10 Qyrkúıek, 13:33 1174 0 Qoǵam Dilda ÝÁLIBEK

Sany kemise, sapasy arta ma?

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev 15 qańtar kúni Aqor­dada ótken Prezıdenttik jastar kadr rezerviniń múshelerimen kezdesýinde memlekettik qyzmetkerler sanyn qysqartý týraly sóz qoz­ǵaǵan bolatyn. Prezıdent osy jolǵy Joldaýynda sol máseleni qaı­ta kóterip, memlekettik qyzmetkerlerdiń sany 2021 jyldan bastap qys­qaratynyn málimdedi.

«Memlekettik apparat jáne kvazı mem­lekettik sektor qyzmetkerlerin qys­qartý merzimin jedeldetýdi tapsyramyn. Bıyl olardyń sanyn 10 paıyz­ǵa, al kelesi jyly 15 paıyzǵa qysqartqan jón. Osy­laısha, biz 2021 jyly she­neý­nik­ter­diń sanyn 25 paıyzǵa qysqartý má­selesin sheshetin bolamyz», – dep atap ótti Memleket basshysy.

Sonymen qatar sol qysqartýlardan únem­­delgen qarajattyń esebinen qalǵan qyz­­metkerlerdiń jalaqysy kóbeı­ti­le­tinin, bul máselege salǵyrt qaraý jem­qor­­lyqqa aparyp soqtyratyny da Jol­­daýda aıtyldy.

Qysqartýlardan soń memleket qyz­met­shileriniń jalaqysy ortasha eseppen 15 paıyzǵa ósedi. Bul týraly Ulttyq eko­nomıka mınıstri Rýslan Dálenov má­limdedi.

Memlekettik qyzmetkerler sany bu­dan buryn da birneshe ret qysqarǵan. De­se de, áli de memlekettik qyzmetker­ler­­diń sanyn basqa da halyq sany kóp el­­dermen salystyryp, synı pikir aıtý­shy­lar barshylyq.

Memlekettik qyzmetkerlerdiń quramy qandaı?

Statıstıkalyq derekterge zer salatyn bol­saq, 2019 jylǵy 1 qańtardaǵy esep boıyn­­sha memlekettik qyzmetkerlerdiń sh­­­­­­tat sany – 98 726. Oǵan qosa áli de 9 paıyz ju­mys orny bos tur.

2019 jylǵy 1 sáýirdegi jaǵdaı boıynsha res­pýblıka halqynyń sany – 18 mıllıon 690 myń adam. Respýblıka boıynsha orta esep­pen, sábıler men qarttardy qosa esep­te­gende, árbir 44 adamǵa bir memlekettik qyz­metshi keledi eken. Bul – aýyl sharýa­shy­lyǵy salasynda jumys isteıtin qyzmet­ker­ler sanynan alty ese kóp shama.

Al finprom.kz taldaý portalynyń de­rek­­teri boıynsha 2020 jyldyń birinshi toq­sanynda memlekettik basqarý, qorǵanys já­ne mindetti áleýmettik qamsyzdandyrý sa­lasynda 397 myń adam eńbek etedi eken. Bul 2019 jyldyń dál sol kezeńimen salys­tyrǵanda eki myńǵa az.

Memlekettik qyzmetkerlerdiń qura­my­na zer salsaq, olardyń arasynda er adam­dar­dyń úlesi basym. Aımaqtar boıynsha zer­delesek, Shymkentte memlekettik qyz­met­tegi áıelderdiń úlesi 23,8 paıyz bolsa, Túr­kistan oblysynda – 26,7 paıyz, al Al­ma­tyda – 31,5 paıyz. Pavlodar oblysynda erler men áıelderdiń sanyndaǵy aıyr­ma­shy­lyq az, onda áıelderdiń úlesi 46,5 paıyz­ǵa teń.

Memlekettik qyzmettegi áıelder kób­i­ne­se qoǵamdyq tamaqtaný, qonaq úı sektory, kólik kompanııalary, ákimshilik jáne qo­­salqy qyzmet kórsetý, sondaı-aq oıyn-saýyq jáne demalys salalarynda  jumys is­teıdi.

Jas boıynsha jikteıtin bolsaq, mem­leket­tik qyzmetkerlerdiń 50 paıyzdan as­tamy – 34 jasqa jetpegender. Olardyń 54 paıyzy qarjy jáne saqtandyrý sa­la­larynyń qyzmetkerleri. 45-54 jastaǵy qyz­metkerlerdiń úlesi bar bolǵany 15 paıyz­ǵa teń bolsa, zeınetke shyǵý aldynda tur­ǵandar barlyq qyzmetkerlerdiń 6 paıyzy.

Memlekettik qyzmetkerlerge qansha qarjy jumsalady?

