25 ماۋسىم, 13:56 499 0 قوعام انار لەپەسوۆا

ولجا سالعان 30 جىل

كەلەر جىلى تاۋەلسىزدىگىمىزدى الىپ، ەگەمەن ەل اتانعانىمىزعا 30 جىل تولادى. تاريحي تۇرعىدان با­عام­داساق، وتىز جىل – اسا كوپ ۋاقىت ەمەس. دەسە دە، قا­زاقستان از ۋاقىت ىشىندە الەمدىك الپاۋىتتارمەن تەرەزەسىن تەڭەستىرىپ، جاھان جۇرتىنا قارىشتى قا­دامدارىمەن تانىلىپ ۇلگەردى. ەگەمەندىك جىلدارى ەلىمىزدىڭ جەتكەن جەتىستىكتەرى مەن حالىقارالىق دەڭگەيدە اتقارعان ابىرويلى ىستەرى توم-توم كىتاپقا ارقاۋ بولارلىق. ونىڭ ءبارىن ءبىر ماقالانىڭ شەڭ­بەرىنە سىيدىرا الماسىمىز انىق. بۇگىن ءبىز الەمدەگى دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلۋدى مۇرات ەتكەن قا­زاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىكتىڭ ارقاسىندا قول جەت­كىزگەن باستى 30 ولجاسىنا توقتالماقپىز.

تاعدىرشەشتى قۇجات

1991 جىلعى 16 جەلتوق­سان­دا «قازاقستان رەسپۋب­ليكا­سى­نىڭ مەملەكەتتىك  تاۋەلسىز­دىگى تۋرالى» قازاقستان  رەس­پۋب­لي­كاسىنىڭ زاڭى قابىلداندى. بۇل – قازاق ەلى تاريحىنداعى اق­جارىلقاپ ءساتتىڭ تۋعانىن كۇل­لى الەمگە ايعاق ەتكەن ۇلى كۇن. قازاقستان مەملەكەتتىك تاۋەل­سىزدىگى جاريالانعان سول شاق ەل شە­جىرەسىنە التىن ءارىپ­تەرمەن جازىلدى. تاري­حي قۇ­جاتقا قول قويىلعان ساتتەن 45 مينۋت وتكەن سوڭ، تۇركيا رەس­پۋب­ليكاسى ءبىرىنشى بولىپ قازاقستان تاۋەلسىزدىگىن تا­نى­دى. وسى­لايشا الەم كارتا­سىن­دا قازاقستان اتتى تاۋەلسىز جاڭا مەملەكەت پايدا بولدى. ونىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى بو­لىپ نۇرسۇلتان نازارباەۆ ساي­لاندى. قازاقستان كوم­مۋ­نيس­تىك پارتياسى ورتالىق كو­مي­تەتىنىڭ حV پلەنۋمى قا­بىل­داعان شەشىم قازاق ەلىنىڭ تاعدىرىن تۇبەگەيلى وزگەرتتى.

دوستىق كوپىرى

 1991 جىلعى 8 جەلتوقسان­دا كسرو حا­لىق­ارالىق قۇقىق سۋبەكتى جانە  گەوساياسي شىن­دىق رەتىندە ءومىر ءسۇرۋىن توق­تات­تى. بولەك وتاۋ قۇرعان مەم­لە­كەتتەردىڭ الدىندا كۇر­دەلى مىندەتتەر تۇردى.  الدا تۇرعان تۇيتكىلدەردىڭ اۋقىمدىلىعىن سەزىنە وتىرىپ، قازاقستان پرە­زيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ الماتىدا بۇرىنعى وداقتىق رەسپۋبليكالار كوشباسشى­لارىنىڭ كەز­دەسۋىن وتكىزۋ ءجو­نىندە باستاما كوتەردى. وندا دوس­تىق، تاتۋ-كورشىلىك جانە ەل­دەر اراسىن­دا­عى ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىقتىڭ تاريحي تا­مىرلارىن ءتيىستى قۇجاتپەن بە­كىتۋ، سونداي-اق بۇرىنعى كەڭەس­تىك كەڭىستىكتەگى ءبىر­لەسكەن جوبالاردى دامىتۋ جولدارىن قا­راس­تىرۋ كوزدەلدى.

قازاقستان باسشىلى­عىنىڭ بەلسەندى جۇ­مىستارىنىڭ ءناتي­جە­سىندە 1991 جىلدىڭ 21 جەلتوقساندا كەڭەس­تىك 11 رەسپۋبليكانىڭ باس­شىلارى الما­تى­دا ءبىر ۇستە­لدىڭ باسىنا جينالدى. وتكىزىلگەن كە­لىسسوزدەردىڭ قورى­تىندىسىندا «تمد-نىڭ الماتى دەكلارا­تسياسى» قابىل­دانىپ، وندا تاۋەلسىز مەملە­كەت­تەر دوستاستىعىنىڭ قۇ­رىل­عانى جاريا­لاندى، ونىڭ تەڭ قۇقىلى بىرلەستىككە ۇمتى­­لىسى ايقىندالىپ، ماق­سات­تارى مەن ۇستا­نىمدارى ناق­تىلاندى.

ازاپتان ارىلتقان قادام

1991 جىلعى 29 تامىزدا نۇرسۇلتان نازارباەۆ سەمەي يادرولىق پوليگونىن جابۋ تۋرا­لى جارلىققا قول قويدى. بۇل – قازاق­ستاننىڭ تاۋەلسىز ەل رەتىندە جاساعان العاش­قى باتىل قادامى ەدى. تاريحقا ءجۇ­گىن­سەك، دۇنيە­جۇزىندە ءوز ەركى­مەن يادرولىق ارسەنال­دان باس تارتقان مەملەكەت جوقتىڭ قاسى. كە­زىندە «يادرولىق قارۋدى ساقتاپ قالايىق» دە­گەندەر دە بولدى. بىراق ۇلتىنىڭ ساۋلى­عىن، قازاق جەرىنىڭ بۇتىندىگىن ويلاعان ەل­باسى الەمدە كولەمى جاعىنان ءتورتىنشى ورىن­دا تۇرعان يادرولىق ارسەنالدان باس تارتتى. بۇل شەشىمنىڭ دۇرىس ەكەنىن ۋاقىت دالەلدەدى. 40 جىلدان استام ۋاقىت بويى ازاپتالىپ، 450-دەن اسا جارى­لىسقا كەۋدەسىن توسىپ، ساۋ-تام­تىعى قالماعان جەر-انامىز­دىڭ قاسىرەتتەن ارىلىپ، ەركىن تىنى­س­تاۋىنان قىمبات ولجا بار ما؟

