4 ماۋسىم, 20:38 522 0 سۇحبات ارايلىم بيمەنديەۆا

امانات نازارقۇل: «ۇلى دالا تاڭى» كارتيناسىن ميلليون دوللارعا باعالادىم  

– سۋرەتشىلەر ونسىز دا وقشاۋ جۇ­مىس ىستەگەندى قولاي كورەتىنىن بىلە­مىز. دەگەنمەن جاپپاي وقشاۋلانۋ ءسىز­دىڭ شى­عارماشىلىعىڭىزعا قالاي اسەر ەتتى؟

– كارانتين مەنىڭ شىعارماشىلىعىما وتە جاقسى اسەر ەتتى، ناتيجەلى ەڭبەك ەتىپ، وندىرە جۇمىس ىستەدىم. وسى ۋاقىت ارا­لى­عىندا ادامعا وي سالاتىن، فيلو­سو­فيا­لىق جۇمىستار، تىڭ تۋىندىلار جازىلدى. ءساۋىر ايىندا شىمكەنت قالاسىندا كورمە وتكىزۋ­دى جوسپارلاعان بولاتىنمىن. كاران­تين رەجيمىنىڭ ەنگىزىلۋىنە بايلانىستى بۇل كورمە كەيىنگە قالدىرىلدى. بۇيىرسا شىمكەنت قالاسىندا وتەتىن كورمەمدى وزبەكستاندا جالعاستىرسام دەگەن نيەتىم بار. مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى بۇل ويىمدى قۇپتاسا، كورشىلەس وزبەك اعايىنعا بارىپ ءوز جۇمىسىمدى تانىستىرعىم كەلەدى. بۇل تۇركى حالىقتارى اراسىنداعى الاۋىزدىقتى ازايتىپ، مادەني بايلانىستى ارتتىرا تۇسەر ەدى.

كارانتين كەزىندە 12 كومپوزيتسيالىق جۇمىس جازدىم. ول جۇمىستاردىڭ ىشىندە بەرگىسى الەمدى ابىگەرگە سالعان كوروناۆيرۋس، ماقتاارالداعى سۋ تاسقىنى، ارعىسى «حان ابىلايدىڭ ءتۇسى»، ابايدىڭ «قارا سوزدە­رىنە» ارنالىپ جازىلعان جۇمىستارىم بار. ابايدىڭ ءار شۋماق ولەڭى اۋقىمدى في­لو­سو­فيالىق ويدى جەتكىزەدى، ال ونى سۋرەت ءتىلىم­ەن كورسەتۋ، اقىننىڭ ىشكى دۇنيەسىن اشۋ وتە قيىن. ابايدى اشۋ ءۇشىن سۋرەتشىنىڭ دە ىشكى دۇنيەسى كۇردەلى بولۋ كەرەك. اباي­دىڭ تەك سىرت كەلبەتىن ۇقساتىپ سۋرەتىن سالۋ كورگەن ادامعا اسەر ەتپەيدى.

جاقىندا ابايدىڭ ءۇش تىلدە جارىق كورەتىن كىتابىنا يلليۋستراتسيا سالىڭىز دە­گەن ۇسىنىس ءتۇستى. ابايدى سالۋعا سۋرەت­شىلىك دەڭگەيىم جەتە مە دەپ كوپ ويلاندىم. ابايدى 60-70-جىلدارى سۋرەتشى ە.سيدور­كين دەگەن سۋرەتشى سالدى. سول ارقىلى اباي­دى دۇنيەجۇزىنە تانىتتى. ال ءححى عا­سىردا ابايدىڭ ولەڭىنە سۋرەت سالۋ – وتە كۇردەلى جۇمىس. بۇرىنعى ستيلمەن جۇمىس ىستەۋگە بولمايدى، جاڭا عاسىردا جاڭاشا كوزقاراس كەرەك. ءوز ويىمشا ءپىسىپ-جەتىلدىم، ابايدىڭ كىتابىنا يلليۋستراتسيا سالۋعا دايىنمىن دەپ وتىرمىن. جالپى، كىتاپتىڭ يلليۋستراتسياسى وقىرمان ساتىپ الاتىنداي تارتىمدى، مىقتى بولۋى كەرەك.

