26 ناۋرىز, 09:42 332 0 الەۋمەت انار لەپەسوۆا

مەملەكەتتىڭ ءاربىر ازاماتى قامقورلىقسىز قالمايدى

كوروناۆيرۋس پاندەمياسى الەمدىك ەكونوميكانى ابدەن قىسپاققا الدى. Bloomberg-ءتىڭ بول­جامىنشا، جاھاندىق قار­جى جۇيەسى 2,7 ترلن دوللار شىعىنعا باتادى. ال حا­لىق­ارالىق ۆاليۋتا قورى الەم ەكونوميكاسىنىڭ ءوسۋ قارقىنى 2,9 پايىزعا ءبا­سەڭدەگەنىن العا تارتتى. شەكارالارىن تارس جاۋىپ، الىس-بە­رىس­تى توقتاتۋعا، ءوندىرىستى شەكتەۋگە ءماجبۇر بولعان مەم­لە­كەت­تەردىڭ قارجىلىق تۇراقتىلىعىنا قاۋىپ تونە باستادى. سىن­دارلى ساتتە ءار ەل ءوز ازا­ماتتارىنىڭ دەنساۋلىعىنا عانا ەمەس، ءال-اۋقاتىنا دا الاڭداۋلى. اپتا باسىندا توتەنشە جاعداي ءجو­نىندەگى مەملەكەتتىك كوميسسيانىڭ وتىرىسىن وتكىزگەن قا­زاق­ستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ مەملەكەت ەل تۇر­عىن­دارىن قيىندىقتا قالدىرمايتىنىنا سەندىردى.

ەلدە توتەنشە جاعداي رەجيمىنە بايلانىس­تى ءبىر­قاتار كاسىپورىننىڭ جۇ­مىسى ۋاقىتشا توق­تاپ، قىزمەت كورسەتۋ جانە نارىق سالا­لارىن­دا جۇ­مىس ىستەيتىن ازا­مات­تاردىڭ ءبىرازى جۇ­مىسسىز قالدى. قاسىم-جومارت توقاەۆ ءتو­تەن­شە جاعدايعا بايلانىستى تابىس كوزىنەن ايى­­رىلعان قازاقستاندىقتارعا اي سايىن 1 اي­لىق ەسەپ­تىك كورسەتكىش كولەمىندە (42 500 تەڭ­گە) جاردەماقى تولەۋدى تاپسىردى. پرە­زي­دەنتتىڭ ايتۋىنشا، مۇنداي كو­مەككە كەمىندە 1,5 ميلليون ادام ىلىنەدى.

سونداي-اق مەملەكەت باسشىسى توتەنشە جاع­داي رەجيمىنىڭ مەرزىمى اياقتالعانشا قازاق­ستاندىقتاردىڭ نەسيە جانە سالىق تولەمدەرىن كەيىنگە شەگەرۋدى تاپسىر­دى.

«مەن بانكتەر جاعدايعا تۇسىنىستىك تانى­تا­دى دەپ ويلايمىن»، – دەپ اتاپ ءوتتى توقاەۆ. قا­­­زاقستان پرە­زيدەنتىنىڭ سوزىنە قاراعاندا، قار­جىلىق جاعدايى نا­شارلاعاندا ازاماتتار كە­پىلسىز نەسيەلەر ءۇشىن بانكتىك ەمەس سەكتوردىڭ كو­­مەگىنە جۇگىنەدى. لومباردتارعا، ينتەرنەت-نە­­سيە بەرۋشىلەر مەن ميكروقارجىلىق كوم­پا­نيا­لاردان اقشا الۋعا ءماجبۇر بولادى. «بۇل رەتتە حالىقتى الاياقتىقتان ساقتاندىرىپ، سا­­لا­دا ءتارتىپ ورناتۋدىڭ ماڭىزى زور»، – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ توتەنشە جاعداي ءجو­نىن­دەگى مەملەكەتتىك كوميسسيانىڭ وتى­رى­سىندا.

