25 ءساۋىر 2019, 12:34 952 0 تەحنولوگيالار اياۋلىم سالىقجانوۆا

الماتىدا اۆتوكولىك زاۋىتى سالىنباق

21 ءساۋىر كۇنى قازاقستانعا وڭتۇستىك كورەيا پرەزيدەنتى مۋن چجە ين رەسمي ساپارمەن كەلدى. نۇر-سۇلتان اۋەجايىندا وڭتۇستىك كورەيا پرەزيدەنتىن قازاقستاننىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى بەيبىت اتامقۇلوۆ باستاعان دەلەگاتسيا كۇتىپ الدى. 23 ساۋىرگە دەيىن سوزىلعان رەسمي ساپار بارىسىندا مۋن چجە ين قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ  جانە قازىرگى پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆپەن كەزدەستى.

نۇرسۇلتان نازارباەۆ مۋن چجە ينمەن قازاقستاندا جۇزدەسكەنىنە قۋانىشتى ەكەنىن ايتتى. «سىزدەر كۇردەلى ماسەلەمەن – كورەي تۇبەگىندە بەيبىتشىلىك پەن ءوزارا سەنىم ورناتۋ ىسىمەن اينالىسىپ جاتىرسىزدار. بۇل وڭاي ەمەس، بىراق بۇل – يگىلىكتى ءىس. سىزدەردىڭ كۇش-جىگەرلەرىڭىزگە جان-جاقتى قولداۋ كورسەتۋگە دايىنبىز»، – دەدى ەلباسى. وڭتۇستىك كورەيا پرەزيدەنتى قازاقستاننىڭ قالىپتاسۋىنا ەرەن ەڭبەك سىڭىرگەن تۇڭعىش پرەزيدەنت ن.نازارباەۆپەن جۇزدەسكەنى ءۇشىن ريزاشىلىق ءبىلدىرىپ، بيىل ەكى ەل اراسىنداعى بايلانىسقا 10 جىل تولاتىنىن اتاپ ءوتتى.

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان ءۇشىن كورەيا رەسپۋبليكاسى ساۋدا-ەكونوميكالىق تۇرعىدان ازياداعى ەڭ ءىرى ەكىنشى ارىپتەس ەكەنىنە توقتالىپ، وڭتۇستىك كورەيلىك بيزنەستىڭ 1996 جىلدان بەرى قازاقستان ەكونوميكاسىنا 7 ميلليارد دوللارعا جۋىق ينۆەستيتسيا سالعانىن ايتتى. «ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ ازاماتتارى ءۇشىن ۆيزاسىز رەجيم ىسكە قوسىلعان، مەملەكەتتەرىمىزدىڭ اراسىندا تۇراقتى تىكەلەي اۋە قاتىناستارى اشىلعان. ەكىجاقتى تاۋار اينالىمى كولەمىنىڭ تۇراقتى ءوسىپ كەلە جاتقاندىعى دا قۋانتادى. وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسىندا ونىڭ كورسەتكىشى رەكوردتىق 4 ملرد دوللارعا جەتىپ، 2017 جىلعى كولەمنەن 2 ەسەگە جۋىق اسىپ ءتۇستى»، – دەدى قر پرەزيدەنتى.

