17 قىركۇيەك, 20:07 452 0 اتاجۇرت ءدىلدا ۋاليبەك

قانداسىمىز ءبىر ايماقتى شۇباتپەن قامتاماسىز ەتىپ وتىر

شۇبات ءتۇرلى اۋرۋدىڭ الدىن الاتىن تەڭدەسسىز قاسيەتكە يە. تۇيە ءسۇتى وبىرعا قارسى ءدارى جاساۋدا دا قولدانىلادى. بۇدان باسقا شۇباتتىڭ وكپە اۋرۋىنا، ىشەك قۇرىلىستارى، باۋىر، دارۋمەن جەتىسپەۋشىلىك، قان ازدىق، قانت ديابەتىنە دە شيپاسىن تيگىزەتىنى ايتىلىپ ءجۇر. قازىر ەلىمىزدە شۇبات ءوندىرىسى دامىپ كەلەدى، ايتسە دە باسقا ءسۇت ونىمدەرىمەن سالىستىرعاندا از كەزىگەتىنى بەلگىلى. وسى ورايدا تابيعي، قۇنارلى تۇيە ءسۇتىن ءوندىرىپ، بىرنەشە ەلدى مەكەندى شۇباتپەن قامتىپ وتىرعان قانداسىمىز مەيرامبەك وتاربايۇلىمەن سۇحباتتاسقان ەدىك.

– 2002 جىلى كوكتەمدە قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى التاي ايماعى بۋرىل­توعاي اۋدانىنان الماتى وبلىسىنا قونىس اۋدار­دىق. بەلگىلى ءبىر باعدارلاما ارقىلى ەمەس، ءوز قالاۋىمىزبەن، ءوز كۇشىمىزبەن كوشىپ كەلدىك. مىنە، سودان بەرى 19 جىل وتە شىققان ەكەن.

ول كەزدە جۇبايىم ەكەۋىمىز عانامىز. ۇيلەنگەننەن كەيىن 2-3 اي ۇلكەن ۇيدە تۇردىق تا، اتاجۇرتقا كەلىپ، تالدى­قور­عان قالاسى بالپىق بي اۋدانى دەگەن جەرگە ور­نالاستىق. ەندى وتاۋ قۇرىپ جاتقان جاس وت­باسىمىز، ەشقانداي جيعان-تەرگەنىمىز، مال-مۇلكىمىز، قارا­جات قورىمىز جوق. قول ۇستاس­تىق تا، شەكارادان ءوتىپ كەتتىك. سول سەبەپتى دە قاراجات جا­عىنان ءبىراز قينالدىق. اۋەلدە ءتىپتى قايدا ءتۇ­نەيتىنىمىز، قايدا بارىپ تاماق ىشە­تىنى­مىز دە ۇلكەن ماسە­لە بولدى. ءۇي الايىق دەسەك، ءجۇ­رىپ-تۇرۋى­­مى­ز­عا، كۇن­كورىسىمىزگە اقشا قالمايدى، باسپاناسىز تاعى دا بول­مايتىنى بەل­گىلى. سونىمەن نە كەرەك، باس ەكەۋ بولماي، مال ەكەۋ بول­مايدى دەگەندەي، جولداسىم ەكەۋىمىز ەكى جاقتاپ ءجۇرىپ، ءارتۇرلى جۇمىستار ىستەپ تىرلىگىمىزدى باستادىق. ءبىز كەلگەن ۋاقىتتا اۋىلداردا ءۇي ارزان-تۇعىن. مالعا دا ايىر­باستاپ الۋعا بولاتىن، ءبىر ءۇيدى ءبىر قۇناجىنعا نە سيىرعا بەرەتىن. ءسويتىپ ءجۇرىپ ەڭ العاش 80 مىڭ تەڭگەگە ءۇي الدىق. سول كەز­دەگى قۋانعانىمىز ءالى ەسىمدە.

الدىن الا كورىپ، قالاي بولاتىنىن با­عامداپ الايىق دەپ ەمەس، ءبىرجولا كەلگەندىكتەن، بىردەن ازاماتتىق الۋ ءۇشىن قۇجات جيناي باس­تادىق. قۇجات توڭىرەگىندە دا ازداپ قيىن­دىقتار بولدى.

ءبىز عانا ەمەس، اتاجۇرتىن اڭساپ كەلگەن قان­داستاردىڭ كوبى وسىنداي قيىندىقتارعا ۇشىراستى. اسىرەسە، 2001-2003 جىلدارى قو­نىس اۋدارعاندار اتاجۇرتقا اعىلىپ جاتقان كوش­تىڭ باسى بولعاندىقتان، كوبىنىڭ بۇل جاق­تا ەشقانداي تۋعان-تۋىسى، تانىس-تامىرى، الدىنان كۇتىپ الار ەت جاقىن اعايىنى بول­عان جوق.

