5 Qyrkúıek, 10:54 492 0 Qaýipsizdik "Túrkistan" gazetiniń avtorlary

Táýelsiz Qazaqstannyń tuńǵysh Syrtqy ister mınıstri – Tóleýtaı Súleımenov

Otandyq syrtqy ister saıasatyna Tóleýtaı Súleımenov Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń shaqyrtýymen kelgen. Bul týraly Súleımenov aqsaqal óziniń kezekti bir suhbattarynda baıan etedi. «Nursultan Ábishulynan shaqyrtýdy 1991 jyly KSRO-nyń Tegerandaǵy elshiliginde jumys istep júrgende aldym. Ol kezde uıaly baılanys joq, elshilikke baryp qala telefonymen tildesemiz. Elbasy Máskeýde eken. KSRO Syrtqy ister mınıstri Shevardnadzemen sóılesip, laıyqty úmitker usynýdy ótinipti. Árıne, men jalǵyz emespin. Sanatta basqalar da boldy. Eki irikteýden keıin tańdaý maǵan túsken», – dep eske alady sol kezderdi T.Súleımenov.

«Qazaqstandy dúnıe júzine tanytý kerek» degen Elbasynyń sózi­nen keıin iske birden kirisip, jumystyń ońaı bolmaıtynyn da tilge tıek etedi. «Birden bilikti kadrlardyń basyn biriktirý jáne baspanamen qamtamasyz etý máselesin tótesinen qoıdym. Toqaev, Ǵızatov, Qurman­ǵo­jın, Omarov, Dánenov, Nurǵalıev syn­dy qazaqtyń eldik máselege tósel­gen dıplomat mamandaryn shaqyrtyp, Syrtqy ister mınıstrliginiń negizgi quramyn jasaqtadyq», – degen Tóleý­taı Súleımenov «eldik máseleniń usa­ǵy bolmaıdy» degen ustanymda bolǵanyn da jasyrmady.

Egemen Qazaqstannyń tuńǵysh Syrt­qy ister mınıstri bolyp qaısar qyzmet etken Tóleýtaı Ysqaquly Súleımenov 1941 jyly Semeı qala­syn­da dúnıege kelgen. Óziniń alysta qalǵan balalyq shaǵyn Tóleýtaı Súleımenov «Alash ardaqtylarynyń ta­bany tıgen Semeı qalasynda týǵa­ny­mmen, san taraý shoıyn joly túıisken Aıagózde erjettim», – dep eske alady. 1967 jyly Qaraǵandy polı­teh­nıkalyq ınstıtýtyn támamdaǵan. Eńbek jolyn 1959 jyly Qaraǵandy metallýrgııa kombınatynda jumys­shy, eh sheberi, keıinnen komsomol komıtetiniń hatshysy bolyp bastaǵan Tóleýtaı Súleımenov esh ýaqytta dıplomat bolamyn dep oılamaǵanyn aıtady. Atalǵan kombınatta on jyl qyzmet etedi. Keıinnen 1971 jyldan 1977 jylǵa deıin Temirtaý qalalyq atqarý komıtetinde jumys isteıdi.