جالپى، قازاقستان وڭتۇستىك كورەيامەن بۇۇ، دسۇ، «ورتالىق ازيا – كورەيا رەسپۋبليكاسى» فورۋمى جانە تاعى باسقا قۇرىلىمدار اياسىندا تىعىز قارىم-قاتىناس جاساۋدا. سونىمەن قاتار، ق.توقاەۆ نۇر-سۇلتان قالاسىندا قازاقستان-وڭتۇستىك كورەيا حالىقارالىق IT ورتالىعىن اشۋ جونىندە ايتتى. ەگەر بۇل ۇسىنىس ىسكە اسسا، ەلىمىز ءۇشىن ءتيىمدى جوبالاردىڭ ءبىرى بولماق. سەبەبى كورەيا IT سالاسى دامىعان مىقتى مەملەكەت. 2012 جىلعى بۇۇ-نىڭ حالىقارالىق ەلەكتروبايلانىس وداعى (ITU) 155 ەلدىڭ اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردى دامىتۋ يندەكسىنە زەرتتەۋ جۇرگىزگەن. 2010, 2011, 2012 جىلدارى، ياعني ءۇش جىل قاتارىنان ءبىرىنشى ورىندى وڭتۇستىك كورەيا يەلەنەگەن (2-ورىن شۆەتسيا; 3-ورىن دانيا; 4-ورىن يسلانديا; 5-ورىن فينليانديا; 6-ورىن گوللانديا; 7-ورىن ليۋكسەمبۋرگ; 8-ورىن جاپونيا; 9-ورىن ۇلىبريتانيا; 10-ورىن شۆەيتساريا).

سونداي-اق، قاسىم-جومارت توقاەۆ: «ءبىز بىرلەسكەن ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى قاتار جۇزەگە اسىرا وتىرىپ، كولىك-ترانزيت باعدارىن دامىتۋ قاجەتتىگى جونىندە ءوزارا تۇسىنىستىككە قول جەتكىزدىك. قىتايدىڭ تىنىق مۇحيتى جاعالاۋىنداعى ليانيۋنگان پورتىندا جۇمىس ىستەپ تۇرعان قازاقستاندىق تەرمينالدىڭ مۇمكىندىگىن كورەي تاراپىنىڭ بەلسەندى پايدالانۋ ماسەلەلەرى تۋرالى تۇسىنىستىككە قول جەتكىزىلدى»، – دەدى.

ەسكە سالا كەتەيىك، قىتاي ليانيۋنگان پورتىندا قازاقستاندىق تەرمينالدى سالعىزۋعا 2013 جىلى كەلىسىمىن بەردى. بۇل تۋرالى ۇسىنىستى قىتايعا ساپارى بارىسىندا قر تۇڭعىش پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆ ايتقان بولاتىن. ليانيۋنگان پورتى تەرمينالىن ىسكە قوسۋ ارقىلى قازاقستان تەمىر جولى ورتالىق ازيا، كاۆكاز، رەسەي، ەۋروپا مەن پارسى شىعاناعى ەلدەرىنە باعىتتالعان وڭتۇستىك شىعىس ازيا ەلدەرىنەن كەلگەن جۇكتەردى ءتۇسىرىپ جانە ونى كەرى باعىتقا جىبەرىپ، لوگيستيكالىق قىزمەت ءتۇرىن جەتىلدىرە تۇسكەن. ەندى قازاقستاندىق تەرمينالدى وڭتۇستىك كورەيا دا پايدالاناتىن بولدى. بۇل باستامانىڭ دا ەل ەكونوميكاسىنا ەلەۋلى پايداسىن تيگىزەتىنى ءسوزسىز.

سونىمەن قاتار،  مەملەكەت باسشىلارى  قازاقستان مەن وڭتۇستىك كورەيانىڭ بيزنەس-فورۋمىنا قاتىستى. وعان ەكى ەلدىڭ ىسكەر توپتارىنان 500-دەن استام وكىل كەلدى. شارا قورىتىندىسى بويىنشا ماشينا جاساۋ، مەديتسينا، ينفراقۇرىلىم جانە تاماق ونەركاسىبى سالالارىنا قاتىستى جالپى قۇنى 3,2 ميلليارد دوللار بولاتىن 30-عا جۋىق قۇجاتقا قول قويىلدى. سونىڭ ىشىندە، شىمكەنت قالاسىندا جانە تۇركىستان وبلىسىندا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا، «check-up» كوپسالالى ورتالىعىن قۇرۋعا، جەڭىل اۆتوموبيلدەر، ليفتتەر، كونديتەرلىك ونىمدەر، تەلەديدارلار، مەديتسينالىق يمپلانتتار وندىرىسىنە، مەديتسينالىق مەكەمەلەر اشۋعا جانە باسقا دا سالالارعا قاتىستى ۋاعدالاستىققا قول جەتكىزىلدى.

