15 Tamyz, 12:24 299 0 Qaýipsizdik "Túrkistan" gazetiniń avtorlary

«Kógildir buǵazǵa» kóz tikken kim?

Shyǵys Qazaqstan oblysynyń ákimi D. Ahmetovtiń qaperine!

Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaev «Týrızm barlyq dúnıe júzilik ekonomıkanyń 10 paıyzyn quraıdy. Bul – óte úlken kólem. Biz endi 2025 jylǵa deıin ekonomıkamyzdyń  8 paıyzyn týrızmnen alamyz dep otyrmyz. Ol úshin óte kóp jumys isteý kerek. Bul jerde Uly dalanyń múmkindigi zor. Ulan-ǵaıyr atyrap – tunǵan tarıh. Másele oǵan týrıst tartyp,  paıda kórý qajet» dep atap kórsetkeni belgili. Rasynda da, elimizde kórkine kóz toıatyn jerler óte kóp. Tabıǵatymen tań-tamasha qaldyratyn aı­maq­tardyń aıryqsha kórinisi ózimizdi ǵana emes, syrttan keletin týrısterdi de  erekshe sezimge bóleýde. Sondaı tabıǵaty keremet ǵajaıyp óńirdiń biri – Shyǵys Qazaqstan oblysy.

Aqıqatynda Óskemendi, Altaı aıma­ǵyn jalpy Qazaqstannyń injý marjany dep beker aıtpaǵan. Sondyqtan da bul óńirde qazirgi ýaqytta týrızm salasy aıtarlyqtaı damýda. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev ta elimizde shaǵyn jáne orta bıznesti damytýǵa, onyń ishinde týrızm salasynda jumys istep jatqan kásipkerlerdi qoldaý qajettigi týraly aıtty. Demek, týrızm salasyn damytýǵa memleket aıryqsha qamqorlyǵyn kórsetip otyr. Aımaq basshysy Danıal Ahmetov te oblysta týrızm salasynyń kórkeıýine barynsha qoldaý kórsetýde. Al jergilikti halyq Shyǵys Qazaqstannyń týrızm salasynda óz kásibin jandandyryp júrgen Gúljııan Ábtaıqyzy Orazbaevanyń esimin óte jaq­sy biledi. Óńirge erte tanylǵan kásipker jyl­dar boıy ınvestıııa salyp, qırap qalǵan ǵımarattardy qaıtadan turǵyzdy. Iske qosty. Osydan biraz jyl buryn Buqtyrma sý qoımasyndaǵy «Kógildir buǵazda» balalardyń «Balaqaı» balalar saýyqtyrý lagerin iske qosty. Jyl saıyn qazir munda 2,5 myńnan 4 myńǵa deıin balalar respýblıkanyń túkpir-túkpi­ri­nen kelip, demalyp qaıtady. Kásipker jańadan jumys oryndaryn ashty. Búgingi tańda Gúljııan Ábtaıqyzy halyqqa 370-ge jýyq jumys ornyn berip otyr. «Kógil­dir buǵazda» balalarǵa barlyq jaǵdaı ja­salǵan. Oıyn alańdary kóp. Lager arnaıy baǵdarlama boıynsha jumys isteıdi. Tańerteńgilik jattyǵý sabaǵy jú­redi, tamaq ýaqytyly beriledi jáne bala­larǵa arnalǵan ártúrli úıirmeler jumys isteıdi. Bıyl Gúljııan Orazbaeva jeke kásipker retinde jyldar boıy qırap, jóndeý kórmeı jatqan balabaq­sha­ny satyp alyp, kúrdeli jóndeýden ótkizdi. Ystyq sýmen qam­ta­masyz etti. Barlyq ınfraqurylymyn qaıtadan jasady. Bul jolda Gúljııan Ábtaıqyzynyń jolyn uly Asqar odan ary jalǵastyrýda. Asqar tórt til biledi. Qytaıda oqyp, bıznestiń qyr-syryn meńgergen jas óziniń bar tájirıbesin jergilikti jerde júzege asyrýda. Asqar Qaıratuly taýdyń basynda jastardyń sýretke túsip, qydyratyn, tabıǵatty tamashalaıtyn selfı–alańyn ashty. Osy alańǵa shyqqanda, «Kógildir buǵazdyń» ásem tabıǵaty kóz aldyńda aınadaı kórinip turady. Bul jerdiń aýasy taza. Munda kelgender ıondyq aýamen tereń tynys alady. Bul ókpege óte paıdaly. «Kógildir buǵazǵa» Qazaqstannan ǵana emes, Reseıden de kelip, demalyp, sergip qaıtatyndar óte kóp. Barlyǵy da alǵys sezimin bildiredi, rahmetin aıtady.

Gúljııan Ábtaıqyzy bıylǵy jyldyń ózinde jaǵalaýǵa týrıster demalatyn bes úı saldy. Bári de aǵashtan jasalǵan. Aldaǵy ýaqytta osyndaı qy­ryq shaqty úıdi paıdalanýǵa berýdi jos­par­lap otyr. Bul ekologııalyq jaǵynan óte taza. Sonymen qatar kásipker aldaǵy ýaqytta «Kógildir buǵazdyń» ınfra­qury­ly­myn damytý baǵytynda keshendi baǵ­dar­­lama jasaýdy qolǵa aldy. Atalǵan baǵ­darlama ár kezeńge bólingen. Birinshi jyly qonaq úı bıznesin damytsa, ekinshi kezeńde ǵımarattar salady nemese ony qaıta jóndeýden ótkizedi, ashana qyz­me­tin jaqsartýdy qolǵa alady. Sondaı-aq velosıped jolyn salyp, taǵy basqa jobalardy júzege asyrý kózdelip otyr. Munda kásipker eski kárizderdiń barly­ǵyn aýystyryp, óz qarjysyna salǵan. Qaladan arnaıy kelgen jumysshylar balalardyń lagerin qorshap jatyr.