Dıplomatııalyq qyzmettegi al­ǵash­qy qadamdary 1977 jyly bas­taldy. Sol jyly KSRO Syrtqy ister mı­nıs­trliginiń Dıplomatııa aka­demııa­synyń tyńdaýshysy bolyp, 1980 jyldan 1981 jylǵa deıin KSRO SQM-niń Orta Shyǵys elderi bó­liminiń birinshi hatshysy bolady. 1981 jyldan 1985 jylǵa deıin Aýǵan­standaǵy KSRO Bas ókildiginiń Mazarı-Sharıf qalasyndaǵy konsýly, al 1985-1988 jyldar ara­ly­ǵyn­da KSRO SQM-niń Orta Shyǵys elderi bóli­miniń keńesshisi, 1988-1991 jyldary Irandaǵy KSRO elshi­li­giniń Keńesshisi bolady. Qazaqstan Respýblıkanyń Syrtqy ister mınıstri bolyp 1991 jyly taǵaıyn­da­lady. El egemendigin endi alyp, eleń-alań shaqta Syrtqy ister mınıstri laýazymyna ta­ǵaıyn­­­dal­ǵan Tó­leý­taı Súleımenov bas­tap­qy­da qıyn bolǵandyǵyn óz suhbat­tarynyń birinde aıtqan edi. «Keńes dáýirinde onda on shaqty adam ǵana jumys istep, olardyń qyzmeti kon­sýl­dyq vıza berýmen ǵana shektelgen. Odan basqa syrtqy saıasat bolǵan joq. Táýelsiz el atandyq. Endi az adammen jumys isteý múmkin emes. Qanshama qujat­tar­dy daıyndaý qajet», – degen Tóleýtaı Ysqaquly bul kezeńde Memleket basshysy Nur­sultan Ábishulyna júginip, KSRO Syrtqy ister mınıstrliginde jáne elshilikterde qyzmet istegen otandastardy elge shaqyrý týraly usynys aıtady. Elbasy keliskennen keıin, elge sol tustaǵy bilikti dıplomattar Sálim Qurmanǵojın, Qaıyr Omarov, Vıacheslav Ǵızatovtar kelip, bir jyl ishinde mınıstrlikke jeti júzge jýyq adam jumysqa alynǵan.

Táýelsiz eldiń alǵashqy Syrtqy ister mınıstri ataný júgi aýyr qyzmet bolǵanyn eske jıi alatyn Tóleýtaı Ys­qaq­uly: «Ol meniń ómirim. Jigerge toly jastyq shaǵym. Tabanymyz jerge tımeı, kún-tún demeı jumys istedik», – dep aǵynan jarylady.

Syrtqy ister vedomstvasynyń bas­shysy laýazymyn jemisti aıaq­taǵannan keıin de Tóleýtaı Súleı­men­ov dıplomatııa salasyndaǵy qyzmetin ári qaraı tabysty jalǵap kete berdi. 1994 jyldan bastap elshilik qyzmette bolyp, 1994-1996 jyldary Qazaqstannyń AQSh-taǵy, 1996-2001 jyldary Vengrııadaǵy, 2001-2003 jyldary Belgııadaǵy, 2003 jyldyń mamyr-shilde aılary aralyǵynda Lıýksembýrg, Gollandııadaǵy, 2003-2005 jyldary Polshadaǵy tótenshe jáne ókiletti elshisi boldy.

2003 jyldan bastap Tóleýtaı Ysqaquly Qazaqstannyń Soltústik Atlantıka sharty uıymyndaǵy ókildiginde atqarýshy basshy qyzmetin atqardy. Al 2005 jyldan bastap QR Prezıdenti janyndaǵy memlekettik basqarý akademııasy dıplomatııa ınstıtýtynyń dırektory laýazymyna taǵaıyndaldy.

Iá, Tóleýtaı Súleımenov táýel­siz Qazaqstannyń dıplomatııasyn tabysty qalyptastyrǵan, syrtqy saıasatta jemisti qyzmet etti. Ári ege­men, topyraǵy bútin Qazaqstan Respýblıkasynyń alǵashqy syrtqy ister mınıstri bolyp tarıhta qal­dy. Ólsheýsiz eńbegi elenip, «Qurmet» ordenimen, Aýǵanstannyń «Dańq» ordenimen, «QR dıplomatııalyq qyz­me­tiniń eńbek sińirgen qyzmetkeri» qurmetti ataǵymen jáne birneshe medaldarmen marapattaldy.

Tóleýtaı Súleımenovtiń bir suh­batynda «Dıplomat bolyp týmaıdy, dıplomat bolyp qalyp­ta­sa­dy» degen orys halqynyń sózi bar dep aıt­qany bar. Aqıqatynda ómir joly buralań ǵoı. Qarapaıym eh qyzmetkerinen syrtqy ister mınıstri laýazymyna deıin kóterilgen qazaq jigitiniń qaısarlyǵy, jan jaqty bilimdiligi men eli úshin adal berilgen kóńili ony shyńǵa kóterip, qazaq dıplomatııasynyń shyraǵy sónbes juldyzy etti.

 

Oljas BERKINBAEV

Sońǵy jańalyqtar