18 شىلدە 2019, 12:29 881 0 وقشانتاي دينارا مىڭجاسارقىزى

 «جاستار ەلەسپەن ءومىر سۇرمەۋى ءتيىس»

ەلباسى ن.ءا. نازارباەۆ وتكەن جىلعى 5 قازانداعى جولداۋىندا بيىلعى جىلدى – جاستار جىلى دەپ جاريالاعان ەدى. سەبەبى، ەلىمىز جاستاردىڭ بۇگىنى مەن بولاشاعىنا قامقورلىق جاساۋدى ءوز ساياساتىنىڭ نەگىزگى ءمانى دەپ سانايدى.

كەز كەلگەن مەملەكەتتە ادامنىڭ ءومىر ءسۇرۋى مەن دامۋىنا ءمۇم­كىندىك بەرەتىن ءۇش الىپ كۇش بار، ولار – ءبىلىم، جۇمىس جانە باسپانا ەكەنى ءسوزسىز. ەلباسى ءدال وسى نەگىزگى فاكتورلارعا ەرەكشە نازار اۋدارتىپ، ولاردىڭ وزەكتىلىگىنە توقتالدى. قازاقستاننىڭ ءۇش ءىرى قالاسىندا جۇمىس ىستەيتىن جاستاردى جىلىنا مىڭعا جۋىق پاتەرمەن قامتۋ، جاستار بيزنەسىن قولداۋدى 20 مىڭ گرانتقا كوتەرۋ، جاستار ستارتاپتارىن قولداۋ قورىن قۇرۋ، ستۋدەنت-ۆولونتەرلاردىڭ شاكىرتاقىسىن كوتەرۋ، جاس عالىمداردىڭ جوبالارىن قارجىلاندىرۋ، ستۋدەنتتىك قۇرىلىس قوزعالىستارىن دامىتۋ، سونىمەن قاتار، جاس وتباسىلارعا قولداۋ كورسەتۋ – بۇل تەك جاستار جىلىندا عانا ەمەس، ودان كەيىنگى جىلدارى دا ءتيىمدى شارالار قابىلداۋدى تالاپ ەتەتىن باستى ماسەلەلەر بولىپ قالا بەرمەك.

«مەملەكەتتىك جاستار ساياساتى تۋرالى» زاڭدا جاستار ساياساتىنىڭ ماقساتى – جاستاردىڭ رۋحاني، مادەني، ءبىلىم الىپ، كاسىبي تولىققاندى دامۋى، شەشىمدەر قابىلداۋ پروتسەسىنە قاتىسۋى، ويداعىداي الەۋمەتتەنۋى جانە ولاردىڭ الەۋەتىن ەلدى ودان ءارى دامىتۋعا باعىتتاۋ ءۇشىن جاعدايلار جاساۋ ەكەنى كورسەتىلگەن.

ەلباسى ءوزىنىڭ «تاۋەلسىزدىك ءداۋىرى» اتتى كىتابىندا: «مەنىڭ ويىمشا، ءبىزدىڭ جاستار ەلەسپەن ءومىر سۇرمەۋى ءتيىس. 2012 جىلدىڭ شىلدەسىندەگى «قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك جاڭعىرتىلۋى: جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامىنا قاراي 20 قادام» اتتى ماقالامدا قازاقستاننان تىس جەردە جۇماق جوق ەكەنىن، ەش جەردە، الەمنىڭ ەشبىر ەلىندە بارىنە بىردەن يە بولۋ مۇمكىن ەمەستىگىن، تۋعان قازاقستاندا ەڭبەك ەتىپ، ءوز الەۋەتتەرىن جۇزەگە اسىرۋلارى قاجەت ەكەنىن اتاپ كورسەتتىم. مەن جاس ۇرپاق ءۇشىن ءتيىمدى الەۋمەتتىك ليفتىلەر قۇرۋ جانە ءوز بەتىنشە ءومىر سۇرۋگە، ىنتالى ەڭبەككە داعدىلانۋ جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ قاجەتتىلىگىنە ەرەكشە توقتالدىم»، – دەپ جازادى.

ەلباسى ءوز جولداۋلارىندا جاستار ساياساتىن جەتىلدىرۋ بويىنشا ىرگەلى تاپسىرمالار بەرگەن، ويتكەنى جاستار قوعامنىڭ ءبىر بولىگى رەتىندە مەملەكەتتە ماڭىزدى ءرول اتقارادى. جاستاردى جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەسى ەلىمىزدە باستى نازارداعى ماسەلە ەكەنى بەلگىلى. وسى تۇيتكىلدى جويۋ ءۇشىن «ديپلوممەن اۋىلعا»، «بيزنەستىڭ جول كارتاسى»، «جۇمىسپەن قامتۋ-2020»، «ءاربىر وتباسىنا «7-20-25» باعدارلاماسى اياسىندا باسپانا الۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرىن بەرۋ»، «جوعارى ءبىلىم الۋدىڭ قولجەتىمدىلىگى مەن ساپاسىن ارتتىرىپ، ستۋدەنت جاستاردىڭ جاتاقحاناداعى جاعدايىن جاقسارتۋ»، ت.ب. باعدارلامالار قولعا الىنىپ، جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر.

