2 شىلدە, 12:32 1606 0 اتاجۇرت انار لەپەسوۆا

فرانتسياداعى قازاق قىزى: اتاجۇرتتىڭ قولداۋىنا قاتتى ريزا بولدىم

سوڭعى ەكى-ءۇش كۇندە فران­­تسيانىڭ سولتۇستىگىندە ورنالاسقان كرەيل قالاسى اكى­مىنىڭ ورىنباسارى لاۋازىمىنا تا­عايىن­دال­عان قازاق قىزى يەسين ماحمۇتقىزى ساۆاش تۋرالى شەتەل­دىك جانە قازاق­ستان­دىق باق جارىسا جازۋدا. ءوز ورتاسىندا جاس تا بولسا، باس بولىپ جۇرگەن جيىرما توعىز جاستاعى يەسين حIح عا­سىردىڭ سوڭى مەن حح عا­سىر­دىڭ باسىندا قىتاي­دا­عى ۇلت-ازاتتىق كوتەرىلىستىڭ باس­شىسى، قايسار تۇلعا ءسا­بيتۇلى زۋقا باتىردىڭ ءشو­بەرەسى. اكىم ورىنباسارى قىز­مەتىنە سايلانعانىنا نەبارى ءبىر-اق كۇن بولعان داڭقتى تۇلعانىڭ ۇرپاعى يە­سين قان­داسىمىزبەن ار­نايى حابارلاسىپ، سۇحبات­تاس­قان ەدىك.

– يەسين، جاڭا قىزمەتىڭىز قۇت­تى بولسىن! سوڭعى كۇندەرى الەۋ­مەت­­­تىك جەلى ارقىلى ايتىلعان قۇت­­تىق­تاۋلار لەگىن وقىپ تاۋىسا ال­­ماي جاتقان بولارسىز. قازاق­ستان­داعى باۋىرلاستارىڭىزدان مۇنداي قولداۋدى كۇتپەگەن سە­كىل­دىسىز؟

– راقمەت! شىنى كەرەك، مۇنداي قول­داۋدى كۇتپەدىم. سوناۋ قازاقستاننان ءسىز وسىلاي حابارلاسىپ، سۇحباتتاسادى دەپ تە ويلامادىم. الەۋمەتتىك جەلى، سونىمەن قاتار قازاقستاندىق باق مەنى ەلەپ-ەسكەرىپ، جاڭالىق قىلىپ جازعانىنا قۋانامىن. كەشەلى بەرى قازاقستاننان، تۇركىمەنستان، موڭ­عوليادان تولاسسىز قوڭىراۋ شالىپ، تاني­تىنى بار، تانىمايتىنى بار، كوپ­تەگەن حابارلاما جىبەرىپ جاتىر. ءمۇم­كىن­دىگىن­شە بارلىعىنا جاۋاپ بەرۋگە تىرى­سۋدا­مىن. شىنىمدى ايتسام، بۇل ماعان ەرەكشە سەرپىن بەردى. اتاجۇرتتاعى ەلدىڭ ما­عان وسىلاي ەرەكشە قولداۋ ءبىلدىرىپ جات­قانى مەنى قاناتتاندىرادى، بويىما قۋات بەرەدى. وتە ريزا بولدىم.

– كوپشىلىك ءسىزدى ەندى تانىپ جا­تىر. دەسەك تە، ءوزىڭىز جانە وتبا­سىڭىز تۋرالى مالىمەتتى ءوز اۋ­زىڭىز­دان ەستىسەك.

– مەن 1991 جىلى 21 قازاندا پاريج قا­لاسىندا دۇنيەگە كەلگەنمىن. وتباسىندا بەس ادامبىز. اكەمنىڭ ەسىمى – ماحمۇت. ول كىسى فرانتسياداعى قازاقتار قاۋىم­داس­تى­عىنىڭ پرەزيدەنتى. انامنىڭ ەسىمى – ءامي­نا. كونديتەرلىك سالادا قىزمەت ەتەدى. ءوزىم­نەن كەيىن ءىنىم ياسين مەن ءسىڭلىم ديلارا بار. وزىمە كەلسەم، جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك باس­قارۋ بويىنشا باكالاۆريات، سونىمەن قا­تار، ءبىلىم بەرۋ ءىسى بويىنشا ماگيستراتۋرا ءبو­لىمىن اياقتادىم. 2017 جىلدان باستاپ كرەيل قالاسىندا ورتا مەكتەپتە ساباق بەرە­مىن.

