10 قازان, 10:18 206 0 دەنساۋلىق دينارا مىڭجاسارقىزى

مەديتسينالىق قىزمەت: سان مەن ساپا نە دەيدى؟

سوڭعى جىلدارى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا ءبولىنىپ جاتقان كوڭىل دە ءتۇزۋ، قارجى دا كوپ. سوعان قاراماستان ەلى­مىزدىڭ مەديتسيناسىندا شەشىمىن تاپ­پاعان ماسەلە دە، قوردالانعان تۇيتكىل دە ازايار ەمەس. اسىرەسە، ءالى كۇن­گە ءوڭىر­دەگى ەمحانالار مەن اۋرۋ­حا­نا­لاردىڭ زاماناۋي قۇرالدارمەن جاب­دىقتال­ماۋى، دارىگەرلەردىڭ قاعاز­باس­تى­لىقتان قۇتىلماۋى، تەگىن مەدي­تسي­نالىق قىز­مەت­تىڭ ساپاسىزدىعى، تاعى­سىن تاعى.

قوعامنىڭ كەز كەلگەن وكىلىنەن «وتاندىق مەديتسيناعا كوڭىلىڭىز تولا ما؟» دەپ سۇراساڭىز، يىعىن قيقاڭ ەتكىزۋى مۇمكىن. سەبەبى، تەگىن مەدي­تسي­نا­لىق كومەككە جۇگىنگەن بۇقارانىڭ كوڭىلى ءپاس. تاڭنان كەشكە دەيىن كەزەك كۇتۋ، قاباعى قاتۋلى دارىگەر، ودان قالا بەردى ءارى-بەرى ساندالىس. جەرگىلىكتى ەم­حاناعا تەگىن قارالامىن ءھام ەمدەلەمىن دەپ كەلگەن ناۋقاس ءبارىبىر اقىلى ەم­حانانىڭ ەسىگىن قاعادى. نەگە دەسەڭىز، كەيبىر مەملەكەتتىك ەمحانالار جاڭا مەديتسينالىق قۇرالمەن جابدىقتالا قويماعان. ونىڭ ۇستىنە دارىگەرلەردىڭ سالعىرتتىعى مەن بىلىكسىزدىگى كوزگە ۇرىپ تۇرادى. دياگنوزدى دۇرىس قوي­ما­عاننىڭ سالدارىنان اجالىن جاقىن­داتىپ العان سىرقاتتاردىڭ مۇڭى ءبىر بولەك. ستاتيستيكالىق كورسەتكىشى ءتو­مەندەمەي تۇرعان انا مەن بالا ءولىمى جابۋلى قازان جابۋلى كۇيدە قالادى. سودان كەيىن دە اق حالاتتىلارعا قارا كۇيە ءجيى جاعىلىپ جاتاتىنى جاسىرىن ەمەس.

ءبىر مىسال. بىلتىر قىستا تۋىسىم اۋىلدان الماتىعا ارنايى جول­دا­ما­مەن وتا جاساتۋعا كەلدى. دارىگەر جاس جىگىت. جوعارى وقۋ ورنىن ءبى­تىر­گەنىنە دە كوپ بولماعان. سويلەسە كە­لە، الگى حيرۋرگ-دارىگەر «اۋىلدا تۇ­رادى ەكەنسىز، ءبىر سوعىم اكەپ بە­رىڭىز...» دەگەن تالابىن توتەسىنەن قويىپتى.

قازاق «مالىم – جانىمنىڭ سا­دا­عاسى» دەمەي مە، ەكى سوزگە كەلمەي، باسىن يزەي بەرگەن تۋىسىم جاعاسىن ۇستاپ، ايتقاندا «بۇل پارا بەرۋ، جەمقورلىق دەرتى تەرەڭگە تامىرلاپ كەتىپتى، ءتىپتى كەيىنگى بۋىن دا اۋىزدانىپ ۇلگەرىپتى-اۋ» دەگەن وي مازا­لاعان-دى. بۇل وي كومەيدە تۇنشىققان كۇيى قالدى. سەبەبى، تۋىسىم دا بۇل دارىگەر تۋرالى جا­ريا ەتپەۋىمدى ءوتىندى. ءبىز جانى­مى­ز­دىڭ امان قالۋى ءۇشىن اۋەلى اللادان مەدەت ەتىپ، سوسىن دارىگەرگە يمانداي سەنە­مىز. «ادام ءومىرىنىڭ اراشاسى – اق حالاتتى ابزال جاندار» دەپ ەرەكشە قۇرمەتتەيمىز. شىن مانىندە، ءوز ىسىنە ادال، جاۋاپ­كەر­شىلىكپەن قارايتىن كاسىبي ما­ماندار كوپ، ءبىر وكىنىشتىسى «ءبىر قۇمالاق­تىڭ ءبىر قارىن مايدى شىرىتەتىنى» جامان.