قازىر ونىڭ ءبارى ءوتتى-كەتتى، ونىمەن قوسا ءبىر ەلدەن ءبىر ەلگە كەلگەندە ونداي قيىن­دىق­تاردىڭ بولۋى – زاڭدىلىق.

– كاسىپ اشۋ تۋرالى وي قاشان كەلدى؟ تۇيە ءوسىرىپ، شۇبات ءوندىرۋ باعىتىن تاڭ­داۋىڭىزعا نە سەبەپ بولدى؟

– ءبىزدىڭ كاسىپ اشۋىمىزعا ەلباسىنىڭ 2010-2011 جىلدارى قابىلدانعان «بيزنەستىڭ جول كارتاسى – 2020» باعدارلاماسى سەبەپ بول­دى. وسى باعدارلاما اياسىندا مەملەكەت كاسىپ اشۋعا ىنتالى جاندارعا قول ۇشىن سو­زىپ، تومەن وسىممەن نەسيە بەرەدى، قول­داي­دى، جۇمىسپەن قامتيدى دەگەندى ەستىپ-بىلدىك.

سوسىن تاۋەكەل ەتىپ، ءوزىمىزدىڭ جەكە كاسى­بى­مىزدى اشۋعا بەل بۋدىق. ءوزىمىز تۇرىپ جات­قان اۋىلدا، جالپى وڭىردە نە جوق، نە نارسە تاپ­شى سول تۇرعىدان ىزدەندىك. ءسويتىپ، تال­دىقورعان ءوڭىرى بويىنشا شۇبات ءوندىرۋ مەن ساتۋ كەنجەلەپ قالعانىن باعامدادىق. سول كەز­دە ايماقتا وسى كاسىپپەن اينالىسىپ وتىر­عان ءبىر دە ءبىر ادام بولمادى. ءتىپتى، ادام­داردىڭ ءبىرازى، اسىرەسە جاستار شۇبات دەگەن­نىڭ نە ەكەنىن بىلمەيتىن. ءبىز ەندى باستاپ جات­قان ۋاقىتتا شۇباتتىڭ قالاي دايىندالاتىنىن سۇراپ، قىزىعۋشىلىق تانىتاتىندار كوپ ەدى.

– قازىر كاسىبىڭىز قالاي ءجۇرىپ جاتىر؟ سۇرانىس كوپ پە؟ قانداي دا ءبىر تۋىن­داعان ماسەلەلەر بار ما؟

– وسى كاسىپتى باستاساق تۇيەنى قايدان اكە­لەمىز، قايدا ۇستايمىز؟ وسىنداي ءما­سە­لەلەردى وتباسىمىزبەن اقىلداستىق. ارتىن­شا وسى يدەياممەن اۋدان اكىمىنىڭ قابىل­داۋىنا باردىم. اۋداندى، وبلىستى شۇ­باتپەن قامتۋ ماقساتىندا كاسىپ اشپاق نيەتىم بار ەكەنىن ايتتىم. تۇيە الىپ كەلسەم، سول تۇيەنى ۇستايتىن، قورا سالاتىن جەر بەرسەڭىزدەر دەپ ءوتىنىش ءبىلدىردىم. اكىم مەنىڭ ۇسىنىسىمدى قولدادى، بىراق ءبىرىنشى تۇيە الىپ كەلۋىم كەرەگىن، ايتپەسە كوبىسىنىكى جالعان ءسوز، قۇرعاق ۋادە بولىپ شىعاتىنىن، وسى اي­تىلعانداردى جۇزەگە اسىرسام، ءوتىنىشىم جەردە قالمايتىنىن ايتتى.        سولايشا 2012 جىلى كوكتەمدە 5 تۇيەمەن كاسىبىمدى باستاپ كەتتىم. كىلەڭ ارۋانا تۇقىمىنان شىققان جانۋارلار. كوكسۋ اۋدانىنا قاراستى مۇقانشى اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمىنە دە ويىم­دى، ماقساتىمدى ايتتىم. اۋدان اكىمى دە، اۋىل اكىمى دە بىردەن قولداپ، قورا سالاتىن، تۇيە جاياتىن، قىستاۋ سالاتىن جەر بەردى. قازىرگى كەزدە مەنىڭ شارۋاشىلى-
عىم وسى مۇقانشى وكرۋگى جەتىجال اۋىلىندا.

