28 Mamyr, 14:47 419 0 Jańalyqtar Anar LEPESOVA

Ornyńdy bosat, adamzat!

Bir kezderi ǵylym men tehnologııaǵa qatysy barlardyń ǵana qulaǵy shalatyn «jasandy ıntellekt» degen tirkes búginde eńbektegen balaǵa da, eńkeıgen qarııaǵa da tańsyq bolýdan qalyp barady. Jasandy zerdeni indete zerttep júrgenderdi biri ony damýdyń jańa dańǵyly dep dáriptese, ekinshisi XXI ǵasyrdyń basty qateri dep qaýiptenip júr. Fantast-jazýshylar men fýtýrologtar sıpattaǵandaı jasandy ıntellekt rasynda da qudiretti kúsh pe? Ol adamzattyń keleshegin qalaı ózgertpek? «Temir mıdyń» tarıhyna tereńdep, búgingi bıigin ólshep, bolashaǵyna qatysty boljamdardy baǵamdap kórdik.

 Tıýrıng bastaǵan tóńkeris

Ǵylymı anyqtamasyn sóılet­sek, jasandy ıntellekt – adamnyń aqyl-oıyn kompıýterde beıne­leı­tin baǵdarlamalyq júıe. Al jalpaq tilmen tápsirlesek, bul – ártúrli mashınalardyń adam sııaqty oılaý, sheshim qabyldaý qabiletine ıe bolýy. «Jasandy ıntellekt» termınin alǵash ret 1956 jyly Dartmýt ýnıver­sı­tetinde ótken konferenııa­synyń preambýlasynda Djon Makkartı qoldanypty. Makkartı kompıý­ter­lik baǵdar­la­malaýdaǵy eń alǵash­qy tilderdiń biri – lısptiń negizin salýshy retinde belgili. Jasandy zerdeni damytýǵa qosqan úlesi úshin ol zeınet jasynda Tıýrıng premııasyn ıelengen.

XX ǵasyrdyń orta sheninde «aqyldy» ma­shı­nalarǵa alǵash ret ǵylymı ataý beril­ge­ni­men, jasan­dy ıntellektini jasaý jolyn­daǵy talpynys odan áldeqashan erterek bastalǵan.

«Aqyldy» mashına dep otyr­ǵanymyz – robot. Bul chehııalyq fantast jazýshy Karel Chapek eń alǵash 1920 jyly «Rossým ámbebap robottary» pesasyndaǵy keıip­kerine bergen ataýsózden keıin paıda bolǵan uǵym edi. Al 1929 jyly japon professory Makoto Nısımýra alǵashqy robotty qurasty­ryp shyǵar­dy. 1940 jyl­dary tuńǵysh ıfrly kompıýter qurylyp, onyń dáýiri bastaldy.

Ekinshi dúnıejúzilik soǵys kezinde Alan Tıýrıng esimdi aǵyl­shyn matematıgi nemistiń qupııa aqparatyn buzyp, ony shıfrdan shyǵaratyn mashına qurastyrady. Tıýrıng soǵys kezinde Germanııa­nyń áskerı-teńiz flotynyń habarlamalaryna krıptoanalız jasaıtyn aǵylshyn úkimetiniń Hut 8 ataýly tobyna jetekshilik etken. Ol nemisterdiń «Enıgma» appa­ra­tynyń kodyn buzyp, myńdaǵan adamnyń ómirin saqtap qalady. Soǵystan keıin aǵylshyn ǵalymy algorıtmdik analız jasaýmen aınalysyp, 1950 jyly kompıýter ıntellektiniń deńgeıin anyq­taı­tyn test ádisin jasap shyǵarady. Sol jyly jazylǵan «Esepteýish tehnıka jáne ıntellekt» degen maqalasynda Alan Tıýrıng mashı­nalardyń adam sııaqty áreketter jasap, shahmat oınaı alatyndyǵy týraly aıtqan. Araǵa 40 jyl salyp, 1997 jyly arnaıy quras­tyrylǵan kompıýter shahmat­tan álem chempıony Garrı Kasparovty utyp, álemdi qaıran qaldyrdy.