– ءبىر سۋرەتتىڭ ءوزىن ميلليونداعان قارجىعا ساتىپ الاتىن تالعامپاز جۇرت­ت­ارداي ەمەس، ءبىزدىڭ ەلدە سۋرەتشى مەن ونىڭ شىعارماشىلىعىن باعالا­ماي جاتاتىن سەكىلدى. الدە، قاتەلەسىپ وتىرمىن با؟

– بىلتىر تۇركيادا وتكەن قىلقالام شەبەرلەرىنە بەرىلەتىن «كۇمىس كىلت» پەن ۇلىقبەك اتىنداعى ارنايى حالىقارالىق سىيلىقتى العاننان كەيىن مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى ا.رايىمقۇلوۆانىڭ قابىلداۋىنا ءوزىم باردىم. قىرعىز رەسپۋب­ليكاسىندا جەكە كورمەمدى جاساۋعا قولداۋ كورسەتۋىن سۇرادىم. «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا كورمەم جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرىلدى. ازىرگە وسىلاي بيلىكتىڭ ەسىگىن جاعالاپ ءجۇرمىز. سۋرەتشى­لەر­گە ارنايى تاپسىرىس جوق. اراسىندا ەسكى تانىستاردان پورترەت جازۋعا جىلىنا 1-2 تاپسىرىس ءتۇسىپ جاتادى. ءبىزدىڭ ەلدە ءارتىس­تەر­گە، جازۋشىلارعا، وپەرا انشىلەرىنە قول­داۋ بار، كينو سالاسىنا قىرۋار قارجى ءبولى­نىپ جاتادى. ال سۋرەتشىلەرگە جەتكىلىكتى دەڭ­گەيدە كوڭىل بولىنبەيدى.

قازاقستاندا سۋرەتشىلەر وتە كەدەي. كەي ادامدار تەك بۇيرىقپەن جۇرەدى، بەرىلگەن تاپسىرمانى عانا ورىندايدى، گالستۋك تاعىپ جۇرگەنىنە ءماز. بيلىكتەگى ازاماتتار حالىقتىڭ مۇڭىن ءبىلىپ، ادامدارعا جاقىن بولسا جەتىپ جاتىر، ال سۋرەتشى دەگەن سول حالىقتىڭ اراسىندا جۇرگەن ادام.

كەيدە بىزگە اكىمشىلىك تاراپىنان از ۋاقىتتا ۇلكەن جوبالاردى جاساۋعا ۇسى­نىس­تار ءتۇسىپ جاتادى. بىراق جۇمىس­تىڭ ءبارى بىتكەن كەزدە ءبىزدى ەسىنە الاتىن ادام بول­ماي­دى، ۇمىتىپ كەتەدى. تارازعا تولە بي بابامىزدىڭ ەسكەرتكىشىن قويعان كەزدە اۆتور دەپ شاقىرىپ ءبىر اۋىز ءسوز بەرگەن جوق. ازىرگە ءبىزدىڭ ەلىمىزدەگى سۋرەتشىلەردىڭ ءومىرى وسىنداي، وزگەرگەن ەشتەڭە جوق.