قاۋىپسىزدىك قالقانى

1992 جىلعى 7 مامىردا قازاقستان پرە­زيدەنتى، قازاقستاننىڭ جوعارعى باس قول­باسشىسى ن.نازارباەۆ «قازاقستان رەس­پۋبليكاسى مەملەكەتتىك قورعانىس كو­ميتەتىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قور­عانىس مينيسترلىگى ەتىپ قايتا قۇرۋ تۋرالى»، «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قارۋلى كۇشتەرىن قۇرۋ تۋرالى» جانە العاشقى قورعانىس ءمينيسترى ەتىپ گەنەرال-پولكوۆنيك (1993 جىلدىڭ 9 مامىرىنان ارميا گەنەرالى) س.نۇرماعامبەتوۆتى تا­عايىنداۋ تۋرالى  جارلىقتارعا قول قويدى. قازاقستاننىڭ دەربەس قارۋلى كۇشتەرىنىڭ قۇرىلعان كۇنى بولىپ تاريحقا ەنگەن 7 مامىر  ەلىمىزدە «وتان قورعاۋشىلار كۇنى» دەپ جاريالاندى. قاۋىپسىزدىگىمىزدىڭ قالقا­نىنا اينالعان تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ءبۇ­گىنگى ارمياسى  – اتا-بابالارىمىزدىڭ جاۋىن­گەرلىك ءداستۇرىنىڭ زاڭدى جالعاسى.

ەگەمەندىك نىشانى

«تاۋەلسىزدىك – التىن كۇمبەز دەيتىن بول­ساق، سول كۇمبەزدى تىرەپ تۇرعان ءتورت بەلگى رامىزدەرىمىز بار. ونىڭ ءبىرىنشىسى –  كوك باي­راق، ەكىنشىسى – ەلتاڭبا، ءۇشىنشىسى –  ءانۇران، ءتورتىنشىسى –  قازاق ءتىلى»، –  دەگەن ەدى ەلباسى ن.نازارباەۆ. ەلىم، جەرىم دەيتىن ۇرپاقتىڭ نامىسىن وياتىپ، جۇرەگىنە پات­ريوتتىق سەزىم ۇيالاتاتىن – وسى ءرامىز­دەرىمىز. ەگەمەن قازاقستاننىڭ جاڭا مەم­لە­كەتتىك رامىزدەرى تاۋەلسىزدىگىمىزدى العاننان كەيىن التى ايدان سوڭ، 1992 جىلعى 4 ماۋ­سىم­دا بەكىتىلدى. ج.مالiبەكوۆ پەن ش.ءۋالي­حانوۆتىڭ سۋرەتشىلىك شەبەرلىگىنىڭ جەمىسى – ەلتاڭبامىز، بىرەگەي بەينەسى شاكەن نيازبەكوۆتىڭ قىلقالامىمەن ورىلگەن كوك تۋى­مىز، ءشامشى قالداياقوۆ پەن جۇمەكەن ناجىمەدەنوۆتەي ءبىرتۋار دارىن يەلەرى جانە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ شالقار شا­بىتىنان تۋعان رۋحتى ءانۇرانىمىز – ەگەمەندىگىمىزدىڭ نىشانى

اتاجۇرتقا اعىلعان كوش

1992 جىلعى 28 قىركۇيەك پەن 4 قازان ارالىعىندا الماتىدا دۇنيەجۇزى قازاق­تارىنىڭ ءى قۇرىلتايى ءوتتى.  الىس جانە جاقىن شەت مەملەكەتتەردەن، سونىڭ ىشىندە تۇركيا، المانيا، فرانتسيا، نورۆەگيا، موڭعوليا، قىتاي، اۆستريا جانە باسقا 33 ەلدەن 800-دەن استام ادام قاتىستى. اتا جۇرتتى اڭساپ جەتكەن قانداستار تۋعان ەلمەن ساعىنا قاۋىشتى. قۇرىلتاي قورى­تىن­دىسىندا دۇنيەجۇزى قازاقتارىنىڭ قاۋىمداستىعى قۇرىلدى. ونىڭ توراعاسى بولىپ قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ سايلاندى. ءسويتىپ، الەمنىڭ ءار شالعايىنداعى قازاق دياسپوراسىمەن جۇ­مىس ىستەيتىن ىرگەلى ۇيىم شاڭىراق كوتەردى.

قازاق ەلىنىڭ تاۋەلسىزدىك العاننان بەرگى تاريحىنىڭ جاڭا پاراعىن اشقان بۇل قۇرىل­تايدا جانە ودان كەيىن دە شەتەلدە تۇراتىن قازاقتاردىڭ اتامەكەنگە كوشۋىنە قولايلى جاعداي جاساۋعا باعىتتالعان بىرنەشە زاڭ قابىلداندى. سونىڭ ارقاسىندا 30 جىلعا جۋىق ۋاقىت ىشىندە الەمنىڭ تۇك­پىر-تۇكپىرىنەن 1 ميلليوننان اسا قان­دا­سىمىز ەلگە ورالدى. ەل امان، جۇرت تىنىش بول­سا، اتاجۇرتقا بەت بۇرعان قازاقتاردىڭ كوشى تولاستاماسى انىق.

تاۋەلسىزدىك قارلىعاشى

1993 جىلعى 15 قاراشادا ءتول ۆاليۋ­تا­مىز – تەڭگە دۇنيەگە كەلدى. تەڭگەنىڭ تاري­حى قازاقستان تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ 1993 جىلعى 12 قاراشادا قول قويعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتاسىن ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭىنان باستاۋ الادى. ارادا ءۇش كۇن وتكەندە، ەل اۋماعىنداعى جاڭا ساۋدا-ساتتىق جاساۋ قۇرالى رەتىندە ءتول اقشامىز قولدانىسقا ەنگىزىلدى. ۇلتتىق ۆاليۋتا ۇلت­تىق ەكونوميكامىزدىڭ ىرگەتاسىن قالاۋعا ىقپال ەتتى. حالىقارالىق ماماندار پىكىرىن­شە، تەڭگە تمد اۋماعىنداعى تۇراقتى ۆاليۋ­تا­لار قاتارىندا. ءتول تەڭگەمىز ءتۇرلى قارجى داعدارىستارىنا توتەپ بەرىپ قانا قويماي، جۇرتشىلىق تاراپىنان ينۆەستيتسيالىق سەنىمگە دە يە بولدى.