– قىتاي قازاقتارىنىڭ ازات­تى­عى ءۇشىن كۇرەسكەن اتاقتى زۋقا با­تىر­دىڭ شوبەرەسى ەكەنسىز. جالپى، اتاڭىز جايلى نە بىلەسىز؟

– ءيا، مەن اتى اڭىزعا اينالعان زۋقا با­تىردىڭ شوبەرەسىمىن ءارى ول كىسىنىڭ ۇرپاعى ەكەنىمدى ماقتان تۇتامىن. ول مەن ءۇشىن ناعىز باتىر! اكەمنىڭ ايتۋىنشا از-ماز بىلەمىن، دەسەك تە الداعى ۋاقىتتا ول كىسى تۋ­رالى ەگجەي-تەگجەي مالىمەت ءبىلۋ ماقسا­تىندا التاي وڭىرىنە ارنايى بارعىم كە­لەدى. جەرگىلىكتى اعايىننان اتا-بابالارىم­نىڭ ءومىر جولى مەن تۇرمىس-تىرشىلىگى تۋرالى سۇراستىرعىم كەلەدى. سونىمەن ق­ا­تار التايدان كەيىن قازاقستانعا ساپار شەك­كىم كەلەدى. ءالى كۇنگە دەيىن  قازاقستاندا بولماعانمىن، سول سەبەپتى بۇل ەلمەن باي­لانىستىنىڭ بارلىعى قىزىقتى. قا­زاقستان­نىڭ توپىراعىن باسىپ، جەرگىلىكتى تۇرعىندارمەن كوزبە-كوز تانىسۋ مەن ءۇشىن ۇلكەن قۇرمەت بولار ەدى.

– مەكتەپتە ساباق بەرە ءجۇرىپ، مەم­لەكەتتىك قىزمەتكە ارالاسۋ يدەيا­سى نەدەن تۋىندادى؟

– نەگىزى مەن بۇل سالاعا مەكتەپكە ور­نالاسقانعا دەيىن قىزىققانمىن. 2012 جى­لى جاستار اراسىنداعى حالىقارالىق ءىس-شارالارعا قاتىسۋدان باستادىم. سوسىن كرەيل قالاسىنداعى جاستار كەڭەسىنىڭ ءمۇ­شە­سى بولىپ سايلاندىم. 2014 جىلى پارتيا­مىز ىرىكتەۋدەن ءوتىپ، سايلاۋدا جەڭىسكە جەت­تىك. مەن مۇندا 2014-2020 جىلدار ارا­­لىعىندا حالىقارالىق قاتىناستارعا جاۋاپتى مامان قىزمەتىن اتقاردىم. سوسىن وسىدان ءۇش كۇن بۇرىن ءبىزدىڭ پارتيا تاعى دا جەڭىسكە جەتىپ، ناتيجەسىندە مەن قالا اكىمىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىنە تا­عايىن­دالدىم. بۇل قىزمەتىمدە مەن مادە­نيەت سالاسىنا باسا كوڭىل بولەتىن بولامىن. وسى رەتتە ايتا كەتەتىن جايت، كرەيل مەن قازاق­ستاننىڭ ءبىر قالاسىنىڭ اراسىندا  مادە­نيەت­كە قاتىستى ارنايى ءبىر جوبا نەگە باس­تاماسقا؟ تالقىدان وتكىزىلىپ، ىسكە اسىرۋ­عا بولاتىن ۇسىنىستار تابىلادى دەپ وي­لاي­مىن.