– حالقىمىزدىڭ باي تاريحىن، جار­قىن بولاشاعىن ۇلكەن ولشەمدە بەي­نە­لەپ جۇرگەن سۋرەتشىلەردىڭ ءبىرى­سىز. سۋرەتتەرىڭىزدى ەلباسى، بۇگىنگى پرە­زي­دەنتى­مىز بىلەدى. سۋرەتشى رەتىندە ەندىگى ارمانىڭىز قانداي؟

– «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ عيما­را­تىن­داعى جانە م.نارىكباەۆ اتىنداعى قازاق گۋمانيتارلىق زاڭ ۋنيۆەرسيتەتىندە تۇرعان جۇمىستارىم گيننەستىڭ كىشى رەكورد­تار كىتابىنا تمد ەلدەرىندەگى ءىرى كارتينالار رەتىندە ەندى. ال قازىرگى سالىپ جاتقان ەڭبەكتەرىمدى ءوزىمنىڭ اينالامداعى ات توبەلىندەي ادام بىلەدى. مەن قازاقستان­دىق سۋرەتشىلەردى الەم تانىسا دەپ ارمان­داي­مىن. ءوزىم شەتەلگە كوپ شىقپادىم، وسى باعىتتاعى جوسپارلارىمدى جۇزەگە اسىرۋ­دى ويلاپ ءجۇرمىن. وعان سەبەپ تە بار، وسى­عان دەيىن ءوزىمدى ءالى دە ءپىسىپ-جەتىلمەگەن سياقتى سەزىنىپ كەلدىم. قىرعىز رەسپۋبليكا­سىندا وتكەن كورمەدەن سوڭ جانە سوڭعى جۇمىستارىمنان كەيىن تۋىندىلارىمدى شەتەلدە قورىقپاي، ۇيالماي كورسەتۋگە بو­لا­تىنىنا كوزىم جەتتى. قىرعىزداردىڭ قال­پاعىن شەشىپ ونەرىمدى باعالاعانى ما­عان ۇلكەن رۋحاني قولداۋ بولدى. وكىنىش­كە قاراي، مۇنداي قولداۋدى وتانداس­تارى­مىز بەن ارىپتەستەرىمىز جاساي الماي جاتا­دى.

– ەلىمىزدەگى سۋرەتشىلەردىڭ جۇمى­سى­نا قانشالىقتى ءمان بەرەسىز؟

– مەن  سۋرەتشىنىڭ جاقسى جۇمىسىن كور­سەم، ويىمدى، پىكىرىمدى، العان اسەرىمدى جازىپ جىبەرەمىن. ويتكەنى بۇل سۋرەتشىگە شابىت سىيلايدى، رۋح بەرەدى. ال ۇناماي­تىن، ەنەرگياسى ناشار، ەستەتيكالىق تۇرعى­دان ادەمى ەمەس، مادەنيەت دەڭگەيى جوق سۋرەت­تەردى كورسەم تالعامسىز، جۇتاڭ ەكەن دەپ ايتامىن. سۋرەتشى سىندى قابىلداي ءبىلۋى كەرەك. ءبىر-ءبىرىمىزدى ماقتاي بەرسەك، سىن قالاي تۇزەلمەك؟

– زاماناۋي ونەر تۋىندىلارىنا دەگەن كوزقاراسىڭىز قانداي؟

– جالپى، زاماناۋي ونەرگە قارسى ەمەس­پىن، ارقاشان دا قولدايمىن. بىراق ءبىز­دىڭ ۇلتتىق، تاريحي تاقىرىپتاعى كۇر­دەلى كوم­پو­زيتسيالاردى سالاتىن سۋرەت­شى­­لەرىمىز بول­ماسا، ءوزىمىزدى جوعالتىپ الامىز.