قۇقىقتىق باعدارشام

1995 جىلدىڭ 30 تامىزىندا رەسپۋب­لي­كا­لىق رەفەرەندۋمدا قازاقستاننىڭ تۇڭ­عىش اتا زاڭى قابىلداندى. جاڭا كونس­تي­تۋتسيا 9 تاراۋ، 98 باپتان قۇرالدى. رە­فە­رەندۋمعا قاتىسقان ەل ازاماتتارىنىڭ 90 پايىزعا جۋىعى، ياعني قاتىسۋعا قۇقىعى بار جەتى ميلليوننان استام ازامات اتا زاڭى­مىز­دىڭ قابىلدانۋىن ءبىراۋىزدان قولدادى. ءبۇ­گىندە بۇل قۇجات ەلدىڭ بارلىق سالاسىن­داعى: ساياسات، ەكونوميكا، الەۋمەتتىك سالا­داعى جەتىستىكتەردىڭ، قوعامدىق تۇراقتىلىق پەن كەلىسىمدى قامتاماسىز ەتۋدىڭ بەرىك قۇقىق­تىق ىرگەتاسى بولىپ قالاندى.

الاشتىڭ ماقتانى

1994 جىلعى 6 شىلدەدە پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ پارلامەنت سەسسياسى­نىڭ جالپى وتىرىسىندا ەلوردانى الماتى­دان رەسپۋبليكانىڭ ورتالىق ءوڭىرى اقمولا­عا كوشىرۋ جونىندەگى تاريحي يدەياسىن جا­ريا­لادى. 1997 جىلعى 10 جەلتوقساننان باس­تاپ اقمولا قالاسى رەسمي تۇردە قا­زاق­ستاننىڭ استاناسى بولىپ جاريالاندى. بىرقاتار باسىلىمدار جاڭا استاناعا جول تارتقان ۇلى كوشتىڭ شىرقاۋ شەگىن ءدال وسى كۇنمەن بايلانىستىرادى. الايدا ول ءسال ەرتەرەكتەۋ، 1997 جىلدىڭ 8 قاراشاسىنداعى قا­زاق ەلىنىڭ مەملەكەتتىك رامىزدەرىن ال­ماتىدان جاڭا استانا – اقمولاعا اكەلۋدەن باستالعان ەدى. ال الاشتىڭ ماقتانى – ەڭسە­لى ەلوردامىزدىڭ حالىقارالىق تۇساۋكەسەرى 1998 جىلعى 10 ماۋسىمدا ءوتتى.

تالاپتىعا قانات

ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ 1993 جىل­عى 5 قاراشاداعى №1394 قاۋلىسى بويىن­شا ەل جاستارىنا «بولاشاق» ءشا­كىرتاقىسى تاعايىندالا باستادى. 1994 جىلى شەتەلگە ءبىلىم الۋعا اتتانعان باعدار­لا­مانىڭ العاشقى 187 ستيپەندياتىن مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءوزى ساتتىلىك تىلەپ شى­عارىپ سالدى. باعدارلاما قولعا الىنعان 27 جىلدىڭ ىشىندە 14 مىڭعا جۋىق جاس شاكىرتاقىعا يە بولىپ، الەمنىڭ الدىڭعى قاتارلى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم الۋ ءمۇم­كىن­دىگىنە قول جەتكىزدى. بۇگىندە «بولاشاق» تۇلەكتەرىنىڭ 40 پايىزدان استامى  ەكو­نوميكانىڭ شىنايى سەكتورىندا، 20 پايى­زى  ءبىلىم جانە عىلىم سالاسىندا، 7 پايىز­دان استامى  مەديتسينا مەن دەنساۋلىق ساق­تاۋ سالاسىندا جۇمىس ىستەيدى. بولاشاق­تىق­تاردىڭ تورتتەن ءبىرى ءىرى كومپانيالار مەن مەملەكەتتىك ۇيىمداردىڭ توپ-مەنەدجەرى بولىپ ەڭبەك ەتىپ، ەل دامۋىنا جاڭا سەرپىن اكەلدى.

اقتالعان اقتاڭداقتار

حح عاسىردىڭ 20-50-جىلدارىنداعى ساياسي قۋعىن-سۇرگىن زوبالاڭى – حالقى­مىز­دىڭ تاريحىنداعى قاسىرەتتى كەزەڭ. زۇلمات جىلداردا قازاقستانعا كسرو-نىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن بەس ميلليوننان استام ادام جەر اۋ­دارىلدى. 100 مىڭعا جۋىق ازاماتىمىز قۋ­عىن-سۇرگىنگە ۇشىراپ، سونىڭ 20 مىڭنان استامى اتىلدى. قازاقستان تاۋەلسىزدىك العان­نان كەيىن وسى ناۋبەتتىڭ قۇرباندارىن ماڭگى ەستە قالدىرۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك دەڭ­گەيدەگى ءتيىستى شارالاردى جۇزەگە اسىرا باس­تادى. 1993 جىلى «جاپپاي ساياسي قۋعىن-ءسۇر­گىن قۇرباندارىن اقتاۋ تۋرالى» زاڭ قابىلداندى. 1997 جىلى ەلباسى
ن.نازارباەۆتىڭ جارلىعىمەن 31 مامىر ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن ەسكە الۋ كۇنى رەتىندە بەلگىلەندى.

جازىقسىز جازالانعانداردى اقتاۋ باعىتىنداعى جۇمىستار ءالى دە توقتاعان جوق. جۋىردا  ساياسي قۋعىن-سۇرگىن جانە اشار­شىلىق قۇرباندارىن ەسكە الۋ كۇنىنە وراي جاريالاعان ۇندەۋىندە مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ تاريحي ادىلدىكتى قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارىن اياقتاپ، ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن اقتاۋ ءۇشىن ارنايى مەملەكەتتىك كوميسسيا قۇرۋدى تاپسىردى.