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ حالىققا جولداۋىندا ءۇش جىلدىق بيۋدجەت اياسىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ سا­لاسىنا – 2,3 ترلن تەڭگە كوزدەلەتىنىن جەت­كىزدى. «مەديتسينالىق قىزمەتتەرگە قول­جە­تىم­دىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ ماڭىزدى. بۇل رەتتە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى كور­سەتكىشتەردە، اسىرەسە انا مەن بالا ءولىمى جاعىنان ايماقتىق ديسبالانستار ايقىن بايقالادى. ءيا، سوڭعى اتاعان كورسەتكىش دامىعان ەلدەرگە قاراعاندا ءالى دە ناشار. ۇكىمەت ءاربىر ايماق ءۇشىن باسىم­دىق ءتىزىمىن ازىرلەۋى جانە سونىڭ نەگىزىندە بيۋدجەتتىك قارجىلاندىرۋدى قامتاماسىز ەتۋى ءتيىس»، – دەدى پرەزيدەنت. بۇ­دان بولەك، 2020 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ قا­زاق­ستاندا مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسي­نا­لىق ساقتاندىرۋ جۇيەسى ىسكە قوسىلادى. بۇل تۇرعىدا مەم­لەكەت باسشىسى: «ءاربىر ازا­ماتقا ايتارىم: مەملەكەت تەگىن مەدي­تسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدەندىرىلگەن كولە­مىن ساقتاپ قالادى. ونىڭ قارجى­لان­دىرىلۋىنا الداعى ءۇش جىلدا 2,8 ترلن تەڭگە بولىنەدى. ءۇش جىلدىق بيۋدجەت ايا­سىن­دا 2,3 ترلن تەڭگە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالا­سىن دامىتۋعا جۇمسالادى. ۇكىمەت مەدي­­تسينالىق الەۋمەتتىك ساقتان­دى­رۋ جۇيەسىن ىسكە اسىرۋعا باسا ماڭىز بەرۋى ءتيىس. ەندىگارى قاتەلىك جىبەرۋگە قا­قىمىز جوق»، – دەگەندى قاداپ ايتتى.

