15 قاراشا, 09:52 279 0 ەكونوميكا انار لەپەسوۆا

بۇگىن – ۇلتتىق ۆاليۋتا كۇنى

بۇگىن قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ ايعاعى – ۇلتتىق ۆاليۋتا كۇنى. وسىدان تۋرا 26 جىل بۇرىن ءتول تەڭگەمىز اينالىمعا ەنىپ، ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ تاريحى باستالعان ەدى.

1993 جىلدىڭ قازان-قاراشا ايلارىندا قازاقستان رۋبل ايماعىنان تولىقتاي شىعىپ، 15 قاراشا كۇنى تەڭگە رەسمي اينالىمعا ەنگەن بولاتىن. ەسكى اقشانى قازاقستاندىق تەڭگەگە ايىرباستاۋ سول جىلدىڭ 15 قاراشاسى كۇنى تاڭعى 8.00-دە باستالىپ، 20 قاراشا كۇنى 20.00-دە اياقتالعان ەدى. ۇلتتىق بانك العاشقىدا 1 تەڭگەنى سول كەزدەگى 1000 رۋبلگە باعالاعان بولاتىن. الايدا، كەيىن ەلىمىزدىڭ ساياسي جانە الەۋمەتتىك، مەملەكەتارالىق قاتىناستارى ەسكەرىلىپ، 1 تەڭگە 500 رۋبل باعامىندا بەلگىلەندى.

ەستە بولسا، تەڭگە اينالىمعا ەنەردىڭ الدىندا ءۇش كۇن بۇرىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ: «قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ۇلتتىق ۆاليۋتا ەنگىزۋ تۋرالى» جارلىق شىعارعان بولاتىن. جالپى، ءتول تەڭگەمىزدى دايىنداۋ جۇمىستارى 1992 جىلى قولعا الىنىپ، سول جىلدىڭ 27 تامىزى كۇنى ۇلتتىق بانك تەڭگە كۋپيۋراسىنىڭ ۇلگىلەرىن بەكىتتى. ال ەرتەڭىندە قازاق ۆاليۋتاسىن ومىرگە كەلتىرگەن سۋرەتشىلەر تيمۋر سۇلەيمەنوۆ، مەڭدىباي الين، اعىمسالى دۇزەلحانوۆ، قايروللا ابجالەلوۆتەر انگلياعا اتتاندى. 1993 جىلى العاشقى تەڭگە پارتياسى انگليانىڭ ەڭ كونە ءارى ايگىلى «حارريسون جانە ۇلدارى» فابريكاسىندا باسىلدى. تەڭگەنى ەلگە تاسىمالداۋ ءۇشىن ءتورت يل-86 ۇشاقتارى تۇماندى البيون ەلىنە 18 مارتە قاتىنادى. ءتول ۆاليۋتامىزدىڭ العاشقى پارتيالارىن ساقتاۋ ءۇشىن ارنايى جەراستى قويمالارى دايىندالىپ، ءدال وسى قويمالاردان ۇلتتىق تەڭگەمىز ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىندەگى بانكتەرگە 8 كۇن ىشىندە جەتكىزىلگەن ەدى.

بۇل جايىندا ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ بىلاي دەپ ەسكە العان ەدى: «يل-76» ءتورت ۇشاعىن جالداپ الىپ، اقشامىزدىڭ 60 پايىزىن تاسىپ اكەلدىك. بۇل وتە قۇپيا وپەراتسيا ەدى. قۇجاتتارعا: «مەملەكەت باسشىسىنىڭ سالىنىپ جاتقان رەزيدەنتسياسىنا كەرەكتى مۇلىك» دەپ جازىلدى. وعان دەيىن وبلىستاردا جەراستى قويما جاساتىپ قويدىق. ءتورت ۇشاق اپتاسىنا لوندون-ورال، ودان وبلىستارعا دەيىن ءارلى-بەرلى ون سەگىز رەيس جاساپ تۇردى. 12 قاراشانى مەن اقشانى ەنگىزۋ كۇنى دەپ جاريالادىم. جيىرما كۇنگە جەتەر جەتپەس ۋاقىت قالدى. ۇقك باسشىلارىنىڭ ءبارىن وپەراتسيانى وتكىزۋگە جۇمىلدىردىم. ەڭ قيىنى اقشانى بارلىق اۋداندارعا، بارلىق بانكىلەرگە جەتكىزۋ. ول سەگىز كۇننىڭ ىشىندە اتقارىلىپ شىقتى. بالكىم دۇنيەجۇزىندە جاڭا اقشانى ەنگىزۋ تاپ وسىنداي تەز ءارى تابىستى جۇزەگە اسىرىلعان جوق شىعار»...