قوعامدىق كەلىسىمنىڭ بىرەگەي ۇلگىسى

1995 جىلعى 1 ناۋرىزدا پرەزيدەنتتىڭ قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىن قۇرۋ تۋرالى  جارلىعى شىقتى. قازاق حالقىنىڭ توپتاستىرۋشىلىق ءرولىن ارقاۋ ەتە وتىرىپ، قازاقستاندىق ءپاتريوتيزمدى، قازاقستان حالقىنىڭ ازاماتتىق جانە رۋحاني-مادەني سالاسىن ودان ءارى دامىتۋ، باسەكەگە قابىلەتتى ۇلتتى قالىپتاستىرۋ پروتسەسىندە رەسپۋب­لي­كا­داعى ەتنوسارالىق كەلىسىمدى قامتاماسىز ەتۋدى ماقسات ەتكەن ۇيىم بۇگىندە ەلىمىزدە تۇرا­تىن بارلىق ۇلت پەن ۇلىستىڭ ىن­تىماعىنا ۇيىتقى بولىپ وتىر. اسسام­بلەيا­نىڭ قىزمەتى ارقىلى مەملەكەت ءبىر جاعىنان ەلىمىزدە مەكەن ەتەتىن وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ ءوز مادەنيەتىن دامىتۋىنا قولداۋ كورسەتسە، ەكىنشى جاعىنان ءتۇرلى ەتنوس وكىلدەرىن مەم­لەكەتىمىزدىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسۋعا ىنتا­لاندىردى. بۇگىندە ەتنوسارالىق تولەرانت­تىلىق جانە قوعامدىق كەلىسىمنىڭ قازاق­ستاندىق ۇلگىسىنە قىزىعۋشىلىق تانىتاتىن مەملەكەت كوپ.

شەگەندەلگەن شەكارا

1995 جىلعى قىركۇيەكتەگى  ەلباسىنىڭ قىتايعا  بارىپ قايتقان  ءۇش كۇندىك سا­پا­رىن­دا ەكى ەل باسشىلارى  قازاقستان-قى­تاي شەكاراسى تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ  ءجونىن­دەگى  گراموتالار الماسۋ  حاتتاماسىنا قول قويدى.  1999 جىلعى 18 قاڭتاردا  ءماس­كەۋدە  نۇرسۇلتان نازارباەۆ  پەن ۆلاديمير پۋتين قازاقستان–رەسەي  مەملەكەتتىك شە­كاراسى  تۋرالى  كەلىسىمگە قول قويدى. ءنا­تيجەسىندە،  الەمدەگى  ەڭ ۇزاق  شەكارا قۇ­قىقتىق  نەگىزدە بەكىتىلدى. 1998 جىلعى 17 ءشىل­دەدە قازاقستان مەن قىرعىز رەسپۋب­ليكاسى اراسىنداعى مەملەكەتتىك شەكارانى انىقتاۋ تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويىل­دى. وزبەكستانمەن اراداعى شەكارا دا  ەكى ەلدىڭ تاريحي مۇددەلەرىنە ساي رەتتەلدى. وسى­نىڭ ارقاسىندا قازىرگى كۇنى مەم­لە­كە­تىمىزدىڭ  تەرريتورياسى بارلىق كورشى ەل­دەر تاراپىنان تولىعىمەن تانىلىپ، حا­لىق­ارالىق قۇقىق نەگىزىندە زاڭداستىرىل­دى.

دىندەر اراسىنداعى دانەكەر

قازاقستاندا 140 ەتنيكالىق جانە 40 كون­فەسسيالىق توپ وكىلدەرى بىرلىك پەن ىن­تى­ماقتا ءومىر سۇرۋدە. ءدىننىڭ قوعامداعى ماڭى­زى ارتقانىن ءجىتى سەزىنە وتىرىپ، ەلباسى  نۇرسۇلتان نازارباەۆ رەسپۋبليكا ەلورداسى – استانا قالاسىندا الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر فورۋمىن وتكىزۋ باستاماسىن كوتەردى. وسى ورايدا، 2003 جىلعى 23-24 قىركۇيەكتە ۇيىمداستىرىلعان ءى سەزدىڭ ماڭى­زى ەرەكشە. سودان بەرى ەلوردامىز استا­نا قالاسىندا ءداستۇرلى تۇردە 3 جىلدا ءبىر رەت وتكىزىلىپ كەلە جاتقان اۋقىمدى جيىن ارقىلى قازاقستان بۇكىلالەمدىك قو­عام­داستىققا جالپىۇلتتىق كونسەنسۋس پەن قوعامنىڭ توپتاسۋىنىڭ ۇلگىسىن كورسەتىپ كەلەدى.

رۋحانياتقا بەتبۇرىس

ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن 2003 جىلى تۇزىلگەن «مادەني مۇرا» باعدار­لاماسى اياسىندا ەل اۋماعىنداعى تاريحي-ءما­دەني ەسكەرتكىشتەر مەن نىساندار جاڭ­عىرتىلىپ، باعا جەتپەس مۇرالارىمىزدى ەلگە تانىتۋ، كەلەر ۇرپاققا جەتكىزۋ جو­لىندا تولىمدى ىستەر اتقارىلدى.

ال 2013 جىلى «حالىق – تاريح تولقى­نىن­دا» باعدارلاماسى ارقىلى الەمنىڭ ەڭ بەل­دى ارحيۆتەرىنەن ءتول تاريحىمىزعا قا­تىس­تى قۇجاتتار جۇيەلى تۇردە جينالىپ، زەرت­تەلدى.

اتالعان ەكى باعدارلامانىڭ زاڭدى جال­عاسى رەتىندە 2017 جىلدان باستاپ قولعا الىن­عان «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىن قازىرگى كەزەڭدەگى جانە ۇزاقمەرزىمدى پەرس­پەكتيۆاداعى قازاقستاندىق قوعام دا­مۋى­نىڭ وزىندىك يدەولوگيالىق پلاتفورماسى دەۋگە تولىق نەگىز بار. باعدارلاما 6 باعىت بويىنشا ىسكە اسىرىلىپ كەلەدى: «جاڭا گۋما­نيتارلىق ءبىلىم. قازاق تىلىندەگى 100 جاڭا وقۋلىق»، «تۋعان جەر»، «قازاق ءالىپ­بيى­نىڭ لاتىن گرافيكاسىنا كوشۋى»، «قازاق­ستان­نىڭ كيەلى جەرلەرىنىڭ گەوگرافياسى»، «جاھانداعى قازاقستاندىق مادەنيەت»، «قا­زاقستانداعى 100 جاڭا ەسىم».