ءمامس: جاڭا جۇيە جارىلقاي ما؟

بۇعان دەيىن حالىق اراسىندا ءجيى تال­­قىلانعان مەملەكەتتىك الەۋ­مەت­تىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ ء(مامس) جۇيە­سىنە 2020 جىلدان باستاپ تۇبەگەيلى كوشە­تىن بولدىق. دەنساۋلىق ساقتاۋ مي­نيس­ترى ە.ءبىر­تانوۆ ۇكىمەتتە مىندەتتى الەۋ­مەتتىك مەدي­تسي­­نالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسى مەن كەپىلدەن­دىرىل­گەن تەگىن مەدي­تسي­نالىق كومەك شەڭ­بە­رىندە كورسەتىلەتىن قىزمەت­تەردىڭ جاڭا پاكەتتەرىمەن تانىس­تىرىپ، مەديتسينالىق كومەكتى كىمنىڭ تەگىن الۋ قۇقى بار، تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدەندىرىلگەن كو­لە­مىنە نە كىرەدى، جار­نا تولەگەندەرگە كور­سەتىلەتىن قىز­مەت­تەر نەسىمەن ەرەكشە­لە­نە­تىنىن تاپتىشتەپ بەر­دى. وعان ساي تۇرعىندار ەكى ءتۇرلى مەدي­تسي­نالىق پاكەت بويىنشا كو­مەك الادى. ياعني، كەلەر جىلى كەپىل­دەندىرىلگەن مەدي­تسي­­نالىق كومەك جانە مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتان­دىرۋ جۇيەسى قاتار جۇرەدى. ءبىرىنشى پاكەت بو­يىنشا ۇكىمەت جار­نالاردان تۇسكەن قار­جىنى ءوز موي­نىنا الادى. ياعني، ۇكىمەت 15 كاتەگوريا بو­يىن­شا جارنانى ءوزى تولەپ وتىرادى. ونىڭ ىشىندە بالالار، مۇگەدەكتەر، ۇوس ارداگەرلەرى، زەينەتكەرلەر، باتىر انالار، ءۇش جاسقا دەيىن بالامەن وتىرعاندار كە­­پىل­دەن­دى­رىل­گەن مەديتسينالىق پاكەت ار­قى­­لى تەگىن كومەك الادى. بۇرىن­عى­داي ال­عاش­­قى مەدي­تسي­نالىق كومەك، جە­دەل جاردەم شاقىرۋ، سانيتارلىق اۆيا­تسيا كومەگى، باسقا دا ناۋقاستىڭ ءومىرىن قۇتقارۋعا قاجەتتى دارىگەرلىك كومەكتىڭ بارلىعى تە­گىن كورسەتىلە بەرەدى. ەكىنشىدەن، ناۋقاس­تىڭ دەرتىن انىق­تاۋ مەن تولىقتاي ەمدەۋگە قاجەتتى شىعىندى جابۋ ەندىگى جەردە ءمامس جۇيەسى ارقىلى ىسكە اسى­رىلا­دى. بۇعان مامان دارىگەردىڭ كەڭەسىنەن باستاپ، دەرتتى انىقتاۋ مەن ەمدەۋگە قا­جەتتى شارانىڭ بارلىعى كىرەدى. ستاتسيو­نار­لىق ەم الۋ ءتۇرى مەن ءدارى-دارمەك تىزبەسى ۇلعايا­دى. قاجەتتى دياگنوستيكالىق قۇرىلعىلار مەن قوندىرعىلار قىزمەتى دە قولجەتىمدى بولماق. ياعني، قازىرگى كۇنى تۇر­عىن­دار قو­سىم­شا قارجى شىعىنداپ وتىر­عان مەدي­تسينالىق قىزمەتتەردىڭ بارلىعى مىندەتتى ساقتاندىرۋ جارناسى ەسە­بىنەن تولەنەدى. ازاماتتار ءوز تابى­سى­نان ءتيىستى مولشەر­دە­گى سومانى «مىندەتتى الەۋمەتتىك مەدي­تسي­نالىق ساقتاندىرۋ قورى» كوممەر­تسيا­لىق ەمەس اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ ەسەبىنە اۋدارا الادى. جي­ناق­تاۋ جۇيەسىنە تولەي­تىن جارنا مولشەرى ساتىلاپ وسەتىنى تاعى بار. مىسالعا، 2017 جىل­دىڭ 1 شىلدە­سىنەن باستاپ مىندەتتى جارنا تابىستىڭ 1 پايى­زىن قۇراسا، 2018-2019 جىل ارالى­عىندا 1,5 پايىزعا وزگەردى. ال الداعى جىل­دان باستاپ جارنا 2 پايىز­عا كوبەيىپ، 2022 جىلدان 3 پايىزدى قۇ­راۋى ءتيىس. بۇل ەمدەۋ مەكەمەلەرىنە قويى­لا­تىن تالاپتى كۇشەي­تىپ، باسەكەلەستىكتى ارتتىرادى. تەك جارنا ۋاقى­تىلى تولەنۋى ءتيىس. ماسەلەن، مەدي­تسي­نالىق ساقتاندىرۋ جارناسىن ءتو­لەۋدەن ال­ماتى قالاسى كوش باستاپ تۇر. قورعا جينالعان جالپى قار­جى­نىڭ 20 پايىزدان استامى مەگاپوليس تۇرعىن­دا­رىنا تيەسىلى.

الماتى وبلىستىق دەنساۋلىق ساق­تاۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى باۋىرجان ىس­قاقتىڭ ايتۋىنشا، 2020 جىلى تولىق قول­دانىسقا ەنگىزىلەتىن جۇيە 1 قىر­كۇيەك­تەن باس­تاپ قاراعاندى وبلىسىندا پيلوت­تىق جوبا رەتىندە ىسكە قوسىلدى. «1996 جى­لى تاجىريبە رەتىندە ەنگىزىلگەن مەدي­تسي­نالىق ساق­تاندىرۋعا ەندى دايىن بول­دىق. ول كەز­دە قا­­­زىرگىدەي ءتا­جىريبە بولعان جوق، قاعاز­باس­تىلىق كوپ ەدى، مۇمكىن سون­دىقتان دا قا­تەلىك بولعان شىعار. مەدي­تسي­نالىق ساق­­تاندىرۋ ءتاسىلى مەن ونى ءجۇ­زەگە اسى­راتىن تەتى­ك­تەرى جۇمىس ىستە­مەدى. كىم ءبىلسىن، مامانداردىڭ جاۋاپ­سىزدىعى مەن بىلىگىنىڭ تومەن بولۋى دا جوبانىڭ ىسكە اسپاۋىنا اكەلگەن شىعار. سونداي-اق، قارجىنى جيناقتاۋ مەن تولەم جەلىسى ناق­تىلانبادى جانە جيناقتاۋ جۇيە­سىندە اشىق­تىق بولمادى. 2016 جىل­دان بەرى ءمىن­دەتتى الەۋمەتتىك مەديتسي­نالىق ساقتان­دى­رۋدى ەنگىزۋ بويىنشا مە­ديتسينالىق قاۋىم­­­داستىق اراسىندا جانە جۇمىس بەرۋ­شى­ل­ەر مەن تۇرعىندارعا دا كەڭ كولەمدى اق­پاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ جۇمىس­تا­رى ءجۇر­گىزىلىپ كەلدى» دەگەندى جەتكىزدى.