ال 23 ءساۋىر كۇنى قازاقستان-كورەي ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە عىلىمي-تەحنيكالىق ىنتىماقتاستىق جونىندەگى ۇكىمەتارالىق كوميسسياسىنىڭ قولداۋىمەن جۇزەگە اسىرىلاتىن 2019-2022 جىلدارعا ارنالعان «سامال جەل» اتتى جاڭا ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق باعدارلاماعا قول قويىلدى. قۇجاتقا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءمينيسترى رومان سكليار مەن كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ ساۋدا، يندۋستريا جانە ەنەرگەتيكا ءمينيسترى سون يۋن مو قول قويدى. «سامال جەل» باعدارلاماسى كولىك جانە لوگيستيكا، قۇرىلىس، ونەركاسىپ، ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ، تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ، ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق، ەنەرگەتيكا، يننوۆاتسيا، اۋىل شارۋاشىلىعى، قارجى، دەنساۋلىق ساقتاۋ مەن مادەنيەت، تۋريزم جانە ءبىلىم بەرۋ سياقتى سالالاردى قامتيدى. ەكى ەل قازىردىڭ وزىندە اقپاراتتىق جانە كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيا سالالارى بويىنشا ءىرى جوبالاردى جۇزەگە اسىرىپ جاتىر. بۇگىندە قازاقستان اۋماعىندا 500-دەن استام بىرلەسكەن كاسىپورىن بەلسەندى جۇمىس ىستەيدى.  سونىمەن قاتار، بيىل كورەيلىك كومپانيالاردىڭ قاتىسۋىمەن الماتىنىڭ ۇلكەن اينالما جولىنىڭ قۇرىلىسى باستالماق.

ءوز كەزەگىندە، مۋن چجە ين قازاقستان مەن كورەيانىڭ عارىش سالاسىندا ىنتىماقتاساتىن كۇننىڭ دە جاقىنداپ قالعانىن ايتتى. «اەروعارىشتىق سالادا ىنتىماقتاستىق الەۋەتى زور. كورەيا عارىش سالاسى بويىنشا ۇلكەن قۇزىرەتتەرگە يە. تەحنولوگيالاردى وقشاۋلاۋ بويىنشا دا تاجىريبەمىز بار. قازاقستانمەن بىرلەسىپ، عارىشقا سپۋتنيك ۇشىراتىن كۇن دە الىس ەمەس دەپ ۇمىتتەنەمىن. 5G, «كولەمدى مالىمەتتەر»، جاساندى ينتەللەكت – بۇلار ەكى ەل اراسىنداعى بولاشاق ىنتىماقتاستىقتىڭ نەگىزدەرى»، – دەپ مالىمدەدى وڭتۇستىك كورەيا باسشىسى. سونداي-اق، ول ەلىمىزدە بەلسەندى تۇردە ىسكە اسىرىلىپ وتىرعان «تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسىنا دا كورەيانىڭ قاتىسقانىن قالايتىنىن جەتكىزدى.

مۋن چجە ين قازاقستاندى «ورتالىق ازيانىڭ الپاۋىتى» جانە كورەيانىڭ ءىرى ساۋدا جانە ينۆەستيتسيالىق ارىپتەسى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. وعان سەبەپ تە بار. ەكى جاقتى ساۋدانىڭ كولەمى 1992 جىلى 10 ميلليون دوللارعا جەتكەن بولسا، 2018 جىلى 2,2 ميلليارد دوللاردان اسىپتى. جالپى ساۋدا اينالىمى 220 ەسەگە ارتىپ، رەكوردتىق كورسەتكىشكە جەتكەن.

