7 قاراشا, 10:29 330 0 ونەر Túrkistan Gazeti

ءداستۇرلى ءاننىڭ ناسيحاتى جاقسى بولسا، تىڭداۋشىسى كوبەيەدى

نيۋ-يوركتەگى كارنەگي-حولل، ۆاشينگتونداعى دجون كەننەدي اتىنداعى ونەر ورتالىعىندا ءان سالىپ، الەمدى تامساندىرعان ءداستۇرلى انشىلەردىڭ ءبىرى، «مەن قازاقپىن» تەلەجوباسىنىڭ جەڭىمپازى، جاقىندا وتكەن د.راقىشەۆ اتىنداعى رەسپۋبليكالىق ءداستۇرلى انشىلەر بايقاۋىنىڭ باس جۇلدەگەرى بەيبىت مۇسا «تۇركىستان» گازەتىنە شاعىن سۇحبات بەرگەن بولاتىن.

 – جاقىندا تۇركياعا عىلىمي كونفە­رەنتسيا اياسىندا ءداستۇرلى ءان ونە­رى­مىزدى ناسيحاتتاپ قايتتىڭىزدار. قازاق ونەرىن تۇرىك ەلى قالاي باعالادى؟

– اقىن، قازاق ادەبيەتىنىڭ كلاسسيگى ءىلياس جانسۇگىروۆتىڭ تۋعانىنا 125 جىل تولۋىنا وراي حالىقارالىق تۇركسوي ۇيى­مىنىڭ باستاماسىمەن «ءۇش ارىس» كىتاپ-البومى جارىق كورگەن بولاتىن. الما­تى وبلىسىنىڭ اكىمى ا.باتتالوۆتىڭ قولداۋىمەن ءۇش ارىسقا ارنالعان عىلىمي كونفەرەنتسيا تۇركيانىڭ انتاليا قالاسىندا جالعاسىن تاپتى. كونفەرەنتسيادان كەيىن ءداستۇرلى ءانىمىزدى ۇلىقتاۋعا ارنالعان كونتسەرتىمىز جوعارى دەڭگەيدە ءوتتى. تۇرىك ەلى قازاقتاردى ۇلكەن قۇرمەتپەن، جىلى شىرايمەن قارسى الدى. سىزدەر ءوز ەلدەرىڭىزگە، ءوز جەرلەرىڭىزگە كەلدىڭىزدەر دەپ، ۇلكەن قۇرمەت ءبىلدىردى. قازاق حالقىن قاتتى قۇرمەتتەيتىندەرى جىلى شىرايلارى مەن قوشەمەتتەرىنەن ءبىلىنىپ جاتتى.

– ونەر ادامى ۇنەمى ىزدەنىس ۇستىندە جۇرەدى، جاڭاشىلدىققا ۇمتىلادى. وسى باعىتتا قانداي جاڭالىقتارىڭىزبەن بولىسە الاسىز؟

– بيىل تالدىقورعان قالاسىندا «مەن قازاقپىن» دەگەن اتپەن كونتسەرت بەردىم. اراعا 1-2 اي سالىپ الماتىداعى «الاتاۋ» ءداستۇرلى ونەر تەاترىندا شىعارماشىلىق كەشىمدى وتكىزدىم. مۇمكىندىگىمنىڭ جەتكەنىنشە وسى ءداستۇرلى ءان ونەرىن دامىتۋ باعىتىندا جۇمىس ىستەپ كەلەمىن. كونتسەرت­تەرىمدە قوبىز سارىنى سەكىلدى انسامبلدەرمەن قوسىلىپ، ەتنو-روك ستيلىندە ءوزىمىزدىڭ حالىق اندەرىن جانە حالىق كومپوزيتورلارىنىڭ اندەرىن ورىندادىم. ونەردەگى جاڭاشىلدىعىم وسى دەۋگە بولاتىن شىعار. سونىمەن بىرنەشە بەينەبايان تۇسىردىك.

– بيىل الماتىدا وتكەن ادەمى شىعارماشىلىق كەشىڭىزدىڭ كۋاسى بولدىق. جارىڭىز اينۇر – ونەر ادامى، ۇلىڭىز راسۋل وكشەڭىزدى باسىپ كەلە جات­قان ەرەكشە ونەرپاز ەكەنىن كورىپ، ءتانتى بولدىق. ۇلىڭىزدىڭ ونەرگە كەلۋى قالاي باستالدى جانە سىزدەن باس­قا ءتالىم الىپ جاتقان ۇستازى بار ما؟