دەمەك، مەديتسينا دا جاڭارىپ، ءوسىپ، قاي­­تا جابدىقتالىپ وتىرۋى كەرەك. بۇل ءال­­بەت­تە قارجىنى قاجەت ەتەدى. وسى ۋا­قىت­قا دە­يىن تۇرعىنداردىڭ دەنساۋلى­عىن ساق­تاۋ­عا مەم­لە­كەت قانا جاۋاپتى بولىپ كەل­دى. قازىر ءومىر ءۇشىن كۇرەس تىم قىمباتقا ءتۇسۋ­دە. دەرەك بويىنشا، ەلى­مىز­دە تاۋلىك بويى ەم الۋدىڭ قۇنى 1,5 ەسەگە، ال كۇندىزگى ستانتسيونار بو­يىن­شا 2,5 ەسەگە وسكەن. نەگە؟ مامان­داردىڭ ايتۋىن­شا، مەديتسينا سالاسىنا قاتىستى تەحنو­لوگيا­نىڭ قىز­مەتى قىمبات. قازىر قول­دا­نىسقا وزىق مە­دي­تسينالىق تەح­نو­لوگيا­نىڭ جەمىسى سانالاتىن دياگنوستيكانىڭ 450 ءتۇرلى ءادىسى مەن قۇرىلعىسى ەنىپ ۇلگەردى. مەملەكەت قارجىسى مەديتسينالىق قىز­مەت­تى رە­فور­مالاۋعا مىندەتتى بول­عا­نىمەن، ناۋقاستىڭ ەم-دوم الۋىنا قاجەتتى شى­عىندى وتەي الماي­دى. ادامدار سول سە­بەپ­تەن دە اقى­لى قىز­مەتكە ءجۇ­گى­نۋگە ءماج­بۇر. سوڭعى 5 جىل ءىشىن­دە ادام­­­داردىڭ ءتۇر­لى مەن­شىك ءتۇ­رى­ن­دەگى ەمحا­نا­لار مەن اۋ­رۋ­حانالارعا جۇم­ساعان قار­جىسى 680 ملرد تەڭ­گە­نى قۇ­­راپ­تى. بۇل – جە­كە ادام جۇم­ساۋعا ءتيىس­تى شى­عىن­نىڭ 42 پايى­زى­نا جە­تىپ وتىر. ال ءدۇ­نيە­جۇ­زى­لىك دەن­ساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى تالابى بو­يىن­شا مۇن­داي شى­عىن 20 پا­يىز­دان اس­پا­ۋى ءتيىس. دە­­­­­مەك، مە­دي­تسي­­نا سا­­ل­اسىنا ءمىن­دەت­­­تى ساق­تان­­­دى­رۋ ءجۇ­ي­ە­سىن ەن­گىزۋدىڭ قا­جەت­تىلىگى دە، ءتيىم­دىلىگى دە وسى.

Bloomberg اگ­ەنت­­تىگى: قازاقستان 44-ور­ىندا

 قا­زاق­ستان­­نىڭ ءار­بىر ازا­­ماتى تە­گىن مە­دي­تسي­نا­لىق كو­مەك الۋ­­عا قۇ­قى بار. الاي­دا، تەگىن­نىڭ سا­پاسى وي­دان شىعا بەرمەيدى. سوندىقتان دا قالتاسى قالىڭ ازامات­تار باسى اۋىرىپ، بال­تى­رى سىزداسا اقىلى قىز­مەتكە ءجۇ­گى­نەدى. مۇن­دا­عى دارىگەردىڭ دە جالاقىسى ءتاۋىر، سەنىمەن ادام جانىن ەمدەۋشى مامان رەتىندە سويلەسەدى. جالپى، دارىگەردىڭ جىلىشىراي تانىتىپ، ءتىل تابىسۋى دا ناۋقاستىڭ كو­ڭىل-كۇيىن ەداۋىر كوتەرەدى. وسى جاعىنان العاندا تەگىن مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتەتىن مە­كەمەدە جۇمىس ىستەيتىن كەيبىر قىزمەتكەرلەردىڭ مادە­نيەتى دە، بىلىگى دە تومەن ەكەنىن جاسىرىپ قايتەمىز. ال مۇنىڭ ءبارى ەلىمىزدىڭ الەم الدىنداعى كورسەتكىشتەرىنە كەرى اسەرىن تيگىزۋى ابدەن مۇمكىن.