بۇدان بولەك، پرەزيدەنت كا­سىپ­كەرلىك قىزمەتتى ىنتالاندىرۋ مەن باعانىڭ تۇراق­تىلىعىن قامتا­ما­سىز ەتۋ بويىنشا شا­رالار كەشەنىن ازىرلەۋدى تاپسىردى. «شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە ايىپپۇلدار مەن ءوسىمپۇلدار تولەمەي، سالىقتاردىڭ جانە باسقا دا مىندەتتى تولەمدەردىڭ بار­لىق ءتۇرىن تولەۋدى 3 ايعا كەيىنگە قال­دىرۋدى ۇسىنۋ قاجەت دەپ سا­ناي­مىن»، – دەدى ق.توقاەۆ. مەملە­كەت باس­­شى­سىنىڭ ايتۋىنشا، اۋىل­شارۋا­شىلىق ونىمدەرى مەن ازىق-تۇلىك تاۋارلارىنا قو­سىمشا قۇن سا­لىعىن ۋاقىتشا تومەندەتۋ، ماڭىز­دى يمپورتقا كەدەندىك باج­داردى جويۋ جانە تاعى باسقا شارا­لاردى قاراستىرۋ قاجەت. «بۇل جۇ­مىس ءبىر اپتا ىشىندە جۇزەگە اسۋى ءتيىس»، – دەپ قاداپ ايتتى پرەزيدەنت.

قاسىم-جومارت توقاەۆ كۇردەلى جاع­داي­دى جەكە باسىنا پاي­دا­لا­نا­تىن الاياقتىققا، الىپساتارلىققا جول بەرمەۋ كەرەگىن ەسكەرت­تى. وسىن­داي جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ ءۇشىن بارلىق ەلدى مەكەندەردى قاجەتتى زاتتارمەن قامتاماسىز ەتۋدى  تالاپ ەتتى.

– بۇل جۇمىستاردى جۇيەلى ات­قارۋ ءۇشىن الەۋ­مەتتىك ماڭىزى بار تاۋارلاردىڭ ءتىزىمىن بەكىتىپ، سول ارقىلى باعانى مەملەكەتتىك رەت­تەۋدى ەنگىزەمىز. بارلىق وبلىس­تار مەن قا­لالاردا ازىق-تۇلىك جانە ەڭ قا­جەتتى تاۋار­لاردىڭ قورى جەت­كىلىكتى. ءار ايماقتىڭ اكىمى ەڭ قا­جەتتى تاۋارلاردىڭ ناقتى ەسەبىن ءجۇر­گىزۋى قاجەت، – دەدى پرەزيدەنت.

سونداي-اق مەملەكەت باسشىسى ۇيالى باي­لانىس پەن ينتەرنەتكە، اسىرەسە، اعارتۋ­شى­لىق رەسۋرستارعا، الەۋ­مەتتىك جەلىلەر مەن مەسسەند­جەر­لەرگە قولجەتىمدىلىكتى ارتتىرۋ­دى تاپسىردى.

«كارانتين ەنگىزىلۋىنە بايلا­نىس­تى ءبىز حا­لىقتى ۇيلەرىندە بولۋ­عا شاقىردىق. قا­شىقتان جۇ­مىس ىستەۋ ادامداردى ءموبيلدى تەح­­نولوگيالاردى بارىنشا بەل­سەن­دى پايدا­لانۋىنا تۇرتكى بولادى. وسىعان بايلانىستى توتەنشە جاع­داي رەجيمى قولدانىستاعى كە­زەڭ­دە ءموبيلدى بايلانىس پەن ين­تەر­نەت قول­جەتىمدىلىگىن اسىرەسە، ءبى­لىم بەرۋ رەسۋرس­تا­رىنا، الەۋمەتتىك جە­لىلەر مەن مەسسەندجەر­لەرگە كەڭەي­تۋدى تاپسىرامىن. قازاق­ستان­دىق بار­لىق ينتەرنەت-رەسۋرس­تار­دىڭ قولجەتىم­دى­لىگى تەگىن بولۋى ءتيىس»، – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

مەملەكەت باسشىسى كورو­ناۆي­رۋس­پەن كۇ­رەس جۇمىستارىنا تار­تىل­عان قىزمەتكەر­لەردىڭ ەرەن ەڭ­بەگىن دە ەسكەرۋسىز قالدىرمادى.