Aıtpaqshy, Tıýrıngtiń taǵy bir boljamy dál keldi. Ǵalym «Endi elý jylda mashınanyń jetil­di­ri­letini sondaı, adam mashınamen sóılesip turǵanyn ańǵara almaı­tyn bolady» degen edi. 2018 jyly Google kompanııasynyń jıynyn­da robot keńsege telefon­men habar­lasyp, kezdesý ýaqytyn belgilegende baılanys jelisiniń arǵy jaǵynda turǵan qyzmet­ker robotpen sóılesip turǵanyn ańǵarmaı qalǵan.

Kýrveıl kóripkel emes,  biraq...

Aıtqany aıdaı keletin Reımond Kýr­veıl deıtin amerıkalyq ónertapqysh ári fýtýro­log bar. Sonyń aıtýynsha, 2045 jyly tehnologııalyq sıngýlıarlyq bastalýy múm­kin. Jer shary alyp kompıýterge aınalyp, birte-birte búkil ǵalamǵa ulasady deıdi ol. Kýrveıl buǵan deıin kompıý­terlerdiń derekterge symsyz qol jetkize alý yqtımaldyǵy týraly boljaǵan edi. Boljamy aqıqatqa aınaldy: búginde Wi-Fi kúndelikti turmysymyz­dyń negizgi qajettilikteriniń biri ekenin eshkim joqqa shyǵara qoımas. Fýtýrologtyń aıtýynsha, 2032 jylǵa qaraı nanorobottar adam jasýshalaryna tikeleı qorektik zattar jetkize alady, al qaıtarynda ýyttardy ala qaıtady. Al taǵy bir on jylda nanorobottar adamnyń ımmýndyq júıesin jaqsartyp, máńgilik ómir ıdeıasyna jol ashýy múmkin eken. 2030 jyldan keıin júrgizýshisiz qozǵa­latyn avtokólikter qozǵalysy jappaı damyp, álemde jylyna 2 mıllıonǵa deıin adam shyǵyny bolatyn jol apattary sap tyıyl­maq. Qysqasy, Reı Kýrveıldiń pikirinshe, jasandy ıntel­lektiniń damýy adamzattyń keleshegin kemeldendire túsedi.

Jasandy zerdeniń ilgerileýi densaýlyq saq­taý salasyn kóp qıyndyqtan qutqardy. Máselen, ızraıldik ǵalymdar 3D baspasy­nyń kómegimen adam tinderinen álem-de tuńǵysh ret júrekti basyp shyǵardy. Iaǵnı, bolashaqta adam ómirin qutqarý úshin donor kútip qajýdyń qajeti bolmaıdy. Maman­dar­dyń aıtýynsha, medıınada jasandy ıntellektti damytý ólimge soqtyratyn dárigerlik qatelikti boldyrmaıdy. Al dárigerlik qatelik densaýlyq saqtaý salasynda ólimniń júrek aýrýy jáne qaterli isikten keıingi eń jıi tirkeletin úshinshi sebebi eken.

Jasandy ıntellekt aldaǵy ýaqytta dári-dármek óndirisine de keńinen paıdalanylmaq. Osy jyldyń basynda japon jáne aǵylshyn farmaevtıkalyq kompanııalarynyń birlesken jumysy nátıjesinde «temir mı» alǵash ret obsessıvti-kompýlsıvti buzylysy bar naýqas­tardy emdeıtin dári óndirdi. Bir dári­niń óndirisine ortasha 5 jyl ketse, jasandy ıntellekt muny bir jyldan qysqa ýaqytta jasap shyqty. Dári synalý ústinde, eger naý­qas­tarǵa shıpasy tıip, keri áseri baıqal­­masa, farmaevtıkada jasandy zerdeni óristetýge jol ashylady.

