدى ەسكە سالايىن.

PISA-2018++01.jpg

ءمينيستردىڭ جاۋابى. بىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى اسحات ايما­عامبەتوۆ بۇل سىناقتا قازاقستان وقۋشىلارىنىڭ تومەن كورسەتكىشىن بىلايشا تۇسىندىرۋگە تىرىستى. ونىڭ پىكىرىنشە ءتورت فاكتور ىقپال ەتكەن. ءبىرىنشى، تەست قازاقستان ءۇشىن العاش رەت كومپيۋتەرلىك فورماتتا ءوتتى. الدىڭعى جىلدارى سىناق قاعاز بەتىندە بولعان. ەكىنشى، PISA-داعى ناتيجەلەردى جاقسارتا الاتىن ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندەگى وزگەرىستەر ءالى دە وڭ اسەرىن تيگىزبەگەن. بىل­تىر تەستكە قاتىسقاندار – ەسكى جۇيە­­مەن وقىعاندار. بۇيىرتسا، نە­گىز­گى ناتيجە 2024 جىلى كورىنەدى، سول كەزدە تەستتىڭ ءتۇبىن تۇسىرەدى ەكەن­بىز. ۇشىنشىدەن، وزگە ەلدەردە تەك 10-سىنىپ وقۋشىلارى قاتىس­سا، بىزدە 9-سىنىپ وقيتىندار دا تەست تاپسىرىپتى. تورتىنشىدەن، نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبىنىڭ وكىل­­­دەرى جوعارى ۇپاي جيعان.

ال ەندى مينيستر بەرگەن جاۋاپ­تاردى تالداپ كورسەك. ءبىرىنشى جاۋاپ – تەست بيىل العاش رەت كومپيۋتەرلىك فورماتتا ءوتتى. PISA 15 جاستاعى ازاماتتىڭ كومپيۋتەردى قولدانۋىن ەمەس، ەسەپتەي الۋ، وقىعانىن ءتۇ­سىنۋ، عىلىمي ۇعىمداردى ومىردە پاي­­دالانۋىن باعالايدى. سۇراقتار كو­بىنە قاراپايىم، لوگيكالىق. ياعني، ونداي تاپسىرمانى قاعازدا ورىندايسىڭ با الدە كومپيۋتەردە مە، ادەتتە ايىرماشىلىعى جوق. سەبەبى ادام قابىلەتى ەكى فورماتتا دا بىردەي كورىنەدى. بۇگىندە تالاي وقۋشى ۇبت سىناعىنا كومپيۋتەردە دايىندالادى، ال ماۋسىم ايىندا قا­عازدا تاپسىرادى. ودان ناتيجەسى ءتو­مەندەمەيدى. وسى سەبەپتى مي­نيستر­دىڭ بۇل جاۋابى كوڭىلگە قو­نىم­­سىز.

ەكىنشى جاۋاپ – PISA-داعى ءناتي­جەلەردى جاقسارتا الاتىن ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندەگى جاڭالىقتار ءالى دە اسەرىن تيگىزبەگەن. ياعني، مي­نيستر ەسكى جۇيە ءتيىمسىز بولدى، جاڭا­سى رەيتينگتەگى جاعدايىمىزدى جاق­سارتادى دەپ ۇمىتتەنىپ وتىر. بالكىم سولاي دا بولاتىن شىعار. ونى ءوزى جازعانداي، 2024 جىلى كورەمىز. الايدا مەملەكەتتىك ورتا ءبىلىم جۇيە­سىنىڭ نەگىزگى ماقساتى ءارى فۋنك­تسيا­سى PISA-داعى ەل ناتيجەسىن جاق­سارتۋعا باعىتتالماۋى كەرەك شى­عار. بالا ءبىلىمدى رەيتينگ ءۇشىن المايدى. جۇيەنىڭ ماقساتى – ساۋاتتى، ءبىلىمدى وقۋشىنى قالىپتاستىرۋ، تاربيەلەۋ. ياعني، ايىپ تەستتە ەمەس، ءبىلىم جۇيە­سىنىڭ ساپاسىندا بولىپ تۇر.

ءۇشىنشى جاۋاپ – وزگە ەلدەردە تەك 10-سىنىپ وقۋشىلارى قاتىسسا، بىزدە 9-سىنىپ وقيتىندار دا تەست تاپ­سىردى. PISA سىنىپقا قارا­ماي­دى، ول تەك 15 جاسقا تولعان شاكىرتتىڭ داعدىسىنا باعا بەرەدى. ەگەر ءمينيستردىڭ سوزىنە سەنسەك، 9-سىنىپ وقۋشىلارى كوپ بول­­عاسىن، كورسەتكىشىمىز كەمىدى. ياعني، وسى ارقىلى ول 15 جاستاعى 9-سى­نىپ وقۋشىلارى ساۋاتسىزداۋ، بىلىمسىزدەۋ، ەگەر 10-سىنىپقا كوشسە، ەسەپ-قي­سا­بى دا، وقۋ-جازۋى دا تۇزەلمەك دە­گىسى كەلگەندەي. الايدا ماسەلە سى­نىپتا ەمەس، ءبىلىم جۇيە­سى­نىڭ ساپا­­سىزدىعىندا ەكەنىن مويىن­دا­ماي­تىنى تاڭعالدىرادى.