ەڭ العاشقى تەڭگەمىزدە بەلگىلى تاريحي تۇلعالاردىڭ پورترەتتەرى، الاتاۋ مەن كوكشەتاۋ كورىنىستەرى، قوجا احمەت ياسساۋي كەسەنەسىنىڭ بەينەسى، ماڭعىستاۋدان تابىلعان تاستاعى تاڭبالار پايدالانىلدى. ءبىر تەڭگەلىك بانكنوتقا ءابۋ ناسىر ءال-فارابي، ءۇش تەڭگەلىكتە ءسۇيىنباي، بەس تەڭگەلىكتە قۇرمانعازى، ون تەڭگەلىكتە شوقان، جيىرما تەڭگەلىكتە اباي، ەلۋ تەڭگەلىكتە ابىلقايىر حان، ءجۇز تەڭگەلىكتە ابىلاي حان بەينەسى سومدالدى. كەيىننەن تەڭگەمىزدەگى تاريحي تۇلعالاردىڭ بەينەلەرى الىنىپ تاستالعانىمەن ۆاليۋتامىزدىڭ قۇنى تۇسكەن جوق.

ماسەلەن، بۇكىل الەمنىڭ بانكنوت كوللەكتسيونەرلەرىنىڭ تاۋەلسىز بىرلەستىگى بولىپ تابىلاتىن حالىقارالىق بانكنوت قوعامداستىعى جىل سايىن ينتەرنەت-داۋىس بەرۋ ارقىلى جىلدىڭ ەڭ ۇزدىك بانكنوتىن تاڭدايتىندىعى بەلگىلى. ءدال وسى قوعامداستىق «2011 جىلعى ەڭ ۇزدىك بانكنوت» اتاعىن 2012 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىنا ارنالعان نومينالى 10 000 تەڭگەلىك ەسكەرتكىش بانكنوتىنا بەرگەن بولاتىن.

كەلەسى جىلى دا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق بانكىنىڭ «قازاق ەلى» سەرياسىنان نومينالى 5 000 تەڭگەلىك بانكنوتى ەكىنشى رەت «2012 جىلعى ەڭ ۇزدىك بانكنوت» اتاعىن يەلەندى. ال تۇركى جازبا ەسكەرتكىشىنە ارنالعان، نومينالى 1 000 تەڭگەلىك «Kۇلتەگىن» ەسكەرتكىش بانكنوتىنا بەرىلگەن ءۇشىنشى «2013 جىلعى ەڭ ۇزدىك بانكنوت» اتاعى تاۋەلسىز قازاقستان جىلناماسىنداعى تاريحي ماڭىزدى ءسات بولدى. ويتكەنى، وسى كەزگە دەيىن بىردە-ءبىر ەلدىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتاسى ءۇش ماراپات الىپ كورگەن ەمەس.

ءتول ۆاليۋتامىزدىڭ العاش پايدا بولۋى، وزگەرۋى جانە تۇرلەنۋى تاريحى: 1992 جىلدىڭ 27 تامىزى كۇنى ۇلتتىق بانك تەڭگە كۋپيۋراسىنىڭ ۇلگىلەرىن بەكىتتى. ەرتەسىنە قازاق ۆاليۋتاسىن ومىرگە كەلتىرگەن سۋرەتشىلەر تيمۋر سۇلەيمەنوۆ، مەڭدىباي الين، اعىمسالى دۇزەلحانوۆ، قايروللا ابجالەلوۆتەر انگلياعا اتتاندى.

1992 جىلى تەڭگە ديزاينىنداعى پورترەتتەر بەكىتىلدى. تەڭگە ۇلىبريتانيادا باسىلىپ شىقتى.

1993 جىلدىڭ 12 قاراشاسى كۇنى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ۇلتتىق ۆاليۋتا ەنگىزۋ تۋرالى» جارلىققا قول قويدى.

1993 جىلدىڭ 15 قاراشاسىندا تاۋەلسىز قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءتول ۆاليۋتاسى اينالىمعا ەندى. ەسكى اقشانى قازاقستاندىق تەڭگەگە ايىرباستاۋ 1993 جىلى 15 قاراشادا ساعات 8.00-دە باستالىپ، 20 قاراشادا ساعات 20.00-دە اياقتالدى. ۇلتتىق بانك باستاپقىدا 1 تەڭگەنى سول كەزدەگى مىڭ رۋبلگە باعالاعان بولاتىن. دەگەنمەن، ەلىمىزدىڭ ساياسي، الەۋمەتتىك ماسەلەلەرى جانە مەملەكەتارالىق قاتىناستار ەسكەرىلىپ 1 تەڭگە 500 سومعا بەكىتىلدى.

1994 جىلى قاعاز تيىنداردىڭ ورنىنا جەزدەن جاسالىنعان 2,5,10, 20 جانە 50 نومينالدى مونەتالار شىقتى. ۇلتتىق ۆاليۋتا بانكنوت جانە مونەتا تۇرىندە اينالىسقا ەنگىزىلدى. قازىر بانكنوت - ۇلتتىق بانكتىڭ الماتى قالاسىنداعى بانكنوت فابريكاسىندا، ال مونەتا - وسكەمەندەگى مونەتا سارايىندا شىعارىلادى.

ەل پرەزيدەنتىنىڭ جارلىعىمەن 1997 جىلدان بەرى 15 قاراشا ءتول ۆاليۋتامىزدىڭ تۋعان كۇنى ءارى قارجىگەرلەر كۇنى بولىپ بەلگىلەندى. 2006 جىلى 15 قاراشادا جاڭا ۇلگىدەگى بانكنوتتار اينالىسقا ەنگىزىلدى.

 

سوڭعى جاڭالىقتار