Kólik jáne logıstıka salasyna da jasan­dy ıntellekt dendep ene bastady. Júr­gizýshisiz avtobýstar, taksıler jolǵa shyǵyp, ózdiginen júretin júk kólikteri men drondar taýar tasymaldaýda. Ótken jyly Qytaıdyń Yunhang Intelligent kompanııasy jasaǵan ekıpajsyz Jindoyuyn O Hao júk kemesi sýǵa túsirildi. Elektrlengen kúshtik qondyrǵysy bar kemeni adamnyń ornyna navıgaııalyq aqparatqa súıengen avtomat basqardy. Al osy aıdyń basynda Boeing áýequrylys kompanııasy jasandy ıntellektpen basqarylatyn ushqyshsyz alǵashqy áskerı ushaqty tanystyrdy. Kompanııa ókilderiniń aıtýynsha, álemde balamasy joq bul áýe kemesi 50 jyldan astam ýaqyt ishinde Avstralııada alǵash ret qurastyrylyp otyr. Ushaqqa Loyal Wingman degen ataý berilipti. Boeing osyndaı ushaqtyń úsh prototıpin jasap shyǵarýdy josparlap otyr.

 Adamdy robot  almastyrdy

Ǵylym men tehnologııanyń tóńiregin­de­gi­l­erdiń jasandy zerdeniń bolashaǵyna qatysty kózqarasy ekige jarylǵan. Bir top jasandy ıntellekt adam balasyna esh qaýip tóndirmeıdi, kerisinshe ómirin jaqsarta túsedi dep sense, ekinshi top «temir mı» adamzattyń túbine jetedi dep alań­daýly.

SpaceX, SolarCity jáne Tesla Motors kompa­nııalarynyń jetekshisi Ilon Mask 2018 jyly «Bul kompıýterge senesiń be?» (Do you trust this computer?) atty derekti fılmde ja­­sand­y ıntellekt damýyn baqylaýda ustaý­dyń mańyzy jaıly aıtty. Masktyń úndeýi­men birqatar belsendi ǵalymdar men fýtýrologtar jasandy ıntellektiniń qaýpi jaıly Birikken Ulttar Uıymyna arnaıy hat ta jaz­ǵan. Hat avtorlary jasandy ıntellektke ıe áskerı qarýlardy qadaǵalaý máselesin kó­terdi.

Áskerı qýatyn arttyrý baǵytynda ja­rys­qa túsken memleketter álemde balamasy joq joıqyn qarý jasaý jolynda aq ter, kók ter. Sol maqsatpen de olar qyrýar qarjy bó­lip, qupııa zerthanalarynyń jumysyn jandandyryp keledi. Máselen, 2018 jyly Qytaı jasandy ıntellekttiń damýyna 12 mlrd dollar jumsap, bul salaǵa salynǵan ınvestıııa jóninen AQSh-ty basyp ozdy. Qytaı eli 2030 jylǵa deıin jasandy zer­deni óristetýge 150 mıllıard dollar quı­maq.

Kıborg-áskerler men aqyldy áskerı drondardyń qyzmetke kiriskeni óz aldyna, jasandy ıntellekt qoǵam ómiriniń barlyq salasynda adamdardy almastyra bastady. Sarap­shylardyń aıtýynsha, bolashaqty «aqyl­dy» mashınalar álemdegi jumyssyzdyq­tyń negizgi sebepshisine aınalýy múmkin. Mundaı boljamnyń týýy negizsiz emes. Mysal jeterlik. 2014 jyly amerıkalyq mıllıarder Djeff Bezos Amazon.com kompanııasynyń júk tasymaldaıtyn myńdaǵan qyzmetkerin jumystan bosatyp, olardy robottarmen al­mas­tyrdy. Qazirgi tańda kompanııanyń qoıma­larynda júz myń robot jumys isteıdi. Qytaıdaǵy Foxconn kompanııasy fabrıka­daǵy jumys-shylardyń sanyn 110 000-nan 50 000-ǵa qysqartpaq. Kompanııa robottandyrý úshin 610 mln AQSh dollaryn jumsaǵan. Elektronıka quraldarynyń dızaınymen aına-lysatyn Shenzhen Everwin Precision Technology kom-panııasy da jumys kúshin túgeldeı robottarǵa aýystyrýǵa qamdanýda.