2018 جىلدىڭ كۇزىندە امەريكاندىق Bloomberg اگەنتتىگى دەن­ساۋلىق ساقتاۋ سالاسى­نىڭ ساپاسى مەن ءتيىم­دىلىگى جونىندە الەم­دىك رەيتينگ جۇرگىزدى. مۇندا نەگىزىنەن ادام­نىڭ ءومىر ءسۇرۋ جاسىنىڭ ۇزاقتىعى، دەنساۋلىق ساق­­­تاۋ سالاسىنا ءبولى­نەتىن بيۋدجەت شى­عىنى، ءار تۇرعىن باسىنا شاق­قان­دا كەتەتىن مەدي­تسي­نالىق قىزمەت قۇنى ەسەپكە الىنعان. بۇل تىزىمدە كوشتى گونكونگ، سينگاپۋر، يسپانيا ۇشتىگى باستاپ تۇر. ال قازاقستان تىزىمدەگى 56 مەملەكەتتىڭ ىشىندە 44-ورىندا. ماسەلەن، گونكونگتا ءومىر ءسۇرۋ ۇزاق­تىعى 84,3 جاس بولسا، دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا كەتەتىن شىعىن ءجىو-ءنىڭ 5,7 پايىزىن قۇرايدى، ءبىر تۇرعىنعا كەتەتىن مەديتسينالىق قىزمەت 2,2 اقش دوللارىنا جەتەعابىل. ال سينگاپۋردە ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى – 82,7 جاس، ءجىو-ءنىڭ 4,3 پايىزى وسى سالاعا جۇمسالادى. ءتىپتى، بيىل مەديتسيناعا 11,7 اقش دوللارى (4,5 ترلن تەڭگە) بولىنگەن كورىنەدى. ۇشتىكتى اياقتاعان يسپانيا تۇرعىندارىنىڭ ۇزاق جاسى – 82,8.  مۇندا ءجىو-ءنىڭ 9,2 پايىزى وسى سالاعا باعىت­تالادى. ەندى وزىمىزگە كەلسەك، قازاقستاندا ورتاشا ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى – 72 جاس، مەديتسيناعا بولىنەتىن شىعىن ءجىو-ءنىڭ 3,9 پايىزىن قۇراسا، ءبىر ادامعا 379 اقش دوللارى جۇمسالادى. بىلتىر دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا مەملەكەتتىك بيۋد­جەتتەن شامامەن 1,17 ترلن تەڭگە بولىنسە، بيىل – 1,18 ترلن تەڭگە، كەلەر جىلعا – 1,15 ترلن تەڭگە كوزدەلمەك. 2018 جىلى ەلىمىزدە 6,8 مىڭ مەملەكەتتىك، 113 ۆەدوم­ستۆا­لىق جانە 1,4 مىڭ جەكە­مەن­شىك ۇيىمدارى (194 اۋ­رۋحانا، 11162 امبۋلا­تور­لىق-ەمحا­نا­لىق، 44 مەدي­تسي­نا­لىق ورتا­لىقتار مەن ۇيىم­دار) جۇمىس ىستەگەن.

ارينە، الەمنىڭ ەكونو­مي­كاسى دامىعان، الەۋمەتتىك جاع­دايى جوعارى، ءبىلىم مەن مەديتسيناسى بىرىزگە تۇسكەن ەل­دەرىمەن سالىستىرۋ، ولارعا تاياۋ ۋاقىتتا جەتەمىز دەۋ ابەستىك شىعار. الايدا، احۋال وزگەرسىن دە­سەك، ءبارىن وزىمىزدەن باستاۋ كەرەك. ءدا­رى­گەر مامان­دى­عىنا ادال، ىسىنە جاۋاپ­كەر­شىلىكپەن قا­راسا، ولارعا ءتيىستى ءمول­شەردە جوعارى جالاقى تولەنسە، ودان بەرگىدە مەديتسينالىق مەكەمەلەر سوڭعى ۇلگىدەگى قۇرالدارمەن جابدىقتالسا، ناۋ­قاس­تىڭ دياگنوزى دۇرىس قويىلسا، سوندا عانا قىزمەت كورسەتۋ ساپاسى جاقسارىپ، حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ جاسى ۇزارار ما ەدى، كىم ءبىل­سىن؟!

سوڭعى جاڭالىقتار