Biraq búgingi kúnde balalarǵa barlyq jaǵdaı jasalyp otyrǵan shaqta «Balaqaı» ornalasqan aýmaqqa bireýlerdiń kózi túsip otyrǵan sııaqty. Qysqasy, kásip­ker­diń jumysyna kedergisin keltiretinder tabylýda. Bul máselege Altaı aýdan­dyq ákim­shiliginiń kóz juma qarap otyr­ǵany tú­si­niksiz. Keıingi kezde ár nárseni jeleý etip, jónsiz tekserýler de kóbeıgen. Bul áre­ket­ter Gúljııan Ábtaıqyzynyń ká­sibin damytýǵa kedergi jasaýda. – Qaı­ta-qaıta tekserýler júrip jatyr. Eshteńe tap­pady. Degenmen osyndaı jónsiz tekserýler jumystyń damýyna úlken kedergisin keltirýde. Bul máseleni oblys ákimi Danıal Ahmetov nazarǵa alyp, qoldaý kórsetedi dep senemiz, – deıdi osyndaǵy balalarǵa qamqor bolyp júrgen ustazdar men tálimgerler.

Rasynda da jyl saıyn salyq retinde bıýdjetke qomaqty qarjy tólep otyrǵan kásipkerdiń aıtqanynda aqıqat bar. Bir ǵana mysal, 2018 jyly kásipker qazynaǵa 12 mıllıon teńge kóleminde salyq tóledi. Jyl saıynǵy bıýdjetke quıylatyn mólsher osyndaı. Bul az aqsha emes. «Kógildir buǵazda» 2009 jyly «Balaqaı» atty balalar lagerin ashyp, onyń deń­geıin kótergen kásipker «Kógildir buǵazǵa» Re­seı oblysynan da oqýshylar demalýǵa kóp keletinin aıtady. Bul bir. Ekinshiden «Ba­laqaıda» Qazaqstanda áleýmettik ja­ǵynan az qamtylǵan jáne jalǵyzbasty, sonymen qatar kópbalaly otbasynyń balalary jeńildikpen demalyp qaıtady. Munyń barlyǵy olarǵa jasalynyp otyrǵan qamqorlyq jáne qoldaý.

Biraq «Balaqaı» lageriniń terrıtorııa­synda óz kásibin ashqysy kelip otyr­ǵan­dardyń jaıyn qalaı túsinýge bolady? Buǵan Altaı aýdandyq ákimshiligi qalaı ruqsat berip otyr? Aımaq basshysy Danıal Kenjetaıulynyń kásipkerlikti qol­daýynyń arqasynda «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasyna qatysyp, oıyn-saýyq lagerin «Kógildir buǵazda» kórkeıtip otyrǵan kásipkerdiń jumy­sy­na kedergi jasaıdy.

Onyń ústine «Balaqaı» lageri bala­lar­­ǵa arnalǵan oryn. Munda olar erkin oınaıdy, baǵdarlamalarǵa qatysady. Ár­túr­li jarystar ótkiziledi. Negizi jas balalar alańynda nemese jaǵalaýda úl­ken­derge arnalǵan demalatyn oryn ashý tipti qı­sy­n­syz. Eń aldymen kásipker áıel bala­lardyń qaýipsizdigine alańdaı­dy. Son­dyq­tan balalar oınaıtyn aımaq­qa úlkenderdi kir­gizýge bolmaıdy jáne osy aımaqta basqalaı kásip kózin ashý tipti zańsyz.

Osydan 5-6 jyl buryn «balalar pedo­fıline qatysy bar» degen kúdikpen Re­seı­den kelgen azamatty kúzet bóliminiń qyzmetkerleri kire beriste ustaǵany belgili. 2008 jyly «Kógildir buǵaz» demalys aımaǵynda kisi ólimi boldy. Sondyqtan balalar oınaıtyn ári demalatyn aımaq­qa úlkenderdi múldem kirgizýge bolmaıdy. Óıtkeni jaǵalaýda, alkogoldi ishimdik ishý, tóbeles pen ártúrli oqys, tosyn oqıǵalar oryn alýy múmkin. Al kásipker Gúljııan Orazbaevaǵa aldyn ala eskertilmesten aýdan ákimshi­li­ginde qaralǵan servıtýt jobasy esh­qan­daı qısynǵa saı kelmeıdi ári bul zańsyz ekeni aıqyn. «Balaqaıdyń» jerin bógde maqsatqa paıdalanýǵa bolmaıdy. Sondyq­tan aımaqta shaǵyn jáne orta kásipke, tý­rızm salasyna aıryqsha qoldaý kór­setip otyrǵan Shyǵys Qazaqstan obly­synyń ákimi Danıal Ahmetov myrza bul máseleni jedel ári saýatty sheshedi degen oıdamyz.

Mıra BERIKBOLOVA

Óskemen qalasy

 

 

Sońǵy jańalyqtar