مەنىڭ بۇرىنعى تۋىندىلارىمنىڭ كونتسەپتسياسى – كونە تۇركى حالىقتارىنىڭ تاريحىنا ارنالعان سەريالى جۇمىستار. مەنىڭ جۇمىستارىم قالىپقا ساي كەلە قوياتىن، سۇلۋ قىلىپ سالا قوياتىن جىلتى­را­عان سۋرەتتەر ەمەس. مەن ادامنىڭ ىشكى دۇنيەسىن كۇردەلى زامانمەن بايلانىس­تى­را­مىن، تۋىندىلارىمدا سول تاريحي كەزەڭ­دەگى ساياساتتى كورسەتۋگە تالپىنامىن. سۋ­رەت­­شىنىڭ سۋرەتى ادامنىڭ ىشكى جان دۇنيە­سىن وياتۋ كەرەك. ال بۇگىنگى قازاق ۇلت­تىق تاقى­رىپتاعى دۇنيەلەرگە كوپ قىزىق­پاي­دى. جىلتىراپ تۇرعان سۋرەتتى ۇلتتىق ونەر دەپ ويلايدى. بىراق حالتۋرا مەن ناعىز ونەردى ايىرا الۋ كەرەك. مىسالى، مەن سۋرەت سالعاندا ساتامىن دەپ ويلامايمىن. سۋرەت­تى ساتۋ ءۇشىن سالمايمىن.

جالپى، سۋرەتشى دەگەن حالىقتىڭ ويى تە­رەڭ، جاراتىلىسى نازىك كەلەدى. ونەر ادامى­نىڭ جەتى قاتپار سەزىمى بولادى، ءتۇپ­سا­نادان باستاپ، سەزىم، ەموتسيا بايلانىسادى، ونى سوزبەن ايتىپ جەتكىزۋ قيىن. تەك سۋرەت­پەن جەتكىزە الاسىڭ.

– «ۇلى دالا تاڭى» اتتى كارتيناڭىز­دى ميلليون دوللارعا باعالاپسىز. ول تۋىندىڭىزدى سۇراۋشىلار بار ما؟

– «ۇلى دالا تاڭى» اتتى كارتينامدى ماڭعىستاۋ وبلىسى اكىمىنىڭ تاپسىرماسى­مەن 2017 جىلى سالىپ باستادىم. كەيىن اكىمنىڭ اۋىسۋىنا بايلانىستى كارتينا ساتىلماي قالدى.  كوپبەينەلى كومپوزيتسيام ءۇش بولىكتەن تۇرادى: سول جاق، وڭ جاق جانە ورتالىق بولىك. كارتينانىڭ سول جاق بولىگىندەگى كەيىپكەرلەر سيمۆولى EXPO-2017 تۇرسا، وڭ جاق بولىگىندە الەم ارحيتەكتۋراسىنىڭ جاۋ­ھارى قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسى بەي­نە­لەنگەن. ال ورتالىق بولىگىندە قازاق­ستاننىڭ جاڭا ارحيتەك­تورى، ەلباسى بولا­شاققا نىق قادام باسىپ كەلە جاتىر. سونى­مەن قاتار الەمگە تانىمال بوكسشىلار گ.گولوۆكين، ق.يسلام، الەم ەستراداسىنىڭ جارىق جۇلدىزى د.قۇدايبەرگەن، بالۋان ب.ىستىباەۆ، كينو جانە تەاتر ارتىستەرى گ.قىپشاقوۆا مەن ج.ابدىقادىروۆ بار.

«ۇلى دالا تاڭى» كومپوزيتسياسى – ءساتتى اياقتالعان جۇمىستارىمنىڭ ءبىرى. مەن بۇل جۇمىسىمدى ميلليون دوللارعا ساتا الاتىنىما سەنىمدىمىن.

– سۋرەتشى سەيىلبەك نۇرباەۆ ەكەۋى­ڭىزدىڭ بىرىگىپ جاساعان «قاناتتى اق بارىس» جوبالارىڭىزدىڭ بۇگىنگى جايى قالاي بولىپ جاتىر؟

