5 قىركۇيەك, 10:54 494 0 قاۋىپسىزدىك "تۇركىستان" گازەتىنىڭ اۆتورلارى

تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ تۇڭعىش سىرتقى ىستەر ءمينيسترى – تولەۋتاي سۇلەيمەنوۆ

وتاندىق سىرتقى ىستەر ساياساتىنا تولەۋتاي سۇلەيمەنوۆ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ شاقىرتۋىمەن كەلگەن. بۇل تۋرالى سۇلەيمەنوۆ اقساقال ءوزىنىڭ كەزەكتى ءبىر سۇحباتتارىندا بايان ەتەدى. «نۇرسۇلتان ءابىشۇلىنان شاقىرتۋدى 1991 جىلى كسرو-نىڭ تەگەرانداعى ەلشىلىگىندە جۇمىس ىستەپ جۇرگەندە الدىم. ول كەزدە ۇيالى بايلانىس جوق، ەلشىلىككە بارىپ قالا تەلەفونىمەن تىلدەسەمىز. ەلباسى ماسكەۋدە ەكەن. كسرو سىرتقى ىستەر ءمينيسترى شەۆاردنادزەمەن سويلەسىپ، لايىقتى ۇمىتكەر ۇسىنۋدى ءوتىنىپتى. ارينە، مەن جالعىز ەمەسپىن. ساناتتا باسقالار دا بولدى. ەكى ىرىكتەۋدەن كەيىن تاڭداۋ ماعان تۇسكەن»، – دەپ ەسكە الادى سول كەزدەردى ت.سۇلەيمەنوۆ.

«قازاقستاندى دۇنيە جۇزىنە تانىتۋ كەرەك» دەگەن ەلباسىنىڭ ءسوزى­نەن كەيىن ىسكە بىردەن كىرىسىپ، جۇمىستىڭ وڭاي بولمايتىنىن دا تىلگە تيەك ەتەدى. «بىردەن بىلىكتى كادرلاردىڭ باسىن بىرىكتىرۋ جانە باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىن توتەسىنەن قويدىم. توقاەۆ، عيزاتوۆ، قۇرمان­عو­جين، وماروۆ، دانەنوۆ، نۇرعاليەۆ سىن­دى قازاقتىڭ ەلدىك ماسەلەگە توسەل­گەن ديپلومات ماماندارىن شاقىرتىپ، سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ نەگىزگى قۇرامىن جاساقتادىق»، – دەگەن تولەۋ­تاي سۇلەيمەنوۆ «ەلدىك ماسەلەنىڭ ۇسا­عى بولمايدى» دەگەن ۇستانىمدا بولعانىن دا جاسىرمادى.

ەگەمەن قازاقستاننىڭ تۇڭعىش سىرت­قى ىستەر ءمينيسترى بولىپ قايسار قىزمەت ەتكەن تولەۋتاي ىسقاقۇلى سۇلەيمەنوۆ 1941 جىلى سەمەي قالا­سىن­دا دۇنيەگە كەلگەن. ءوزىنىڭ الىستا قالعان بالالىق شاعىن تولەۋتاي سۇلەيمەنوۆ «الاش ارداقتىلارىنىڭ تا­بانى تيگەن سەمەي قالاسىندا تۋعا­نى­ممەن، سان تاراۋ شويىن جولى تۇيىسكەن اياگوزدە ەرجەتتىم»، – دەپ ەسكە الادى. 1967 جىلى قاراعاندى پولي­تەح­نيكالىق ينستيتۋتىن تامامداعان. ەڭبەك جولىن 1959 جىلى قاراعاندى مەتاللۋرگيا كومبيناتىندا جۇمىس­شى، تسەح شەبەرى، كەيىننەن كومسومول كوميتەتىنىڭ حاتشىسى بولىپ باستاعان تولەۋتاي سۇلەيمەنوۆ ەش ۋاقىتتا ديپلومات بولامىن دەپ ويلاماعانىن ايتادى. اتالعان كومبيناتتا ون جىل قىزمەت ەتەدى. كەيىننەن 1971 جىلدان 1977 جىلعا دەيىن تەمىرتاۋ قالالىق اتقارۋ كوميتەتىندە جۇمىس ىستەيدى.