عارىشقا جول

قازاقستاننىڭ عارىش سالاسىنا قاتىس­تى تاريحىنىڭ باستى بەتى 2006 جىلعى 18 ماۋسىمدا اشىلدى. وسى كۇنى «بايقوڭىر» عارىش ايلاعىنان قازاقستاندىق تۇڭعىش KazSat جەر سەرىگى ۇشىرىلدى. قاراشا ايىن­دا KazSat جەر بەتىنە جيىلەتىپ تەلەحابارلار تا­راتىپ، جەدەل ينتەرنەت-كوممۋنيكاتسيا­لىق قىزمەت ۇلگىلەرىن كورسەتە باستادى. 2007 جىلدىڭ اياعىندا دا قازاقستاندىق جەر سەرى­گىنە جوسپارلانعان جۇمىستىڭ 70 پايى­زى جۇكتەلىپ، اقاۋسىز ءارى قالىپتى جۇمىس ىستەپ تۇردى. الايدا 2008 جىلعى 10 قاڭتار­دا  KazSat اپپاراتى العاش رەت جۇرىسىنەن جاڭىلىپ، قازاقستان وپەراتورلارى جەر سەرىگىمەن ون ساعات بويى بايلانىسقا شىعا ال­ماي قالدى. وكىنىشكە قاراي، KazSat-تىڭعۇمىرى قىسقا بولدى.

2011 جىلعى 16 شىلدەدە «بايقوڭىر» عا­رىش ايلاعىنان KazSat-2  جەر سەرىگى ۇشى­رىلدى. اراعا ءۇش جىل سالىپ، ياعني 2014 جىلعى 28 ساۋىردە «بايقوڭىر» كوسمود­رو­مىنىڭ №81 الاڭىنان «پروتون-م» زى­مىران تاسىعىشىنا تيەلگەن KazSat-3 جەر سەرىگى اپپاراتى وربيتاعا شىعارىلدى. قا­زاقستاندىق عارىشتىق بۇل اپپارات 176 ميلليون دوللارعا ساقتاندىرىلعان ەدى.  بۇگىنگى تاڭدا الەمدىك ايگىلى عارىشتىق 25 ەلدىڭ قاتارىنان ويىپ تۇرىپ ءوز ورنىن تاپقان قازاقستان ءوز جەر سەرىكتەرىنىڭ يگىلىگىن كورىپ وتىر دەۋگە تولىق نەگىز بار.

تۇڭعىش توراعالىق

تاۋەلسىز قازاقستان تاريحىنداعى ماڭىز­دى بەلەستىڭ ءبىرى – ەلدىڭ 2010 جىلى ەۋ­روپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماق­تاستىق ۇيىمىنا (ەقىۇ) – ەۋروپادا، ورتالىق ازيادا جانە سولتۇستىك امەريكادا ور­نالاسقان 56 ەلدىڭ باسىن بىرىكتىرەتىن ءىرى ايماقتىق ۇيىمعا توراعالىق ەتۋى. ەلىمىز – بۇرىنعى كەڭەستىك كەڭىستىكتەگى ەلدەر اراسىنان بۇل ۇيىمعا ەڭ العاش توراعالىق ەتكەن مەملەكەت. توراعالىقتىڭ باستى ناتيجەلى ءتۇيىنى – ەقىۇ-نىڭ ونجىلدىق ۇزىلىستەن كەيىنگى 2010 جىلعى 1-2 جەلتوق­ساندا وتكەن استانا ءسامميتى. سامميتكە ەقىۇ-عا مۇشە 38 مەملەكەت جانە ۇكىمەت باسشىسى، جوعارى لاۋازىمدى شەنەۋنىكتەر، سونىمەن قاتار  باسقا دا حالىقارالىق جانە وڭىرلىك ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى قاتىستى.

ازيانى ەلەڭدەتكەن ءدۇبىر

2011 جىلى قاڭتار-اقپان ايلارىندا ەلى­مىزدە VII قىسقى ازيا ويىندارى ءوتتى. استانا مەن الماتى قالالارى ازيا قۇرلى­عىنىڭ سپورت ورتالىعىنا اينالدى. ءدۇبىرلى دوداعا الەمنىڭ 27 ەلىنەن مىڭنان استام سپورت­شى قاتىستى. جارىستاردىڭ باعدار­لاماسىنا 11 سپورت ءتۇرى ەنگىزىلىپ، 69 مەدال جيىنتىعى ساراپقا سالىندى. بۇل قىسقى ازيادا تاريحىنداعى ەڭ جوعارى كورسەتكىش بولدى. قازاقستان  بۇل دودادا التىن مەدال سانى بويىنشا رەكورد جاڭارتىپ، 32 التىن مەدالعا قول جەتكىزدى جانە جالپىكومان­دالىق ەسەپتە ايقىن باسىمدىقپەن ءبىرىنشى ورىن يەلەندى.

الەمدىك نارىققا جول

ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارى جەتكەن تاعى ءبىر جارقىن جەڭىسى – الەمنىڭ 160-تان استام مەملەكەتىن بىرىكتىرەتىن الىپ ەكونوميكالىق بىرلەستىك – دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا مۇشە بولۋى. قازاقستان دسۇ-عا كىرۋگە 1996 جىلعى 29 قاڭتاردا ءوتىنىش بەرگەن ەدى. ەلىمىزدىڭ ۇيىمعا مۇشە بولۋ جونىندەگى كەلىسسوزدەرى ارادا 19 جىل وتكەن سوڭ عانا اياقتالدى. 2015 جىلعى 27 شىلدەدە مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنىڭ باس ديرەكتورى روبەرتو ازەۆەدو رەس­پۋبليكانىڭ دسۇ-عا مۇشە بولۋى ءجو­نىندەگى حاتتامالارعا قول قويدى. وسىلايشا قازاقستان دسۇ قۇرامىنا رەسمي تۇردە كىردى. قازىر الەمدە جاسالاتىن ساۋدانىڭ 95 پايىزى ءدال وسى ۇيىم ارقىلى جۇزەگە اسادى. ال ساۋدا جۇرگەن جەردە پايدا قاتار جۇرەدى. سون­دىقتان قازاق ەلى ءۇشىن ەڭ الدىمەن سىرتقا ءونىم شىعارىپ، تاۋارلار مەن قىز­مەت تۇرلەرىن تاڭداۋعا مۇمكىندىك تۋدى. ءارى شەتەلدەن ينۆەستيتسيا تارتىپ، جاڭا ءوندى­رىستەردى وركەندەتۋگە جول اشىلدى.