«بۇگىندە الدىڭعى شەپتە ءوز باس­تارىن ۇلكەن قاتەرگە تىگىپ، دەما­لىسسىز جۇمىس ىستەپ جاتقان ءبىزدىڭ ازا­ماتتارىمىز – دارىگەرلەر، پو­لي­تسيا قىزمەتكەرلەرى جانە باسقا دا ما­ماندار ءوز وتباسىلارىن سيرەك كو­رەدى. سو­عان قاراماستان، وزدەرىنىڭ ازا­ماتتىق جانە قىزمەتتىك بورىش­تارىن تولىق ورىنداپ ءجۇر. ءسىز­دەرگە شىنايى العىسىمدى ءبىل­دى­رە­مىن»، – دەي كەلە، مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەت پەن اكىمدەرگە قوسىمشا قار­جى تاۋىپ، كوروناۆيرۋسقا قار­سى كۇرەس جۇمىستارىنا تارتىلعان دارىگەرلەرگە، پوليتسيا قىزمەت­كەر­لەرى­نە جانە وزگە دە ماماندارعا 1 اي­لىق كولەمىندە سىياقى بەرۋدى تاپ­سىردى.

قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ اي­تۋىنشا، سىن­دارلى كەزەڭنەن ءسۇ­رىن­بەي وتۋگە ەلىمىزدە بارلىق ءمۇم­كىن­دىك پەن جەتكىلىكتى قور بار. سا­لىق­تىق جەڭىلدىكتەر مەن جەرگىلىكتى دەڭ­گەيدەگى قولداۋلاردى ەسەپ­تە­مە­گەندە، داع­دارىسقا قارسى شارالارعا مەم­لەكەت تارا­پىنان 4,4 تريلليون (10 ملرد) دوللار ءبو­لىندى. ەڭ ماڭىز­دىسى، قولايسىز جاعدايعا دايىن­دىق  دەر كەزىندە باستالدى ءجا­نە باع­دارىمىز بەلگىلەندى.

بەت قاتتالىپ جاتقاندا

كەشە قازاقستان پرەزيدەنتى ۇلتتىق بيوتەح­نولوگيا ورتالىعىندا بولىپ، وتاندىق عالىم­دار­دىڭ زەرتتەۋ جۇمىستارىمەن تانىستى. ورتا­لىق قىزمەتكەرلەرى مەملەكەت باسشىسىنا دنق جا­ساندى سينتەز جولىمەن ازىرلەنگەن جانە جۇقپالى كوروناۆيرۋس اۋرۋىنىڭ جاڭا ءتۇرىن جىل­دام انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن پولي­مەرازدى تىزبەكتى رەاكتسيا (پتسر) نەگىزىندەگى تەست جۇيەسىن تانىستىردى. اتالعان تەست جۇيەسى شەت­ەل­دىك دياگنوستيكالىق قۇرال-جابدىقتارمەن سا­لىستىرۋ كەزىندە ءوزىنىڭ جوعارى سەزىمتالدىعىن كور­سەتكەن. قاسىم-جومارت توقاەۆ بيولوگ عالىم­داردىڭ ەڭبەگىن جوعارى باعالاپ، قازاقستان عى­لىمىنىڭ قۇزىرەتىن ارتتىرۋ ءۇشىن وتاندىق ءازىر­لەمەلەردىڭ ماڭىزىن اتاپ ءوتتى.

 

سوڭعى جاڭالىقتار