بۇگىندە تالدىقورعان قالاسى قاراتال، ەسكەلدى، كوكسۋ ەلدى مەكەندەرىن شۇباتپەن قامتىپ وتىرمىز. تەك ءبىر عانا ماسەلە بار، شۇبات ساتاتىن ورنىمىز ءالى ناقتىلانبادى، ياعني دۇكەنىمىز جوق. قازىرگى كەزدە تالدى­قورعانعا كىرە بەرىستە، الماتى – تالدىقورعان تاسجولى بويىنان جەر الىپ، دۇكەن سالۋعا كىرىسىپ جاتىرمىن. قۇجات جاعى كەدەرگى بولىپ تۇر، ەكى جىلعا جۋىق ۋاقىت بولدى، رەتتەي الماي ءجۇرمىز. ءبىزدىڭ ەلدە مۇنداي قۇجات­تاردىڭ اۋرە-سارساڭى كوپ ەكەن.

باسقا وڭىرلەردە، وبلىستاردا شۇباتقا، قى­مىزعا جانە مال باسىنا سۋبسيديا بەرىلە­تىنىن ەستىپ جاتىرمىن. بىزدە ونداي سۋب­سيديا ءازىر جوق. وسى سۋبسيديا بويىنشا جانە ءدۇ­كەننىڭ قۇجاتىن رەتتەۋ جاعىنان قولداۋ، كو­مەك بولسا نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى.

– قازىرگى كەزدە ۇلتتىق ونىمدەرگە قىزىعاتىن شەتەلدىكتەردىڭ قاتارى قالىڭ. وسىدان ءبىراز ۋاقىت بۇرىن نە­مىستەردىڭ قىمىزدى پاتەنتتەپ العا­نى جايلى كوپ ايتىلدى. شۇباتتى باسقا ەلدەرگە ەكسپورتتاپ، دارىپتەيتىن نيە­تىڭىز بار ما؟

– وسىدان ءبىراز ۋاقىت بۇرىن الماتى جاق­تاعى زاۋىتتاردان بىرنەشە وكىل حابارلاسىپ، شەتەلگە ەكسپورتتاۋ تۋرالى ۇسىنىس ايتقان ەدى. مەن ول ۇسىنىستى قابىل المادىم. ءبىر جاعىنان وبلىستى ءالى تولىق قام­تىعان جوقپىز، ءبىر وبلىستى تولىق قام­تا­ماسىز ەتۋ ءۇشىن كۇنىنە 2-3 توننا شۇبات ءون­دىرۋ كەرەك، ءبىز كۇنىنە 200-300 ليتر شۇبات ءون­دىرەمىز.  ءوز حالقىمىزدى قامتاماسىز ەتكەننەن كەيىن عانا شەتەلگە شىعارۋعا تالپىنىس جاساۋ كەرەك دەپ ويلايمىن. ياعني ول – ەكىنشى كەزەكتەگى ماسەلە. ەكىنشى جاعىنان شۇ­باتتىڭ قانشاما دەنساۋلىعى ناشار ادام­دارعا ەم بولعانىن، جاس سابيلەردىڭ وسۋىنە سەپتىگىن تيگىزگەنىن كورگەننەن كەيىن، ال­عىس العاننان كەيىن زاۋىتقا وتكىزۋدەن باس تارت­تىم.

شۇباتحانانى سالىپ ءبىتىرىپ، قۇجاتتارىن رەتتەپ، تابيعي، قوسپاسىز ءونىمدى حالىققا ۇسىنساق دەيمىز. ءوزىمىز ساۋىپ، ءوزىمىز ءوندىرىپ، باپ­تاپ وتىرعاننان كەيىن ساپاسىنا، قۇنار­لىلىعىنا  دا كەپىلدىك بەرەمىز.

– بۇل كاسىپ ۇلكەن ەڭبەكتى قاجەت ەتە­تىنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى، قيىندىعى دا از ەمەس،  ويسىلقارا جانۋارىنىڭ بابى ءبو­لەك شىعار؟

– كاسىپ بولعان سوڭ وزىندىك قيىندىقتارى بولادى، بىراق وعان توزە ءبىلۋ كەرەك. قيىن­دىقتىڭ، اينالىپ كەلگەندە قايىرى بولادى. ادام ءوز كاسىبىنە بەرىلۋى كەرەك، سول كەزدە قيىندىقتىڭ ءبارى كەدەرگى بولىپ كورىنبەيدى. كاسىپ شىن جۇرەكپەن، ادالدىقپەن تامىرلاسار بولسا عانا ادامدى بيىككە جەتەلەيدى.

سۇحباتتاسقان

ءدىلدا ۋاليبەك

سوڭعى جاڭالىقتار