الاشتىڭ  ۇلى  عارىشتا

2015 جىلعى 2 قىركۇيەكتە قازاق حالقى ءۇشىن تاريحي كۇندەردىڭ قاتارىنا ەندى. ءويت­كەنى سول كۇنى ءۇشىنشى قازاق عارىشقا ۇشتى. بايقوڭىر عارىش ايلاعىنان ۇشىرىلعان «سويۋز-تما-18م» عارىشتىق كەمەسى اقتوبە ۋاقىتى بويىنشا 9 ساعات 37 مينۋتتا كوككە كوتەرىلدى. حالىقارالىق عارىش ستانساسىنا (حعس) ۇشىرىلعان كەزەكتى ەكسپەديتسيانىڭ ەكيپاج قۇرامىندا كەمە كومانديرى رەسەي­لىك عارىشكەر سەرگەي ۆولكوۆ، بورتينجەنەر­لەر، دانيانىڭ العاشقى استروناۆتى اند­رەاس موگەنسەن مەن قازاقستاننىڭ عارىش­كەر-سىناقشىسى ايدىن ايىمبەتوۆ بولدى.

قازاقتان شىققان تۇڭعىش عارىشكەر توقتار اۋباكىروۆ پەن تالعات مۇساباەۆتىڭ ورنى ءبىر توبە. ەكەۋى دە الاشتىڭ اتپال ازا­مات­ت­ارى، حالقىمىزدىڭ قايراتكەر-قاھار­ماندارى. ال ايدىن ايىمبەتوۆتىڭ جولى ءتىپتى بولەك. ويتكەنى قازاقستان ءوز-ءوزى بولعا­لى، ۇلىن تۋعان ەلىنىڭ اتىنان تۇڭعىش رەت عارىشقا اتتاندىردى. «قازعارىش» اگەنتتىگى ءوز قىرانىن باپتاپ، اۋەگە سامعاتتى.

قازاقتىڭ ءتىلى  بۇۇ تورىندە

2015 جىلعى 28 قىركۇيەكتە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى باس اسسامبلەياسىنىڭ 70-ءشى سەس­سياسىنداعى جالپى پىكىرتالاستا ءسوز ءسوي­لەدى. ەلباسىنىڭ بۇل كۇنگى ءسوزىن قازاقستان ءۇشىن تاريحي مانگە يە دەپ ايتا الامىز. سەبەبى نۇرسۇلتان نازارباەۆ وسى كۇنى انا ءتىلىمىزدىڭ ايبارىن اسىردى. قازاقتىڭ ءتىلىن قۇرامىندا 200-گە تارتا مۇشەسى بار ۇيىم­نىڭ القالى جيىنى ەستىدى. الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن كەلگەن پرەزيدەنتتەر، ساياسات­كەرلەر، جۋرناليستەر، ساراپشىلار ءۇشىن ىلەسپە اۋدارماشىلار قازاقستان تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ ءسوزىن رەسمي تىلدەرگە تىكەلەي اۋداردى.

ەلدىك تويى

2015 جىلى ەلىمىز قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعىن كەڭ كولەمدە اتاپ ءوتتى. باستاۋىن سوناۋ مىڭجىلدىقتار قويناۋى­نان، كوك تۇرىكتەر قاعاناتى مەن التىن وردا­دان الاتىن كەرەي-جانىبەك حاندار قۇرعان قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعى  مەملەكەت جىلناماسىنداعى مەرەيلى مەرەكە بولدى. بۇكىل الەمدى داعدارىس جايلاپ، دامىعان ەلدەردىڭ وزدەرى ۇلكەن ەكونومي­كالىق كۇيزەلىسكە ۇشىراعان  الماعايىپ كەزەڭدە الىس-جاقىن اعايىننىڭ باسىن قو­سىپ، ەلدىك تويىن كەڭ كولەمدە وتكىزۋدىڭ وزىندىك ەرەكشە سەبەپتەرى بار. ەلىمىز بۇل تويدى، ەڭ الدىمەن، باتىر بابالارىمىزدىڭ بيىك رۋحىنا تاعزىم ەتۋ جانە تاعدىردىڭ سان الۋان قيىندىقتارىنان سۇرىنبەي وتكەن اتا تاريحىنان تاعىلىم الۋ ءۇشىن وتكىزدى.

الەم نازارى الماتىدا

2017 جىلعى 29 قاڭتار مەن 8 اقپان ارا­لى­عىندا الماتىدا XXVI قىسقى ۋنيۆەر­سيادا ءوتتى. سپورتتىق 12 ءتۇرى بويىنشا ءوت­كەن ءدۇبىرلى دوداعا الەمنىڭ تۇكپىر-تۇك­پىرىنەن 1 600-دەن استام سپورتشى قاتىستى. الەمدىك جارىستا ەل قورجىنىنا 36 مەدال ءتۇسىپ، جالپىكوماندالىق ەسەپتە قازاقستان ەكىنشى ورىننان كورىندى.

ۋنيۆەرسيادانى وتكىزۋ ءۇشىن سالىنعان «الماتى ارەنا» مۇز سارايى بۇگىندە قازاق­ستان­نىڭ باستاۋشى سپورتتىق عيمارات­تارى­نىڭ بىرىنە اينالدى. كوپسالالى كەشەن جى­لىنا 600 مىڭ كورەرمەن قابىلدايدى. ۋنيۆەرسيادانىڭ تاعى ءبىر مۇراسى – «حالىق ارەنا» كەشەنى دە حالىقتىڭ يگىلىگىنە اينا­لىپ، عيماراتتا ءتۇرلى سپورتتىق، مادەني-بۇقارالىق شارالار وتكىزىلىپ كەلەدى.

ال شەتەلدىك سپورتشىلاردى جايعاستىرۋ ءۇشىن سالىنعان اتلەتيكالىق قالاشىق كەيىن­نەن تۇرعىن ۇيگە اينالىپ، پاتەر كەزە­گىندە تۇرعان الماتىلىقتارعا بەرىلدى.