– دەسەك تە، قىز بالاعا باسقارۋ­شى­لىق قىزمەتى وڭايعا تۇسپەيتىنى انىق. گەندەرلىك تەڭسىزدىك تە ورىن الا­تىن جايتتار كوپ كەزدەسەدى. ءسىز جاق­تا قالاي؟ مۇنداي رەاكتسيانى باي­قامادىڭىز با؟

– وكىنىشكە قاراي، گەندەرلىك تەڭسىزدىك ءالى دە بار. جالپى، فرانتسيانىڭ مەملەكەت­تىك باسقارۋ ىسىندە 50 پايىز ايەل،  50 پايىز ەر ادامدار بولۋى قاجەت. نەگىزىنەن، فران­تسياداعى اكىمدەردىڭ كوپشىلىگى ەر ادامدار. بۇل ءۇردىستى وسكەلەڭ ۇرپاق وزگەرتىپ، ايەل­دەردىڭ دە تەڭ قۇقىلى ەكەنىن دالەلدەيدى دەپ كۇتەمىن. ونىڭ ۇستىنە مەنىڭ وقيعام باس­قارۋ ىسىندە پاريتەتتىڭ بار ەكەنىنىڭ اي­قىن مىسالى، دەسەك تە الداعى ۋاقىتتا سايا­سات الەمىندە گەندەرلىك تەڭسىزدىكتىڭ كۇشى جويىلۋ كەرەك.

– اكەڭىز فرانتسياداعى قازاق­تار قاۋىم­داستىعىنىڭ پرەزيدەن­تى. قاۋىم­داس­تىقتىڭ ءىس-شارا­لارى­نا كوز قىرىن سالا ءجۇرىپ، ءبىزدىڭ ءما­دە­نيەتتەن اجىراي قويماعان بو­لارسىز؟

– اكەم – مەنىڭ ماقتانىشىم، مەن ءۇشىن ۇلگى تۇتارلىق تۇلعا. مەن سىزگە مىنانى اي­تا كەتەيىن، وزگە ەلدەن  ەكىنشى ءبىر مەملە­كەت­كە كوشىپ كەلىپ، مۇندا جان-جاققا شاشىل­عان ءبىر ۇلتتىڭ ادامدارىن جيناۋ وڭاي شارۋا ەمەس. سول سەبەپتى دە اكەمنىڭ اتقارىپ ءجۇر­گەن ىسىنە سۇيسىنەمىن. مادەنيەتتى سۇرا­ساڭىز، اكەمدەي ناسيحاتتاۋشى تۇرعاندا قالاي ۇمىتايىن؟ فرانتسيا قازاقتارى ءجيى جينالىپ تۇرامىز، كەزدەسە قالعاندا قازاقشا سويلەسىپ، ءتىلىمىزدى، مادەنيەتىمىزدى، ونە­رىمىزدى جوعالتپاۋعا تىرىسامىز. فران­تسيادا جۇرسەك تە، وسى قۇندىلىقتارىمىزدى ۇلكەنىمىزدەن كىشىمىزگە دەيىن ساقتاپ جۇرۋگە تالپىنىپ ءجۇرمىز.

– فرانتسيا قازاقتارى دەمەكشى، ءسوز اراسىندا سايلاۋ بارىسىندا سول ەلدەگى قانداستارىمىز ءبىر قاۋىم ەل بولىپ جينالىپ، ەرەكشە قول­داعانىن ايتىپ قالدىڭىز...

– ءيا، وسىنى ەرەكشە اتاپ ايتقىم كە­لەدى. مەنىڭ ۇلكەن جانۇيامنان بولەك، فران­تسياداعى قازاق دوستارىم ماعان ەرەكشە قول­داۋ كورسەتتى. ءبىز بارلىعىمىز ءبىر-ءبىرى­مىزدى جاقسى تانيمىز. ءتىپتى، كورشىلەس جات­قان وزگە ەۋروپالىق ەلدەردە تۇراتىن قا­زاقتاردى دا تانيمىز، داستارقانداس بول­عانبىز. سول سەبەپتى فرانتسيا ىشىندە دە، سىرت­تان دا قولداۋ كوپ بولدى. الداعى ۋا­قىت­تا قولىم قالت ەتكەندە جاقىن ماڭدا تۇرا­تىن قازاق باۋىرلارىممەن جەڭىسىمدى ءبىر­گە تويلايمىن دەپ ۇمىتتەنەمىن.