بۇگىنگى قازاقستان – قالىپتاسقان مەملەكەت، ۇلكەن گەوساياسي ماڭىزى بار ەل. بىراق ەڭ باستىسى – ول وراسان زور الەۋەتى جانە وركەندەيتىن بولاشاعى بار ەل. قازاقستاننىڭ 10-15 جىلدان كەيىن قانداي بولاتىنى كوپ  جاعدايدا مۇلدەم جاڭا جاعدايلاردا ءبىلىم الىپ جاتقان ستۋدەنتتەرگە، جاستارعا تىكەلەي بايلانىستى.

«قازاقستاندىق جول-2050: ءبىر ماقسات، ءبىر مۇددە، ءبىر بولاشاق» جولداۋىندا ەلباسى جاستارعا ەرەكشە ءرول بەرىلەتىن ءىس-قيمىلداردىڭ ناقتى جوباسىن ۇسىنعان بولاتىن. ءبىز باسەكەگە قابىلەتتى جانە كاسىبي شەبەرلىگى جوعارى ماماندار رەتىندە كورگىمىز كەلەدى. بۇگىنگى تاڭدا جاڭا ءبىلىم مەڭگەرۋ جانە جاقسى ماماندىق الۋ ءبىرىنشى ورىنعا شىقتى. ءبىلىم ۇزاق مەرزىمدىك «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىنىڭ اسا ماڭىزدى باسىم مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى دەپ تانىلادى. مەملەكەت الدىنا قويعان الەمدەگى ەڭ وزىق 30 ەلدىڭ قاتارىنا كىرۋ مىندەتىن جۇزەگە اسىرۋ ىسىندە ءبىلىم سالاسى ەلەۋلى ءرول اتقارادى.