وڭتۇستىك كورەيا پرەزيدەنتىنىڭ قازاقستانعا مەملەكەتتىك ءىس ساپارمەن كەلۋىنە وراي، وڭتۇستىك استانامىز الماتىدا Hyundai اۆتوكولىگىن شىعاراتىن قازاقستاندىق-كورەيالىق زاۋىت قۇرىلىسىنىڭ العاشقى ىرگەتاسى قالاندى. وعان قر يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءمينيسترى رومان سكليار، وڭتۇستىك كورەيانىڭ ساۋدا، ونەركاسىپ جانە ەنەرگەتيكا ءمينيسترى سون يۋن مو، الماتى قالاسىنىڭ اكىمى باۋىرجان بايبەك، نyundai مotor سompany ستراتەگيا جونىندەگى پرەزيدەنتى كونگ يان ۆۋن، Astana Group كومپانياسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرلان سماعۇلوۆ قاتىستى. زاۋىتتى قر يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ جانە الماتى قالاسىنىڭ اكىمدىگىنىڭ قولداۋىمەن الماتى قالاسىنىڭ يندۋستريالىق ايماعى اۋماعىندا «استانا موتورس» كومپانياسى سالاتىن بولادى. كاسىپورىننىڭ قۋاتتىلىعى ءبىرىنشى كەزەڭدە 30 مىڭ اۆتوكولىكتى قۇرايدى، ال ەكىنشى كەزەڭدە جىلىنا 45 مىڭ اۆتوكولىككە دەيىن ارتپاق. بۇل قازاقستاندىق نارىقتى ساپالى ءارى قولجەتىمدى Hyundai ماركالى جەڭىل اۆتوموبيلدەرمەن مولايتۋعا، سونداي-اق ولاردى تمد ەلدەرىنە ەكسپورتتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. جوبا ينۆەستيتسياسىنىڭ جالپى كولەمى – 25 ميلليارد تەڭگە. 2019 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن وندىرىستىك تسەحتار سالۋ جوسپارلانۋدا، ال 2020 جىلى زاۋىت كونۆەيەرىنەن ءبىرىنشى اۆتوكولىك شىعارۋ جوسپارلانعان. سونداي-اق، زاۋىتتا 700-گە جۋىق جاڭا جۇمىس ورنى اشىلماق.

الماتى قالاسىنىڭ اكىمى ب.بايبەك زاۋىت قۇرىلىسىنا بارلىق ينفراقۇرىلىمى بار 25 گا جەر بولىنگەنىن اتاپ ءوتتى. قازىرگى كەزدە الاتاۋ اۋدانىنداعى يندۋستريالدى ايماقتا 144 ملرد تەڭگەنىڭ 39 جوباسى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. جاپوندىق، نەمىس پەن قىتايلىق، رەسەيلىك كاپيتالداردىڭ قاتىسۋىمەن 5 زاۋىت اشىلدى. بيىل ينۆەستيتسيالار كولەمى 367 ملرد تەڭگەگە جۋىقتايتىن تاعى 4 كاسىپورىن اشۋ جوسپارلانعان، ونىڭ ىشىندە بولات قۇبىرلارىن شىعاراتىن قازاقستاندىق-قىتايلىق ءىرى «Asia Steel Pipe» زاۋىتى بار.

مەملەكەتتىك ساپار قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن كورەيا رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى سوتتالعان ادامداردى بەرۋ تۋرالى شارتقا دا قول قويىلدى.

وڭتۇستىك كورەيا حالقىنىڭ سانى – 51,4 ميلليون. جەر كولەمى بويىنشا الەمدە 109-ورىندا. كورەيا رەسپۋبليكاسى ەكونوميكالىق دامىعان، حالىقتىڭ جان باسىنا شاققانداعى تابىس دەڭگەيى جوعارى ەل. 2019 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ ەڭ تومەنگى جالاقى ساعاتىنا 8350 ۆوندى (7,43 اقش دوللارىن – 2800 تەڭگەنى) قۇرايدى. 2018 جىلعى ەسەپ بويىنشا ورتاشا جالاقى 3,7 ميلليون ۆوندى، ياعني 3324 اقش دوللارىن (1,2 ميلليون تەڭگەنى) قۇرايدى.

 

سوڭعى جاڭالىقتار