Ótken jyly Dúnıejúzilik valıýta qory 28 elde, sonyń ishinde EEYU-ǵa múshe memleketterde zertteý júrgizdi. Zertteý nátıjesine súıensek, robottar áıel adamdardyń jumy­syn 40 paıyzǵa, er adamdardyń qyzme­tin 38 paıyzǵa qysqartqan. McKinsey&Company jasaǵan boljamǵa sensek, 2030 jylǵa qaraı 800 mıllıon adam jasandy ıntellekttiń ke­sirinen jumysynan aıyrylýy múmkin. Árıne, jumystan qalmaıtyn, jalaqy sura­maıtyn, densaýlyǵy syr bermeıtin mashınany jumysqa tartý kásipkerler úshin tıimdi. Alaı­da jumysynan aıyrylǵandar ne istemek? Adamzattyń aldynan shyǵatyn jappaı ju­mys­syzdyq máselesi qalaı sheshimin tabady?

Mamandardyń aıtýynsha, jasandy ıntellekt eńbek naryǵyna ǵana emes, mamandar daıar­laý isine de úlken ózgeris ákeledi. «Aqyl­dy» mashınalarmen «tildese» alatyn, tehnologııadan habary bar mamandarǵa suranys artpaq. Sáıkesinshe, baǵdarlamalaý tilin bile­tin qyzmetkerlerdiń jalaqysy da arta túsedi.

 Jasandy ıntellekt adam quqyǵyna qol suǵa bastady

Jasandy ıntellekt adamdy jumysynan aıyryp qana qoımaı, zańmen bekitilgen quqyqtary men bostandyǵyna da qaýip tóndire bastady. Jaqynda Reseıdiń Memlekettik Dýmasy «Derbes derekter» týraly Federaldy zańnyń 6 jáne 10-baptaryna ózgeris engizip, Máskeý aýmaǵynda adamdardy baqy­laýda ustaıtyn jasandy ıntellektti engizý boıynsha arnaıy tájirıbe júrgizý týraly zań jobasyn úshinshi oqylymda maquldady. Joba avtorlary – Memlekettik Dýma tóra­ǵa­synyń birinshi orynbasary Aleksandr Jýkov pen Memlekettik qurylys jáne zańna­ma jónindegi komıtettiń múshesi Irına Belyh.

Avtorlardyń aıtýynsha, mundaı qujat­tyń paıda bolýyna Reseı prezıdenti Vladımır Pýtınniń 2020 jylǵy 15 qańtarda Fede­ral­dy jınalysqa arnaǵan joldaýynda aıtylǵan tapsyrmasy negiz bolǵan. Naqtyraq aıtsaq, Pýtın bolashaqty anyqtaıtyn teh­no­lo­gııalardy, onyń ishinde jasandy ıntellektini damytýdyń tól standarttaryn qa­lyp­­tastyrý týraly tapsyrma bergen kóri­nedi. 1 shildeden bastap Máskeýde arnaıy qu­qyqtyq rejım ornatylmaq: jasandy ıntellekt tehnologııalaryn jasaý, engizý tár­tibi, talaptary men sharttary, sondaı-aq jı­nalǵan derbes derekterdi óńdeý mehanızm­deri jergilikti bıliktiń baqylaýynda bolady.

Zań jobasyn daıyndaýshylardyń sózin­she, bul tájirıbe bes jylǵa sozylady. Ázirge tájirıbege qatysýǵa birqatar zańdy tulǵa men jeke kásipkerler óz ótinishteri boıynsha yqylas bildirgeni týraly habarlandy. Bir qyzyǵy, synaqqa qatysýǵa kelisim bermegen, biraq qatysýshylarmen baılanysqa túsip, quqyqtyq mańyzy bar is-áreketter jasasqan ózge tulǵalar da eriksiz «tájirıbe qoıanyna» aınalady.