قاناتى قاتايعان «قارلىعاشتار»

تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا قازاقستان ازا­ماتتىق اۆياتسيا سالاسىندا بۇرىن-سوڭ­دى بولماعان كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزدى. ەلى­مىز 26 مەملەكەتپەن 99 حالىقارالىق باعىت بويىن­شا اۋە قاتىناسىن ورناتتى. سوڭعى بەس جىلدا (2014-2019جج.) وتاندىق اۋەجاي­لاردا قىزمەت كورسەتىلگەن جولاۋشىلار سا­نى 16,2 ملن ادامعا دەيىن ءوستى، 8,1 ملن جو­لاۋشى تاسىمالداندى. بۇل 2014 جىلعا قارا­عاندا 47 پايىزعا ارتىق. 2018 جىلعى قازاندا قۇرىلعان تۇڭعىش قازاقستاندىق لوۋكوستەر – FlyArystan وتكەن جىلى ءوز قىز­مەتىن باستادى. ەل ىشىندەگى اۋە ساپار­لارى­نىڭ قولجەتىمدى بولا ءتۇسۋى جولاۋشىلار تاسى­مالىنىڭ ارتۋىنا، ىشكى ءتۋريزمنىڭ جاندانۋىنا ىقپال ەتتى.

ءوسۋ جولىنا تۇسكەن دەموگرافيا

1991 جىلدان بەرى ەلىمىزدە حالىق سانى 2,5 ميلليونعا ارتتى. ازاتتىقتىڭ العاشقى جىلدارى قازاقستانداعى قازاق حالقىنىڭ ۇلەسى 40 پايىزعا جۋىق ەدى. بۇگىندە بۇل كور­سەتكىش 70 پايىزعا جەتتى. 1992 جىلى باستال­عان حالىق سانىنىڭ تومەندەۋ ۇدەرىسى 2002 جىلى اياقتالدى. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاش­قى ون جىلىندا حالىق سانى 1,6 ميلليون ادامعا كەمىگەن ەدى. بۇل ەڭ اۋەلى حالىقتىڭ كەيبىر بولىگىنىڭ ءوز تاريحي وتانىنا ورالۋىنا، وتپەلى كەزەڭدە ءولىم-ءجىتىمنىڭ كوپ بولۋى مەن تۋدىڭ تومەن دەڭگەيىنە بايلانىستى بولدى. ال 2002 جىلدان باستاپ حالىق سانىنىڭ ءوسۋى تۇراقتى ۇردىسكە اينالدى. بۇعان بىرىنشىدەن، تابيعي ءوسىم ىق­پال ەتسە،  ەكىنشىدەن، 2004 جىلى باستال­عان قارقىندى كوشى-قون سەبەپ بولدى.

بيىل مامىر ايىنداعى ستاتيستيكا بويىن­شا، قازاقستان حالقىنىڭ سانى 19 004 917 ادامعا جەتكەن. قاڭتار ايىندا ەل تۇر­عىن­دارىنىڭ سانى 18 632 200 ادام بول­عا­نىن ەسكەرسەك، 5 ايدا قازاقستان­دىق­تار­دىڭ قاتارى 372 مىڭ اداممەن تولىققان. بەيبىتشىلىگىمىز باياندى، ەلىمىز امان، جۇر­تىمىز تىنىش بولسا، حالقىمىزدىڭ سانى ارتا تۇسەرى كامىل. كوبەي، قازاق!

 

قايرات يساعاليەۆ، قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ديپلوماتى، سوربوننا-قازاقستان ينستيتۋتىنىڭ پروفەسسورى:

حالىقارالىق قاۋىمداستىقتان ويىپ تۇرىپ ورىن الدىق

– تاۋەلسىزدىك – قازاقتىڭ ماڭدايىنا وڭاي بۇيىرعان ولجا ەمەس. اتا-بابالار اڭساعان ازاتتىققا قول جەتكىزىپ، ەگەمەندى ەل بولۋ ءۇشىن تالاي تار جول، تايعاق كەشۋدەن وتتىك. قازاقتىڭ كوزىن اشىپ، كوكىرەگىن وياتۋ ءۇشىن تەر توككەن، ۇلتىنىڭ بوداندىقتان قۇتىلۋى ءۇشىن ءوز ءومىرىن قۇربان ەتكەن ەسىل ەرلەردىڭ ەڭبەگى اقتالدى. تاۋەلسىزدىك ەلىمە قانات ءبىتىردى، قادامىن قارىشتاتىپ، بولاشاققا سەنىمىن نىعايتتى. ەگەمەندىكتىڭ ارقاسىندا الىس-جاقىن كورشىلەرمەن تەرەزەمىز تەڭەسىپ، حالىقارالىق قاۋىمداستىقتان ويىپ تۇرىپ ورىن الدىق.

كەڭەس ۇكىمەتى كەزىندە بوگدە جۇرتتىڭ كوبى قازاقستاننىڭ قاي جەردە ورنالاسقانىن دا بىلە بەرمەيتىن. قازىر الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن اشىلعان ەلشىلىكتەرىمىزدىڭ ارقاسىندا كوپ ەلمەن ارادا كوپىر ورناپ، قازاقتى تانيتىن، قازاقستاندى بىلەتىن جۇرتتىڭ قاتارى ءوستى.

ەگەمەندىك العاننان كەيىنگى ەڭ ءبىرىنشى ماقساتىمىز  بۇۇ-عا كىرۋ بولدى. 1992 جىلدىڭ 2 ناۋرىزىندا سول مۇراتىمىزعا جەتىپ، ەلباسىمىز قازاقستاننىڭ قانداي ەل ەكەنىن، حالقى قانداي، سالتى قانداي ەكەنىن الەمگە تانىستىردى. ەكىنشى ۇلكەن جەتىستىگىمىز – سول جىلدىڭ 22 ساۋىرىندە يۋنەسكو-عا مۇشە بولۋىمىز. ول كەزدە سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىندە يۋنەسكو ىستەرى جونىندەگى كوميسسيانىڭ باس حاتشىسى ەدىم. حالىقارالىق ۇيىمنىڭ پاريجدەگى شتاب-پاتەرىنە قاسىم-جومارت توقاەۆ ەكەۋىمىز باردىق. ءباسپاسوز ءماسليحاتى كەزىندە دۇنيەجۇزىنىڭ كوپتەگەن ەلىنەن قاتىسىپ وتىرعان جۋرناليستەر «سىزدەرگە قاي تىلدە جاۋاپ بەرگەن ىڭعايلى؟» دەپ سۇرادى. سوندا قاسىم-جومارت كەمەلۇلى: «قاي تىلدە سۇراساڭىزدار، سول تىلدە جاۋاپ بەرەمىز»، – دەدى. ول كىسى قىتاي جانە اعىلشىن تىلدەرىندە ەركىن جاۋاپ بەردى. مەن فرانتسۋزشا ءتىل قاتتىم. جۋرناليستەر قاۋىمى جاڭا قالىپتاسىپ جاتقان مەملەكەت ازاماتتارى­نىڭ وسىنداي ءبىلىمى بولسا، ەلدىڭ بولاشاعى جارقىن بولاتىنىنا سەنىمدى ەكەنىن ايتىپ تاڭدانىپ جاتتى.

