28 مامىر, 19:46 504 0 قوعام انار لەپەسوۆا

ءانۇران ماتىنىنە زەر سالساق...

مەملەكەتتىك رامىزدەر – قاي ەلدىڭ بولسا دا، ەڭ باستى قاسيەتتى قۇندىلىعى. سون­دىق­­تان بولار، تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى ءوز سوزىندە: «ءبىز تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ نىشان­دارىن كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاۋىمىز كەرەك. ەلىمىزدىڭ ءاربىر ازاماتى قازاقستاننىڭ تۋىن، ەلتاڭباسى مەن ءانۇرانىن ەرەكشە قۇر­مەت­­تەۋگە مىندەتتى. ويتكەنى ولار – حالقى­مىزدىڭ ماقتانىشى، ءبىزدىڭ ەڭ كيەلى قۇندى­لى­عىمىز»، – دەپ ايتقان بولاتىن.

 بيىل مەملەكەتتىك رامىزدەردىڭ قابىلدان­عانىنا 28 جىل تولعالى تۇر. 2009-2010 جىلداردا رەسپۋبليكالىق گازەت بەتتەرىندە «ءانۇران ءماتى­نىنە زەر سالساق...» تاقىرىبىنا ماتەريالدار جا­ريالانىپ، وندا ءانۇران ماتىنىندە قازاق ءتىلىن­د­ە قالىپتاسقان پۋنكتۋاتسيالىق تالاپتار ەسكەرىلمەي، بىرنەشە تىنىس بەلگىلەرىنىڭ قاتە قويىلعانى جانە كەيبىرىنىڭ ءتيىستى ورنىنا دۇرىس قويىلماعانى جايىندا جازىلعان بولا­تىن.

قازىرگى ۋاقىتتا ەلىمىزدە توتەنشە جاعدايعا باي­لانىستى «انا ءتىلى» گازەتىندەگى كوتەرىلگەن تا­قىرىپتى قايتا جاڭعىرتا وتىرىپ، وسى ماسە­لەگە ورالىپ، ءبىر ناقتى شەشىمگە كەلتىرىلسە دەي­مىن.

وسى تاقىرىپ بويىنشا الدىمەن  ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ ا.بايتۇرسىنۇلى اتىن­داعى ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتىنا حابارلاسقان بولا­تىن­بىز.

–«گيمن» – كونە گرەكتىڭ تىلىنەن ەنگەن (ὕμνος – «بىرەۋدى نەمەسە ءبىر نارسەنى ماداقتاپ ايتى­لا­تىن ولەڭ») ءسوز. بۇل ءسوز ءاۋ باستا ءدىني ءجون-جورال­عى ءۇشىن قولدانىلعان. كەيىننەن بۇل ءسوزدىڭ ماعىنالىق اۋقىمى كەڭەيىپ، ءار ەل ءوزىنىڭ ءانۇرانىن «گيمن» دەپ اتالدى. ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العانعا دەيىن قازاقستاندا دا «گيمن» ءسوزى قولدانىلىپ كەلدى.

قازاقستان ۇكىمەتى جانىنداعى مەملەكەتتىك تەرمينولوگيا كوميسسياسى (بۇدان ءارى – مەمتەرمينكوم) «گيمن» ءسوزىنىڭ قازاق تىلىندەگى بالاماسى رەتىندە «گيمن» ءسوزىن بەكىتتى (گيمن – گيمن (1971-1981), گوسۋدارستۆەننىي گيمن – مەملە­كەتتىك گيمن (1971-1981).

ەگەمەندىك العان سوڭ بۇل ءسوزدىڭ ماعىناسى تەرەڭ زەرتتەلىپ، «گيمن» ءسوزىنىڭ ورنىنا «ءانۇران» دەگەن اتاۋ قولدانىلا باستادى. مەمتەرمين­كوم­نىڭ شەشىمى بويىنشا 1992 جىلى «گيمن» ءسوزىنىڭ قازاق تىلىندەگى بالاماسى رەتىندە «ءانۇران» ءسوزى بەكىتىلدى.

قازاقستان ۇكىمەتى جانىنداعى رەسپۋبليكا­لىق تەرمينولوگيا كوميسسياسىنىڭ 2014 جىلعى 11 جەلتوقسانىنداعى وتىرىسىندا «گيمن» ءسوزى­نىڭ قازاق تىلىندەگى بالاماسى رەتىندە «گيمن» جانە «ءانۇران» سوزدەرى، ال 2018 جىلعى 6 ساۋىردەگى وتى­رىسىندا «گيمن» ءسوزىنىڭ قازاق تىلىندەگى بالا­ماسى رەتىندە «گيمن» ءسوزى بەكىتىلگەن بولا­تىن.