«Memlekettik basqarý jáne qorǵanys, min­detti áleýmettik qamsyzdandyrý» salasy qyz­metkeriniń ortasha jalaqysy 2020 jyl­dyń I toqsanynda 161 479 teńge boldy. Bul ortasha respýblıkalyq kórsetkishten 38,9 myń teńgege tómen sanalady eken.

Biraq jalaqy kólemi barlyq aımaqta bir­kelki emes. Eń joǵary jalaqyny Nur-Sultan qalasyndaǵy memlekettik qyz­met­ker­ler alady. I toqsandaǵy esepteýler boıyn­sha, ol shamamen 254,2 myń teńge. Keri­sinshe Almatydaǵy memlekettik qyz­met­kerlerdiń basqa aımaqtarǵa qaraǵanda ja­laqylary az – 184,6 myń teńge.

Almaty oblysynda sheneýnikter eń az ja­laqy alady – 129,7 myń teńge. Elimizdiń se­giz óńirde ortasha jalaqy 140-150 myń teń­ge aralyǵynda.

Memlekettik basqarýshylar úshin eń jo­ǵary kórsetkishteri bar aımaq pen eń tó­men aımaq arasyndaǵy jalaqynyń ósýi 95,9 paıyz.

Óńirlerdiń jartysynda ortasha ja­laqy oblys boıynsha ortasha jalaqynyń ke­min­de 90 paıyzyna teń, tek Soltústik Qa­zaqstan, Qyzylorda jáne Túrkistan ob­lys­­tarynda ortasha jalaqynyń kólemi bul sha­madan artyq eken. Eldiń batysyndaǵy aı­maqtar – Atyraý jáne Mańǵystaý ob­lys­ta­rynda eńbekaqy ortasha óńirlik kór­set­kishten eki ese tómen.

Basqa elderdegi jaǵdaı qandaı?

Álem boıynsha memlekettik qyzmetker­leri men sheneýnikteri kóp el – Qytaı. 1 433 783 686 adamnyń 7 mıllıonnan astamy – mem­lekettik qyzmetkerler.

Reseı Federaııasynda 2,4 mıllıon she­neýnik 145 mıllıonnan astam reseılikterge qyzmet kórsetedi. Ár 60 azamatqa bir memlekettik qyzmetkerden keledi eken.

Amerıka Qurama Shtattarynyń 330 mıllıonǵa jýyq azamatyna 2,1 mıllıon sheneýnik jumys isteıdi.

Germanııada proporııa odan da joǵary – 508 myńǵa jýyq memlekettik qyzmetshi 83 mıllıonnan astam halyqqa qyzmet kórsete alady. Ár sheneýnikke 165 Germanııa azamaty keledi.

Ulybrıtanııanyń 67 mıllıonnan astam turǵynynyń 431 myńy –memlekettik qyz­metker. Bir sheneýnikke 157 adamnan keledi. Atal­ǵan elmen kórshiles Franııada osyǵan uq­sas jaǵdaı – 65 mıllıonnan astam aza­mat­tyń 486 myńy – memlekettik qyzmette.

Ýkraınada 244 myńnan astam memlekettik qyzmetker bar. Al Belarýste jaǵdaı biz­dikine uqsas, árbir 257-shi azamat mem­leket­tik qyzmette isteıdi.

Lıtva men Estonııada memlekettik onlaın qyzmetter basqa elderge qaraǵanda áldeqaıda erterek damı bastaǵan. Bul elder álem­de alǵashqylardyń biri bolyp qaǵaz­bas­tylyqtan bas tartty, al Estonııada olar tip­ti elektrondy daýys berý júıesi engizil­gen. Qazir Lıtvada 2,7 mln halyqqa shaq­qanda 60 myń memlekettik qyzmetker ǵana jumys isteıdi (46 lıtvalyqqa – bireýden), al Estonııada 1,3 mln halyqqa shaqqanda 25 myń­nan astam adamdy ǵana memlekettik qyz­metke alǵan (52 azamatqa – bir memlekettik qyzmetker). Atalǵan elderde memlekettik qyzmetkerlerdiń sanyn qysqartý jumystary óz nátıjesin berip otyr.

Pandemııa kezindegi qashyqtan jumys rejımi kóptegen salada artyq jumys kúshiniń barshylyq ekenin baıqatty. Sol tizimde memlekettik qyzmetshiler de bar. Memlekettik qyzmetke aýqymdy ári júıeli reforma qajet ekeni aıqyn sezildi. Prezıdent Joldaýynda aıtylǵan ózekti máseleler júıesin taýyp, tııanaqty iske asatyn bolsa, buqaranyń synyna kóp iligetin memleket qyzmetshileriniń sapalyq quramy jaqsaryp, jasampazdana túserine bek úmittimiz.

 

Sońǵy jańalyqtar