جان-جاقتى ءبىلىمدى، پاراساتتى، ديپلوماتيا­نىڭ قىر-سىرىن جەتىك بىلەتىن ەلشىلەرىمىز بۇگىندە قازاقستاندى تەك جاقسى قىرىنان تانىتىپ ءجۇر. سونىڭ ارقاسىندا ەلىمىزبەن ءتۇرلى سالادا ارىپتەستىك ورناتقىسى كەلەتىن مەملەكەتتەر قاتارى ارتىپ كەلەدى. حالىقارالىق ۇيىمدارمەن بايلانىسىمىز دا نىعايدى. دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا مۇشە بولۋىمىز، ەقىۇ-عا، بۇۇ-نىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە توراعالىق ەتۋىمىز بەدەلىمىزدى ارتتىرىپ قانا قويماي، كەز كەلگەن مەملەكەتپەن تەڭ سويلەسۋگە جول اشتى. يادرولىق قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى باستامالارىمىز بەن ۇسىنىس­تارىمىز دا قازاقستاندى قۇرمەتتەيتىن، مەملە­كەتىمىزدىڭ ۇستانىمدارىمەن ساناساتىن ەلدەر شوعىرىن كوبەيتكەنى اقيقات. ەلباسى سالعان سارا جول جالعاسىن تاۋىپ، حالىقارالىق ساياساتتاعى ىرگەلى ىستەرىمىز ورىستەپ كەلەدى. تاۋەلسىزدىگىمىز باياندى بولعاي!

 

داۋلەتبەك بايتۇرسىنۇلى، اقىن، قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ

مۇشەسى:

اتاجۇرتقا ورالۋىمىز – تاۋەلسىزدىكتىڭ ولجاسى

– قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىك العانىن ەستىگەندە، ەل­دەن جىراقتا جۇرگەن بار قازاق بوركىمىزدى اسپانعا اتىپ قۋاندىق. كوپپەن بىرگە ءبىز دە اتاجۇرتقا جەتۋگە اسىقتىق. 1994 جىلى 30 ماۋسىمدا ەلگە ورالدىم. ونداعى ماقساتىم – تاۋەلسىز قازاقستانمەن بىرگە ءوسىپ-ءونۋ، ۇل-قىزىمدى ءوزىنىڭ ازات ەلىندە ءوسىرۋ جانە شى­عارماشىلىعىما ءورىس تابۋ بولدى. وسى ءۇش ماقساتىم دا تولىق ورىندالدى. 26 جىل بويى ەگەمەن ەلىمنىڭ ەرىكتى ازاماتىمىن. بالالارىم الماتىداعى جوعارى وقۋ ورىندارىن ءبىتىرىپ، قىزمەتكە ورنالاسىپ، ومىردەن ءوز ورىندارىن تاپتى. شىعارماشىلىققا كەلەر بولساق، 8 ولەڭ جيناعىم، 2 پروزا كىتابىم جارىق كوردى. ۇيعىر، قىرعىز، تۇرىك، ازەربايجان اقىن-جازۋشىلارى­نان ءىرىلى-ۇساقتى 10 كىتاپتى قازاق تىلىنە اۋداردىم. ولار باسىلىپ شىعىپ، وقىرمان قولىنا ءتيدى.

قىتايدا جۇرگەندە قازاقستانداعى «شالقار» جانە «سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتىنە ولەڭدەرىم جاريا­لانىپ، قازاق راديوسىنىڭ «شالقار» باعدارلاماسىنان ولەڭدەرىم وقىلعانى ءۇشىن قىتاي قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ نازارىنا ءىلىنىپ، تەرگەلدىم جانە تىيىم سالۋعا ۇشىرادىم. ول تۋرالى «ولمەستىڭ سۋى بار ما؟» دەگەن كىتابىمدا «ولەڭنىڭ دەرتى» دەگەن كولەمدى ەستەلىگىم بار. سوندا ەگجەي-تەگجەيلى جازىلدى.

قازاقستانعا كەلگەن 26 جىل ىشىندە ەشبىر قۋدالاۋ، شەكتەۋ كورگەن جوقپىن. بۇل جىلدار ىشىندە جوعارعى كەڭەستىڭ «حالىق كەڭەسى» گازەتىندە، قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ  «ادەبيەت ايدىنى» گازەتىندە، حالىقارالىق «DA قازاقستان» جۋرنالىندا قىزمەت ەتىپ، تاۋەلسىز ەلدىڭ اقپارات كەڭىستىگىندە جۋرناليستىك قىزمەتىمدى جالعاستىردىم. ەتكەن ەڭبەگىم ەسكەرۋسىز قالماي، قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ  مولدا باعىش اتىن­داعى، تۇركيانىڭ يۋنۋس ەمرە اتىنداعى، تۇركسوي-دىڭ ماقتىم قۇلى فراكي اتىنداعى، قازاق­ستان مەتسەناتتار كۋلۋبىنىڭ «يلھام»  سىيلىقتارى­مەن ماراپاتتالدىم. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى­نىڭ «مەيىرىم» مەدالىنە يە بولدىم. ادەبي شىعارما­شى­لىق بايلانىستارمەن تۇركيا، ازەربايجان، قىرعىز رەسپۋبليكاسى، وزبەكستان، رەسەي ەلدەرىندە بىرنەشە مارتە بولىپ، تۇركى دۇنيەسى قالامگەرلەرىمەن دوستىق ساپارلاردا بولدىم. مۇنىڭ ءبارى ازاتتىعىمىزدىڭ ارقاسى، تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ولجاسى.

 

سوڭعى جاڭالىقتار