ءتورتىنشى جاۋاپ – نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبىنىڭ (نزم) وكىلدەرى جوعارى ۇپاي جيعان. راس. ولاردىڭ ناتيجەسى 510 ۇپايدىڭ اينالاسى. وتە جوعارى. بىراق ول مەكتەپتەر ەليتالىق ساناتقا جا­تادى. ەلدەگى 3 ميلليوننان اسا وقۋشىعا نزم جۇيەسىندەگى جاع­داي جاسالماي تۇر. سوندىقتان ەلي­­تارلىق جۇيەدەگى مەكتەپ پەن قا­­تار­داعى مەكتەپتى سالىستىرۋعا كەل­مەيدى. سەبەبى بۇعان دەيىن ءما­­جىلىس دەپۋتاتى يرينا سمير­نو­ۆا نزم مەكتەبىندەگى بار بالاعا 200 مىڭ تەڭگە بولىنسە، قاتار­دا­عى مەكتەپ وقۋشىسىنا بيۋد­جەتتە قا­راس­تىرىلعان قارا­جات 17 مىڭ تەڭگە دەگەن ەدى. ياعني، 12 ەسە ايىر­ما­شى­لىق بار. قار­جى­لان­دى­رۋداعى مۇن­داي الشاقتىق ءبىلىم ساپاسىنا تىكەلەي ىقپال ەتەتىنى بەلگىلى.

نە ىستەيمىز؟ ارينە، ماقسات مي­نيستردى سىناۋ، مىنەۋ ەمەس. بۇگىنگە دەيىن اۋىسقان ءمينيستردىڭ قاي-قايسىسىنىڭ دا سىن ساداعىنا ۇشى­راماعانى جوق شىعار. الايدا ودان پايدا بولدى ما؟ ماسەلە باسقادا. ەڭ الدىمەن، ءبىزدىڭ ور­تا ءبىلىم جۇيەمىزدىڭ ساپاسى حالىقا­رالىق تالاپقا ساي ەمەستىگىن جانە تىم ءجيى جاسالعان رەفورما پاي­دا­سىنان گورى زيانىن تيگىزگەنىن مو­يىنداۋ. ناقتىراق ايتساق، قا­لا­­لاردا 1-سىنىپتا 40 بالانىڭ وتى­رۋى، 3 اۋىسىمداعى جانە اپات­تىق جاعدايداعى مەكتەپتەردىڭ جو­يىلماۋى، مەكتەپتەگى جەمقور­لىق­­تىڭ كەمىمەۋى، ۇستازداردىڭ ءتو­مەن جالاقىسى مەن ولاردىڭ جەتىسپەۋى، قاعازباستىلىق، مۇعالىمدى ءتۇرلى قو­عام­دىق شارالارعا رەتسىز قا­تى­س­تىرا بەرۋى، پەداگوگيكالىق ما­ماندىققا تومەن بالل جيعان ستۋ­­دەنتتەردىڭ ءتۇسۋى جانە تاعىسىن تاعى­لار. ەگەر بۇل پروبلەمالاردى مو­يىن­داماساق، ولاردى جويۋ دا قيىن­عا سوعادى.

ءسوز سوڭىندا. جالپى، PISA-2018 سىناعى وتاندىق ءبىلىم جۇيەسىنىڭ ساپاسى تومەن ەكەنىن، ەرتەڭ تۇلەك بولىپ ۇلكەن ومىرگە قانات قاعاتىن ۇل مەن قىزدىڭ ومىرگە دايىندىعى ناشار ەكەنىن ايقىنداپ بەردى. ەگەر قازىرگى ءبىلىم ساپاسى ارتپاسا، ەرتەڭ سا­ۋات­سىز، قىلمىسى مەن اجىراسۋ كور­سەتكىشى جوعارى، جەمقورلىعى دا ازايماعان قوعام قۇرۋىمىز ابدەن ءمۇم­كىن. سەبەبى ادامنىڭ بويىنداعى ءبى­لىم مەن عىلىمعا قۇشتارلىعى دا، گۋمانيستىك قۇندىلىعى دا، نە­گىز­­گى قا­رىم-قابىلەتى دە مەكتەپ قا­­­بىر­عا­سىن­دا بىلىممەن سىڭەتىنى بەلگىلى.

aikyn.kz

سوڭعى جاڭالىقتار