Demek, jasandy ıntellektti damytý, qol­daný máselesin zańmen retteý máselesin kún tártibine qoıý kerek dep dabyl qaǵyp júr­gen­derdiń ýaıymy beker emes. Óıtkeni «sanaly» mashınalar damýyn júgensiz jiberý­diń sońy jeke derekterdiń jarııa bolýy, násil boıynsha kemsitý nemese jeke ómirge qol suǵýshylyq sekildi quqyqbuzý­shy­lyqqa ákelip soǵýy múmkin. Qazirgi tańda sanaýly el ǵana jasandy ıntellektini qoldanýdy retteıtin zań qabyldaǵan. Máselen, 2019 jylǵy 1 shildeden bastap AQSh-tyń Kalıfornııa shtatynda taýarlardy nemese kommerııalyq kelisim qyzmetterin satyp alý jáne satý kezinde nemese saılaýda daýys berý nátıjesine áser etý maqsatynda ınternette chatbotty qol­da­nýdy shekteýge baǵyttalǵan zań kúshine endi. Zań suhbattasýshyǵa onyń adammen emes, bot­pen baılanysqany týraly habarlaýdy talap etedi. Olaı bolmaǵan jaǵdaıda, bas pro­kýror ár zańbuzýshylyq úshin 2 500 AQSh dol­laryna deıin aıyppul salýǵa, sondaı-aq zań júzinde qorǵaý quqyǵyna ıe.

Al AQSh-tyń Illınoıs shtatynda qabyldanǵan taǵy bir zań qyzmetke alý barysynda jasandy ıntellektti qoldanýdy retteıdi. Atalǵan zańnyń erejeleri shtatta jumysshylardy jaldaıtyn jumys berýshilerge mynalardy mindetteıdi: kandıdattardy vıdeosuhbattasý kezinde jasandy ıntellektti qoldaný týraly aldyn ala habarlandyrý; kandıdattarǵa jasandy ıntel­lekt­tiń jumysy jáne baǵalaýdyń erekshelikteri týraly aqparat berý; áńgimelesý bastalǵanǵa deıin kandıdattyń jasandy ıntellekttiń baǵa berýine kelisimin alý. Sonymen qatar zań jumys berýshini jáne beıne suhbat materıaldaryn ıelengen basqa da tulǵalardan kandıdattan tıisti suraý túsken kúnnen bastap 30 kún ishinde beınematerıaldardy joıýdy talap etedi.

Ótken jyldyń mamyr aıynda AQSh-tyń San-Franısko qalasynda polıııa men basqa da memlekettik organdarǵa bet-álpetti taný baǵdarlamasyn qoldanýǵa tyıym salyndy. Bir aıdan keıin bul úlgini Somervıll (Massachýsets shtaty) jáne Oklend (Kalıfornııa shtaty) qalalary jalǵastyrdy. Maman­dardyń aıtýynsha, buryn AQSh-ta jasandy ıntellektini retteý jáne shekteý týraly zańdardy jekelegen shtattar men qalalar qabyldaǵan bolsa, jaqyn arada federaldy zań qabyldanady dep kútilýde. Dese de, sarapshylar shamadan tys shekteý ınnovaııalar men tehnologııalardyń damýyna jáne engizilýine keri áserin tıgizýi múmkin dep alańdaýly. Ekinshi jaǵynan, tıisti retteýdiń bolmaýy adam quqyqtarynyń jappaı buzylýyna ákelýi múmkin. Ógizdi de óltirmeı, arbany da syndyrmaı, «altyn ortany» tabý úshin zań shyǵarýshylardyń biraz terleýine týra kelmek.