ديپلوماتيالىق قىزمەتتەگى ال­عاش­قى قادامدارى 1977 جىلى باس­تالدى. سول جىلى كسرو سىرتقى ىستەر مي­نيس­ترلىگىنىڭ ديپلوماتيا اكا­دەميا­سىنىڭ تىڭداۋشىسى بولىپ، 1980 جىلدان 1981 جىلعا دەيىن كسرو سقم-ءنىڭ ورتا شىعىس ەلدەرى ءبو­لىمىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى بولادى. 1981 جىلدان 1985 جىلعا دەيىن اۋعان­ستانداعى كسرو باس وكىلدىگىنىڭ مازاري-شاريف قالاسىنداعى كونسۋلى، ال 1985-1988 جىلدار ارا­لى­عىن­دا كسرو سقم-ءنىڭ ورتا شىعىس ەلدەرى ءبولى­مىنىڭ كەڭەسشىسى، 1988-1991 جىلدارى يرانداعى كسرو ەلشى­لى­گىنىڭ كەڭەسشىسى بولادى. قازاقستان رەسپۋبليكانىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى بولىپ 1991 جىلى تاعايىن­دا­لادى. ەل ەگەمەندىگىن ەندى الىپ، ەلەڭ-الاڭ شاقتا سىرتقى ىستەر ءمينيسترى لاۋازىمىنا تا­عايىن­­­دال­عان ءتو­لەۋ­تاي سۇلەيمەنوۆ باس­تاپ­قى­دا قيىن بولعاندىعىن ءوز سۇحبات­تارىنىڭ بىرىندە ايتقان ەدى. «كەڭەس داۋىرىندە وندا ون شاقتى ادام عانا جۇمىس ىستەپ، ولاردىڭ قىزمەتى كون­سۋل­دىق ۆيزا بەرۋمەن عانا شەكتەلگەن. ودان باسقا سىرتقى ساياسات بولعان جوق. تاۋەلسىز ەل اتاندىق. ەندى از اداممەن جۇمىس ىستەۋ مۇمكىن ەمەس. قانشاما قۇجات­تار­دى دايىنداۋ قاجەت»، – دەگەن تولەۋتاي ىسقاقۇلى بۇل كەزەڭدە مەملەكەت باسشىسى نۇر­سۇلتان ءابىشۇلىنا جۇگىنىپ، كسرو سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىندە جانە ەلشىلىكتەردە قىزمەت ىستەگەن وتانداستاردى ەلگە شاقىرۋ تۋرالى ۇسىنىس ايتادى. ەلباسى كەلىسكەننەن كەيىن، ەلگە سول تۇستاعى بىلىكتى ديپلوماتتار ءسالىم قۇرمانعوجين، قايىر وماروۆ، ۆياچەسلاۆ عيزاتوۆتار كەلىپ، ءبىر جىل ىشىندە مينيسترلىككە جەتى جۇزگە جۋىق ادام جۇمىسقا الىنعان.

تاۋەلسىز ەلدىڭ العاشقى سىرتقى ىستەر ءمينيسترى اتانۋ جۇگى اۋىر قىزمەت بولعانىن ەسكە ءجيى الاتىن تولەۋتاي ىس­قاق­ۇلى: «ول مەنىڭ ءومىرىم. جىگەرگە تولى جاستىق شاعىم. تابانىمىز جەرگە تيمەي، كۇن-ءتۇن دەمەي جۇمىس ىستەدىك»، – دەپ اعىنان جارىلادى.

سىرتقى ىستەر ۆەدومستۆاسىنىڭ باس­شىسى لاۋازىمىن جەمىستى اياق­تاعاننان كەيىن دە تولەۋتاي سۇلەي­مەن­وۆ ديپلوماتيا سالاسىنداعى قىزمەتىن ءارى قاراي تابىستى جالعاپ كەتە بەردى. 1994 جىلدان باستاپ ەلشىلىك قىزمەتتە بولىپ، 1994-1996 جىلدارى قازاقستاننىڭ اقش-تاعى، 1996-2001 جىلدارى ۆەنگرياداعى، 2001-2003 جىلدارى بەلگياداعى، 2003 جىلدىڭ مامىر-شىلدە ايلارى ارالىعىندا ليۋكسەمبۋرگ، گوللاندياداعى، 2003-2005 جىلدارى پولشاداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى بولدى.

2003 جىلدان باستاپ تولەۋتاي ىسقاقۇلى قازاقستاننىڭ سولتۇستىك اتلانتيكا شارتى ۇيىمىنداعى وكىلدىگىندە اتقارۋشى باسشى قىزمەتىن اتقاردى. ال 2005 جىلدان باستاپ قر پرەزيدەنتى جانىنداعى مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسى ديپلوماتيا ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى لاۋازىمىنا تاعايىندالدى.

ءيا، تولەۋتاي سۇلەيمەنوۆ تاۋەل­سىز قازاقستاننىڭ ديپلوماتياسىن تابىستى قالىپتاستىرعان، سىرتقى ساياساتتا جەمىستى قىزمەت ەتتى. ءارى ەگە­مەن، توپىراعى ءبۇتىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ العاشقى سىرتقى ىستەر ءمينيسترى بولىپ تاريحتا قال­دى. ولشەۋسىز ەڭبەگى ەلەنىپ، «قۇرمەت» وردەنىمەن، اۋعانستاننىڭ «داڭق» وردەنىمەن، «قر ديپلوماتيالىق قىز­مە­تىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قىزمەتكەرى» قۇرمەتتى اتاعىمەن جانە بىرنەشە مەدالدارمەن ماراپاتتالدى.

تولەۋتاي سۇلەيمەنوۆتىڭ ءبىر سۇح­باتىندا «ديپلومات بولىپ تۋمايدى، ديپلومات بولىپ قالىپ­تا­سا­دى» دەگەن ورىس حالقىنىڭ ءسوزى بار دەپ ايت­قانى بار. اقيقاتىندا ءومىر جولى بۇرالاڭ عوي. قاراپايىم تسەح قىزمەتكەرىنەن سىرتقى ىستەر ءمينيسترى لاۋازىمىنا دەيىن كوتەرىلگەن قازاق جىگىتىنىڭ قايسارلىعى، جان جاقتى بىلىمدىلىگى مەن ەلى ءۇشىن ادال بەرىلگەن كوڭىلى ونى شىڭعا كوتەرىپ، قازاق ديپلوماتياسىنىڭ شىراعى سونبەس جۇلدىزى ەتتى.

 

ولجاس بەركىنباەۆ

سوڭعى جاڭالىقتار