گيمننىڭ ماتىنىندەگى ءۇشىنشى جولىنان كەيىن «دەفيس» بەلگىسى ەمەس، «تيرە» (سىزىقشا) بەلگىسى قويىلادى:

التىن كۇن اسپانى،

التىن ءدان دالاسى،

ەرلىكتىڭ داستانى –

سەبەبى قازاق تىلىندە وڭاشالانعان ايقىن­داۋىش مۇشە مەن ايقىنداپ تۇرعان ءسوزدىڭ ارا­سىنا سىزىقشا قويىلادى (ر.سىزدىقوۆا كوپ­توم­دىق شىعارمالار جيناعى. – 12-توم. – الماتى: ەلشەجىرە، 2018. – 25-بەت).

ءبىرىنشى شۋماقتىڭ سەگىزىنشى جولىندا «قازاعىم مىقتى عوي!» سويلەمىنەن كەيىن لەپ بەلگىسى قويىلادى.

قازاعىم مىقتى عوي! سەبەبى ءارتۇرلى كوڭىل كۇيمەن (كوتەرىڭكى، قاتتى اشۋ-ىزا، بۇيرىق جانە ت.ب.) ايتىلعان ويدى بىلدىرەتىن سويلەمدەردەن كەيىن لەپ بەلگىسى قويىلادى (سىزدىقوۆا ر. كوپتوم­دىق شىعارمالار جيناعى. – 12-توم. – الماتى: ەلشەجىرە، 2018. – 85-بەت).

تەرمينولوگ عالىمداردىڭ جانە جالپى جۇرشىلىقتىڭ پىكىرىن ەسكەرە كەلە، قازاق تىلىندەگى «گيمن» ءسوزىنىڭ ورنىنا «ءانۇران» ءسوزىنىڭ قولدانىلۋى ماقساتقا ساي دەپ ەسەپتەيمىز، – دەيدى ينستيتۋت ماماندارى.

شىنىمەن، قاي قالاعا نەمەسە اۋىلعا بار­ما­ساق تا، جالپى ءبىلىم وشاقتارىندا پەداگوگ­تار اراسىندا، سىنىپ وقۋشىلارى جانە اتا-انالار ەلىمىزدىڭ زاڭ بويىنشا ايتىلۋى ءتيىس «گيمن» ءسوزىن «ءانۇران» دەپ ايتىپ كەلەدى.

عالىمدارمەن پىكىر تالاستىرۋ، ارينە وڭاي شارۋا ەمەس. دەگەنمەن قورىتىندى مالىمەتتى سارالاۋعا الىپ، ءماجىلىستىڭ كۇن تارتىبىندە «مەم­لە­كەتتىك رامىزدەر تۋرالى» №258 كونستيتۋ­تسيا­لىق زاڭىنىڭ ءۇشىنشى قوسىمشاسىنداعى قازاق­ستان مەملەكەتتىك گيمنى ءماتىنىنىڭ تىنىس بەلگىلەرىنە وزگەرىس ەنگىزىلۋىن ۇسىنامىن.

بۇگىنگى ۋاقىتتا، ءار وبلىستىڭ ءبىلىم بەرۋ باسقارماسىنىڭ ادىستەمەلىك ورتالىقتارى جالپى ءبىلىم بەرەتىن ۇيىمداردىڭ تاريح، قازاق ءتىلى جانە ادەبيەتى ءپانى مۇعالىمدەرىنىڭ اراسىندا مەملەكەتتىك گيمن اتاۋى مەن رەداكتسيالىق ماتىندەگى تىنىس بەلگىلەرىنە رەسمي تۇردە وزگەرىس ەنگىزۋ توڭىرەگىندە تالقىلاۋ، تالداۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ كەلەدى.

سونىمەن قاتار اتالعان ماسەلە پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتى مەن عىلىم كوميتەتىندە قارالۋ ۇستىندە.

ۇلى اقىن اباي ايتقانداي، «ايتەۋىر اقسا­قالدار ايتپادى دەپ جۇرمەسىن دەپ، از عانا ءسوز شىعارعان» ەدىك، ۇسىنىسىمىز ازدى-كوپتى كادەگە جاراسا بولار ەدى.

 

رۋسلان حامزا،

مەملەكەتتىك رامىزدەردى  ناسيحاتتاۋ جونىندەگى  ۇلتتىق ورتالىقتىڭ  اتقارۋشى ديرەكتورى

 

 

 

 

سوڭعى جاڭالىقتار