قازاقستان قوعامىندا ايتارلىقتاي وزگەشە، مۇلدەم جاڭا زياتكەرلىك تاپ: جاڭا باعدار ۇستانعان، قۇندىلىق ۇستانىمدارى ۇتىمدى ەكونوميكالىق ءىس-قيمىلدار ارقىلى تابىسقا جەتۋگە باعىتتالعان جاستار تابى قالىپتاستى. سوعان بايلانىستى ءوزىنىڭ رەسپۋبليكا جاستارىمەن كوپتەگەن كەزدەسۋلەرىندە ن.ءا. نازارباەۆ: «ءار ادامنىڭ بويىنا جۇمىس ىستەي ءبىلۋ، وقىپ-ۇيرەنە ءبىلۋ، ءومىر سۇرە ءبىلۋ، قازىرگى الەمدە ءومىر سۇرە ءبىلۋ قاسيەتىن ءسىڭىرۋ كەرەك»، – دەپ ءجيى ەسكەرتەدى. اتاپ ايتقاندا، ەلباسى 2015 جىلى ءساۋىردىڭ 10-ىندا استانادا «ەلباسىمەن بىرگە – جاڭا جەڭىستەرگە» دەگەن جاستار فورۋمىندا: «سەندەر ەكونوميكانىڭ كەڭەستىك جۇيەسىن جانە وركەندەۋىمىزدىڭ سول زامانعى قيىن باستاۋى بولعان كەزدى بىلمەيتىن تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى ۇرپاعىسىڭدار. سونىمەن قاتار سەندەر جاھاندىق الەم جاعدايىندا ءومىر ءسۇرىپ جاتقان العاشقى ۇرپاقسىڭدار، سوندىقتان سەندەر وركەندەۋىمىزدىڭ تالاپتارىن بارىنشا ايقىن تۇسىنۋگە تيىسسىڭدەر»، – دەدى. سونداي-اق، ول: «بۇگىنگى تاڭدا كوپتەگەن جەتىستىكتەرىمىزدىڭ ناتيجەسىندە قازاقستان دامىعان ەلدەردىڭ العاشقى وتىزدىعىنا كىرە الاتىن جاعدايعا جەتتى. ءىس جۇزىندە ءبىز ەكونوميكانىڭ دامۋ سەرپىنى، بىرقاتار ونەركاسىپتىك كاسىپورىندار، اۋىل شارۋاشىلىعى، ءبىلىم بەرۋ، دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە باسقاداي سالالار بويىنشا وسى ەلدەردىڭ قاتارىندامىز. ەندى ءبىز الەمدەگى جەتەكشى ەلدەردىڭ ەكونوميكاسىنا حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋىنىڭ ناقتى دەڭگەيى جانە ساپاسى جاعىنان تەڭەسۋگە ءتيىسپىز. ول ءۇشىن، ءجىو كولەمى، ءار قازاقستاندىققا ەسەپتەگەندە، دامىعان ەلدەردەگى شامادان ەكى ەسە ارتىق بولۋعا ءتيىس»، – دەگەن ويىن جەتكىزدى. وسى فورۋمدا ەلباسى جاستاردىڭ نازارىن عالامدىق باسەكە عاسىرىنىڭ: «وزگەر، ايتپەسە تايىپ تۇر!» دەگەن قاتاڭ ۇستانىمى بار ەكەنىنە اۋداردى. ال بۇل تالاپ ەڭ جوعارعى مىندەتتەردى ناق وسى جاستاردىڭ الدىنا قويادى، ويتكەنى جاس كەزىندە ادام جاڭا جاعدايلارعا تەز بەيىمدەلەدى.  بۇگىنگى كۇنى جاستار ساياساتىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ مەملەكەتتىك ۇستانىمىن ايقىندايتىن ماڭىزدى قۇجاتتار: «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك جاستار ساياساتى تۋرالى» قر زاڭى جانە «قازاقستان 2020: بولاشاققا جول» قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەتتىك جاستار ساياساتىنىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى تۇجىرىمداماسى تۋرالى قر ۇكىمەتىنىڭ 2013 جىلعى 27 اقپانداعى قاۋلىسى ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن قابىلدانعان. بۇل نورماتيۆتىك قۇجاتتار مەملەكەت دامۋىنىڭ قازىرگى كەزەڭىندە مەملەكەتتىك جاستار ساياساتىن قالىپتاستىرۋدىڭ جانە جۇزەگە اسىرۋدىڭ قۇقىقتىق نەگىزدەرىن ايقىن بەلگىلەيدى. اتالعان قۇجاتتاردى ورىنداۋ ماقساتىندا قازاقستاندا جاستار اراسىنداعى ۇدەرىستەردى باسقارۋدىڭ جاڭا ينستيتۋتتىق ۇلگىسى قۇرىلعان. وعان قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگى قۇرىلىمىندا 2018 جىلى جاستار جانە وتباسى جونىندەگى كوميتەت، ال وڭىرلىك دەڭگەيدە جاستار ساياساتى ماسەلەلەرى جونىندەگى باسقارما جاتادى. سونىمەن قاتار، 2013 جىلى قۇرىلعان «جاستار» عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعى مەملەكەتتىك جاستار ساياساتىن دامىتۋ ىسىندەگى ماڭىزدى قادام بولىپ سانالادى. ونىڭ اتقاراتىن قىزمەتى – جاستاردىڭ باسەكەگە قابىلەتىن كوتەرۋ جانە ولاردى قازاقستاندى جاڭعىرتۋ ۇدەرىسىنە تارتۋ ماقساتىندا مەملەكەتتىك جاستار ساياساتى ينستيتۋتىن عىلىمي-تالدامالىق جانە اقپاراتتىق كەڭەس بەرۋ قىزمەتىمەن قامتاماسىز ەتۋ. تاعى ءبىر اسا تاريحي ماڭىزى بار وقيعا 2016 جىل جەلتوقساننىڭ 1-ىندە قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى كۇنىنە ارنالعان، ەلباسىنىڭ قاتىسۋىمەن استانادا جاستاردىڭ كەزەكتى فورۋمىنىڭ ءوتۋى بولدى. فورۋمعا قازاقستاننىڭ بارلىق وڭىرلەرىنەن 1000-نان استام ادام، ونىڭ ىشىندە كاسىپكەرلەر، ونەركاسىپتىڭ ءارتۇرلى سالالارى قىزمەتكەرلەرى، عالىمدار، ستۋدەنتتەر، تانىمال سپورتشىلار جانە ءىرى جاستار ۇيىمدارىنىڭ كوشباسشىلارى قاتىستى. وسى فورۋمدا سويلەگەن سوزىندە ەلباسى ن.نازارباەۆ ەلىمىز ءۇشىن تاۋەلسىزدىك تاڭى اتقان تۇستا مەملەكەتتىلىكتى قالىپتاستىرۋ جولىندا ورىن العان قيىندىقتار جايىندا باياندادى، فورۋمعا قاتىسۋشىلاردىڭ نازارىن رەسپۋبليكادا جاستاردىڭ ءوز قابىلەتتەرىن تانىتۋى ءۇشىن بەرىلگەن بىرەگەي مۇمكىندىكتەرگە، زامان شارتتارىنا جانە قارقىندى وزگەرىپ جاتقان الەم تالاپتارىنا ساي كەلەتىن ساپالى ءبىلىم الۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا اۋداردى. «جاس ۇرپاققا قامقورلىق، ونىڭ قازىرگى ءومىرى مەن بولاشاعى ءۇشىن قام جەۋ قاشاندا مەنىڭ ساياساتىمنىڭ باستى ماعىناسى بولعان. ءاربىر جاس قازاقستاندىقتىڭ جاقسى ءبىلىم الاتىن، وتباسىن قۇراتىن، جەكە تۇرعىن پاتەرگە يە بولاتىن مۇمكىندىگى بار»، – دەدى ول.

جاستار – كەز كەلگەن مەملەكەتتىڭ ەڭ بەلسەندى بولىگى، قوعامنىڭ قوزعاۋشى كۇشى. سوندىقتان ەل تىرەگى – جاستار ەكەنىن استە ەستەن شىعارماعان ابزال.

 دينارا ءدۇرمان 

تەگتەر جاستار جىلى

سوڭعى جاڭالىقتار