– ۇلىم راسۋلدىڭ بويىنان 5-6-سىنىپ­قا دەيىن دومبىرا تارتۋ ونەرىن اسا ءبىر باي­قاي قويمادىم. بايقاماعاننان كەيىن ونى دومبىراعا اكەلىپ، قيناپ، ماجبۇرلەمە­دىم. اكتەرلىك قابىلەتىن بايقاپ ءجۇردىم، تەاترلاردا كىشىگىرىم رولدەردى سومداپ، كاراتە ۇيىرمەسىنە قاتىسىپ ءجۇردى. 6-سىنىپتا دومبىرا دىڭعىرلاتىپ اقىرىن ءبىر ءاندى سۇيەمەلدەپ وتىرعانىن بايقاعاننان كەيىن قولعا الدىق. قازىرگى تاڭدا ءان ساباعىنان ءدارىستى تەك وزىمنەن الادى. كۇي ساباعىنان ارنايى ماماننان ءدارىس الادى. ويتكەنى راسۋلدى ۇنەمى قاداعالاپ وتىرۋعا ءبىزدىڭ ۋاقىتىمىز بولا بەر­مەيدى. دومبىرا بويىنشا اناسى اينۇر نۇربەرگەنوۆادان جانە بوتا دۇنگەنباەۆا دەگەن دومبىراشى اپايىنان ساباق الادى. قولىنا دومبىرا ۇستاپ ءان سالىپ جۇرگەنىنە ەكى جىلدىڭ كولەمىندەي ۋاقىت بولدى. وسى ارالىقتا جاسوسپىرىمدەر اراسىنداعى ءداستۇرلى اندەر بايقاۋىنا قاتىسىپ، لاۋرەات اتانىپ، باس جۇلدەنى دە الىپ جاتقان جايى بار. الداعى ۋاقىتتا راسۋلدى ۇلكەن حالىقارالىق بايقاۋلار­عا دايىنداپ جاتىرمىز. بيكەن ريموۆا اتىنداعى دراما تەاتردا كىشىگىرىم رولدەردى وينادى. وقۋشىلار سارايىندا دا ءبىر جىلداي ونەر تەاترىنا ساباققا قاتىس­تى. بۇگىندە ۇلىمىزدىڭ ونەرىنە كوبىرەك كوڭىل ءبولىپ جاتىرمىز.

– ۇلتتىق ءان ونەرىن دامىتۋ، ونى نا­سيحاتتاۋ جۇمىستارى ءسىزدىڭ كوڭى­لىڭىز­دەن شىعا ما؟

– «وتان – وتباسىنان باستالادى» دەگەن ءسوز بار عوي. مەكتەپ قابىرعاسىنان باستاپ بالالارعا ۇلتتىق ونەرىمىزدى، ءداستۇرلى ءان ونەرىمىزدى ارنايى ساباق رەتىندە كىرگىزسە دەگەن ويىم بار. بالا ءوزىنىڭ بۋىنى بەكىپ، سانا-سەزىمى نىعايعانشا ءوزىنىڭ ۇلتتىق ونەرىن، ءتىلىن، ءدىنىن، ءدىلىن بويىنا ءسىڭىرىپ ءوسۋى كەرەك. سوندا عانا ءبىز «مەن قازاقپىن» دەپ ماقتانا الاتىن ۇلت بولامىز. ۇلتتىق ءداستۇرلى ءان، كۇي، جىر ونەرى بولسىن، وسىنداي قۇندى قازىنالارىمىزدى ۇلتتىق ارنالاردان ءجيى-ءجيى جارنامالاۋ كەرەك. نە نارسەنىڭ ناسيحاتى كوپ بولسا، سول نارسەنىڭ تۇتىنۋشىسى دا كوپ بولادى. مىسالى، ەسترادا، روك، حيپ-حوپ جانرلارى تەلەديداردان، عالامتوردان كوپ جارنامالانادى. ونى كۇن سايىن كورە بەرسە، ادامنىڭ سانا-سەزىمى سوعان بايلانىپ قالادى. سول سەكىلدى ءبىزدىڭ ۇلتتىق ءداستۇرلى ونەرىمىزدىڭ بارلىعىن بالانىڭ ساناسىنا ءسىڭىرىپ ءوسىرۋ كەرەك، جارناماسىن كوبەيتۋ كەرەك. وسىنى بالا كۇننەن ساناسىنا سىڭىرگەن، كەۋدەسىنە دانەگى ەگىلىپ وسكەن بالا كەيىن جايقالىپ وسكەن شىنارعا اينالادى. ءوز باسىم ونداي جاننىڭ رۋحى بيىك ءارى اسقاق بولادى دەپ ەسەپتەيمىن.

ءداستۇرلى ونەردى ۇلىقتاۋشى، ورىنداۋشى، ناسيحاتتاۋشى جاندارعا مەملەكەت تاراپىنان ارنايى كوڭىل بولىنسە نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى. بىزدە ءداستۇرلى انشىلەردىڭ ماتەريالدىق-تۇرمىستىق جاعدايى مۇلدەم قاراستىرىلماعان. مىسالى، ءبىزدىڭ قازاقستاندا يتالياندىق وپەراعا وتە جوعارى دەڭگەيدە جاعداي جاسالعان. نۇر-سۇلتان قالاسىنداعى مەملەكەتتىك وپەرا جانە بالەت تەاترى ورىنداۋشىلارىنىڭ جالاقىسى وتە جوعارى. ال ءبىزدىڭ ۇلتتىق ونەردى ۇلىقتاپ جۇرگەن ورىنداۋشىلارىمىزدىڭ ايلىعى تومەن، 80-90 پايىزى پاتەر جالداپ تۇرادى. قازاق «ءۇيى جوقتىڭ كۇيى جوق» دەپ بەكەر ايتپاعان. وتباسىن اسىراۋ ءۇشىن امالسىز تويعا شىعادى، اسابالىققا دەن قويادى. باسقا نارسەگە كوڭىلى اۋىپ كەتكەننەن كەيىن ۇلتتىق ونەردى دامىتۋ ەكىنشى جوسپارعا قالىپ قويادى. وسىلايشا ءان-جىر، كۇي ونەرىمىز اقىرىن-اقىرىن ارتتا قالا بەرەدى. وسى ماسەلەگە مەملەكەت تاراپىنان كوڭىل بولىنسە دەگەن ويىم بار.

– اڭگىمەڭىزگە راقمەت!

 

سۇحباتتاسقان

ارايلىم جولداسبەكقىزى

سوڭعى جاڭالىقتار