– اقوردانىڭ وڭ جاعىنداعى ەسىل وزە­نىنەن وتەتىن اسپا كوپىردىڭ بوس تۇرعانىنا 10 جىلدان استى. بۇرىن ول جەردە ارقارلار ءمۇسىنى بولعان، كەيىن جەلدەن قيراپ-سىنىپ قالعان. سەيىلبەك ەكەۋىمىز كوپىرگە ارناپ «قاناتتى اق بارىس» جوباسىن جاسادىق. كوپىردىڭ باستالار جانە اياقتالار تۇسىنىڭ وڭ جانە سول قاناتىنا ءتورت بارىستىڭ ءمۇسىنى ورناتىلسا دەگەن ارمانىمىز بار. بيىكتىگى – 7,5 مەتر. ودان بيىك بولماسا، كەم بولمايدى، ەنى 3,5 مەتر شاماسىندا. اپپاق مراموردان جاسالادى، تۇندە جارقىراپ جانىپ تۇرادى. بۇل جوبامىز جايىندا پرەزيدەنت ق.توقاەۆتىڭ حابارى بار، ماسە­لە قارالىپ جاتىر دەگەن جاۋاپ الدىق. قازىر قالا اكىمى ا.كولگىنوۆتىڭ جاۋابىن كۇتىپ وتىرمىز. مۇنداي جوباعا قارجى ءبو­لىنۋى كەرەك دەپ ويلايمىن، ويتكەنى ءمۇسىن­دى كورگەن ادامنىڭ كوزى قۋانىپ، ماقتا­نىش سەزىمى پايدا بولىپ، وعان رۋح بەرەدى.

مىسالى، سينگاپۋر دەگەن كەزدە اۋزىنان سۋ اعىپ تۇرعان ارىستان بەينەلى، بالىق دەنەلى جانۋاردىڭ ەسكەرتكىشى كوز الدى­مىزعا كەلەدى. ءبىزدىڭ ەلورداداعى كوپىرگە اسەمدىك بەرەتىن ءمۇسىن وسىعان دەيىن ورنا­تىل­مادى. ال ءبىز 3-4 جىل بۇرىن بۇل جوبا­نىڭ نوبايىن سىزىپ قويعان ەدىك. سودان بەرگى اكىمدەردىڭ بارىنە ۇسىنىپ كەلەمىن. قالانىڭ اكىمدەرى جىلدام اۋىسادى، سون­دىقتان بۇل ماسەلە ءالى شەشىلمەي كەلە جاتىر.

ەلوردا تورىندە وسىنداي اسەم، پوزي­تيۆتى ءمۇسىن قويىلسا، تاۋەلسىزدىگىمىزگە ماڭگى رۋح بەرەتىن انىق. تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ەركىندىك سيمۆولىنا اينالعان بارىستار ەلتاڭبامىزدا دا ورنەكتەلگەن. ەرتەدەگى اتا-بابالارىمىز ساق، عۇن داۋىرىنەن كەلە جاتقان «التىن ادام» كيىمى دە قاناتتى اق بارىستارمەن اشەكەيلەنگەن. «التاۋ الا بولسا، اۋىزداعى كەتەدى، تورتەۋ تۇگەل بولسا، توبەدەگى كەلەدى» دەگەن اتالى ءسوز بار. ءبىزدىڭ ءتورت بارىسىمىز ءتورت جاققا قاراپ، سىرتقى جاۋلاردان قورعاپ تۇرعانداي اسەر بەرەدى. سونىمەن قاتار اق بارىستار قالامىزدىڭ ەنەرگەتيكاسىن تازارتادى.

«قاناتتى اق بارىستار» ءمۇسىنى تەڭدەسى جوق سۇلۋ ونەر تۋىندىسى بولاتىنى انىق. بۇل مۇسىندەر ەلوردادا ءوز ورنىن تاپسا، ەگەمەن ەلىمىزگە مىقتى رۋح، تۇراقتى ەكونو­ميكا، اۋىزبىرشىلىك، كۇش-قۋات بەرەدى.

– اڭگىمەڭىزگە راقمەت!

سۇحباتتاسقان

ارايلىم جولداسبەكقىزى

سوڭعى جاڭالىقتار