– اتا-باباڭىزدىڭ ءجۇرىپ ءوت­كەن جولىمەن تانىسۋ ءۇشىن قا­زاق­ستان مەن التاي ولكەسىنە  كەلۋ­دەن بولەك، تاعى قانداي ءدىت­­تەگەن ماقساتتارىڭىز بار؟

– باستى ماقساتىم – جوعارىدا ءسوز ەت­كەن گەندەرلىك تەڭسىزدىكپەن كۇرەسۋ جانە ايەل­دەر قۇقىعىنىڭ بۇزىلماۋىنا جول بەر­مەۋ، ادىلەتتىلىكتى دارىپتەۋ. سونىمەن قا­تار  جاستاردىڭ مۇددەسىن قورعاۋدى كوز­دەيمىن. جالپى ايتقاندا، ايەلدەر مەن جاس­تاردىڭ قوعامداعى ءرولىن نىعايتقىم كە­لەدى. بولاشاقتا وسىعان تىكەلەي قۇ­زىرەتتى بولا الاتىن ۇلكەن قىزمەت اتقار­عىم كەلەتىنىن جاسىرمايمىن. وسى قار­قىن­مەن بۇدان دا ماڭىزدى لاۋازىمدارعا اقى­­رىنداپ شىعامىن دەپ نيەتتەنىپ وتىر­مىن. مەنىڭ ساياسي قىزمەتىم باياۋ قارقىن­مەن دامىپ كەلە جاتسا دا، باسقان قادامىم نىق، بولاشاعىم ايقىن. ساياساتتاعى ءوز جو­لىمدى وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن جاس­تار كەڭەسىنىڭ جاس مۇشەسى بولىپ باستاسام، بۇگىندە قالا اكىمىنىڭ ورىنباسارى قىز­مە­تىنە دەيىن جەتتىم. ارمەن قاراي اكىم بولۋ باقىتى دا بۇيىرىپ قالار. باستىسى – وزىمە دەگەن سەنىمدىلىگىم جوعالماسا بول­عانى!

– ءوزىڭىز سەكىلدى باسقارۋ ىسىنە قى­­زىعىپ جۇرگەن جاندارعا قان­داي اقىل-كەڭەس ايتاسىز؟

– مۇنداي امبيتسياعا تولى ءارى جاس، ءارى ءبى­لىمدى قازاق قىزدارىنا بار ايتارىم – تەك قانا العا! ءبىزدىڭ، سونىڭ ىشىندە قازاق قىز­­دارىنىڭ كەيبىر ۇلتتارمەن سالىستىر­عاندا مەملەكەتتىك باسقارۋ ىسىنە ارالاسۋعا ۇلكەن مۇمكىندىگى بار. سەبەبى قاي جاعىنان بولسىن، تەڭدىكتى قولدايتىن ۇلت ەكەنىمىزدى كۇللى الەم بىلەدى. الدەقانداي ادىلەتسىزدىكتى جاق­تىرماي، اسىرەسە ايەل زاتىن ەرەكشە قۇرمەتتەيتىنىمىزدى دە كوپشىلىك جاقسى بىلەدى. قازاقتار ءبىلىم بەرۋ ءىسى، ساياسات، دەن­ساۋ­لىق ساقتاۋ جانە تاعى باسقا سالالاردا شە­شىم قابىلداۋدا ايەلدەردى ەرەكشە قولدايدى، ولاردىڭ ايتقانىنا قۇلاق تۇرەتىنىن بىلەمىن، ەستيمىن جانە كورىپ تە ءجۇرمىن. بۇل ءبىزدىڭ حالىققا ءتان كەرەمەت ەرەكشەلىك، وزىندىك سيپات، سول ءۇشىن دە ايەلى مەن ەرىن تەڭدەي سىيلاعان قازاق قىزى بول­عانىمدى ماقتان تۇتامىن. باستىسى، ءبىزدىڭ حالىققا ءتان قاسيەت باتىل مىنەزدەن ارىل­ماۋى كەرەك. اسىرەلەپ ايتسام، ومىردە اس­پانداعى ايعا قول جەتكىزۋدى ارمانداۋ كە­رەك، سول كەزدە بارىپ قانا جۇلدىزداردىڭ ارا­سىنا ورنىعىپ، كوكتە جارقىراپ، جان-جا­عىڭا جارىق شاشىپ جۇرەسىڭ.

اڭگىمەلەسكەن

ءاليا تىلەۋجانقىزى

سوڭعى جاڭالىقتار