Jasandy zerde: Qazaqstannyń alǵashqy qadamdary

Jasandy ıntellektti qoldaný AQSh-ta jáne Qytaıda ústem korporaııalardy – monopolııalardy týǵyzyp qana qoıǵan joq, osy elderdiń ózin de álemge ústemdik jasaýshy memleketterge aınaldyrdy. Alǵashqy monopolıst Microsoft bolsa, odan keıin jıyrma jyldan soń Amazon, eBay, Alphabet kompanııalary paıda boldy. Búginde álemdegi eń baı 8 adamnyń altaýy naq osy tehnologııalyq kompanııalardy qurýshylar.

Qazir jasandy ıntellektti damytý jolyndaǵy básekege álemniń otyzdan astam eli qosyldy. Kóshtiń basynda – AQSh pen Qytaı. Qurama shtattar bazalyq tehnologııalardy ázirleý boıynsha ozyq tursa, aspan asty eli olardy is júzinde qoldanýda jetekshi orynda. Sarapshylardyń baǵalaýyna súıensek, jasandy ıntellektti engizý nátıjesinde Qytaıdyń ishki jalpy óniminiń ósimi 2019 jylmen salystyrǵanda 2030 jylǵa qaraı 26,1 paıyz ósse, AQSh ekono­mı­ka­synyń ósimi 14,5 paıyzdy quraıdy eken.

IT mamandarynyń pikirinshe, jasandy zerdeni damytýǵa ınvestıııa salǵan jáne odan kesh qalǵan memleketter arasynda alshaqtyq barǵan saıyn ulǵaıyp barady. Qazaqstannyń bul salada tájirıbesi az. Dese de, elimiz syrttaı baqylaýshy bolyp qalýdy qup kórgenderdiń qatarynan emes. Qańtar aıynda Almatyda ótken «Jahandyq eko­no­mıkanyń ıfrlyq bolashaǵy» atty forýmda Premer-Mınıstr Asqar Mamın Qazaqstanda jasandy ıntellekt tehnologııasyn engizý boıynsha alǵashqy qadamdar jasalǵanyn málimdedi. Onyń aıtýynsha, barlyq kompanııalar men memlekettik organdarda jasandy ıntellekt elementteri birtindep engizilýde.

«Jasandy ıntellektke arnalǵan Smart júıesi Nazarbaev ýnıversıtetinde quryl­ǵa­nyn atap ótkim keledi. Jalpy, Nazarbaev ýnıversıteti dúnıejúzilik bankpen birlesip ulttyq jasandy ıntellekt klasterin damytý úshin ǵylymı-zertteý ortalyqtaryn qurýdy josparlap otyr», – dedi Úkimet basshysy.

Qazaqstandaǵy aqparattyq tehnologııalar naryǵyndaǵy kompanııalardyń tekke otyrmaǵanyna karantın kezinde kózimiz jetti. Tótenshe jaǵdaı jarııalanǵan ýaqyttan bastap elimizde ekonomıkanyń biraz salasy turalasa da, densaýlyq saqtaý, bilim berý, saýda-sattyq jáne memlekettik qyzmetterdi onlaın paıdalaný deńgeıi joǵarylady. Búginde otandyq IT kompanııalar ázirlegen 53 jobanyń 15-i medıınanyń ıgiligine aınalǵan.

Qazaqstanda aqparattyq tehnologııalar naryǵyndaǵy iri kompanııalardyń biri – «Ulttyq aqparattyq tehnologııalar» akıonerlik qoǵamy usynǵan utqyr jobalar el turǵyndarynyń memlekettik qyzmetterdi qoldanýyn aıtarlyqtaı jeńildetti. Mysaly, tótenshe jaǵdaı kezinde azamattar «Elektrondy úkimet» portaly arqyly áleýmettik tólemaqy (42 500 teńge) alýǵa onlaın túrde ótinish berý múmkindigine qol jetkizdi. Járdemaqyny 8 mıllıonǵa jýyq adam ońtaılandyrylǵan qyzmet arqyly rásimde­gen. Karantın kezinde EQ-ny onlaın túrde alý jıiligi de artqan. «Azamattarǵa arnalǵan úkimet» memlekettik korporaııa­synyń málimetinshe, jyl basynan beri 10 mıllıonnan astam qazaqstandyq úılerinen shyqpaı-aq, elektrondy qoltańbaǵa ıe bolǵan.

Tótenshe jaǵdaı qashyqtan bilim alý, bilim berý tehnologııalaryn da ilgeriletti. Onlaın oqytý salasynda jeti qosymsha iske qosyldy. Olardyń ishinde tanymal Bilimland, Kundelik, Platonus nemese Daryn.online bilim platformalary bar. Pedagogtar men ata-analardy jáne oqýshyldardy bir arnaǵa toǵystyrǵan Kundelik júıesi arqyly shekteý sharalary kezinde 3,2 mıllıon oqýshy bilim alǵan. Platformada 32 mıllıonnan asa sessııa júrgizilgen.

P.S. Halyqaralyq sarapshylardyń boljamyna súıensek, 2030 jylǵa qaraı jasandy ıntellekt nátıjesinde álemdik ekonomıka 15,7 trıllıon AQSh dollaryna deıin ósýi múmkin. Onyń 40 paıyzy ónim-dilikti arttyrýǵa, qalǵany tuty­nýǵa ketedi deıdi mamandar. Qazirgi tańda jasandy zerdeni damytý baǵytynda álemde 3,5 myńnan astam kompanııa úzdiksiz izdenip jatqanyn eskersek, bul boljamnyń aqıqatqa aınalar shaǵy alys emes sekildi. Olardyń arasynda jasandy ıntellektige «jylaýdy» úıretkender de bar. Iá, ras, jýyrda ulybrıtanııalyq kompanııa baǵdarlama­lyq kómekshilerge adamǵa tán emoııalardy darytatyn tehnologııa jasap shyǵardy. Sony estip, aǵylshyn rejısseri Aleks Garlandtyń 2014 jyly túsi­rilgen «Burynǵy mashına» (Ex Machina) atty fılmi eriksiz eske tústi. Kınonyń sońynda aqyldy gýmanoıd adamdy aldap soǵady. Bes jyl buryn kórgende «fantastıka ǵoı» dep qoldy bir siltegenbiz. Keshe qaıta kórip, oılanyp qaldyq...

 

Muhtarbaı ÓTELBAEV,  fızıka-matematıka ǵylymdarynyń  doktory, professor, UǴA akademıgi:

 Durys paıdalansań – ıgiligiń

– Jańa zamannyń kez kelgen jańalyǵy durys paıdalansa, álbette, adam balasyna jaqsylyq ákeledi. Qaýip-qateri az bolmasa da, ǵalymdar jasandy ıntellektiniń adam ornyn tolyqtaı basyp, tipti adamdy basqarýy múmkin emes ekenin aıtyp júr. Dese de, búginde robottar kóp salada adamdy jumy­synan aıyrǵanyn kórip otyrmyz. Jasandy ıntellektti damytýdyń qazirgi betalysyna qarap, eńbek naryǵynyń bolashaǵy alań­datpaı qoımaıdy. Bir bilerim, adamzat endi bul qarqynynan toqtamaıdy. Máselen, qanshalyqty zııan desek te, qarý-jaraq óndirisi, onyń ishinde joıqyn qarý jasaý isi jalǵasyp jatyr. Tipti, ıadrolyq derjavalar jyl ótken saıyn bir-birinen asyp túsetin oqtumsyqtar, zymyrandar jasaýǵa talpynýda. Jasandy ıntellekt te damı túsetini talassyz. Bilim berý, medıına, logıstıka, óndiris salala­ryndaǵy jetistikterin kórip, damyǵany adamzat úshin ıgi degen oıǵa qalamyz. Alaıda jasandy ıntellektini adamnyń qaýipsizdigine qater tóndiretin ózge maqsattarda qoldanylýy jaqsylyq emes. O basta adamzat jasandy zerdeni óz ómirin ońtaılandyrý, jumysyn jeńildetý quraly retinde oılap tapqanyn umytpasaq, sol baǵyttan jańylmasaq eken.

 

Sońǵy jańalyqtar